1
MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1. Xuất phát từ yêu cầu và định hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay
Báo cáo chính trị của Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XI tháng
4/2011, nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, (Nghị Quyết số 29-NQ/TW) củaBan Chấp
hành Trung ương khóa XI ngày 04/11/2013, luật Giáo dục (2005) tại Điều 28 đã nêu
những định hướng đặt ra cho ngành giáo dục nói chung và nhà trường phổ thông nói
riêng nhiệm vụ quan trọng về việc nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học nhằm
nâng cao hơn nữa chất lượng dạy học.
2. Xuất phát từ nhiệm vụ cơ bản của dạy học là hình thành và phát triển KN
Các nhà nghiên cứu giáo dục học đã chỉ ra quan hệ bản chất giữa nhận thức, tư
duy với sự hình thành và phát triển KN trong dạy học. Muốn nâng cao chất lượng
dạy học không thể không chú trọng nghiên cứu sự hình thành và phát triển các KN
cơ bản trong chương trình của môn học.
3. Xuất phát từ vị trí, vai trò của kiến thức KN trong chương
trình Sinh học ở THPT
Kiến thức KN về các cấp tổ chức sống chính là các đơn vị cấu trúc cơ bản trong
chương trình Sinh học ở THPT. Một trong những mục tiêu trọng tâm của chương
trình Sinh học 11 là phát triển các KN Sinh học cơ thể về các chức năng sinh lý cơ
bản như chuyển hóa VC-NL, cảm ứng, sinh trưởng và phát triển, sinh sản. Nhiệm vụ
của người GV là phải vận dụng tiếp cận hệ thống để định hướng tổ chức cho HS
hình thành và phát triển được các KN cơ bản cấp độ cơ thể, qua đó đáp ứng được
mục tiêu của chương trình.
4. Xuất phát từ vai trò của SĐTD phù hợp với việc phát triển KN trong dạy học
Sinh học ở THPT
Xuất phát từ thực tiễn ứng dụng SĐTD trong dạy học cho thấy SĐTD là một
công cụ hữu ích trong giảng dạy và học tập ở trường phổ thông cũng như các bậc
học cao hơn. Sự phát triển các KN trong dạy học được thực hiện qua con đường đào
sâu liên tục những hiểu biết về bản chất đối tượng nghiên cứu. Hình thức ghi chép
bằng SĐTD cho phép người sử dụng mở rộng và đào sâu các ý tưởng. Do đó với

và các biện pháp lập SĐTD để phát triển các KN cơ bản cấp độ cơ thể trong dạy học
Sinh học 11 mà đề tài đã đề xuất.
IV. ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU
4.2. Đối tượng nghiên cứu:
- Lý thuyết SĐTD của Tony và Barry Buzan và ứng dụng của lý thuyết SĐTD
trong dạy học.
- Các KN cơ bản cấp độ cơ thể trong chương trình Sinh học 11 THPT.
- Quy trình và biện pháp phát triển các KN cơ bản cấp độ cơ thể trong chương
trình Sinh học 11 theo hướng vận dụng lý thuyết SĐTD.
4.1. Khách thể nghiên cứu:
- Quá trình dạy và học phần Sinh học cơ thể lớp 11 ở trường THPT.
V. GIỚI HẠN ĐỀ TÀI
Trong khuôn khổ luận án, chúng tôi tập trung một số nội dung sau:
- Nhiệm vụ phát triển KN sinh học cơ thể được xác định giới hạn là phát triển 4
KN cơ bản cấp độ cơ thể trong chương trình Sinh học 11 THPT (KN Chuyển hóa
3
VC-NL, KN Cảm ứng , KN Sinh trưởng và phát triển, KN Sinh sản).
- Quan điểm vận dụng lý thuyết SĐTD để phát triển các KN cơ bản cấp độ cơ
thể được đề tài tập trung khai thác ở khía cạnh: vận dụng SĐTD như là công cụ, biện
pháp dạy học để tổ chức HS phát triển các KN cơ bản cấp độ cơ thể trong dạy học
Sinh học 11 THPT.
VI. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
Nếu xác định được các quy trình và biện pháp tổ chức HS phát triển các KN cơ
bản cấp độ cơ thể theo hướng vận dụng lý thuyết SĐTD của Tony và Barry Buzan
và sử dụng chúng trong dạy học Sinh học 11 sẽ nâng cao chất lượng lĩnh hội các KN
cơ bản cấp độ cơ thể, qua đó rèn luyện được kỹ năng lập SĐTD cho HS.
VII. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
2. Phương pháp điều tra thực trạng dạy học
3. Phương pháp quan sát sư phạm

vạch ra cơ sở lý luận chỉ dẫn cách phân tích sự phát triển của các loại KN. Mặt khác
phương pháp hình thành KN chưa được chú ý như mặt nội dung của KN.
1.1.1.2 Tổng quan các nghiên cứu về hình thành và phát triển KN trong dạy học
ở Việt Nam
- Hệ thống các KN cơ bản, phân tích sự hình thành và phát triển KN sinh học
chuyên khoa, KN sinh học đại cương. Nghiên cứu sự hình thành và phát triển các
KN cơ bản ở cấp độ tế bào và cơ thể trong chương trình Sinh học ở THCS một cách
có hệ thống, khá đầy đủ…
- Các nghiên cứu tập trung xây dựng con đường của quá trình hình thành một
KN trong dạy học Sinh học.
- Nghiên cứu những hình thức phát triển KN thường gặp trong chương trình
Sinh học đại cương. Xác định các hướng hợp lý để phát triển KN.
- Vận dụng quan điểm tiếp cận cấu trúc hệ thống nghiên cứu sự sống ở mọi cấp
độ tổ chức sống, đồng thời phân tích nội dung các KN ở các cấp độ tổ chức sống
khác nhau trong sinh giới. Từ đó phát triển các nghiên cứu theo hướng xác định các
logic, phương pháp và biện pháp tổ chức dạy học các KN Sinh học hiệu quả nhất.
1.1.2 Tổng quan các nghiên cứu về lý thuyết SĐTD và ứng dụng của SĐTD
trong dạy học
1.1.2.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về lý thuyết SĐTD và ứng dụng của
SĐTD trong dạy học ở trên thế giới
Từ công trình nghiên cứu về SĐTD cũng như các hoạt động ứng dụng SĐTD
ở trên thế giới có thể nhận thấy Tony và Barry Buzan thành công khi đã phát minh
ra SĐTD. Riêng đối với những nghiên cứu về SĐTD trong lĩnh vực giáo dục, đa số
các nghiên cứu tập trung theo hướng phân tích, khai thác SĐTD như một công cụ để
phát triển năng lực tư duy trong việc học tập nói chung. SĐTD là công cụ đắc lực
cho quá trình ghi nhớ, hệ thống kiến thức, lập kế hoạch, soạn bài học, xây dựng ý
tưởng sáng tạo
1.1.2.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu về lý thuyết SĐTD và ứng dụng của
SĐTD trong dạy học ở Việt Nam
Các nghiên cứu về SĐTD và ứng dụng SĐTD trong dạy học ở trong nước:

*Các cách định nghĩa KN:
+Định nghĩa thông qua việc xác định giống gần nhất và sự khác biệt nhau về loài.
+ Định nghĩa theo nguồn gốc.
+ Định nghĩa theo tên gọi.
1.2.1.6 Hình thành và phát triển KN trong dạy học Sinh học
*Ý nghĩa việc hình thành và phát triển KN trong dạy học Sinh học
*Con đường hình thành KN trong dạy học
Con đường hình thành KN trong dạy học Sinh học gồm: bước 1-Xác định
nhiệm vụ nhận thức; bước 2- Nhận biết một số dấu hiệu của KN; bước 3-Phân tích
dấu hiệu chung và bản chất của KN; bước 4-Đưa KN mới vào hệ thống KN đã có;
bước 5-Luyện tập và vận dụng KN.
6
*Các hướng phát triển KN trong dạy hoc Sinh học
- Cụ thể hóa nội dung của KN
- Hoàn thiện nội dung của KN
- Làm xuất hiện KN mới
1.2.1.7 Các nguyên tắc trong dạy học KN Sinh học
- Nguyên thắc thứ nhất, quán triệt mục tiêu và chương trình đào tạo
- Nguyên tắc thứ hai, đảm bảo tính chính xác và khoa học của nội dung
- Nguyên tắc thứ ba, đảm bảo tính hệ thống và tính kế thừa
- Nguyên tắc thứ tư, dạy học phù hợp với nhận thức của HS
- Nguyên tắc thứ năm, phát huy tính tích cực và chủ động của HS
- Nguyên tắc thứ sáu, tiếp cận quan điểm hệ thống để dạy học KN Sinh học
1.2.2 Cơ sở lý thuyết về SĐTD của Tony và Barry Buzan
1.2.2.1 Khái niệm về SĐTD
*Khái niệm về tư duy
*Khái niệm về tư duy mở rộng: Theo T. Buzan, bộ não con người không tư duy
theo kiểu tuần tự và đơn điệu mà nó tư duy theo nhiều hướng khác nhau, cùng một
lúc, xuất phát từ những điểm kích hoạt tại trung tâm ở dạng hình ảnh hoặc từ khóa
và gọi đó là 

* Phân loại SĐTD theo nội dung học tập: SĐTD theo đề cương; SĐTD theo
chương; SĐTD theo đoạn văn.
1.2.2.5 Vai trò của SĐTD đối với quá trình nhận thức trong học tập: Việc xây
dựng được SĐTD sẽ mang lại những lợi ích về các mặt: ghi nhớ; phát triển nhận
thức, tư duy, khả năng sáng tạo. Nghĩa là cùng với việc hình thành kiến thức, kỹ
năng tư duy của HS cũng được phát triển.
1.2.2.6 Những đặc trưng của SĐTD
* Cách thức biểu hiện của tư duy bằng sơ đồ so với tư duy truyền thống.
* Cách thức thể hiện của SĐTD so với Graph.
1.2.2.7 Mối quan hệ giữa lý thuyết SĐTD với việc phát triển KN trong dạy học
* SĐTD phù hợp với các thao tác tư duy logic để hình thành và phát triển KN
trong dạy học
* Cách thể hiện của SĐTD phù hợp để diễn đạt sự phát triển KN trong dạy học
Vận dụng lí thuyết SĐTD để phát triển KN nghĩa là dùng ngôn ngữ của SĐTD
ghi lại nhận thức của mỗi cá nhân về sự phát triển KN. Và SĐTD lập được đó là kết
quả quá trình tư duy nhận thức sự vận động và phát triển của KN được hình thức hóa
bằng một sơ đồ gọi là SĐTD phát triển KN. Đồng thời logic nhận thức của cá nhân
về KN phải được khái quát để phù hợp với logic khoa học của KN đó.
1.3 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.3.1 Mục đích, đối tượng, phương pháp và nội dung điều tra thực trạng
1.3.2 Kết quả và phân tích
1.3.2.1 Thực trạng dạy các KN cơ bản cấp độ cơ thể trong
chương trình Sinh học 11 THPT
Qua điều tra cho thấy rất nhiều GV chưa nhận thức sâu sắc bản chất của việc
tiếp cận quan điểm hệ thống trong dạy các KN cơ bản cấp độ cơ thể trong chương
trình Sinh học 11. Những hạn chế nhất định về nhận thức, phương pháp giảng dạy
các KN cơ bản về cấp độ cơ thể đã ảnh hưởng đến chất lượng lĩnh hội kiến thức KN
đó của HS.
1.3.2.2 Thực trạng về hiểu biết và sử dụng SĐTD trong dạy học Sinh học
 !

CHƯƠNG TRÌNH SINH HỌC 11
2.2.1 Phân tích chương trình Sinh học 11
Cấu trúc chương trình Sinh học 11 được thể hiện trong 4 chương: Chương I.
Chuyển hóa VC-NL; Chương II. Cảm ứng; Chương III. Sinh trưởng và phát triển;
Chương IV. Sinh sản. Về nội dung, chương trình Sinh học 11 nghiên cứu cấp TCS
cơ thể nhưng là cơ thể đa bào, tập trung nghiên cứu cơ thể TV và ĐV (có cả người)
và đi sâu vào 4 hoạt động chức năng đặc trưng của cơ thể sống (tương ứng với 4
chương). Các hoạt động chức năng đặc trưng này cũng chính là các KN Sinh học cơ
bản đóng vai trò trọng tâm của toàn bộ chương trình Sinh học 11. Vì mỗi hoạt động
sinh lí ở TV và ĐV có những đặc điểm riêng, nên SGK trình bày thành phần riêng
biệt TV và ĐV trong từng chương (Phần A - Giới thiệu hoạt động sinh lí đó ở TV,
phần B - Giới thiệu hoạt động sinh lí đó ở ĐV). Chính điều này vừa mang tính thuận
lợi nhưng đồng thời cũng dẫn đến khó khăn cho GV và HS trong dạy và học. Mục
đích cuối cùng là phải phát triển được 4 KN cơ bản cấp độ cơ thể trong dạy học Sinh
học 11 THPT.
2.2.2 Khái quát quá trình phát triển các KN cơ bản trong chương trình Sinh
học phổ thông
2.2.2.1 Quá trình phát triển KN Chuyển hóa VC-NL trong chương trình Sinh học
phổ thông
2.2.2.2 Quá trình phát triển KN Cảm ứng trong chương trình Sinh học phổ thông
2.2.2.3 Quá trình phát triển KN Sinh trưởng và phát triển trong chương trình Sinh
học phổ thông
2.2.2.4 Quá trình phát triển KN Sinh sản trong chương trình Sinh học phổ thông
2.2.3 Phân tích cấu trúc logic các KN cơ bản ở cấp độ cơ thể trong chương
trình Sinh học 11
2.2.3.1 Cấu trúc logic của KN Chuyển hóa VC-NL cấp độ cơ thể
* Nội hàm KN Chuyển hóa VC-NL cấp độ cơ thể:
'(#)"#*+, #/%!
Dấu hiệu bản chất của KN Nội dung của
dấu hiệu bản

chuyển hóa VC-NL ở cơ thể Sinh vật có chứa tất cả các dấu hiệu trên. Cụ thể là tất
cả quá trình chuyển hóa VC-NL ở cơ thể TV theo phương thức tự dưỡng và quá
trình chyển hóa VC – NL ở cơ thể ĐV theo phương thức dị dưỡng.
2.2.3.2 Cấu trúc logic của KN Cảm ứng cấp độ cơ thể
* Nội hàm KN Cảm ứng cấp độ cơ thể:
'(#)"#-(0/%!
Dấu hiệu bản chất của KN
1.Thu nhận kích thích
2. Dẫn truyền kích thích (Phương thức truyền thông tin)
3. Xử lý và trả lời kích thích
* Ngoại diên KN Cảm ứng cấp độ cơ thể:tập hợp những quá trình cảm ứng ở cơ
thể sinh vật (đa bào) có chứa tất cả các dấu hiệu trên. Nghĩa là tất cả quá trình cảm ứng ở
TV và ở ĐV (hướng sáng, hướng đất …ở TV; phản xạ, tập tính ở ĐV…)
2.2.3.3 Cấu trúc logic của KN Sinh trưởng và phát triển cấp độ cơ thể
1Nội hàm KN Sinh trưởng và phát triển cấp độ cơ thể:
'(2#)"#!) !!/%!
Dấu hiệu bản chất của KN Nội dung của dấu
hiệu bản chất
1.Tăng kích thước, khối lượng
cơ thể (Biến đổi sinh trưởng)
Biểu hiện
Cơ chế
Đặc điểm
11
2.Phân hóa tế bào, mô và hình
thành cơ quan, hệ cơ quan
trong cơ thể (Biến đổi phát
triển)
Biểu hiện
Cơ chế

Nhân tố bên trong SSVT:
Nhân tố bên ngoài SSHT:
*Ngoại diên KN Sinh sản cấp độ cơ thể:tập hợp những quá trình sản ở cơ thể
sinh vật (đa bào) có chứa tất cả các dấu hiệu trên. Nghĩa là tất cả quá trình sinh sản ở
TV và sinh sản ở ĐV. Ví dụ: SSVT (sinh sản sinh dưỡng ở cây thuốc bỏng, cây
khoai lang…, trinh sinh ở ong đực…); SSHT (SSHT với hình thức thụ phấn nhờ gió
của ngô…, SSHT với hình thức đẻ trứng ở chim…).
2.3 VẬN DỤNG SĐTD ĐỂ PHÁT TRIỂN CÁC KN CƠ BẢN CẤP ĐỘ CƠ
THỂ TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 11
2.3.1 Các quy trình vận dụng SĐTD để tổ chức HS phát triển các KN cơ bản
cấp độ cơ thể trong dạy học Sinh học 11
2.3.1.1 Định hướng xây dựng các quy trình
2.3.1.2 Quy trình vận dụng SĐTD để tổ chức HS phát triển các KN cơ bản cấp độ
cơ thể theo con đường quy nạp
12
Khi thực hiện theo con đường quy nạp tổng hợp để phát triển mỗi KN cơ bản
cấp độ cơ thể, GV tổ chức cho HS nghiên cứu phân tích nội dung của mỗi hoạt động
sinh lí đó theo bố cục của từng chương như trong SGK 11 (nghiên cứu nội dung
phần TV đến phần ĐV). Cuối cùng khái quát hóa để xác định các dấu hiệu bản chất
dẫn đến nhận thức nội hàm KN cơ bản cấp độ cơ thể.
Bước 1
Bước 1
•
Xác định nhiệm vụ nhận thức KN cơ bản cấp độ cơ thể
•
Xác định nhiệm vụ nhận thức KN cơ bản cấp độ cơ thể
Bước 2
Bước 2
•
Phân tích nội dung và phát triển KN chuyên khoa theo các logic khác nhau bằng lập SĐTD

logic nhận thức cá nhân để ghi lại những nhận thức mình về các kiến thức chuyên khoa.
Bước 3. Khái quát hóa để xác định dấu hiệu bản chất của KN cơ bản cấp độ cơ
thể: Sau khi lập được SĐTD phân tích nội dung qua các bài trong mỗi chương, đến
phần tổng kết chương GV tổ chức HS trừu tượng hóa, khái quát hóa để tìm ra các
dấu hiệu chung, bản chất của hoạt động sinh lí ở cấp độ cơ thể.
Bước 4. Lập SĐTD diễn đạt KN cơ bản cấp độ cơ thể theo các dấu hiệu bản chất:
Sau khi đã xác định được các dấu hiệu chung và bản chất của KN cơ bản, vận dụng
SĐTD để diễn đạt lại nội hàm KN theo các dấu hiệu bản chất đó.
Bước 5. Vận dụng KN: KN được nắm vững nghĩa là phải nhớ, hiểu, vận dụng nó để
lĩnh hội KN khác. GV tổ chức HS luyện tập vận dụng KN bằng các câu hỏi, bài tập
trong đó KN được sử dụng như một công cụ giải quyết vấn đề.
2.3.1.3 Quy trình vận dụng SĐTD để tổ chức HS phát triển các KN cơ bản cấp độ
cơ thể theo con đường diễn dịch
Bước 1
Bước 1
•
Xác định nhiệm vụ nhận thức KN cơ bản cấp độ cơ thể
•
Xác định nhiệm vụ nhận thức KN cơ bản cấp độ cơ thể
Bước 2
Bước 2
•
Xác định các dấu hiệu bản chất của KN cơ bản cấp độ cơ thể.
•
Xác định các dấu hiệu bản chất của KN cơ bản cấp độ cơ thể.
Bước 3
Bước 3
•
Lập SĐTD phân tích nội dung kiến thức chuyên khoa của từng dấu hiệu bản chất
•

lập được các SĐTD phân tích nội dung theo các logic khác nhau.
Bước 4. Lập SĐTD diễn đạt KN cơ bản cấp độ cơ thể theo các dấu hiệu bản chất:
GV định hướng HS khái quát hóa và có thể tái thiết lập các SĐTD diễn đạt lại các
chủ đề theo logic thể hiện tính khái nhất của từng dấu hiệu bản chất. Từ đó HS tái
thiết lập thành một SĐTD diễn đạt KN cơ bản cấp độ cơ thể theo các dấu hiệu bản chất.
Bước 5. Vận dụng KN
2.3.1.4 Quy trình vận dụng SĐTD để tổ chức HS phát triển các KN cơ bản cấp độ
cơ thể theo con đường quy nạp bộ phận
Bước 1
Bước 1
• Xác định nhiệm vụ nhận thức KN cơ bản cấp độ cơ thể
• Xác định nhiệm vụ nhận thức KN cơ bản cấp độ cơ thể
Bước 2
Bước 2
• Lập SĐTD để phân tích nội dung, phát triển KN chuyên khoa ở TV theo các logic khác nhau
• Lập SĐTD để phân tích nội dung, phát triển KN chuyên khoa ở TV theo các logic khác nhau
Bước 3
Bước 3
•
Khái quát hóa để xác định dấu hiệu bản chất của KN cơ bản cơ thể TV
•
Khái quát hóa để xác định dấu hiệu bản chất của KN cơ bản cơ thể TV
Bước 4
Bước 4
• Lập SĐTD diễn đạt KN cơ bản cơ thể TV theo các dấu hiệu bản chất
• Lập SĐTD diễn đạt KN cơ bản cơ thể TV theo các dấu hiệu bản chất
Bước 5
Bước 5
•
Bằng logic suy diễn tương tự, bổ sung và hoàn chỉnh SĐTD diễn đạt KN cơ bản cấp độ cơ thể theo các dấu hiệu bản chất

Bước 6.Vận dụng KN
2.3.1.5. Khái quát quan điểm vận dụng SĐTD để phát triển KN Sinh học cơ thể
trong dạy học Sinh học 11
=5+ !!"#4$%!!&$
567#88'9:;0<2=,0>:,$'48'
56?#4@1AB4@16%C&
56D#4@1AB4@16%CE9,F:GH
56"#E3I0J2
56#F02&KF09B24&,$'
16
2.3.2 Phát triển các KN cơ bản cấp độ cơ thể trong dạy học Sinh học 11 theo các
quy trình vận dụng SĐTD đã xác định
2> !!"#-*+, #/%!!&$$
!89:&7
2> !!"#-(0/%!!&$$!8
9:&
22> !!"#!) !!/%!!&$
$!89;<
23> !!"#4(/%!!&$$!8
9;<
2.3.3 Biện pháp tổ chức HS lập SĐTD để phát triển các KN Sinh học cơ thể
trong dạy học Sinh học 11
2.3.3.1 Cơ sở xác định biện pháp lập SĐTD
Mục tiêu thứ nhất:HS phải lập được hai loại SĐTD để phát triển KN: Loại
SĐTD phân tích nội dung; loại SĐTD diễn đạt nội hàm KN theo các dấu hiệu bản chất
*Mục tiêu thứ hai: HS lập SĐTD phải đảm bảo quy trình, kỹ thuật cơ bản.
*Mục tiêu thứ ba: quá trình tổ chức HS lập SĐTD phải thể hiện được các mức độ
tăng dần tính tích cực và tự lực của HS, cụ thể là:
?%@: !!6
0A

3.1 MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM
Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá hiệu quả của việc sử dụng các quy trình
vận dụng SĐTD và các biện pháp lập SĐTD để phát triển các KN cơ bản cấp độ cơ
thể trong dạy học Sinh học 11 mà đề tài đã đề xuất.
3.2 NỘI DUNG THỰC NGHIỆM
3.2.1 Nội dung tiến hành thực nghiệm
Đề tài TN các quy trình vận dụng SĐTD để tổ chức HS phát triển 4 KN cơ bản
cấp độ cơ thể tương ứng với 4 chương trong chương trình Sinh học lớp 11. Áp dụng
các biện pháp tổ chức HS lập SĐTD trong quá trình phát triển 4 KN đó.
3.2.2 Nội dung đánh giá của thực nghiệm
- Đánh giá chất lượng lĩnh hội kiến thức 4 KN cơ bản cấp độ cơ thể của HS.
- Đánh giá kỹ năng lập SĐTD của HS trong quá trình phát triển các KN cơ bản cấp độ cơ
thể.
3.3 PHƯƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM
3.3.1 Chọn trường, lớp thực nghiệm: Chúng tôi đã liên hệ và chọn các trường
THPT trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế và tỉnh Quảng Trị để tiến hành TN.
3.3.2 Chọn GV dạy thực nghiệm: Trước khi tiến hành TN chúng tôi đã thống nhất
với GV cộng tác các ý đồ của quá trình TN.
3.3.3 Bố trí thực nghiệm
3.3.3.1 Đối với đánh giá chất lượng lĩnh hội kiến thức các KN cơ bản cấp độ cơ thể
của HS: Tiến hành TN song song và kiểm tra giữa nhóm lớp TN và nhóm lớp ĐC:
+ Nhóm lớp TN: Sử dụng các các quy trình vận dụng SĐTD để tổ chức HS phát
triển các KN cơ bản cấp độ cơ thể. Sử dụng các biện pháp tổ chức HS lập SĐTD để
phát triển các KN cơ bản đó.
+ Nhóm lớp ĐC: GV giữ nguyên giáo án truyền thống đang sử dụng.
3.3.3.2 Đối với đánh giá kỹ năng lập SĐTD của HS trong quá trình phát triển các
KN cơ bản cấp độ cơ thể: Chúng tôi tiến hành thu mẫu là các SĐTD mà HS đã lập
trong quá trình TN, phân loại các mẫu thu được và đánh giá theo cùng một thang
tiêu chí đo kỹ năng lập SĐTD (Bảng 3.1).
19

nhánh chính
chưa đúng về
nội dung hay
mức độ phân
cấp kiến thức.
Xác định và liên
kết được các
nhánh chính
đúng về nội dung
và mức độ phân
cấp nhưng chưa
đầy đủ hay chưa
chú ý đến kỹ
thuật diễn đạt.
Xác định và liên
kết các nhánh
chính đầy đủ,
chính xác về nội
dung và mức độ
phân cấp, kỹ
thuật diễn đạt
phù hợp.
10
3.Xác định
và liên kết
các nhánh
phụ (nhánh
cấp 2, 3…)
Chưa xác định
được hoặc xác

liên kết chưa
chính xác
Liên kết được
kiến thức các
nhánh của
SĐTD nhưng
chưa đầy đủ,
sâu sắc
Liên kết được
kiến thức các
nhánh của
SĐTD đầy đủ,
sâu sắc
10
5. Sử dụng
hình thức
diễn dạt
SĐTD
Chưa sử dụng
các kỹ thuật cơ
bản về hình thức
để diễn đạt
Có sử dụng một
số kỹ thuật cơ
bản về hình thức
để diễn đạt
SĐTD nhưng
Sử dụng hầu hết
các kỹ thuật cơ
bản về hình thức

3.4KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM VÀ BIỆN LUẬN
3.4.1 Kết quả chất lượng lĩnh hội kiến thức KN Sinh học cơ thể của HS
3.4.1.1. Phân tích định lượng kết quả TN: * Kết quả bài kiểm tra số 1:
'(2?'(!6L !+4MN!7)I!+4M
Phương án n
O
±
S C
v
% t
d
t
α
ĐC 617 5,02 ± 0,05 1,24
24,7
17,33 1,65
TN 609 6,29 ± 0,05 1,33
21,2
297;!P4/!!!QRS
T
U7)I!+4M
* Kết quả bài kiểm tra số 2:
'(2B'(!6L !+4MN!7)I!+4M
Phương án n
O ±
S C
v
% t
d
t

t
α
ĐC 613 5,24± 0,05 1,22 23,3
21,22 1,65
TN 600 6,71 ± 0,05 1,18 17,7
2397;!P4/!!!Q7)I!+4M3
Nhận xét chung về định lượng:
- Điểm trung bình của nhóm lớp TN ở các bài kiểm tra là: 6,29; 6,45; 6,57; 6,71
cao hơn lớp ĐC: 5,02; 5,15; 5,17; 5,24, chứng tỏ kết quả của nhóm lớp TN cao hơn
nhóm lớp ĐC.
- Độ tin cậy (t
đ
) về sự sự sai khác giữa
O
TN
và
O
ĐC
của các lần kiểm tra theo
thứ tự là 17,33; 19,28; 19,88; 21,22 đều cao hơn t
α
= 1,65. Như vậy về mặt thống kê
thì sự sai khác giữa
O
TN
và
O
ĐC
là có ý nghĩa.
-Đường biểu diễn tần suất hội tụ tiến của nhóm lớp TN luôn nằm bên phải nhóm

Trung bình
(đạt yêu cầu)
Yếu
(chưa đạt yêu
22
u thạo) cầu)
SL % SL % SL % SL %
Lần
1
482
ĐG1 83 17,2 152 31,5 181 37,6 66 13,7
ĐG2 61 12,7 149 30,9 198 41,1 74 15,4
TB 72 14,9 151 31,2 190 39,3 70 14,5
Lần
2
477
ĐG1 79 16,6 178 37,3 136 28,5 84 17,6
ĐG2 59 12,4 193 40,5 164 34,4 61 12,8
TB 69 14,5 186 38,9 150 31,4 73 15,2
Lần
3
454
ĐG1 125 27,5 215 47,4 104 22,9 10 2,2
ĐG2 111 24,4 198 43,6 121 26,7 24 5,3
TB 118 26,0 207 45,5 113 24,8 17 3,7
2=' @ 4 4 IJ
K  A    V  !H  
IQ!0GI+2
AP!W
Kỹ năng lập loại SĐTD phân tích

4
ĐG1 58 12,0 121 25,0 192 39,7 113 23,3
ĐG2 49 10,1 133 27,5 206 42,6 96 19,8
TB 54 11,1 127 26,2 199 41,1 105 21,6
Lần
2
48
1
ĐG1 86 17,9 175 36,4 141 29,3 79 16,4
ĐG2 95 19,8 184 38,3 129 26,8 73 15,2
TB 91 18,8 180 37,3 135 28,1 76 15,8
Lần
3
44
6
ĐG1 113 25,3 198 44,4 129 28,9 6 1,3
ĐG2 119 26,7 178 39,9 119 26,7 30 6,7
TB 116 26,0 188 42,2 124 27,8 18 4,0
23
2?'@44 IJ
KAA&;&!"#%
7(/%!!8/C7(
/!2AP!W
+ Tỉ lệ HS lập SĐTD loại này đạt
mức độ khácũng tăng dần qua 3
lần thu mẫu: 26,2%; 37,3%;
42,2% và chiếm tỉ lệ cao nhất so
với các mức độ khác.
Như vậy có thể thấy kỹ năng lập hai loại SĐTD trong quá trình phát triển KN
sinh học cơ thể của HS đã có sự tiến bộ dần, vững chắc qua các mức độ từ trung

24
-Trong quá trình TN, Chúng tôi nhận thấy phần lớn những HS có kỹ năng lập
các loại SĐTD ở mức độ khá và tốt luôn có kết quả cao về các bài kiểm tra đánh giá
chất lượng lĩnh hội KN sinh học cơ thể.
PHẦN 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
I. KẾT LUẬN
1. Với việc nghiên cứu cơ sở lí luận, luận án đã hệ thống và làm rõ các vấn đề:
bản chất của KN cũng như sự hình thành và phát triển KN trong dạy học Sinh học;
những cơ sở lý thuyết của SĐTD và ứng dụng SĐTD trong lĩnh vực dạy học. Trên
cơ sở đó đề tài đã xác định được khả năng vận dụng lý thuyết SĐTD để phát triển
KN trong dạy học Sinh học.
2. Kết quả nghiên cứu cơ sở thực tiễn của đề tài đã cho thấy việc vận dụng
SĐTD để phát triển KN trong dạy học Sinh học hiện nay còn rất hạn chế. Phần lớn
GV chưa thật sự quan tâm đến vấn đề vận dụng SĐTD để phát triển KN Sinh học cơ
thể trong dạy học Sinh học 11. Mặc dù trong dạy học Sinh học nói chung và Sinh
học cơ thể nói riêng, hình thành và phát triển KN là một trọng những nhiệm vụ trọng
tâm. Qua đó có thể khẳng định, nghiên cứu vận dụng lý thuyết SĐTD để phát triển
KN Sinh học cơ thể trong dạy học Sinh học 11 là rất cần thiết.
3. Xác định và phân tích cấu trúc nội dung các KN cơ bản cấp độ cơ thể trong
chương trình Sinh học 11 là cơ sở để phát triển các KN đó trong dạy học. Do đó,
luận án đã khái quát sự hình thành và phát triển 4 KN cơ bản trong chương trình
Sinh học phổ thông (KN Chuyển hóa Vật chất và năng lượng, KN Cảm ứng, KN
Sinh trưởng và phát triển, KN Sinh sản). Đồng thời phân tích cấu trúc logic của 4
KN cơ bản cấp độ cơ thể trong chương trình Sinh học 11THPT.
4. Luận án đã xác định được 3 quy trình vận dụng SĐTD để tổ chức HS phát
triển các KN cơ bản cấp độ cơ thể trong dạy học Sinh học 11: :!
!60 !! "#%7(/%!!89:
&X:!!60 !! "#%7(/%
!!89;<Y:!!60 !!
 "#%7(/%!!89:&7Các quy trình này

cứu theo hướng này.