Sáng kiến kinh nghiệm: Bồi dưỡng phương pháp giải Toán lớp 4-5
PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU

I - LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Toán học là một bộ môn khoa học liên quan đến nhiều môn học khác và có nhiều
ứng dụng trong cuộc sống. Từ lâu giải toán đã trở thành hoạt động trí tuệ sáng tạo và
hấp dẫn đối với nhiều học sinh, các thầy cô giáo và các bậc phụ huynh.
Muốn giải được bài toán ngoài các vấn đề khách quan khác nhau, hai vấn đề then
chốt quan trọng cần đặt ra trong việc giải toán đó là:
+ Nhận dạng được bài toán.
+ Lựa chọn và sử dụng phương pháp giải thích hợp.
Trong thực tế rất nhiều học sinh gặp khó khăn khi tiến hành giải toán là do chưa
nhận diện được dạng toán & chưa nắm được các phương pháp giải. Do đó tôi chọn
đề tài này nhằm đi sâu nghiên cứu một trong hai vấn đề then chốt đó. NĐó là nhân
diện dạng toán nhằm giúp cho các em giải toán được tốt hơn, giúp các bậc phụ huynh
có điều kiện hướng dẫn con em học và giúp cho các thầy cô giáo làm tài liệu tham
khảo trong giảng dạy. Trong thời gian nghiên cứ làm đề tài do bận nhiều công việc
và thời gian có hạn nên không tránh khỏi thiếu sót, rất mong sự góp ý của quý thầy
cô giáo và bạn đọc để đề tài này ngày một hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn!
II - MỤC ĐÍCH,NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
1 - Mục đích nghiên cứu:
Thông qua việc tìm hiểu, nghiên cứu đề tài này; tôi cũng không có nhiều tham
vọng chỉ mong một phần nào giúp cho học sinh nhận diện được dạng toán từ đó có
phương pháp giải toán thích hợp để giải bài toán ở Tiểu học nói chung, ở lớp 4-5 nói
riêng. Mặt khác giúp cho bản thân tôi tìm hiểu sâu hơn một vấn đề cơ bản trong dạy
học Toán, từ đó có phương pháp dạy học thích hợp.
1
Sáng kiến kinh nghiệm: Bồi dưỡng phương pháp giải Toán lớp 4-5
2 - Nội dung nghiên cứu:
Trong đề tài này, tôi chỉ tập trung nghiên cứu về các dạng toán lớp 4-5 ở Tiểu
học mà không đi sâu nghiên cứu các vấn đề liên quan khác.

- Tuổi – năm sinh.
- Trung bình cộng.
- Toán về dãy số.
- Số và chữ số.
- Tìm 2 số khi biết Tỷ và tỷ.
- Toán về hình học.
- Tỷ số phần trăm.
- Toán trồng cây.
-
Chương 2: Nội dung, phương pháp dạy học bồi dưỡng dạng toán cho học
sinh lớp 4-5:
3
Sáng kiến kinh nghiệm: Bồi dưỡng phương pháp giải Toán lớp 4-5
I – Dạng toán giải bằng phương pháp rút về đơn vị:
1- Phương pháp nhận biết dạng toán:
Chương trình Tiểu học không đưa ra thuật ngữ “Tỉ lệ thuận - Tỉ lệ nghịch” nhưng
khi giảng dạy GV cần giúp HS nhận diện được dạng toán để giải bằng PP rút về đơn
vị. Phương pháp tốt nhất để HS nhận diện được là phương pháp thực hành. Thông
qua thực hành giải toán, dần dần HS sẽ nắm được dạng toán này & khi gặp dạng toán
HS có thể biết được nên sử dụng PP Rút về đơn vị để giải.
2- Ví dụ:
Bài toán: ( Giải bằng cách rút về đơn vị)
May 4 bộ quần áo hết 12 m vải. Hỏi may 2 bộ quần áo cùng kích cỡ thì hết bao
nhiêu mét vải?
Bài giải:
Số mét vải may 1 bộ quần áo là:
12 : 4 = 3 (m)
May 2 bộ quần áo cùng kích cỡ hết số mét vải là:
3 x 2 = 6 (m)
Đáp số: 6 m

Số bé: 45
?
Số bé là:
(45 - 5) : 2 = 20
Số lớn là:
45 – 20 = 25
Đáp số: 20, 25
III- Phương pháp xét lần lượt từng trường hợp:
Khi giải một bài toán nếu biết tất cả các khả năng xảy ra nằm trong một tập hợp
nào đó thì ta xét lần lượt từng trường hợp để tìm phần chưa biết.ý tưởng này dẫn đến
một phương pháp suy luận trong toán học gọi là phương pháp xét lần lượt từng
5
Sáng kiến kinh nghiệm: Bồi dưỡng phương pháp giải Toán lớp 4-5
trường hợp ( còn gọi là phương pháp lựa chọn từng trường hợp ). Phương pháp này
tỏ ra có hiệu quả khi giải một bài toán số học dạng tìm số theo điều kiện cho trước.
1- Phương pháp giải:
Trước hết dựa vào các dữ kiện của bài toán, ta xem thử phần cần tìm nằm trong
phạm vi nào. Sau đó ta lần lượt xét từng trường hợp xem thử trường hợp nào thỏa
mãn, trường hợp nào không thỏa mãn. Phần thỏa mãn điều kiện bài toán chính là ẩn
số cần tìm.
2- Ví dụ:
Bài toán: - Mặt trời vừa rạng đông,
Rủ nhau đi hái quả bồng.
Người 5 quả, thừa 5 quả,
Người 6 quả thì 1 người không.
Hỏi có mấy người? Mấy quả bồng?
Bài giải:
Theo bài ra: “Người 5 quả, thừa 5 quả” nên số quả bồng là số chia hết cho 5. “
Người 6 quả thì 1 người không” tức là: người 6 quả thì thiếu 6 quả nên số quả bồng
phải là số chia hết cho 6. Như vậy số quả bồng phải là số vừa chia hết cho 5, vừa chia

Sự tổng quát hóa bài toán dạng trên thành bài toán tìm x từ một dãy phép tính,
chẳng hạn như: [ (3 + x) : 2] x 4 – 8 = 12
Về bản chất toán học đây là bài toán giải phương trình. Ở tiểu học, bài toán này
giải bằng phương pháp giải ngược từ cuối lên.
1- Phương pháp giải:
Để giải bài toán dạng này, ta đi ngược từ cuối lên để tìm ra cái cần tìm dựa vào
quy tắc tìm thành phần chưa biết như đã nói ở trên.
2 Ví dụ:
Bài toán: Tìm một số, biết rằng nếu ta đem số đó cộng với 3, được bao nhiêu chia
cho 2 rồi đem nhân với 4, lấy kết quả trừ đi 8 thì được 12.
7
Sáng kiến kinh nghiệm: Bồi dưỡng phương pháp giải Toán lớp 4-5
Bài giải:
Gọi số cần tìm là x. Theo bài ra ta có sơ đồ sau:
+3 :2 x 4 - 8
Ta tìm x bằng cách tính ngược lại:
Giả sử không trừ đi 8 thì kết quả trước trừ đi 8 sẽ là: 12 + 8 = 20
Giả sử không nhân với 4 thì kết quả trước đó sẽ là: 20 : 4 = 5
Giả sử không chia cho 2 thì kết quả trước đó sẽ là: 5 x 2 = 10
Giả sử không cộng với 3 thì số x cần tìm là: 10 – 3 = 7
V- Phương pháp dùng giả thiết tạm:
Phương pháp dùng giả thiết tạm thường được áp dụng để giải các bài toán mà
phần cần tìm gồm ít nhất hai số chưa biết, còn phần đã biết gồm một số điều kiện
ràng buộc các số chưa biết đó với nhau.
Ý tưởng của phương pháp này là nhờ một giả thiết tạm đặt ra thích hợp, ta khử
bớt các yếu tố tham gia vào các điều kiện đã cho, trên cơ sở đó tìm ra một số chưa
biết, rồi lần lượt tìm các số còn lại.
1- Phương pháp giải:
Muốn giải theo phương pháp giả thiết tạm, trước hết ta giả sử một giả thiết tạm
đặt ra thích hợp, rồi ta khử bớt các yếu tố tham gia vào các điều kiện đã cho, trên cơ

đó ta khử đi một thành phần chưa biết để tìm thành phần chưa biết còn lại, rồi tiếp
tục tìm thành phần vừ khử.
2- Ví dụ:
Bài toán: Mua 3 quyển sách và 2 quyển vở hết 13 000 đồng, mua 1 quyển sách và
1 quyển vở hết 5 000 đồng. Hỏi giá tiền mua 1 quyển sách, một quyển vở là bao
nhiêu?
Bài giải:
Ta tóm biểu thị bài toán như sau:
3 sách + 2 vở 13 000 đồng (1)
1 sách + 1 vở 5 000 đồng (2)
Nhân cả 2 vế của (2) với 2 ta có:
9
Sáng kiến kinh nghiệm: Bồi dưỡng phương pháp giải Toán lớp 4-5
2 sách + 2 vở 10 000 đồng (3)
Trừ (1) cho (3) ta có:
1 sách 3 000 đồng
Do đó giá tiền một quyển sách là: 3 000 đồng
Giá tiền một quyển vở là:
5 000 – 3 000 = 2 000 (đồng)
Đáp số: sách: 3 000 đồng; vở: 2 000 đồng
VII- Phương pháp suy luận logic:
Khác với các phương pháp khác, để giải bài toán theo phương pháp này không
đòi hỏi phải tính toán phức tạp. Ngược lại, để giải bài toán theo phương pháp này
người giải toán phải biết vận dụng sáng tạo những kiến thức toán học đơn giản,
những hiểu biết về tự nhiên- xã hội và phong tục sinh hoạt hàng ngày…để từ các dữ
kiện của đề bài người giải phân tích, lập luận và lựa chọn để tìm ra cái cần tìm.
1- Phương pháp giải:
Để giải bài toán theo phương pháp này, trước hết phải dựa vào các dữ kiện của đề
bài, người giải phân tích, lập luận và lựa chọn để tìm ra cái cần tìm. Để tiện cho việc
suy luận người giải thường: lập bảng, lựa chọn các tình huống, dùng biểu đồ ven,

việc để cho học sinh nắm được các phương pháp giải toán ở tiểu học là rất quan
trọng. Vì có nắm được phương pháp giải toán mới giải được bài toán một cách dể
dàng và có hiệu quả . Trong chương trình tiểu học nói chung, lớp 4-5 nói riêng việc
giúp học sinh nắm được các phương pháp giải toán không đưa ra thành một bài riêng
mà được lồng ghép vào các nội dung dạy học khác. Do đó để giúp học sinh nắm
được các phương pháp giải toán, người giáo viên phải tuân thủ mọi thời cơ thuận lợi
để giúp học sinh nắm vững, ngay cả một bài, một tiết học toán hoặc những tiết học
ngoại khóa, luyện tập thêm …vv
PHẦN3: KẾT LUẬN
11
Sáng kiến kinh nghiệm: Bồi dưỡng phương pháp giải Toán lớp 4-5

Qua việc nghiên cứu tài liệu và được sự giúp đỡ của đồng nghiệp, bản thân tôi đã
tiến hành nghiên cứu, khảo sát và thực hành đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình
trên đối tượng 10 em học sinh của lớp 5 thuộc lớp mình phụ trách. Kết quả đạt được
rất khả quan, đáng khích lệ. Các em lúc đầu chưa nắm bắt được các phương pháp giải
toán, dần dần đã có nhiều tiến bộ rõ rệt, nhiều em không những nắm rõ mà còn nắm
chắc các phương pháp giải toán ở tiểu học. Do đó có nhiều em từ học khá vươn lên
giỏi, từ trung bình vươn lên khá…trong giải toán nói riêng cũng như trong học toán
nói chung. Cụ thể kết quả đạt được của 10 em được khảo sát như sau:
STT HỌ VÀ TÊN
ĐIỂM KHẢO SÁT
GHI CHÚ
ĐẦU NĂM CUỐI NĂM
1 Võ Thị Bé (a) 6 8
2 Võ Đức 7 9
3 Lê Quang Giàu 9 10
4 Nguyễn Thị Hiền 7 9
5 Nguyễn Phước Hữu 6 8
6 Nguyễn Phúc Long 6 9