ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
o0o TRẦN THÀNH LONG BAN KIỂM SOÁT TRONG QUẢN TRỊ NỘI BỘ CÔNG TY
CỔ PHẦN THEO PHÁP LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI – 2012
1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
o0o TRẦN THÀNH LONG
BAN KIỂM SOÁT TRONG QUẢN TRỊ NỘI BỘ CÔNG TY
CỔ PHẦN THEO PHÁP LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành : Luật Kinh tế
LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 5
Chƣơng 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BAN KIỂM SOÁT TRONG
QUẢN TRỊ NỘI BỘ CÔNG TY CỔ PHẦN 10
1.1. Khái quát chung về Quản trị nội bộ công ty cổ phần 10
1.1.1. Khái niệm Quản trị công ty 10
1.1.2. Mục đích của Quản trị công ty 15
1.1.3. Vai trò và lợi ích của Quản trị công ty hiệu quả 16
1.1.4. Các mô hình quản trị công ty cổ phần 20
1.2. Ban kiểm soát trong Quản trị nội bộ công ty cổ phần 26
1.2.1. Chức năng kiểm soát trong quản trị nội bộ công ty cổ phần 28
1.2.2. Ban kiểm soát và vị trí của Ban kiểm soát trong quản trị nội bộ công ty
cổ phần theo mô hình quản trị song lớp 30
1.2.3. Chức năng kiểm soát quản trị nội bộ Công ty cổ phần tại một số quốc
gia trên thế giới 32
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG VỀ BAN KIỂM SOÁT TRONG CÔNG TY CỔ
PHẦN HIỆN NAY THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM 43
2.1. Nội dung các quy định pháp luật về Ban kiểm soát trong công ty cổ phần ở
Việt Nam 43
2.1.1. Thành lập Ban kiểm soát 43
2.1.2. Thẩm quyền của Ban kiểm soát 44
2.1.3. Mối quan hệ giữa Ban kiểm soát với với các thiết chế khác trong quản
trị nội bộ Công ty 47
2.1.4. Quy chế pháp lí về thành viên Ban kiểm soát 49
4
2.2 Thực tiễn hoạt động của Ban kiểm soát trong quản trị nội bộ công ty cổ
phần ở Việt Nam hiện nay 53
2.2.1. Ban kiểm soát chưa thực sự phát huy được vai trò của mình 54
2.2.2. Hoạt động của Ban kiểm soát chưa độc lập 56
nhất là những cơ chế quyết định và sự thực thi, thông qua đó Công ty được điều
hành và kiểm soát. Trên thế giới, Quản trị Công ty là đề tài thu hút sự quan tâm rất
nhiều. Cùng với sự phát triển nhanh chóng cả về số lượng và quy mô của các doanh
nghiệp thuốc các ngành, lĩnh vực của nền kinh tế, đặc biệt sự hình thành của các
Công ty lớn với sự tham gia của nhiều chủ sở hữu khác, thực tiễn ở nhiều nước
cũng như ở nước ta, doanh nghiệp được tổ chức dưới hình thức Công ty cổ phần
đang thể hiện được những ưu điểm, có độ hấp dẫn nhất định khi ngày càng được
nhà đầu tư lựa chọn làm hình thức kinh doanh của mình và thực tiễn cũng chỉ ra
rằng Quản trị Công ty tốt là một trong những điều kiện tạo nên ưu điểm, tạo nên sự
hấp dẫn đó của loại hình Công ty cổ phần. Đây vừa là điều kiện cần đối với Công ty
cổ phần do tính chất đại chúng của nó, vừa là điều kiện đủ nhằm đảm bảo sự phát
triển ổn định và hiệu quả Công ty. Bởi vậy, như một tất yếu quản trị Công ty ngày
càng thu hút được sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp cũng như các nhà xây
dựng pháp luật về doanh nghiệp.
Trong các Công ty cổ phần, đặc biệt là các Công ty đại chúng và Công ty
niêm yết, vai trò của Ban kiểm soát là hết sức quan trọng. Ngoài chức năng chính là
giám sát hoạt động của Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc/Giám đốc, nhằm ngăn
chặn và phát hiện những trường hợp sai phạm, thiếu sót, bất minh, bất hợp lý, xung
đột lợi ích… trong việc quản lý, điều hành Công ty; Cùng với của Hội đồng quản
6
trị, Tổng giám đốc/Giám đốc, Ban kiểm soát còn là chủ thể chịu trách nhiệm không
những đối với các cổ đông mà còn đối với Bên thứ ba khi phát sinh các hậu quả
pháp lý từ những giao dịch tư lợi, giao dịch nội gián và các giao dịch bất hợp pháp
của công ty. Bởi vậy, trên thực tế, Ban kiểm soát có vai trò đặc biệt quan trọng
trong việc đề xuất các biện pháp, giải pháp khắc phục, cải tiến để hoạt động quản lý,
điều hành Công ty đạt được hiệu quả cao nhất.
Trong một Công ty cổ phần hoạt động minh bạch, hoặc có mong muốn hoạt
động minh bạch, Hội đồng quản trị và Tổng giám đốc/Giám đốc công ty luôn nhìn
nhận Ban kiểm soát dưới góc độ vừa là người “thổi còi”, giúp Hội đồng quản trị
ngừng ngay các sai phạm, để không đi quá xa; vừa là người hỗ trợ tích cực cho các
Kinh tế (OECD), hệ thống Quản trị Doanh nghiệp Quốc tế (ICGN), Hội đồng các
nhà đầu tư là Tổ chức (CII), được vận dụng ở nhiều nước.
Ở Việt Nam hiện nay, có rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm tới đề tài Ban
kiểm soát trong quản trị nội bộ Công ty cổ phần như: “Chuyên khảo Luật kinh tế”
của tác giả Phạm Duy Nghĩa; “Báo cáo nghiên cứu rà soát văn bản pháp luật về
thành lập, tổ chức và hoạt động của doanh nghiệp” của CIEM; “Quản trị Công ty:
Nâng cao năng lực cạnh tranh và tiếp cận nguồn vốn trên thị trường toàn cầu” do
CIEM dịch với sự tài trở của GTZ; “Ban kiểm soát theo Luật Doanh nghiệp và thực
tiễn hoạt động của Ban kiểm soát”, khóa luận tốt nghiệp khóa 2003 - 2007 của
Nguyễn Thị Thu Hiền; … Nhìn chung, các đề tài và tài liệu trên đã đề cập ở mức độ
khác nhau về Ban kiểm soát trong quản trị Công ty cổ phần.
Tuy nhiên, có thể khẳng định rằng, chưa có công trình nào nghiên cứu, đánh
giá độc lập về chức năng, nhiệm vụ và vai trò thực tế của các Công ty cổ phần, đặc
8
biệt ở các công ty niêm yết và công ty đại chúng ở nước ta hiện nay.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận cơ bản
về địa vị pháp lý của Ban kiểm soát trong cơ cấu quản trị nội bộ của công ty cổ
phần; phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật về Ban kiểm soát trong
pháp luậtt về công ty cổ phần ở Việt Nam hiện nay để từ đó đề xuất các phương
hướng, giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật về Ban kiểm soát trong quản trị
nội bộ của công ty cổ phần ở nước ta trong thời gian tới.
3.2. Nhiệm vụ của Luận văn
Để đạt được mục tiêu trên, Luận văn có nhiệm vụ cụ thể sau đây:
Làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận cơ bản về địa vị pháp lý của Ban
kiểm soát trong cơ cấu quản trị nội bộ của công ty cổ phần;
Phân tích và đánh giá thực trạng các quy định pháp luật về Ban kiểm
soát trong pháp luật về công ty cổ phần ở Việt Nam hiện nay các quy
định pháp luật hiện hành liên quan tới tổ chức và hoạt động của Ban
Chƣơng 2: Thực trạng về Ban kiểm soát trong công ty cổ phần theo pháp
luật Việt Nam hiện nay;
Chƣơng 3: Phương hướng, giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định pháp
luật về Ban kiểm soát trong quản trị nội bộ công ty cổ phần ở Việt Nam hiện
nay.
10
Chƣơng 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BAN KIỂM SOÁT TRONG
QUẢN TRỊ NỘI BỘ CÔNG TY CỔ PHẦN
1.1. Khái quát chung về Quản trị nội bộ công ty cổ phần
1.1.1. Khái niệm Quản trị công ty
“Quản trị công ty nói chung đã được biết đến như một thuật ngữ quan thuộc
và ngày càng trở nên thông dụng tại Việt Nam. Mặc dù một số tổ chức trong
nước và quốc tế với nỗ lực của mình đã góp phần nâng cao nhận thức và phổ
biến khái niệm Quản trị công ty trong cộng đồng kinh doanh, nhưng vẫn có
rất ít các công ty của Việt Nam thực sự hiểu rõ chiều sâu và tính phức tạp
trong nội hàm của khái niệm này” [28, tr. 5].
Không có một định nghĩa duy nhất về Quản trị công ty (Corporate
governance) có thể áp dụng cho mọi trường hợp và mọi thể chế. Những định nghĩa
khác nhau về Quản trị công ty hiện hữu phần nhiều phụ thuộc vào các tác giả, thể
chế cũng như quốc gia hay truyền thống pháp lý.
Vào năm 1999, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD –
Organization for Economic Cooperation and Development) đã xuất bản một tài liệu
mang tên “Các nguyên tắc Quản trị công ty” (OECD Principles of Corporate
Governance), trong đó đưa ra định nghĩa chi tiết về Quản trị công ty như sau:
“Quản trị công ty là những biện pháp nội bộ để điều hành và kiểm soát công
ty […], liên quan tới các mối quan hệ giữa Ban giám đốc, Hội đồng quản trị
và các cổ đông của công ty với các bên có quyền lợi liên quan. Quản trị công
ty cũng tạo ra một cơ cấu để đề ra các mục tiêu của công ty và xác định các
phương tiện để đạt được những mục tiêu đó, cũng như để giám sát kết quả
hoạt động của công ty. Quản trị công ty chỉ được cho là có hiệu quả khi
soát công ty có hiệu quả.
Nhìn chung, phần lớn các định nghĩa lấy bản thân công ty làm trung tâm (góc
nhìn từ bên trong) đều có một số điểm chung và có thể được tóm lược lại như
sau[28, tr. 6]:
Quản trị công ty là một hệ thống các mối quan hệ được xác định bởi các
cơ cấu và các quy trình: Chẳng hạn, mối quan hệ giữa các cổ đông và
Ban giám đốc bao gồm việc các cổ đông cung cấp vốn cho Ban giám đốc
để thu được lợi suất mong muốn từ khoản đầu tư (cổ phần) của mình. Về
phần mình, Ban giám đốc có trách nhiệm cung cấp cho các cổ đông các
báo cáo tài chính và các báo cáo hoạt động thường kỳ một cách minh
bạch. Các cổ đông cũng bầu ra một thể chế giám sát, thường được gọi là
Hội đồng quản trị hoặc Ban kiểm soát để đại diện cho quyền lợi của
mình. Trách nhiệm chính của thể chế này là đưa ra định hướng chiến lược
cho Ban giám đốc và giám sát họ. Ban giám đốc chịu trách nhiệm trước
thể chế này, và thể chế này lại chịu trách nhiệm trước các cổ đông qua
Đại hội đồng cổ đông. Các cơ cấu và quy trình xác định những mối quan
hệ này thường xoay quanh các cơ chế quản lý năng lực hoạt động và các
cơ chế báo cáo khác nhau.
Những mối quan hệ này nhiều khi liên quan tới các bên có lợi ích khác
nhau, đôi khi là những lợi ích xung đột: Sự khác biệt về lợi ích có thể tồn
tại ngay giữa các bộ phận quản trị chính của công ty, tức là giữa Đại hội
đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, và/hoặc Tổng giám đốc (hoặc các bộ
phận điều hành khác). Điển hình nhất là những xung đột lợi ích giữa các
chủ sở hữu và thành viên Ban giám đốc, thường được gọi là vấn đề Ông
chủ - Người làm thuê. Xung đột lợi ích cũng có thể tồn tại ngay trong mỗi
bộ phận quản trị, chẳng hạn giữa các cổ đông (đa số và thiểu số, kiểm
soát và không kiểm soát, cá nhân và tổ chức) và các thành viên Hội đồng
13
quản trị (điều hành và không điều hành, bên trong và bên ngoài, độc lập
và phụ thuộc). Các công ty cần phải xem xét và đảm bảo sự cân bằng
Phân biệt Quản trị công ty với Quản lý công ty
Không nên nhầm lẫn giữa khái niệm Quản trị công ty với khái niệm Quản lý
công ty. Quản trị công ty tập trung vào các cơ cấu và các quy trình của công ty.
Trong khi đó, Quản lý công ty tập trung vào các công cụ cần thiết để điều hành
doanh nghiệp. Quản trị công ty được đặt ở một tầm cao hơn nhằm đảm bảo rằng
công ty sẽ được quản lý theo một cách sao cho nó phục vụ lợi ích của các cổ đông
có hiệu quả. Có một mảng chung giữa hai lĩnh vực này là mảng chiến lược, một vấn
đề được xem xét ở cả cấp độ Quản trị công ty lẫn cấp độ quản lý công ty.
Phân biệt Quản trị công ty với Quản trị kinh doanh
Giữa Quản trị công ty (Corporate governance) và Quản trị kinh doanh
(business management) có sự khác nhau rất cơ bản: Quản trị kinh doanh là điều
hành hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp do Ban giám đốc thực hiện.
Quản trị công ty là một quá trình giám sát và kiểm soát được thực hiện để đảm bảo
cho việc thực thi quản trị kinh doanh phù hợp với lợi ích của các cổ đông. Quản trị
công ty nghĩa rộng còn hướng đến đảm bảo quyền lợi của những người liên quan,
không chỉ là các cổ đông mà còn bao gồm cả các nhân viên, khách hàng, nhà cung
cấp, môi trường và các cơ quan nhà nước.
Quản trị công ty được đặt trên sự tách biệt giữa quản lý và sở hữu doanh
nghiệp. Công ty là của chủ sở hữu (nhà đầu tư, cổ đông…), nhưng để công ty tồn tại
và phát triển phải có sự dẫn dắt của Hội đồng quản trị, sự điều hành của Ban giám
đốc và sự đóng góp của người lao động, những người này không phải lúc nào cũng
15
có chung ý chí và quyền lợi. Điều này dẫn đến cần phải có một cơ chế để nhà đầu
tư, cổ đông có thể kiểm soát việc điều hành công ty nhằm đem lại hiệu quả cao
nhất.
Quản trị công ty tập trung xử lý các vấn đề thường phát sinh trong mối quan
hệ ủy quyền trong công ty, ngăn ngừa và hạn chế những người quản lý lạm dụng
quyền và nhiệm vụ được giao sử dụng tài sản và cơ hội kinh doanh của công ty
phục vụ cho lợi ích riêng của bản thân hoặc của người khác, hoặc làm thất thoát
nguồn lực do công ty kiểm soát.
cao trong Quản trị công ty sẽ giảm thiểu những rủi ro liên quan tới các khoản đầu tư
trong công ty. Những công ty tích cực thực hiện các biện pháp Quản trị công ty
lành mạnh cần phải có một đội ngũ nhân viên chủ chốt nhiệt tình và có năng lực để
xây dựng và thực thi các chính sách Quản trị công ty hiệu quả. Những công ty này
thường đánh giá cao công sức của những nhân viên đó và bù đắp xứng đáng cho họ,
trái với nhiều công ty khác thường không nhận thức rõ hoặc phớt lờ lợi ích của các
chính sách và những biện pháp Quản trị công ty. Các công ty thực hiện những biện
pháp Quản trị công ty hiệu quả như vậy thường hấp dẫn hơn trong mắt của các nhà
đầu tư, những người sẵn sàng cung cấp vốn cho công ty với chi phí thấp hơn.
Nói chung, những công ty thực hiện tốt việc Quản trị công ty sẽ đóng góp
nhiều hơn cho nền kinh tế quốc dân và cho xã hội. Những công ty này thường là
những công ty vững mạnh có thể tạo ra của cải vật chất và các giá trị khác cho các
cổ đông, người lao động, cộng đồng và quốc gia; trái lại, những công ty có hệ thống
Quản trị công ty yếu kém sẽ dẫn đến việc người lao động bị mất công ăn việc làm,
mất tiền trợ cấp và thậm chí còn làm giảm niềm tin trên thị trường chứng khoán.
Thứ nhất, thúc đẩy hoạt động và nâng cao hiệu quả kinh doanh
Quản trị công ty hiệu quả có thể cải thiện nâng cao hiệu quả hoạt động kinh
doanh của công ty dưới nhiều góc độ.
17
Việc cải tiến cách thức Quản trị công ty sẽ mang lại một hệ thống giải trình
tốt, giảm thiểu rủi ro liên quan đến các nghiệp vụ gian lận hoặc các giao dịch nhằm
mục đích vụ lợi của các cán bộ quản lý. Tinh thần trách nhiệm cao kết hợp với việc
quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ hiệu quả có thể sẽ giúp cho công ty phát hiện
sớm các vấn đề trước khi chúng phát sinh và dẫn đến một cuộc khủng hoảng. Quản
trị công ty tốt sẽ giúp cải thiện hiệu quả công việc quản lý và giám sát Ban giám đốc
điều hành, chẳng hạn bằng cách xây dựng hệ thống lương thưởng dựa trên các kết
quả tài chính của công ty. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi không chỉ cho việc
xây dựng quy trình bổ nhiệm cán bộ và kế thừa một cách có hiệu quả, mà còn cho
việc duy trì khả năng phát triển về lâu dài của công ty.
Việc áp dụng những cách thức Quản trị công ty hiệu quả sẽ góp phần cải
khi họ có cơ hội được cung cấp thông tin về hoạt động kinh doanh và các số liệu tài
chính của công ty. Thậm chí dù những thông tin được công bố mang tính tiêu cực đi
chăng nữa thì càng cổ đông cũng sẽ được hưởng lợi do họ có cơ hội để giảm thiểu
rủi ro.
Một xu thế mới gần đây mà ta có thể quan sát thấy ở các nhà đầu tư là họ đã
xem các biện pháp Quản trị công ty như là một tiêu chí quan trọng trong việc đưa ra
quyết định đầu tư. Cơ cấu và các cách thức Quản trị công ty sẽ được sử dụng để
phục vụ cho lợi ích của các cổ đông chứ không phải là phục vụ lợi ích riêng của các
cán bộ quản lý. Hình sau minh họa về các cách thức Quản trị công ty có thể đóng
vai trò đặc biệt quan trọng tại các thị trường mới nổi, nơi mà quyền lợi của các cổ
đông không phải lúc nào cũng được bảo vệ như ở các thị trường đã phát triển.
Cuối cùng, một loạt những yêu cầu mới đối với các công ty niêm yết trên rất
nhiều thị trường chứng khoán ở mọi nơi trên thế giới đòi hỏi các công ty phải tuân
thủ những tiêu chuẩn quản trị ngày càng nghiêm ngặt hơn. Những công ty muốn
19
tiếp cận các thị trường vốn cả trong nước và quốc tế thì cần phải tuân thủ những tiêu
chuẩn cao về Quản trị công ty và phải theo yêu cầu cụ thể của thị trường.
Thứ ba, giảm chi phí vốn và tăng giá trị tài sản
Những công ty cam kết áp dụng những tiêu chuẩn cao trong Quản trị công ty
thường huy động được những nguồn vốn giá rẻ khi cần nguồn tài chính cho các hoạt
động của mình. Chi phí vốn phụ thuộc vào mức độ rủi ro của công ty theo cảm
nhận của các nhà đầu tư: rủi ro càng cao thì chi phí vốn càng cao. Những rủi ro này
bao gồm cả rủi ro liên quan đến quyền lợi của nhà đầu tư bị xâm phạm. Nếu quyền
lợi của nhà đầu tư được bảo vệ một cách thích hợp, cả chi phí vốn chủ sở hữu và chi
phí vay đều sẽ giảm. Cần phải lưu ý rằng, những nhà đầu tư cung cấp các khoản
vay, tức là các chủ nợ, gần đây có xu hướng xem các cách thức Quản trị công ty (ví
dụ việc minh bạch hóa cơ cấu chủ sở hữu và báo cáo tài chính đầy đủ) như là một
tiêu chí quan trọng trong quá trình đưa ra quyết định đầu tư của mình. Chính vì vậy,
việc áp dụng một hệ thống Quản trị công ty hiệu quả cuối cùng sẽ giúp công ty trả
lãi suất thấp hơn và có được những khoản tín dụng có kỳ hạn dài hơn.
công ty đóng vai trò quan trọng trong việc định giá công ty. Giá trị thương hiệu
dưới góc độ kế toán là khoản tiền phải trả thêm bên cạnh giá trị tài sản thực tế của
công ty nếu công ty bị thâu tóm. Đó chính là một khoản chi phí phụ trội mà một
công ty này phải trả khi muốn mua một công ty khác.
1.1.4. Các mô hình quản trị công ty cổ phần
Luật công ty hiện đại của các dòng họ luật trên thế giới đều phân chia quyền
lực trong công ty cổ phần, tức là thẩm quyền quyết định các vấn đề liên quan đến
21
công ty, giữa các cổ đông (shareholders) và người quản lý công ty (managers hay
directors). Những lý thuyết quan trọng về sự phân chia quyền lực trong công ty hiện
đại đã xuất hiện Các học giả về luật công ty hiện đại quan tâm đến sự phân tách
giữa sở hữu và quản trị, đặc biệt trong các công ty cổ phần có nhiều cổ đông, nhất là
các công ty niêm yết, nơi mà các cổ đông chỉ quan tâm đến giá trị cổ phiếu trên thị
trường, cùng với một quyền rất quan trọng là lựa chọn các nhà quản trị mang lại giá
trị cao nhất có thể cho cổ phần của họ. Cũng từ đó, các lý thuyết về đại diện đã xuất
hiện để lý giải mối quan hệ giữa các cổ đông và các nhà quản trị, người ta bàn nhiều
về bản chất mối quan hệ giữa cổ đông với người quản lý công ty, việc làm thế nào
để hạn chế các hành vi tư lợi của người quản lý và bảo vệ lợi ích cho nhà đầu tư.
Những lý thuyết về quản trị công ty (corporate governance) gắn liền với các ý niệm
về phân chia quyền lực, về đại diện, và mục đích của quản trị công ty tốt.
Nói một cách khái quát, cấu trúc quản trị nội bộ của các công ty cổ phần trên
thế giới, đặc biệt là các công ty niêm yết, thường theo một trong hai mô hình sau
đây: (i) mô hình hội đồng đơn – hay còn gọi là hội đồng một tầng, và (ii) mô hình
hội đồng kép – hay còn gọi là hội đồng hai tầng. Nói đến cấu trúc hội đồng đơn hay
kép là nói đến cấu trúc của bộ máy quản lý – điều hành của công ty, chứ không phải
của toàn bộ cấu trúc quản trị công ty.
Cấu trúc hội đồng một tầng (mô hình quản trị đơn lớp)
Cấu trúc quản trị nội bộ theo mô hình hội đồng một tầng (hội đồng đơn) có
trong luật công ty của hầu hết các nước thuộc hệ thống thông luật (common law)
như Mỹ, Anh, Australia, New Zealand, Canada v.v.; cũng như không ít các nước
đứng đầu của bộ phận điều hành là Tổng giám đốc (chief executive officer) hay
managing director. Pháp luật công ty của các nước Anh – Mỹ không có qui định về
nhiệm vụ, quyền hạn của Tổng giám đốc (statutory power) như trong pháp luật công
ty Việt Nam hay Trung Quốc. Quyền lực của Tổng giám đốc sẽ do Hội đồng giám
23
đốc quyết định trên cơ sở ủy nhiệm, vì thế, không phải các TGĐ đều có quyền lực
như nhau. Khác với mô hình Tổng giám đốc theo luật Anh - Mỹ, trong mô hình
quản trị công ty cổ phần theo luật Việt Nam và Luật Công ty 2005 của Trung Quốc
thì Tổng giám đốc công ty cổ phần xuất hiện như một cơ quan trong bộ máy quản
trị, với các quyền và nghĩa vụ do luật định mà các cổ đông hay Hội đồng quản trị
chỉ có thể trao thêm chứ không được lấy bớt đi. Tuy nhiên, trên thực tế, Tổng giám
đốc trong mô hình quản trị của Hoa Kỳ được coi là mô hình Tổng giám đốc mạnh,
nhất là khi Chủ tịch Hội đồng giám đốc kiêm nhiệm luôn chức vụ Tổng giám đốc,
hoặc Hội đồng giám đốc ủy quyền mạnh cho Tổng giám đốc. Nếu như Chủ tịch Hội
đồng giám đốc các công ty lớn ở Anh ít kiêm nhiệm chức Tổng giám đốc, thì đồng
nghiệp Hoa Kỳ của họ lại hay kiêm nhiệm hai chức danh này. Nhưng sau các vụ
phá sản của một vài công ty lớn xảy ra đầu thế kỷ 21 ở Mỹ như Enron, WorldCom,
Tyco v.v., việc phân tách hai chức danh này trong các công ty cổ phần lớn ở Mỹ đã
là một xu thế rõ rệt.
Mô hình quản trị công ty cổ phần theo cấu trúc hội đồng đơn kiểu Anh-Mỹ
không có một cơ quan chuyên trách làm nhiệm vụ giám sát những người quản lý -
điều hành công ty như Ban kiểm soát trong luật công ty Việt Nam và luật công ty
Trung Quốc hay như Hội đồng giám sát trong mô hình hội đồng hai tầng của Đức.
Tuy nhiên, trong các công ty lớn, đặc biệt là các công ty niêm yết, xu hướng đa số
thành viên của Hội đồng giám đốc là thành viên độc lập không điều hành
(independent non-executive directors) đang thắng thế. Xu hướng này cũng được
khuyến nghị bởi các tổ chức quốc tế hàng đầu như Ngân hàng thế giới và Tổ chức
Hợp tác và phát triển kinh, các cơ quan quản lý thị trường chứng khoán như Ủy ban
Chứng khoán (Securities and Exchange Commission - SEC) của Hoa Kỳ, ASX
(Australian Stock Exchange) của Australia; cũng như các ủy ban độc lập của chính
Cho đến hiện nay, chỉ có ba nước châu Âu lựa chọn mô hình của người Đức
là Áo, Thụy Sĩ và Hà Lan. Một vài láng giềng của người Đức cũng đã tiếp nhận ở
Copyright: Tài liệu đại học ©