Bài dự thi Dạy học theo chủ đề tích hợp- "Ai đã đặt tên cho dòng sông"
PHIẾU THÔNG TIN VỀ GIÁO VIÊN DỰ THI:
Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội
Trường THPT Nhân Chính
Địa chỉ: Phố Nguỵ Như Kon Tum- Quận Thanh Xuân- TP Hà Nội
Điện thoại: 0435583332
Email:
Thông tin về nhóm giáo viên dự thi:
1. Họ và tên: Bùi Mai Trinh
Ngày sinh: 01/3/1971
Môn: Ngữ văn
Điện thoại: 0936288332
Email:
2. Họ và tên: Trần Thị Tuyến
Ngày sinh: 24/8/1971
Môn: Ngữ văn
Điện thoại: 0988599271
Email:
PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI:
1. Tên hồ sơ dạy học:
"Ai đã đặt tên cho dòng sông?"
HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG
2. Mục tiêu dạy học:
2.1. Kiến thức:
2.1.1. Môn Ngữ văn
- Hiểu được tình yêu, niềm tự hào tha thiết, sâu lắng của tác giả dành cho dòng
sông quê hương, cho xứ Huế thân yêu và cũng là cho đất nước.
- Nhận biết được đặc trưng của thể loại bút kí và nghệ thuật viết bút kí trong bài.
2.1.2. Môn Lịch sử
Học sinh hiểu thêm những kiến thức về lịch sử, đó là những sự kiện gắn liền với
dòng sông Hương như ở Huế, khởi nghĩa giành chính quyền diễn ra vào ngày

cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn”. Tiếp đó, khi chảy về đồng bằng, địa hình thấp,
dòng chảy sông Hương chậm hơn, êm đềm hơn.
- Học sinh hiểu thêm về đặc điểm sông ngòi miền nhiệt đới ẩm gió mùa. Ở nước ta
mạng lưới sông ngòi dày đặc, nước lên theo mùa, các con sông thường nhiều
nước, nhiều phù sa bồi đắp cho bờ bãi ven sông. Sông Hương vì thế khi ra khỏi
rừng đã trở thành “người mẹ phù sa của vùng văn hóa xứ sở”.
(Địa lí lớp 12- Bài 6 tiết 1 “Đất nước nhiều đồi núi”; Bài 9,10: Thiên nhiên nhiệt
đới ẩm gió mùa)
2.1.4. Môn Giáo dục công dân:
- Bồi dưỡng lòng yêu quê hương, đất nước, trách nhiệm xây dựng và bảo vệ tổ
quốc.
- Trân trọng, gìn giữ những danh lam thắng cảnh, những giá trị văn hóa tinh thần
của dân tộc.
- Giáo dục các em ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường, đặc biệt là giữ gìn
những dòng sông xanh- sạch- đẹp. Vì đó là vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước cũng
Nhóm GV Tổ Văn- Trường THPT Nhân Chính- Hà Nội 2
Bài dự thi Dạy học theo chủ đề tích hợp- "Ai đã đặt tên cho dòng sông"
là dòng sông văn hóa- dòng sông lịch sử. Ý thức giữ gìn và bảo vệ sông Hương
cũng như những dòng sông khác giúp cho việc tô điểm thiên nhiên đất nước tươi
đẹp và giúp mỗi chúng ta có một môi trường sống trong sạch, lành mạnh hơn.
(Giáo dục công dân 10- Bài 14: Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc. Giáo dục công dân 11- Bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi
trường, Bài 13: Chính sách giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, văn hóa.)
2.2. Kĩ năng:
2.2.1. Môn Ngữ văn
- Đọc diễn cảm thể loại bút kí.
- Phân tích văn bản bút kí theo đặc trưng thể loại.
2.2.2. Môn Lịch sử
Rèn kĩ năng xem xét các sự kiện lịch sử trong mối quan hệ với thiên nhiên
2.2.3. Môn Địa lí:


BẢN ĐỒ SÔNG HƯƠNG
Nhóm GV Tổ Văn- Trường THPT Nhân Chính- Hà Nội 5
Bài dự thi Dạy học theo chủ đề tích hợp- "Ai đã đặt tên cho dòng sông"
CÁNH ĐỒNG CHÂU HÓA
ĐỒI VỌNG CẢNH
Nhóm GV Tổ Văn- Trường THPT Nhân Chính- Hà Nội 6
Bài dự thi Dạy học theo chủ đề tích hợp- "Ai đã đặt tên cho dòng sông"
CHÙA THIÊN MỤ
LĂNG MINH MẠNG
Nhóm GV Tổ Văn- Trường THPT Nhân Chính- Hà Nội 7
Bài dự thi Dạy học theo chủ đề tích hợp- "Ai đã đặt tên cho dòng sông"
CỒN HẾN
ĐIỆN HÒN CHÉN
Nhóm GV Tổ Văn- Trường THPT Nhân Chính- Hà Nội 8
Bài dự thi Dạy học theo chủ đề tích hợp- "Ai đã đặt tên cho dòng sông"
CẦU TRÀNG TIỀN
5.2. Các ứng dụng công nghệ thông tin trong việc dạy và học của bài học :
- Giáo án Power point
6. Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học:
Đọc văn:
AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?
(Hoàng Phủ Ngọc Tường)
A. Mục tiêu bài học:
1. Kiến thức:
- Hiểu được tình yêu, niềm tự hào tha thiết, sâu lắng của tác giả dành cho dòng
sông quê hương, cho xứ Huế thân yêu và cũng là cho đất nước.
- Nhận biết được đặc trưng của thể loại bút kí và nghệ thuật viết bút kí trong bài.
- Bồi dưỡng tình yêu và niềm tự hào với quê hương Tổ quốc
2. Kĩ năng:

* GV tổ chức giờ dạy- học theo cách kết hợp các phương pháp: đọc diễn cảm, trao
đổi- thảo luận, trả lời các câu hỏi, giảng bình
D. Tiến trình dạy- học:
1. Ổn định tổ chức lớp.
2. Kiểm tra bài cũ:
? Hình tượng người lái đò trong cuộc vượt thác trên sông Đà
3. Bài mới:
* Giới thiệu bài mới: Dòng sông ai đã đặt tên, để người đi nhớ Huế không quên.
Xa con sông mang bao nỗi nhớ. Người ở lại tháng năm đợi chờ…
Hoạt động của GV và HS NỘI DUNG BÀI DẠY
+ GV: Hướng dẫn học sinh đọc “Tiểu
dẫn” và rút ra những nét chính về tác
giả.
+ GV cho HS xem ảnh tác giả
+ HS trình bày, GV chốt lại
I. Tiểu dẫn:
1. Tác giả:
- Là một trí thức yêu nước, có vốn hiểu
biết sâu rộng trên nhiều lĩnh vực.
- Là một trong những nhà văn chuyên về
thể loại bút kí.
- Văn phong: “Nét đặc sắc là ở sự kết
hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và
tính trữ tình, giữa nghị luận sắc bén ới
suy tư đa chiều được tổng hợp từ vốn
kiến thức sâu rộng về triết học, văn hóa,
lịch sử, địa lí…được diễn đạt trong lối
hành văn hướng nội, súc tích, mê đắm và
Nhóm GV Tổ Văn- Trường THPT Nhân Chính- Hà Nội 10
Bài dự thi Dạy học theo chủ đề tích hợp- "Ai đã đặt tên cho dòng sông"

sắc thiên nhiên:
* Từ đầu đến: “dưới chân núi Kim
Phụng”: Vẻ đẹp của sông Hương nơi
thượng nguồn
* Tiếp đến: “ quê hương xứ sở”: Vẻ đẹp
của sông Hương ở vùng đồng bằng và
ngoại vi thành phố
* Còn lại: Vẻ đẹp của sông Hương trong
lòng thành phố Huế
+ Phần 2: đoạn còn lại của phần trích: Vẻ
đẹp sông Hương dưới góc độ lịch sử và
văn hóa
- Nhan đề: Bài bút kí kết thúc bằng cách
lí giải tên của dòng sông: sông Hương -
sông thơm. Cách lí giải bằng một huyền
thoại:
+ Người làng Thành Chung có nghề
trồng rau thơm. Ở đây kể lại rằng vì yêu
quí con sông xinh đẹp, nhân dân hai bờ
sông đã nấu nước của trăm loài hoa đổ
xuống dòng sông cho làn nước thơm tho
Nhóm GV Tổ Văn- Trường THPT Nhân Chính- Hà Nội 11
Bài dự thi Dạy học theo chủ đề tích hợp- "Ai đã đặt tên cho dòng sông"
Hoạt động của GV và HS NỘI DUNG BÀI DẠY
*Ý nghĩa nhan đề của đoạn trích:
+ HS đọc diễn cảm đoạn văn mở đầu
+ GV hướng dẫn HS xem hình ảnh
sông Hương nơi đầu nguồn trên
bản đồ (Tích hợp môn Địa lí)
+ GV: ?Ở thượng nguồn, sông Hương

Trường Sơn, tựa như “một bản trường ca
của rừng già” với nhiều tiết tấu hùng
tráng, dữ dội.
+ Con sông vừa “rầm rộ giữa bóng cây
đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh
thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những
đáy vực bí ẩn”
+ Sông Hương lại vừa “dịu dàng và say
đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ
của hoa đỗ quyên rừng”
+ Như một cô gái Digan phóng khoáng
và man dại với “một bản lĩnh gan dạ,
một tâm hồn tự do và trong sáng”.
+ Trở thành người mẹ phù sa của vùng
văn hóa xứ sở.
à Ngôn ngữ tạo hình, gợi tả chính xác
đặc điểm của sông Hương ở thượng lưu
với vẻ đẹp vừa hùng vĩ, man dại, vừa trữ
tình say đắm lòng người.
à nhà văn đã sử dụng biện pháp nhân
Nhóm GV Tổ Văn- Trường THPT Nhân Chính- Hà Nội 12
Bài dự thi Dạy học theo chủ đề tích hợp- "Ai đã đặt tên cho dòng sông"
Hoạt động của GV và HS NỘI DUNG BÀI DẠY
+ GV: Sông Hương ở đồng bằng được
miêu tả như thế nào? Nêu dẫn chứng
minh họa?
+ HS trả lời, Gv nhận xét
+ GV chỉ trên bản đồ sông Hương
những khúc quanh, những sự
chuyển dòng liên tục; giới thiệu cho

* Khi ra khỏi vùng núi, sông Hương như
nàng tiên được đánh thức, bừng lên sức
trẻ và niềm khao khát của tuổi thanh xuân
trong sự chuyển dòng liên tục, rồi vòng
những khúc quanh đột ngột,vẽ một hình
cung thật tròn, ôm lấy chân đồi Thiên Mụ
rồi vượt qua, đi giữa âm vang, trôi đi
giữa hai dãy đồi sừng sững như thành
quách…
* Khi qua Vọng Cảnh, Tam Thai, Lựu
Bảo, sông Hương mềm như tấm lụa, có
khi ánh lên những phản quang nhiều màu
sắc sớm xanh, trưa vàng, chiều tím, lúc
lại trầm mặc khi qua bao lăng tẩm, đền
đài, rồi nó bừng sáng, tươi tắn và trẻ
trung khi gặp tiếng chuông chùa Thiên
Mụ ngân nga…
Nhóm GV Tổ Văn- Trường THPT Nhân Chính- Hà Nội 13
Bài dự thi Dạy học theo chủ đề tích hợp- "Ai đã đặt tên cho dòng sông"
Hoạt động của GV và HS NỘI DUNG BÀI DẠY
+ GV hướng dẫn HS chỉ ra nét độc
đáo, đặc sắc trong lối viết của nhà văn
+ GV: ? Khi chảy vào thành phố Huế,
Sông Hương có nét khác biệt gì? Phát
hiện của tác giả về nét riêng, độc đáo
của dòng sông cho thấy những điều gì
trong tình cảm của tác giả với xứ Huế
và dòng sông?
+ GV tiếp tục hướng dẫn cho HS
xem trên bản đồ đoạn sông Hương

kéo một nét thẳng thực yên tâm theo
hướng tây nam- đông bắc, rồi uốn một
cánh cung rất nhẹ sang đến Cồn Hến
khiến dòng sông mềm hẳn đi, như một
tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu.
- Nằm ngay gữa lòng thành phố yêu quý
của mình, sông Hương cũng giống như
sông Xen của Pa-ri, sông Đa-nuýp của
Bu-đa-pét…nhưng trong cách biểu đạt tài
hoa của tác giả, sông Hương được cảm
nhận với nhiều góc độ:
+ Bằng con mắt nhìn của hội họa, sông
Hương và những chi lưu của nó tạo
những đường nét thật tinh tế làm nên vẻ
Nhóm GV Tổ Văn- Trường THPT Nhân Chính- Hà Nội 14
Bài dự thi Dạy học theo chủ đề tích hợp- "Ai đã đặt tên cho dòng sông"
Hoạt động của GV và HS NỘI DUNG BÀI DẠY
+ GV: Sông Hương trước khi đi ra
biển cả có điểm gì đặc biệt?
GV chỉ trên bản đồ khúc quanh khi
sông Hương đột ngột đổi dòng để
gặp lại Huế ở thị trấn Bao Vinh.
(Tích hợp Địa lí)
+ GV chốt lại:
+ GV: Những chi tiết nào cho thấy tác
giả miêu tả sông Hương gắn với
những sự kiện lịch sử?
+ HS trả lời, GV chốt lại:
đẹp cổ kính của cố đô.
+ Qua cách cảm nhận âm nhạc, sông

nhiên khi ở đầu nguồn, ở đồng bằng và
đặc biệt gắn bó với thành phố Huế.
2. Vẻ đẹp sông Hương được khám phá
dưới góc độ lịch sử và văn hóa:
a. Vẻ đẹp sông Hương trong mối quan
hệ với lịch sử dân tộc:
- Trong mối quan hệ nghiêm trang này,
sông Hương mang vẻ đẹp của một bản
hùng ca ghi dấu những thế kỉ vinh quang:
Nhóm GV Tổ Văn- Trường THPT Nhân Chính- Hà Nội 15
Bài dự thi Dạy học theo chủ đề tích hợp- "Ai đã đặt tên cho dòng sông"
Hoạt động của GV và HS NỘI DUNG BÀI DẠY
(Tích hợp môn Lịch sử)
+ GV:? Tác giả đã bình luận như thế
nào về vẻ đẹp này của sông Hương
+ GV: ? Vẻ đẹp sông Hương được
khám phá dưới góc độ văn hóa như
thế nào?
+ Yêu cầu HS phát hiện hai vẻ đẹp âm
nhạc và thi ca của sông Hương.
+ GV nhận xét câu trả lời và tổng hợp
như sau:
+ Đó là dòng sông biên thùy xa xôi của
đất nước các vua Hùng, tên của dòng
sông Hương được ghi trong “Dư địa chí”
của Nguyễn Trãi; “Nó được ghi là Linh
Giang” (dòng sông thiêng).
- Dòng sông ấy là điểm tựa, là dòng viễn
châu bảo vệ biên giới phía nam của tổ
quốc Đại Việt.

à Phải có độ nhạy cảm và hiểu biết về
âm nhạc của xứ Huế, tác giả mới có sự
liên tưởng này.
- Với ngòi bút tài hoa cộng với sự rung
Nhóm GV Tổ Văn- Trường THPT Nhân Chính- Hà Nội 16
Bài dự thi Dạy học theo chủ đề tích hợp- "Ai đã đặt tên cho dòng sông"
Hoạt động của GV và HS NỘI DUNG BÀI DẠY
+ HS có thể liên hệ với những bài thơ
viết về sông Hương, xứ Huế mà các
em đã đọc, đã học.
+ ? Vẻ đẹp của sông Hương được
khám phá như thế nào? Những đặc
sắc và nét riêng trong cách viết của
tác giả?
cảm mạnh mẽ, nhà văn liên tưởng tới
Nguyễn Du và tiếng đàn của Thúy Kiều:
Trong như tiếng hạc bay qua
Đục như nước suối mới sa nửa vời
Tiếng khoan như giáo thoảng ngoài
Tiếng mau sầm sập như trời đổ mưa
“Nguyễn Du đã bao năm lênh đênh trên
quãng sông này với một phiến trăng
sầu.Và từ đó, những bản đàn đã đi suốt
đời Kiều”.
* Sông Hương- Dòng chảy của thi ca:
- Tác giả cho rằng có một dòng thi ca về
sông Hương. Đó là dòng thơ không lặp
lại mình:
+ “Dòng sông trắng- lá cây xanh”
(Chơi xuân-Tản Đà)

nghệ thuật nào? Những biện pháp
nghệ thuật chính tác giả đã sử dụng
trong bút kí này?
+ HS trả lời, GV nhận xét, tổng hợp:
+ GV: Văn phong của Hoàng Phủ
Ngọc Tường có điểm gì nổi bật trong
tác phẩm này?
+ GV liên hệ thực tế:
(Tích hợp môn GDCD)
+ GV: Gọi HS đọc phần Ghi nhớ.
hợp từ một vốn hiểu biết sâu rộng về văn
hóa, lịch sử, địa lí và văn chương cùng
một văn phong tao nhã, hướng nội, tinh
tế, tài hoa.
3. Những đặc sắc về nghệ thuật:
- Liên tưởng, so sánh độc đáo:
+ Dòng sông như cô gái Digan phóng
khoáng và man dại, như người mẹ phù
sa…
+ Chiếc cầu trắng nhìn từ xa mà ví với
mảnh trăng non
+ Đường cong như một cánh cung khiến
dòng sông mềm mại, như một tiếng vâng
không nói ra của tình yêu.
+ So sánh sông Hương với các dòng sông
khác như sông Xen, sông Đanuýp, sông
Nêva…
- Những biện pháp nhân hóa, ẩn dụ, lối
viết văn giàu hình ảnh
- Sự liên tưởng, tưởng tượng phong phú

1. Nội dung.
2. Nghệ thuật.
- Vẻ đẹp của sông Hương qua cảnh sắc
thiên nhiên.
- Vẻ đẹp của sông Hương dưới góc độ
văn hóa.
- Vẻ đẹp của sông Hương gắn liền với
những sự kiện lịch sử.
- Văn phong của Hoàng Phủ Ngọc Tường
Yêu cầu hs:
- Nắm chắc nội dung và nghệ thuật của
tác phẩm
- Làm các bài tập trong phần luyện tập.
7. Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập:
Câu hỏi kiểm tra, đánh giá:
1. Ở đoạn văn mở đầu, tác giả đã sử dụng các từ ngữ “rầm rộ, mãnh liệt, cuộn
xoáy” để miêu tả dòng chảy của sông Hương ở thượng nguồn. Em có nhận xét gì
về cách dùng từ đó?
2. Cảm nhận của em về cách miêu tả của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường trong
câu văn sau: “Giáp mặt thành phố ở Cồn Giã Viên, sông Hương uốn một cánh
cung rất nhẹ sang đến Cồn Hiến; đường cong ấy làm cho dòng sông mềm hẳn đi,
như một tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu”
3. Phong cách viết kí của nhà văn được bộc lộ như thế nào qua tác phẩm?
4. Bài bút kí Ai đã đặt tên cho dòng sông? để lại cho em những suy nghĩ gì?
Tiêu chí đánh giá:
1. Ở đoạn văn mở đầu, tác giả đã sử dụng các từ ngữ “rầm rộ, mãnh liệt, cuộn
xoáy” để miêu tả dòng chảy của sông Hương ở thượng nguồn. Em có nhận xét gì
về cách dùng từ đó?
- Đó là những động từ, tính từ mạnh tạo nên nhịp điệu dồn dập, hùng tráng cho
lời văn.

Sau khi chấm bài kiểm tra chúng tôi thấy 100 % học sinh đã biết trình bày ý
tưởng của mình. Đặc biệt các em đã biết kết hợp kiến thức các môn học như: Lịch
sử, địa lý, công dân… để làm bài
Kết quả đạt được như sau: - 6 học sinh đạt điểm 9
- 24 học sinh đạt điểm 8
- 28 học sinh đạt điểm 7
- 12 học sinh đạt điểm 6
- 10 học sinh đạt điểm 5
Từ kết quả học tập của các em chúng tôi nhận thấy việc kết hợp kiến thức
liên môn vào một môn học nào đó là một việc làm hết sức cần thiết, có hiệu quả rõ
rệt đối với học sinh, giúp các em học sinh không những giỏi một môn học mà cần
biết cách kết hợp kiến thức các môn học lại với nhau để có thể phát triển toàn
diện. Đồng thời cũng giúp người giáo viên dạy bộ môn không ngừng trau rồi kiến
thức của các môn học khác để dạy bộ môn của mình tốt hơn, đạt kết quả cao hơn.

Chúng tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội ngày 25/12/2014

Nhóm tác giả
Nhóm GV Tổ Văn- Trường THPT Nhân Chính- Hà Nội 20
Bài dự thi Dạy học theo chủ đề tích hợp- "Ai đã đặt tên cho dòng sông"
Nhóm GV Tổ Văn- Trường THPT Nhân Chính- Hà Nội 21