Giáo viên: Đỗ Văn Dương Sáng kiến kinh nghiệm
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG DẠY HỌC Ở CÁC LỚP
TRUNG HỌC CƠ SỞ
***********
I. Đặt vấn đề
Trong lòch sử của loài người, vốn kiến thức là kho tàng quý báu, cho
nên con người đã không ngừng tìm tòi học hỏi để tiếp cận nền văn minh hiện
đại. Trên thế giới hiện nay, một trong những động cơ thúc đẩy sự phát triển của
đất nước là vấn đề giáo dục. Vì vậy việc nâng cao chất lượng giáo dục theo xu
thế phát triển chung của đất nước hiện đang là vấn đề được nhiều người quan
tâm với những phương châm “Người giáo dục người”, “Kinh nghiệm truyền
kinh nghiệm” qua những phương tiện tiếp xúc đồ dùng dạy học trong giảng
dạy môn sinh học ở trường trung học cơ sở, ngày nay được hầu hết các nước
trên thế giới đều quan tâm trong đó có nước ta. Riêng về lónh vực sinh học có ý
nghóa rất lớn trong vấn đề khảo sát tài nguyên thiên nhiên, nghiên cứu lai tạo
giống mới, nghiên cứu về môi trường thiên nhiên, giáo dục về giới tính. Hơn
nữa nước ta là một nước có nguồn tài nguyên phong phú được thiên nhiên ưu
đãi “Rừng vàng- biển bạc” nên nước ta đang phát triển mạnh về lónh vực này.
Do đó ngành sinh học của nước ta cũng phát triển theo.
Qua quá trình công tác giảng dạy trong những năm qua tôi nhận thấy rằng
việc trực tiếp truyền thụ kiến thức thực cho học sinh, nhưng truyền đạt như thế
nào cho các em dễ hiểu, dễ nhớ và tiếp thu bài một cách nhanh chóng và tự
giác. Nhất là bộ môn sinh học ở trường trung học cơ sở là môn khoa học thực
nghiệm, cho nên trong việc giảng dạy bộ môn sinh học thì nhất thiết đòi hỏi
giáo viên phải sử dụng đồ dùng dạy học để minh hoạ cho học sinh, từ đó học
sinh chú ý làm việc một cách cao độ, mạnh dạng đưa ra nhiều vấn đề để tư
duy, trao đổi, thảo luận về một khái niệm nào đó, làm cho học sinh linh hoạt
hơn, khắc sâu kiến thức hơn và có thái độ tìm tòi sáng tạo. Đồng thời đồ dùng
dạy học là một dụng cụ cực kỳ quan trọng, giúp cho học sinh hình dung được,
nhìn thấy được các chi tiết nhỏ mà mắt thường không thể quan sát được như
(Dùng tranh ảnh, kính hiểm vi, mô hình … để quan sát về tế bào thực vật, hạt

hiệu quả
+ Giúp học sinh tăng cường trí nhớ, làm cho việc học tập lâu bền
+ Cung cấp thêm kiến thức, kinh nghiệm trực tiếp liên quan đế thực tiễn
xã hội và môi trường sống
+ Giúp khắc phục những hạn chế của lớp học bằng cách biến cái không
thể tiếp cận được thành cái có thể tiếp cận được. Khi sử dụng phim ảnh mô
phỏng và các phương tiện tương tự
+ Cung cấp kiến thức chung, qua đó học sinh có thể phát triển các hoạt
động học tập khác
+ Giúp phát triển mối quan tâm về các lónh vực học tập khác và khuyến
khích học sinh tham gia chủ động vào quá trình học tập
- Thế nào là đồ dùng dạy học ?
Trường THCS Hồ Tùng Mậu ***Tổ: Tự nhiên
2
Giáo viên: Đỗ Văn Dương Sáng kiến kinh nghiệm
Đồ dùng dạy học là những hình ảnh, dụng cụ, đồ vật phục vụ cho việc dạy
và học mà học sinh có thể nhìn thấy được đặc biệt là được sử dụng trong công
tác giảng dạy.
- Đồ dùng dạy học đối với bộ môn sinh học ïở trường trung học cơ sở:
Để phát huy tính năng động và hiếu kỳ của học sinh, người giáo viên đứng
trên bục giảng phải thể hiện hết khả năng của mình về lối diễn đạt nội dung
bài, có nghệ thuật thu hút học sinh đặc biệt là phải tạo sự hấp dẫn, lôi cuốn học
sinh bằng một phương pháp thủ thuật riêng của chuyên môn trong giảng dạy,
chúng ta không thể giả thuyết ngay vào đầu học sinh mà phải đưa vấn đề vào
tình huống, đi từ gần đến xa, từ dễ đến khó, từ trực quan sinh động đến tư duy
trừu tượng. Đây chính là yếu tố quan trọng có liên quan đến việc giảng dạy bộ
môn sinh học. Do đó đồ dùng dạy học không thể thiếu đối với người thầy khi
lên lớp và đối với học sinh khi nghiên cứu vấn đề. Vì thế đồ dùng dạy học
chính là điều kiện, phương tiện để dạy và học môn sinh học ở các lớp trung
học cơ sở, theo thực tế đồ dùng dạy học có nhiều hình thức khác nhau. Chẳng

việc liên tục, căn thẳng mà các em không hề hay biết. Như vậy các em đã đáp
ứng được nhu cầu của giáo viên đối với việc tiếp thu bài của các em.
Rõ ràng qua thực tế giảng dạy, bản thân tôi đã thấy được tầm quan trọng
của đồ dùng dạy, nhất là trong việc hình thành cho các em thao tác thực hành,
đem hình ảnh sóng động vào thực tế và có thể nói đồ dùng dạy học là nhòp cầu
bắt qua ngôn ngữ, giúp học sinh các lớp trung học cơ sở cảm thấy gần gũi và
yêu thích bộ môn hơn.
Tóm lại: Nội dung kiến thức của bộ môn sinh học bao giờ cũng đặt quan
sát, phân tích và tiến hành thí nghiệm lên hàng đầu, do đó đồ dùng dạy học là
một dụng cụ không thể thiếu đối với hoạt động dạy và học môn sinh học.
- Những khó khăn trong việc tìm đồ dùng dạy học:
Đồ dùng dạy học là một tập hợp những đối tượng vật chất được giáo viên sử
dụng với tư cách là những phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức cho học
sinh, đối với học sinh đó là nguồn tri thức phong phú sinh động, là các phương
tiện giúp cho các em lónh hội tri thức và rèn luyện các kó năng, kó xảo. Vì vậy
muốn đào tạo được một học sinh có đầy đủ kiến thức thì phải sử dụng đầy đủ,
rõ ràng, chính xác các mẫu vật cũng như đồ dùng dạy học, ở đây việc săn, tìm
những đồ dùng dạy học diễn ra bằng một quá trình liên tục và lâu dài, cho nên
người giáo viên không đủ thời gian để có được đồ dùng đó, nên việc thực hiện
đồ dùng dạy học ở giờ lên lớp còn nhiều hạn chế:
+ Một số đồ dùng dạy học không có ở đòa phương để giảng dạy, đây là nỗi
boăn khoăn của rất nhiều giáo viên vì việc tìm kiếm rất khó khăn, phải mất
một thời gian dài, cho nên không phải nhà giáo nào củng thực hiện được, để có
đồ dùng thực hiện trên lớp. Nếu không có tiết dạy sẽ diễn ra như thế nào?
+ Cơ sở vật chất ở trường còn hạn hẹp nên việc bảo quản đồ dùng dạy học
còn khó khăn, có thể nói đây là nổi chăn trở mà rất khó khắc phục được, vì đất
nước ta còn nghèo nên thiết bò bảo quản lỗi thời, chưa đủ tiêu chuẩn,
dẫn đến dụng cụ, đồ dùng chóng hư, vì vậy khi giáo viên lên lớp chưa làm phát
huy được hết tính tích cực về nhận thức cho học sinh
+ Nguồn kinh tế-Tài chánh ở các trường cơ sở còn thiếu thốn, nên việc mua

quả tim lợn để gới thiệu các em sẻ nhận ra ngay về hình dáng, các ngăn tim,
thấy được thành của tâm nào dày, tâm nào mỏng, van tim ở đâu, các ngăn tim
thông với từng loại mạch nào?...
+ MẪU VẬT TỰ NHIÊN
Đối với mẫu vật quá nhỏ có kích thước hiển vi, ngoài việc tổ chức cho học
sinh xem kính ta phải dùng máy chiếu kính hiển vi để tăng độ phóng đại, tạo
điều kiện cho cả lớp có thể quan sát cùng một lúc.
Thí dụ: Quan sát cấu tạo của tế bào thực vật, quan sát lát cắt hay quan sát
các nguyên sinh vật hoặc các bộ phận của côn trùng, quan sát tế bào, các loại
mô của động vật …
+ MÔ HÌNH
Dùng để thay thế hay bổ sung các mẫu vật tự nhiên đôi khi không có sẵn,
hoặc lớn quá, nhỏ quá khó quan sát, mô hình có tác dụng phản ánh được cấu
tạo, khái quát và hình dung được rõ ràng các cấu trúc không gian, so với kích
thước của mẫu vật thật, sẽ khắc sâu được kiến thức cho các em.
Trường THCS Hồ Tùng Mậu ***Tổ: Tự nhiên
5