Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Lời nói đầu
Để hoàn thiện mục tiêu công nghiệp hoá - hiện đại hoá thì điều kiện
tiên quyết là vấn đề về vốn. Xoay quanh đề tài về vốn này đã có rất nhiều
cuộc tranh luận bàn cãi, hội thảo v.v... và cũng có rất nhiều những bài viết
đề cập đến, dù ở góc độ này hay góc độ khác. Đặc biệt là những bài viết đề
cập đến việc tạo ra vốn trung và dài hạn để đầu t dài hạn của nền kinh tế đất
nớc. Các doanh nghiệp có thể tiến hành tạo lập vốn bằng hai con đờng
chính. Thứ nhất, đi vay các ngân hàng thơng mại (NHTM) hoặc phát hành
trái phiếu Công ty. Thứ hai, phân chia quyền sở hữu của doanh nghiệp
bằng cách phát hành thêm cổ phiếu.
Với một chiều dài lịch sử hơn 400 năm hình thành và phát triển đến
nay thị trờng chứng khoán (TTCK) đã phổ biến ở hầu hết các quốc gia trên
thế giới. ở nớc ta, vấn đề xây dựng TTCK đã và đang thu hút sự quan tâm
của nhiều nhà kinh tế. Cho đến nay theo nhận định của các nhà kinh tế,
TTCK là một công cụ hữu hiệu để huy động vốn giúp hoàn thiện mục tiêu
công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc. Song điều quan trọng là TTCK nên
ra đời và phát triển ở nớc ta sẽ nh thế nào vẫn còn cha có quan điểm thống
nhất.
Nội dung đề tài gồm hai phần:
Phần I: Lý luận chung về thị trờng chứng khoán.
Phần II: Thực trạng thị trờng chứng khoán và những giải pháp để phát
triển thị trờng chứng khoán ở Việt Nam hiện nay.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Nội dung
Phần I - những vấn đề Lý luận về
thị trờng chứng khoán
Thị trờng chứng khoán xuất hiện từ rất lâu, tại thời điểm do cuộc
cách mạng khoa học kỹ thuật đợc phát triển với tốc độ cao nhằm đáp ứng
về vốn cho cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật. TTCK ra đời và tồn tại là

đi bán lại các loại chứng khoán. Việc này lúc đầu diễn ra một cách lộn xộn,
vô tổ chức. Sau đó xuất hiện những kẻ tìm sống bằng nghề môi giới giữa
ngời cần mua và ngời bán chứng khoán. Lúc đầu họ làm cả hai việc: môi
giới và đầu cơ chứng khoán. Sau đó hai việc này cũng dần dần đợc chuyên
môn hoá thành hai loại ngời: một loại ngời chuyên môi giới chứng khoán,
một loại ngời chuyên về kinh doanh chứng khoán. Hai loại ngời này giúp
cho cung - cầu về chứng khoán gặp nhau, hình thành thị trờng chứng
khoán. Bớc cao nhất trong lịch sử phát triển của TTCK là việc Chính phủ
dồn những ngời môi giới chứng khoán và những ngời kinh doanh chứng
khoán vào một chỗ để tổ chức việc mua bán có trật tự, gọi là sở giao dịch
chứng khoán (SGDCK). Nh vậy TTCK và SGDCK đã ra đời và những hạn
chế của việc huy động vốn thông qua phát hành chứng khoán đợc giải toả.
3. Cơ cấu của thị trờng chứng khoán.
Nghiên cứu cơ cấu của thị trờng chứng khoán là phân tích xem thị tr-
ờng chứng khoán bao gồm những bộ phận nào, và tìm hiểu mối quan hệ
giữa các bộ phận đó. Có thể xem xét cơ cấu thị trờng chứng khoán dới một
số góc độ sau:
3.1. Căn cứ vào tính chất các chứng khoán đợc giao dịch.
- Thị trờng cổ phiếu: Là thị trờng nơi các cổ phiếu đợc phát hành và
giao dịch. Thị trờng cổ phiếu gồm có thị trờng cổ phiếu sơ cấp và thị trờng
cổ phiếu thứ cấp.
- Thị trờng trái phiếu: Là thị trờng nơi các trái phiếu đợc phát hành
và giao dịch. Thị trờng trái phiếu cũng gồm có thị trờng trái phiếu sơ cấp và
thị trờng trái phiếu thứ cấp.
3.2. Căn cứ vào sự luân chuyển các nguồn vốn.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
- Thị trờng sơ cấp: Là thị trờng mua bán các chứng khoán lần đầu đ-
ợc phát hành. Sự hoạt động của thị trờng sơ cấp tạo ra một "kênh" thu hút
huy động nguồn tiền nhàn rỗi của dân chúng chuyển thành vốn đầu t cho

thị trờng chứng khoán. Đó là ngời mua, ngời bán, ngời môi giới. Chính vì
hoạt động của các chủ thể trên hết sức khác nhau, rất phức tạp nên cần phải
có những con ngời thực hiện nhiệm vụ quản lý các hoạt động của họ.
Thứ ba, phải có một hệ thống luật pháp tơng đối hoàn chỉnh để định
ra các "luật chơi" trong thị trờng này.
Thứ t, phải đợc tổ chức theo những hình thức phù hợp để thực hiện
hoạt động mua bán trên TTCK.
Thứ năm, phải có những cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại để đảm bảo
kỹ thuật thanh toán, giao dịch đồng thời ngăn chặn tệ làm chứng khoán giả.
III- Hai mặt của thị trờng chứng khoán.
Một tất yếu là, mỗi sự vật đợc sinh ra bao giờ cũng có hai mặt; mặt
tích cực và mặt tiêu cực, lại lợi và cái hại. Điều này trong lĩnh vực kinh tế
càng bộc lộ rõ hơn cả. Khi nói đến kinh tế thị trờng, xét trên góc độ tài
chính thờng ngời ta nhắc ngay tới sự có mặt của thị trờng chứng khoán, và
thờng chỉ nhìn thiên về một mặt lợi, còn các khuyết tật của nó dễ bỏ qua.
Khi cha có sự xuất hiện của thị trờng chứng khoán mọi hoạt động kinh tế
còn đang ở trong giai đoạn bình thờng, ít có phá sản, ít đỗ vỡ, nhng khi có
thị trờng chứng khoán các hoạt động kinh tế sẽ sôi động hẳn lên, thúc đẩy
nền kinh tế phát triển. Bên cạnh đó cũng xuất hiện sự đỗ vỡ, sự phá sản của
những ngời làm ăn kém hiệu quả ngày càng nhiều. Rõ ràng điều kiện ra đời
của thị trờng chứng khoán, cũng nh các thành viên tham gia trên thị trờng
này đòi hỏi phải ở một trình độ nhất định, ở nớc ta khi có TTCK ra đời và ai
là những ngời tham gia trên thị trờng này, tự họ cần phải hiểu rõ mặt tích
cực cũng nh các khuyết tật của nó để xác định xem mình có tồn tại và phát
triển đợc trên thị trờng không? Trong bài viết này chúng em hãy bình luận
về mặt lợi, mặt hại của thị trờng chứng khoán.
1. Mặt tích cực (mặt thứ nhất) của thị trờng chứng khoán.
- Trong nền kinh tế thị trờng, vốn phải đợc huy động từ mọi tầng lớp
nhân dân và thờng từ các nguồn rất phân tán nên cần phaỉ có những tổ chức
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

- TTCK, nơi tiện lợi huy động vốn.
Nhìn lại quá trình phát triển của TTCK, ta có thể thấy ngay rằng đây
là nơi thuận tiện huy động nguồn vốn cần thiết cho hoạt động của khách
hàng. Chẳng hạn, đối với thị trờng lâu đời nh New York, London... số vốn
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
huy động từ thị trờng này rất lớn, cả từ 1000 tỷ USD trở lên. Trớc đây, các
đơn vị kinh tế đều lệ thuộc vào ngân hàng để có vốn hoạt động , có nghĩa
là phải đi vay với lãi suất biến đổi tuỳ thuộc vào các ngân hàng. Ngày nay,
tại hầu hết các nớc, các đơn vị kinh tế cũng nh Nhà nớc đã huy động vốn
trực tiếp từ các nguồn tiết kiệm bằng cách phát hành cổ phiếu hay trái
phiếu. Nhờ có TTCK mà các nhà trung gian, các nhà môi giới, các nhà bảo
lãnh, cổ phiếu của một đơn vị kinh tế có thể phát hành bán rộng rãi cho dân
chúng nguồn vốn huy động. Do đó, đảm bảo đợc sử dụng rộng rãi và lâu
dài. Càng làm ăn có hiệu quả, cổ phiếu càng có giá tự do thu đợc cổ tức
cao. Đơn vị kinh tế không phải lo lắng về thời gian hoàn trả nh đi vay ngân
hàng và cũng không phải bận tâm vì giá trị cổ phần lên xuống.
Chính phủ Trung ơng hay địa phơng cũng có thể huy động vốn bằng
cách phát hành các loại chứng khoán nh công trái hay tín phiếu kho bạc.
Chính phủ cũng có thể sử dụng tập đoàn bảo lãnh phát hành hay thông qua
ngân hàng Trung ơng. Các loại công trái của Chính phủ là một công cụ phổ
biến để huy động nguồn vốn cần thiết dùng cho chi tiêu và đầu t của Chính
phủ thay vì phải sử dụng biện pháp phát hành tiền dễ dẫn đến lạm phát.
Dân chúng thờng thích các loại công trái quốc gia vì đợc lãi suất ổn định
và đảm bảo thu hồi vốn khi đến hạn. Công trái phù hợp với những nhà đầu
t không thích mạo hiểm, không chấp nhận mức rủi ro cao nh cổ phiếu của
các đơn vị kinh tế.
- TTCK, đảm bảo tính thanh khoản.
Thị trờng sơ cấp đảm nhiệm việc phát hành cổ phiếu, chứng khoán
mới, thị trờng thứ cấp là nơi mua bán các loại cổ phiếu hay chứng khoán đã

là môi trờng thuận lợi cho việc phát hành cổ phiếu và các loại chứng khoán
cũng nh mọi nghiệp vụ mua bán ở thị trờng thứ cấp. Với sự phổ biến và h-
ớng dẫn rộng rãi, ngời dân sẽ sử dụng nguồn tiết kiệm của mình để mua cổ
phiếu hay chứng khoán với niềm tin về lợi nhuận hay tiền lãi bảo đảm. Dĩ
nhiên, các nhà trung gian và môi giới phải làm tốt vai trò trung gian của
mình để các nhà đầu t nắm đợc thông tin đầy đủ về các đơn vị kinh tế đã
hoặc đang chuẩn bị phát hành cổ phiếu. Nguồn tiết kiệm quan trọng này,
nếu không có TTCK, sẽ tiếp tục nằm yên dới dạng cất trữ không sinh lợi, và
cũng chẳng đóng góp gì cho quá trình phát triển kinh tế . TTCK chẳng
những khuyến khích đầu t mà còn là nơi tạo điều kiện thực hiện mọi sự
mua bán dễ dàng khi cần thiết. Sự phát triển của thị trờng sơ cấp càng trở
nên hấp dẫn và tạo thói quen cho mọi ngời tham gia vào hoạt động của thị
trờng.
- Hỗ trợ định giá cổ phần trong chơng trình cổ phần hoá.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Vấn đề then chốt ở đây là các đơn vị kinh tế muốn tham gia TTCK
cần phải đợc đánh giá khá chính xác về tình hình hoạt động của đơn vị thể
hiện qua bảng cân đối tài sản và tài khoản lỗ lãi. Muốn làm đợc điều này,
đơn vị phải cung cấp đầy đủ thông tin để bộ phận chuyên môn của thị trờng
thẩm định lại tất cả các loại tài sản, các khoản nợ và đánh giá hoạt động
trong từng năm. Mức độ lỗ, lãi của đơn vị là thớc đo giá trị cổ phần và ngời
ta cũng quan tâm đến triển vọng của đơn vị trong tơng lai. Sự thành bại của
một đơn vị còn lệ thuộc vào trình độ quản trị của đơn vị. Do đó, trong kinh
tế thị trờng không có sự khoan nhợng trong việc thay đổi cấp lãnh đạo của
đơn vị. Quyền lợi của cổ đông phải đặt lên trên hết. Nếu không, đơnvị sẽ
khó tồn tại. Quản trị tốt sẽ mang lại hiệu quả cao và sẽ làm tăng giá trị cổ
phần. Ngợc lại, đơn vị sẽ lâm vào tình trạng suy sụp có thể đi đến phá sản.
- Điều tiết việc phát hành cổ phiếu.
Sự tồn tại và phát triển của TTCK hoàn toàn tuỳ thuộc vào sự tham

ợc xem nh là vi phạm quyền lợi chung, vì lợi dụng nguồn thông tin từ bên
trong, ngời mua bán thu đợc lợi nhuận hay tránh đợc lỗ và hậu quả sẽ do
ngời không có đợc nguồn thông tin đó gánh chịu. Và, nhều nớc đã có luật
cấm về việc mua bán này.
- Mua bán cổ phiếu ngoài thị trờng chứng khoán.
Luật về TTCK cũng cần phải quan tâm đến việc hạn chế những nhà
môi giới mua bán cổ phiếu bên ngoài TTCK. Nếu để việc mua bán này đợc
tự do thực hiện sẽ gây hậu quả khó lờng. Vì bộ phận quản lý không thể nào
biết đợc việc chuyển nhợng quyền sở hữu cổ phiếu của một đơn vị nào đó.
Mọi sự mua bán bên ngoài có khả năng tạo áp lực cho các nhà đầu t khác,
thậm chí đa đến việc khống chế hay thay thế cả lãnh đạo của đơn vị. Hầu
hết các TTCK đều quy định là mọi sự mua bán cổ phần đã đăng ký với
TTCK phải đợc thực hiện thông qua thị trờng. Nếu không quy định nh vậy
thì mọi sự lạm dụng trong việc mua bán và chuyển nhợng có thể xảy ra, có
khả năng tạo ảnh hởng xấu đối với đơn vị kinh tế có liên quan.
- Phao tin đồn nhảm về hoạt động của một đơn vị kinh tế.
Điều này cũng gây hậu quả xấu cho đơn vị, có thể đa đến tình trạng
cổ phiếu đợc đa ra bán ồ ạt làm giá trị cổ phiếu giảm đột ngột. Những ngời
có ý đồ xấu có thể đứng ra mua các cổ phiếu nào đó để khống chế Công ty
và hởng một số lãi đáng kể sau khi tin đồn đã đợc kiểm chứng. Đây cũng là
điều cấm trong các luật chi phối hoạt động của TTCK.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
- Liên tục mua cổ phiếu của một đơn vị kinh tế nào đó ở giá cao và
bán ra cùng loại cổ phiếu đó ở giá thấp với mục tiêu làm ảnh hởng đến giá
trị cổ phiếu để đầu cơ.
Hoạt động của TTCK có những yếu tố đầu cơ, nhng cũng có những
yếu tố đầu cơ bị cấm nh mua bán liên tục một loại cổ phiếu nào đó nhằm
làm cho giá trị của cổ phiếu tăng hay giảm để đầu cơ. Ngời đầu cơ mau cổ
phiếu với giá cao để đẩy giá lên và đến một lúc nào đó họ bắt đầu bán ra để