Mục lục
Nội dung Trang
Phần mở đầu 3
1. Cơ sở khoa học của đề tài
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 5
1.2. Lý luận chung về hoạt động dạy tự học 10
2.. Triển khai quá trình dạy- tự học ở Trường Đại học Vinh 24
2.1. Những khó khăn cơ bản trong quá trình triển khai dạy học lấy
người học làm trung tâm ở Trường ĐH Vinh
25
2.2. Giáo trình bài giảng dưới dạng môđun và lộ trình đổi mới
PPDH ở Trường ĐH Vinh
26
Kết luận 31
CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
PPDH Phương pháp dạy học
1
GVTH Giáo viên tiểu học
HSTH Học sinh tiểu học
HĐTH Hoạt động tự học
NHTT Người học trung tâm
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
2
Quá trình đổi mới PPDH ở trường đại học hiện nay đang hướng tới
mục tiêu đào tạo những con người năng động, sáng tạo, có năng lực nghề
nghiệp và năng lực thích ứng cao. Việc triển khai dạy học theo quan điểm
dạy học lấy người học làm trung tâm (NHTT) hay còn gọi là quá trình dạy –
tự học ở các trường gặp nhiều khó khăn. Đề tài Tiểu luận khoa học Một số
biện pháp tổ chức, triển khai đổi mới PPDH theo hướng dạy tự học ở Trường
ĐH Vinh nhằm phản ánh những khó khăn nói trên và đề xuất một số biện

đề có liên quan đến nội dung nghiên cứu làm sáng tỏ cơ sở lý luận của đề tài.
7.2. Phương pháp quan sát:
Quan sát thực tế hoạt động dạy- tự học thông qua các buổi sinh hoạt
chuyên môn, các hoạt động giáo dục tập thể, qua việc dự giờ thăm lớp...
7.3. Phương pháp điều tra:
Để nắm được thực trạng vấn đề nghiên cứu một cách sâu sắc, toàn
diện, có hệ thống, đảm bảo tính chính xác, khách quan, chúng tôi tiến hành
điều tra bằng phiếu đối với giảng viên và sinh viên. Kết quả điều tra là căn
cứ chủ yếu để xây dựng các biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động dạy -
tự học.
7.4. Phương pháp đàm thoại:
4
Trò chuyện với giảng viên, sinh viên... về các vấn đề có liên quan đến
hoạt động tự học để bổ sung thông tin về vấn đề nghiên cứu.
NHỮNG NỘI DUNG CHÍNH
1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
1.1. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
Trong lịch sử phát triển của giáo dục, việc tự học có ý nghĩa quan
trọng, quyết định đến chất lượng giáo dục và hình thành nên những con
người năng động, sáng tạo. Chính vì vậy, từ trước đến nay vấn đề này đã
được nhiều tác giả trong và ngoài nước đề cập đến.
1.1.1. Ở nước ngoài.
Vấn đề tự học được đề cập từ rất sớm, từ thời cổ đại các nhà giáo dục
đã thấy rõ được tầm quan trọng của tự học.
Lịch sử Trung Hoa cổ đại đã xuất hiện các nhà giáo dục kiệt xuất, nổi
bật hơn cả là Khổng Tử (551 - 479 TCN). Trong cuộc đời dạy học của mình,
Khổng Tử rất quan tâm và coi trọng mặt tích cực suy nghĩ, sáng tạo của học
trò. Ông đòi hỏi học trò phải biết suy nghĩ, phát huy tính tích cực, năng động
trong học tập. Ông đã từng nói với học trò: "Không giận vì không muốn biết
thì không gợi mở cho, không bực mình vì không rõ được thì không bày vẽ

(KNTH) là điều kiện cần thiết để đảm bảo cho người học đạt kết quả cao.
Ông quan tâm đến việc đọc sách, kỹ năng đọc sách và coi đó là kỹ năng
quan trọng trong HĐTH, từ đó chỉ rõ trách nhiệm của giáo viên (GV) và nhà
trường trong việc bồi dưỡng KNTH cho người học.
6
A.M. Machiuskin, A.V. Petropski, X.P. Bararov cho rằng: Cần thông
qua các bài tập nhận thức, nhất là các bài tập nêu vấn đề để giúp người học
nâng cao tính tích cực nhận thức và đạt hiệu quả cao trong HĐTH.
Các nhà giáo dục phương Tây dựa trên cơ sở của tâm lý học hành vi,
tâm lý học phát sinh, tâm lý học phân tâm đã đi tìm những phương pháp khai
thác cái "tôi" trong người học. Điển hình là Montaigne: "Tốt hơn là ông thầy
nên để cho học trò tự lên phía trước mà nhận xét bước đi của họ, đồng thời
giảm bớt tốc độ của thầy cho phù hợp với sức trò" .
Sau đại chiến thế giới lần thứ hai, Mỹ và các nước Tây Âu đã rất quan
tâm tìm kiếm những phương pháp giáo dục mới trên cách tiếp cận mới "lấy
người học làm trung tâm" - người học giữ vai trò chủ động, tích cực trong quá
trình học tập và không còn ở thế thụ động như khi dùng phương pháp giáo
dục cổ truyền là lấy người thầy làm trung tâm. Đồng thời đề cao các hoạt
động đa dạng của người học, phát triển một số kỹ năng cho người học. Các kỹ
năng được tích lũy phải bằng những hoạt động do người học tự tiến hành với
sự giúp đỡ của GV. Đó là tư tưởng tiến bộ mà J. Dewey mong muốn giải
phóng năng lực sáng tạo của người học. Ngoài ra, một loạt các phương pháp
dạy học theo tư tưởng, quan niệm này cũng được đưa vào thực nghiệm như:
"phương pháp tích cực", "phương pháp hợp tác", phương pháp cá thể hóa"...
Đây là những phương pháp mà người học không lĩnh hội bằng cách nghe thầy
giảng bài mà phải tự hoạt động, tự học, tự tìm tòi để lĩnh hội tri thức. GV là
trọng tài, đạo diễn, thiết kế, tổ chức làm việc, giúp đỡ HS cách làm, cách học.
Từ những năm 30 của thế kỷ XX, nhiều nhà giáo dục của Châu Á
cũng đã quan tâm đến lĩnh vực tự học. T. Makiguchi - nhà sư phạm nổi tiếng
người Nhật đã trình bày những tư tưởng giáo dục mới trong tác phẩm "Giáo

nói đến GS.TS. Nguyễn Cảnh Toàn. Ông đã cùng với nhóm các nhà khoa
học nghiên cứu hoàn thành đề tài "Đào tạo giáo viên theo phương thức tự
học có hướng dẫn, kết hợp với thực tập làm giáo viên dài hạn". Ông đã cùng
với các tác giả Nguyễn Kỳ, Vũ Văn Tảo, Bùi Tường cho ra đời cuốn "Quy
trình dạy - tự học". Trong tác phẩm "Luận bàn và kinh nghiệm về tự học",
ông đã phân tích một cách sâu sắc các vấn đề xung quanh HĐTH. Và còn có
rất nhiều công trình nghiên cứu khác của ông về vấn đề tự học được đăng
trên các báo, tạp chí...
Ngoài ra, còn có nhiều tác phẩm, bài viết khác về vấn đề tự học đã
được các tác giả đề cập đến dưới nhiều khía cạnh khác nhau:
- Nguyễn Hiến Lê: "Tự học - một nhu cầu của thời đại" - Nxb Tp. Hồ
Chí Minh, 1992.
- Lê Khánh Bằng: "Phương pháp tự học" - Nxb Giáo dục, HN, 1994 .
- Phan Trọng Luận: "Tự học - một chìa khóa vàng của giáo dục". Tạp
chí NCGD, số 2/1995.
- Nguyễn Dân: "Cần tạo ra năng lực tự học và phong trào tự học". Báo
GD-TĐ chủ nhật, số 41/1997.
- Đặng Quốc Bảo: "Tấm gương tự học của Bác". Báo GD-TĐ, số 5/1998.
- Trần Bá Hoành: "Vị trí tự học, tự đào tạo trong quá trình dạy học,
giáo dục - đào tạo". Tạp chí NCGD, số 7/1998.
Đồng thời, có nhiều đề tài, luận văn, luận án cũng đã đi sâu nghiên cứu
về HĐTH như:
9
- Nguyễn Thị Lý: "Những biện pháp nâng cao kết quả hoạt động tự
học của sinh viên trường CĐSP Kontum". Luận văn thạc sĩ KHGD. ĐHSP
Hà Nội, 2001.
- Đặng Ngọc Căn: "Một số biện pháp tổ chức hoạt động tự học của
sinh viên trường CĐSP Hà Giang". Luận văn thạc sĩ KHGD. ĐHSP Hà
Nội, 2002.
- Đoàn Thị Huyền: "Một số biện pháp nâng cao hoạt động tự học cho

nhận thức trong tình huống học.
+ Tự biến đổi mình, tự làm phong phú mình bằng cách thu lượm và
xử lý thông tin từ môi trường xung quanh mình.
+ Tự học, tự tìm ra kiến thức bằng hành động của chính mình, cá nhân
hóa việc học".
- Theo Nguyễn Cảnh Toàn: "Tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử
dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp...) và có khi
cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, rồi cả
động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (như trung thực, khách
quan, có chí tiến thủ không ngại khó, ngại khổ, kiên trì, nhẫn nại, lòng say
mê khoa học...) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại,
biến những lĩnh vực đó thành sở hữu của mình" .
11
Từ các góc độ khác nhau, tùy thuộc vào chủ thể thực hiện HĐTH mà
các tác giả có những cách diễn đạt khác nhau, nhưng các tác giả đều nhìn
nhận HĐTH với bản chất của nó là quá trình nhận thức một cách tích cực, tự
giác, độc lập, chiếm lĩnh tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo cho bản thân.
Qua các định nghĩa trên, ta có thể hiểu HĐTH ở những khía cạnh sau:
- Tự học là học mà không cần có sự giám sát bên ngoài, tự học là "tự
động học tập", nó thể hiện tính tự giác, tích cực, tự lực rất cao trong quá
trình lĩnh hội.
- Tự học là quá trình người học nỗ lực chiếm lĩnh tri thức bằng hành
động của chính mình, là tự suy nghĩ, tự mình sử dụng các năng lực và phẩm
chất cùng với cả động cơ, tình cảm, nhân sinh quan, thế giới quan của bản
thân để hướng tới mục đích nhất định.
Từ đó, chúng tôi đi đến định nghĩa về tự học như sau:
Tự học là một quá trình tự giác, tích cực, độc lập chiếm lĩnh tri thức và
những kinh nghiêm lịch sử xã hội, hình thành kỹ năng, kỹ xảo, hoàn thiện
nhân cách của chính bản thân người học. Trong đó, người học là chủ thể của
quá trình nhận thức, tự huy động các chức năng tâm lý, trí tuệ, tự tiến hành

1.2.2. Hoạt động dạy- tự học.
Theo GS.TS Nguyễn Cảnh Toàn: "Mối quan hệ giữa dạy và tự học về
bản chất là mối quan hệ giữa ngoại lực và nội lực", trong đó trò tự học -
13