B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM NGUYN TH KIM TUYN MI QUAN H GIA THU, CHI NGÂN
SÁCH NHÀ NC VÀ TNG TRNG
KINH T - NGHIÊN CU VIT NAM Chuyên ngành : Tài chính – Ngân hàng
Mã s : 60.34.02.01
LUN VN THC S KINH T
NGI HNG DN KHOA HC:

chính ph là vay n trong nc và nc ngoài. Nhiu nghiên cu ch ra rng
n công và tng trng kinh t có mi quan h âm, đc bit  các nc đang
phát trin. Theo đó, vay n càng nhiu đ bù đp cho thâm ht ngân sách do
chi tiêu ngân sách ln hn thu ngân sách, thì càng làm gim mc tng trng
kinh t và
ngc li.
 xem xét tác đng qua li ca thu ngân sách và chi tiêu ngân sách
ca chính ph Vit Nam, đ tài “Mi quan h gia thu, chi ngân sách Nhà
nc và tng trng kinh t – Nghiên cu Vit Nam” đã đc nghiên cu
và phân tích.
2. Mc tiêu nghiên cu
 tài nghiên cu và phân tích tác đng qua li ca mi quan h gia
thu ngân sách và chi tiêu ngân sách nhà nc cng nh mi quan h gia chi 2

tiêu ngân sách nhà nc và tng trng kinh t  Vit Nam trong giai đon
nm 1984 đn 2013.
Kt qu nghiên cu góp phn b sung và thc hin chính sách v mô
ca chính ph liên quan đn vic ngun thu ngân sách, chi tiêu ngân sách
chính ph (chi đu t và chi thng xuyên) và tng trng GDP.
3. Phng pháp nghiên cu
 tài phân tích đc tính đng liên kt ca các bin kho sát và da vào
mô hình hiu chnh sai s (ECM) đ phân tích mi quan h cân bng trong dài
hn và ngn hn ca các bin này.
Nghiên cu mi quan h nhân qu Granger hai chiu gia hai bin thu
ngân sách và chi tiêu ngân sách ca chính ph và tác đng qua li ln nhau
gia chi tiêu ngân sách chính ph và
tng trng GDP.

liên quan đn vic thu ngân sách và chi tiêu ngân sách ca Chính ph trong
tng lai vì nhng chính sách này có tác đng m
nh lên tng trng kinh t.
6. B cc ca lun vn
B cc ca lun vn đc trình bày nh sau:
Chng 1 trình bày C s lý lun v thu chi ngân sách nhà nc và n
công bao gm các ni dung nh Thu ngân sách nhà nc, Chi ngân sách nhà
nc, Thâm ht ngân sách và n công.
Chng 2 th hin Tng quan lý thuyt v mi quan h gia thu ngân
sách và chi tiêu ngân sách ca Chính ph và mi quan h gia chi tiêu ngân
sách chính ph và tng trng kinh t. Theo đó có nhng nghiên cu khng
đnh mi quan h mt chiu gia thu ngân sách và chi tiêu ngân sách ca
chính ph - hoc là thu ngân sách quyt đnh chi tiêu hoc là chi tiêu ngân
sách quyt đnh thu ngân sách ca chính
ph. Ngoài ra, mt lot các nghiên
cu khác phát hin mi quan h hai chiu gia thu ngân sách và chi tiêu ngân
sách ca chính ph.
Chng 3 trình bày phng pháp lun và mô hình nghiên cu cho mi
quan h nhân qu Granger hai chiu gia thu ngân sách và chi tiêu ngân sách 4

ca chính ph và mi quan h gia chi tiêu ngân sách chính ph và tng
trng GDP cng nh tác đng cân bng trong dài hn và ngn hn ca thu
ngân sách và tng trng kinh t lên chi tiêu ngân sách ca chính ph thông
qua mô hình hiu chnh sai s (ECM).
Chng 4 mô t d liu và kt qu nghiên cu trong đó ch rõ cách
thc ly s liu, x lý s liu, kt qu đt đc thông qua phân tích hi qui và
bàn lun.

- Thu NSNN: là vic Nhà nc dùng quyn lc ca mình đ tp trung
1 phn ngun tài chính quc gia hình thành qu NSNN nhm tha mãn các
nhu cu ca Nhà nc.
- Chi NSNN: là vic phân phi và s dng qu NSNN nhm đm bo
thc hin chc nng ca Nhà nc theo nhng nguyên tc nht đnh.
- Thâm ht NSNN: là tình trng khi tng chi tiêu ca NSNN vt quá
các khon thu.
Theo các Báo cáo Quyt toán NSNN giai đon 2003-2010, có th thy
ngun thu NSNN ca Vit Nam khá n đnh, dao đng trong khong t 25-
30%
GDP. Tng ngun thu đc phân chia thành ba khon bao gm thu t
thu và phí, thu v vn, và thu vin tr không hoàn li.
Trong s này thì phn ln vn đn t ngun thu thu và phí, thu v vn
chim khong 2% và thu vin tr không hoàn li ch chim khong 0,5%
(Hình 1.1). Nm 2009 ngun thu t thu có du hiu suy gim nh do Chính
ph thc hin hàng lot các bin pháp ct gim nhm kích thích tng cu. Tuy
nhiên sang nm 2010 thì t l thu thu li gia tng tr li, lên đn gn 30%.
Theo nh D toán NSNN trong hai nm gn nht là 2011 và 2012 thì t l thu
thu đang có xu hng gim xung ch còn khong 25%. Mc dù vy nhng
con s ca nm 2011 và 2012 cha th phn ánh đúng xu hng này, do nu 6

cn c vào thc trng tng thu NSNN t nm 2003 đn 2010 thì nhng s
liu quyt toán luôn luôn vt so vi nhng s liu d toán.
So sánh vi các quc gia khác  châu Á khác có th thy Vit Nam
luôn là quc gia có t l thu thu cao nht (Hình 1.2). Trung Quc, mc dù có
s gia tng liên tc nhng cng ch  mc khong 17-18% GDP; Thái Lan
hay Malaysia vào khong 15%; Indonesia và Philippines vào khong 12%;

Tuy nhiên bt chp vic đã có đóng góp nhiu hn cho tng ngun thu
ca NSNN, thì mc đ đóng góp ca khu vc này vn nh hn nhiu so vi
mc đóng góp ca khu này vào GDP c nc, gn 50% (Hình 1.4). Tng t
nh th, nghch lý đc đu t nhiu nhng đóng góp vào ngun thu kém
càng đc th hin trong khu vc nhà nc, khi đóng góp ca khu vc này
vào GDP c nc vào khong 40%, nhng ngun thu t khu vc này li ch 
mc trên di 20%. Nghch lý này có th đc gii thích bng các hot đng
tham nhng và trn thu ca các doanh nghip Vit Nam.
Ngoài ra, ngun thu t khu vc các doanh nghip đu t nc ngoài li
đang suy gi
m, t ch khong 35% vào nm 2005 đã gim xung ch còn vào
khong 25% tng ngun thu. Trong khu vc này đáng chú ý là ngun thu t
du thô đã suy gim đáng k và ch còn  mc khong 12% tng ngun thu
(Hình 1.5). iu này là du hiu tích cc khi ngun thu NSNN đã không còn
l thuc nhiu vào du thô nh trc đây, mc dù vn gi đc s n đnh.
9

1.1.2 Chi Ngân sách Nhà nc
Theo các Báo cáo D toán và Quyt toán ca B Tài chính thì tng chi
cân đi NSNN s bao gm chi tiêu cho đu t phát trin và chi thng xuyên.
Bt đu t nm 2009, tng chi tiêu NSNN đã có xu hng gim do chính ph
thc hin nhng chính sách tht lng buc bng nhm bình n nn kinh t.
Hình 1.4 óng góp vào GDP theo tng khu vc 2001 – 2010 (%)
Hình 1.5 T trng thu t du thô (% Tng doanh thu)

khái nim bi chi NSNN. ó là bi chi theo tiêu chun quc t (không bao
gm chi tr n gc) và theo tiêu chun Vit Nam (bao gm c chi tr n gc).
Nu tính theo tiêu chun quc t thì mc thâm ht hay bi chi ca Vit Nam
thp hn nhiu, và cng khá gn vi thng kê ca IMF và ADB (Bng 1.1).
Tuy nhiên, nu theo nh tiêu chun Vit Nam thì thâm ht Vit Nam vào
kho
ng 5% GDP, duy ch có nm 2009 Vit Nam thâm ht cao hn hn là
6,9% GDP do nh hng ca khng hong tài chính toàn cu.
Hình 1.7 Chi tiêu công ti Vit Nam và mt s nc Châu Á 2001 – 2012 (% GDP) 12
Mc đ thâm ht ngân sách ca Vit Nam đc xem là cao so vi các
quc gia khác trong khu vc. Nhìn vào Hình 1.8 có th thy trong giai đon
k t khng hong nm 2009, t l thâm ht ca Vit Nam ch thua Malaysia
và n . Bc sang nm 2010, Vit Nam là quc gia duy nht tip tc gia
tng thâm ht ngân sách, trong khi các quc gia còn li đu bt đu ci thin
tình hình ca mình. Tuy nhiên có th thy đn nm 2011, theo xu hng
chung, Vit Nam đã gim đc mt na mc thâm ht ngân sách ca mình.
iu này có th đc gii thích do các nn kinh t đu có xu hng phc hi
và n đnh tr li sau cuc khng ho
ng tài chính toàn cu.
S liu ca B Tài chính cng ch rõ ngun bù đp bi chi NSNN ca
Vit Nam, bao gm các khon vay trong nc và vay nc ngoài (Bng 1.2).

tng, ngi lao đng s yêu cu mc lng cao hn, và các doanh nghip s
buc phi có chính sách ct gim sn xut trc mc tin lng mi này.
Chính vì th, tng cung trong nn kinh t s suy gim, và GDP thc t ca
nn kinh t s quay tr li mc GDP tim nng. Tuy nhiên, giá c s không
quay li thi đim ban đu và tip tc leo thang.
Nu nh ngân sách chính ph b thâm ht, chng t tit kim ca chính
ph đang suy gim, đng ngha vi vic tng tit kim ca nn kinh t gim
theo. Do đó ngun cung vn vay hay tng tit kim ca nn kinh t suy gim
do thâm ht ngân sách s đy lãi sut tng lên. Lãi sut gia tng s gây khó
khn cho khu vc t nhân trong vic tip cn ngun vn đu t. Chính vì th,
khu vc t nhân s b thu hp, chính bi s chi tiêu không hiu qu ca chính
ph. ây chính là hiu ng đu t công ln át đu t t nhân. Gii thích theo
mt cách khác,
nu nh chính ph đi vay đ bù đp thâm ht ngân sách bng
cách phát hành trái phiu, lãi sut cng s gia tng. iu này là do đ khuyn
khích mua trái phiu, chính ph s buc phi tng lãi sut.
Lãi sut gia tng không ch thu hút gii đu t trong nc mà còn hoàn
toàn có th thu hút gii đu t nc ngoài. Các nhà đu t nc ngoài s có
nhu cu nm gi tài sn ni đa, do hiu sut sinh li cao hn, điu này đng
ngha vi vic dòng vn ngoi t chy vào nn kinh t, làm cho ngun cung
ngoi t tng lên. Khi cung ngoi t tng lên, giá tr ca đng ngoi t tính
theo đng ni t s gim đi, hay nói cách khác, đng ni t có th tng giá tr.
Tuy nhiên dòng vn nc ngoài vào th trng ni đa có th b hn ch do
gii đu t lo ngi vào mt môi trng lm phát cao do thâm ht ngân sách
mang li. Vic đng ni t tng giá s khuyn khích nhp khu thay vì xut
khu, và
điu này s dn đn thâm ht thng mi và thâm ht cán cân vãng
lai.
Nh vy có th thy thâm ht ngân sách có nhng tác đng tiêu cc lên
nn kinh t. Nu nh ngân sách chính ph đc cân bng, không nhng ti u

nhng chính sách này s làm gim tiêu dùng và gây ra suy thoái kinh t. Hoc
chính ph cng có th in tin đ bù đp thâm ht ngân sách và tr n, nhng
điu này s làm lm phát còn lên cao hn na. Ngoài ra, n xu đn t các 16

doanh nghip phá sn cng có th gây nguy hi đn h thng ngân hàng.
Trong mt kch bn xu nht, mt cuc khng hong tín dng s đánh sp các
ngân hàng cng nh các t chc tài chính. Nn kinh t s càng chìm sâu
khng hong và suy thoái trm trng.
1.3 Tng trng kinh t
Nhng ci cách kinh t quan trng vào nm 1986 chuyn t nn kinh
t k hoch hóa tp trung sang nn kinh t th trng đnh hng xã hi ch
ngha đã giúp Vit Nam đt đc mc tng trng kinh t cao. Theo báo cáo
ca Ngân hàng Th gii, GDP thc t Vit Nam tng nhanh hn các quc
gia khác vi mc tng trng trung bình giai đon 1990 - 2009 là 7,32%
(Bng 1).
Vào nhng nm đu thp k 1990, kinh t Vit Nam đt đc mc
tng trng cao, đc bit nhng nm 1992 và 1997 gn 9%. Tuy nhiên, đà
tng trng chm li vào cui thp k này do nhng nh hng ca khng
hong tài chính Châu Á nm 1997. Kt thúc nm 1999, tng trng ch còn
là 4,8% kèm theo hin tng gim phát nhng nm sau đó. Trong bi cnh
đó, Chính ph đã thc hin chính sách ni lng tín dng và kích thích m
rng đu t t nm 2000, đng thi ký kt quan h trao đi thng mi song
phng M 7/2000. Kt qu là kinh t đã phc hi trên đà tng trng cao,
nhng đi kèm là t l lm phát tng lên. (Bng 1.3 Tng trng GDP và lm
phát)

18

Ngoài ra, do đà gim kinh t toàn cu khin dòng vn đu t nc
ngoài vào Vit Nam gim xung (thu hút đu t nc ngoài t đu nm 2012
đn ngày 20/4/2012 ch bng 68,5% so vi cùng k nm trc, vn thc hin
gim 0,3% so vi cùng k nm trc), xut khu Vit Nam cng gim mnh
do nhu cu tiêu th ca nc ngoài gim, mt s mt hàng xut khu ch lc
nh du thô gim 3,1%; cà phê gim 7,9%; cao su gim 8,3%; than đá gim
12,2%; go gim 27,8%
Nm 2012, cng là nm mà mc tiêu u tiên kim ch lm phát, n
đnh kinh t v mô đc đt lên hàng đu. Theo đó, Chính ph tip tc thc
hin chính sách tài khóa tht cht, gim đu t công, gim bi chi ngân sách;
Ngân hàng Nhà nc thc hin điu hành chính sách tin t tht cht và linh
hot; B Tài chính tip tc l trình qun lý, điu hành giá theo c ch th
trng, kim soát cht ch giá đc quyn, chng bán phá giá, đm bo cân
đi cung - cu hàng hóa
Kt thúc nm, chúng ta đã thành công khi gi mc lm phát  mc
mt con s 6,81 %. Mc dù mc tng trng thp, nhng theo đánh giá ca
Tng cc Thng kê trong bi cnh kinh t th gii gp khó khn, c nc tp
trung thc hin mc tiêu kim ch lm phát thì đây đc xem là mc tng
hp lý.
1.4 Mi quan h gia thu, chi ngân sách chính ph và tng trng
kinh t
1.4.1 Mi quan h gia thu ngân sách và chi tiêu ngân sách chính
ph
Có nhiu gi thuyt khác nhau liên quan đn ngun thu và chi tiêu
chính ph.
Gi thuyt đu tiên đc đ xut bi Buchanan và Wagner (1977) và
Friedman (1978) khng đnh ngun thu chính ph đn phng quyt đnh chi

quc Anh, và M ng h mi quan h nhân qu mt chiu t ngun thu đn 20

chi tiêu chính ph. Mt khác, gi thuyt chi tiêu và thu đc ng h bi các
nghiên cu Peacock và Wiseman (1961), Anderson et al. (1986) cho Úc và
Nam Phi. Gi thuyt v mi quan h nhân qu mt chiu gia ngun thu và
chi tiêu chính ph đc ng h bi các nghiên cu Miller và Russek (1990),
Bohn (1991) cho Canada.
Trong trng hp ca Saudi Arabia, Al-Hakami (2002) đã s dng qui
trình hai bc đ kim đnh tính đng liên kt và kim đnh Wald đ kim
đnh tính nhân qu phát hin ra mi quan h nhân qu mt chiu t ngun thu
đn chi tiêu chính ph trong mô hình hai bin và mi quan h hai chiu trong
mô hình ba bin khi GDP đc thêm vào mô hình. Tng t, Albatel (2002)
phat hin có mi quan h mt chiu t ngun thu đn chi tiêu chính ph 
Saudia Arabia.
1.4.2 Mi quan h gia chi ngân sách chính ph và tng trng
kinh t
Câu hi là liu s m rng chính sách tài khóa ca chính ph có to
nên tng trng kinh t hay không đã phân chia các nhà làm chính sách thành
các trng phái lý thuyt rõ rt. Lý thuyt kinh t cho rng trong mt vài
trng hp mc chi tiêu chính ph thp hn thúc đy tng trng kinh t
trong khi  các trng hp khác các mc chi tiêu chính ph cao hn là điu
cn thit. Trên quan đim thc nghim, bng chng có đc gây nên s lúng
túng vì rt nhiu nghiên cu ng h cách này hay cách khác.
* Các nghiên cu thc nghim ng h mi quan h âm
Bt đu vi kinh t Hoa K, Knoop (1999) s dng d liu chui thi
gian t nm 1970 đn 1995 phát hin ra rng s st gim trong chi tiêu chính
ph có mt tác đng nghch lên tng trng kinh t và phúc li. Các c tính

Ngoài ra, thành phn đu t và tích ly vn đu t cng đc cho là có tác
đng ý ngha lên tng trng kinh t.
Trong n lc nghiên cu mi quan h gia qui mô chính ph và t l
tht nghip Burton (1999), bng cách s dng mô hình hiu chnh sai s có
cu trúc cho 20 quc gia OECD t nm 1970 đn 1999, phát hin là qui mô 22

chính ph, đo lng bng tng chi tiêu chính ph nh phn trm ca GDP,
đóng mt vai trò đnh hng trong tác đng t l tht nghip  trng thái cân
bng, ngha là tht nghip gia tng. Bng chng thêm na, đt đc bng
cách s dng chi tiêu chính ph riêng phn, hng đn mt mi quan h ý
ngha gia chi chuyn nhng, tr cp và t l tht nghip  trng thái cân
bng trong khi chi tiêu ngân sách chính ph cho hàng hóa và dch v đc
phát hin không ý ngha. Bng cách s dng d liu chui thi gian/không
gian chéo  113 quc gia, Grier và Tullock (1989) nghiên cu đc tính thc
nghim ca tng trng kinh t hu chin. Trong s các kt qu khác, h phát
hin chi tiêu chính ph có quan h âm vi tng trng kinh t. T nghiên cu
tng t nó cng cho thy s đàn áp chính tr cng có quan h nghch vi
tng trng  Châu Phi và Nam và Trung M.
Guseh (1997) trong mt nghiên cu v tác đng ca qui mô chính ph
lên tc đ tng trng kinh t thc hin hi qui OLS, bng cách dùng d liu
chui thi gian trong giai đon 1960 – 1985 cho 59 quc gia đang phát trin
thu nhp trung bình. Bng chng đt đc đ ngh là tng trng trong qui
mô chính ph có tác đng âm lên tng trng kinh t, nhng các tác đng âm
 các h thng xã hi ch ngha ln gp ba ln  các h thng phi xã hi ch
ngha. Các c tính thêm đc cung cp bi Engen và Skinner (1992) cho
107 quc gia trong giai đon 1970 – 1985, đ ngh là mt s gia tng ngân
sách cân bng trong chi tiêu chính ph và thu đc d kin to ra s gia tng

gia chi tiêu chính ph và mc sn lng.
Mc dù bng chng công nhn tác đng có ý ngha nhng hn ch ca
đu t công lên tng trng kinh t bên cnh hiu ng chèn ln, các chng
trình xã hi cho thy tính không hiu qu, ngoi tr trng hp giáo dc. Qua
đó, hu ht các nghiên cu đc thc hin tp trung vào giáo dc nh mt
nhân t tác đng có ý ngha lên tng tr
ng kinh t thông qua nh hng ca
nó lên vn nhân lc (Barro, 1991; Roubini và Sala-I-Martin, 1991; Birdsall,
Ross và Sabot 1995).
24 Bng 2.1 Tng kt các nghiên cu thc nghim
Tác gi
Loi nghiên
cu
Mu Phát hin
Conte và
Darrat
(1988)
Phng pháp
nhân qu
Granger
Các quc
gia OECD
Vi hu ht các nc
OECD, tác đng không rõ

thng phi xã hi ch ngha.
Barro (1991) D liu chui
thi gian/ d
liêu chéo (1960
– 1985)
98 quc gia GDP có quan h dng vi
vn nhân lc và quan h âm
vi mc GDP bình quân đu
ngi.
Ghura (1995) D liu chui
thi gian/ d
liêu chéo (1970
– 1990)
33 quc gia
Châu Phi
H Sahara
Mi quan h âm gia chi
tiêu chính ph và tng
trng kinh t.

Trích đoạn ng 4.14 Kt qu hi qui mô hình ràng bu c vi DlnRGR là bin ph thu c Hàm ý chính sách

---