B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM
  
PHAN TRNH NGC ANH CÁC YU T TÁC NG
N HÀNH VI HÚT THUC LÁ CA NGI I
LÀM TI TNH QUNG NGÃI
LUN VN THC S KINH T TP.H CHÍ MINH-NM 2015
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM
   PHAN TRNH NGC ANH CÁC YU T TÁC NG

Phan Trnh Ngc Anh
MC LC
TRANG PH BÌA
LI CAM OAN
MC LC
DANH MC CH VIT TT
DANH MC CÁC BNG
DANH MC CÁC HÌNH
CHNG 1: GII THIU 1
1.1 t vn đ 1
1.2 Mc tiêu nghiên cu 2
1.3 Câu hi nghiên cu 2
1.4 i tng nghiên cu 2
1.5 Phm vi nghiên cu 3
1.6 Phng pháp nghiên cu 3
1.7 ụ ngha thc tin ca đ tài nghiên cu 3
1.8 Kt cu ca đ tài nghiên cu 3
CHNG 2: C S LÝ THUYT VÀ CÁC NGHIÊN CU LIÊN QUAN 4
2.1 Mô hình hành vi ca ngi tiêu dùng 4
2.1.1 Các yu t vn hoá. 4
2.1.2 Các yu t xã hi. 5
2.1.3 Các yu t cá nhân. 6
2.1.4 Các yu t tâm lý. 7
2.2 Các nghiên cu liên quan 10

TÀI LIU THAM KHO
PH LC

DANH MC CH VIT TT
CH VIT TT NI DUNG
CIF Cc phí hàng hóa
CPI Ch s giá tiêu dùng
CT-TTg Ch th Th tng
FCTC Công c khung v kim soát thuc lá
GATS Hip đnh chung v thng mi dch v
GDP Tng sn phm Quc ni
GSO Tng cc Thng kê Vit Nam
GT Gi thit
GTGT Giá tr gia tng
MPOWER Gói các chính sách kim soát thuc lá hiu qu
Q-BYT Quyt đnh B Y t
Q-TTg Quyt đnh Th tng
SCT Thu tiêu th đc bit
THCS Trung hc c s
THPT Trung hc ph thông
VAT Thu giá tr gia tng
VINACOSH Ban ch đo phòng chng thuc lá
WHO T chc Y t Th gii

Bng 4.20 Kim đnh đa cng tuyn 52
Bng 4.21 Kim đnh phân phi chun 53

DANH MC CÁC HÌNH
Hình 3.1 Khung phân tích 20
Hình 4.1. Thu nhp bình quân hàng tháng ca đi tng quan sát 27
Hình 4.2 Biu đ phân b tui 28
Hình 4.3 Biu đ tn s ca phn d chun hóa 52 1

CHNG 1: GII THIU
1.1 t vn đ:
S dng thuc lá là nguyên nhân chính ca mt s bnh gây t vong trên th gii.
Theo T chc Y t Th gii (WHO, 2009), trên th gii, mi nm có 5 triu ca t
vong do s dng thuc lá và đn nm 2030 c tính s là 10 triu ngi. Mt s
nghiên cu đã ghi nhn nhng hu qu ca hút thuc đi vi sc khe. Hút thuc là
nguyên nhân gây các bnh nh: tim mch, ung th, bnh phi tc nghn mãn tính
(bnh khí ph thng và viêm ph qun). Tui th trung bình ca ngi hút thuc s
gim 6-10 nm (Doll và đng s, 2004). Vic s dng thuc lá không ch nh hng
tiêu cc đn sc khe mà còn to ra mt gánh nng cho xã hi và h thng y t vì nó
làm tiêu tn các ngun lc giá tr. Trong khi t l hút thuc đã gim  nhiu quc gia
phát trin, thì t l hút thuc tng cao và ngày càng tng  nhiu quc gia nghèo.
Riêng ti Vit Nam, mt mô hình mô phng đc xây dng c tính rng nm 2008

Vic xác đnh các yu t tác đng ti ngi hút thuc ti Vit Nam rt quan trng
nhm đa ra các bin pháp phù hp vi mc đích gim s lng ngi hút thuc hay
s ca t vong do hút thuc, tng thu nhp thu cho chính ph. Vì vy, nghiên cu này
tìm hiu các yu t cá nhân và chính sách ca Nhà nc có nh hng nh th nào
ti hành vi hút thuc.
1.2 Mc tiêu nghiên cu
Xác đnh, đánh giá mt s yu t nh hng đn hành vi hút thuc lá  ngi đi làm
đ t đó đ xut các gii pháp nhm gim s lng ngi hút thuc lá.
1.3 Câu hi nghiên cu
Thc trng hút thuc  đi tng đi làm ra sao?
Các yu t nào có tác đng đn hành vi hút thuc  ngi đi làm?
Các chính sách ca Chính ph có tác đng ra sao đn hành vi hút thuc lá?
1.4 i tng nghiên cu: các yu t tác đng đn hành vi hút thuc lá ca nhng
ngi đi làm.
3

1.5 Phm vi nghiên cu: tnh Qung Ngãi
1.6 Phng pháp nghiên cu:
Phng pháp thng kê nhm mô t và nhn din các yu t tác đng đn hành vi hút
thuc lá.
Phng pháp đnh lng da vào ngun d liu s cp đ đánh giá tác đng ca các
yu t đn hành vi hút thuc lá.
1.7 Ý ngha thc tin ca đ tài nghiên cu
 tài mang li mt s Ủ ngha thc tin trong vic thc hin chính sách nhm gim
thiu ngi hút thuc lá cng nh lng tiêu th thuc lá, giúp cho nhng nhà chính
sách ti đa phng hiu rõ hn các yu t tác đng đn hành v hút thuc  ngi đi
làm. T đó, chính quyn s có nhng chính sách tt hn trong vic gim s lng
ngi tham gia hút thuc và s lng thuc lá tiêu th.
1.8 Kt cu ca đ tài nghiên cu
Lun vn đc chia ra thành 5 phn:

Mi nn vn hóa đu cha đng nhng b phn cu thành nh hn hay nhánh vn
hóa là nhng nhóm vn hóa to nên nhng nét đc trng riêng bit và mc đ hòa
nhp vi xã hi cho các thành viên ca nó. Có th xác đnh các nhánh vn hóa theo
đc trng vn hóa ca các nhóm xã hi nh: sc tc, chng tc, tôn giáo, vùng đa lý,
đ tui, gii tính, Nhánh vn hóa th hin tính đng nht, đc trng trong hành vi
ca ngi tiêu dùng trong phm vi nh hn nn vn hóa. Nhng ngi thuc nhóm
vn hóa khác nhau có cách nhìn nhn, s thích, cách đánh giá v giá tr, cách thc
mua sm, s dng sn phm cng khác nhau.
Các nn vn hóa, nhánh vn hóa luôn tìm cách bo tn bn sc vn hóa ca mình,
song các thành viên trong đó vn chu nh hng ca các nn vn hóa, nhánh vn hóa
khác hay còn gi là s hi nhp và bin đi vn hóa. Quá trình hi nhp vn hóa là
5

quá trình mà mi cá nhân tip thu các giá tr vn hóa khác đ làm phong phú thêm
vn hóa ca mình, đng thi khng đnh giá tr vn hóa ct lõi ca h. Còn nói đn
s bin đi vn hóa, đó là s hình thành nhng t tng mi, quan nim mi, chun
mc mi trong li sng và phong cách sng, thay th nhng gì không còn phù hp
vi s bin đi ca môi trng t nhiên, chính tr, xã hi, … mà nn vn hóa phi
vn đng trong đó; đó là kt qu ca s giao lu, tip xúc gia các nn vn hóa vi
nhau.
2.1.2 Các yu t xã hi.
Hành vi ca ngi tiêu dùng cng chu nh hng ca nhng yu t xã hi nh các
nhóm tham kho, gia đình và vai trò ca đa v xã hi (Philip Kotler, 2000).
Nhóm tham kho: Các nhóm tham kho (hay Philip Kotler gi là nhóm tiêu biu) là
nhng nhóm có nh hng trc tip hoc gián tip đn thái đ hay hành vi ca con
ngi. Trong đó nhóm thành viên là nhng nhóm có nh hng trc tip đn mt
ngi, tc là nhóm mà ngi đó tham gia và có tác đng qua li vi các thành viên
khác trong đó. Nhóm thành viên bao gm:
- Nhng nhóm s cp: có tính cht không chính thc mà nhng thành viên ca
chúng có quan h thân mt, có s tác đng qua li thng xuyên nh gia đình,

các câu lc b, các t chc,…V trí ca ngi đó trong mi nhóm có th xác đnh cn
c vào vai trò và đa v ca h. Mi vai trò đu gn vi mt đa v. Ngi ta la chn
nhng sn phm th hin đc vai trò và đa v ca mình trong xã hi.
2.1.3 Các yu t cá nhân.
Nhng quyt đnh ca ngi tiêu dùng cng chu nh hng ca nhng đc đim cá
nhân, ni bt nht là tui tác và giai đon ca chu k sng ca ngi mua, ngh
nghip, hoàn cnh kinh t, li sng, nhân cách và t ý nim ca ngi đó (Philip
Kotler, 2000).
Tui tác và giai đon ca chu k sng: Ngi tiêu dùng mua nhng hàng hóa và
dch v khác nhau trong sut đi mình. Th hiu ca ngi tiêu dùng v các loi sn
7

phm cng tu theo tui tác. Vic tiêu dùng cng đc đnh hình theo giai đon ca
chu k sng ca gia đình.
Ngh nghip: Ngh nghip cng nh hng đn cách thc tiêu dùng. Trong quá trình
làm vic, h s chu tác đng ca đc thù công vic và môi trng làm vic, điu này
s nh hng đn hành vi tiêu dùng ca ngi mua. Mt khác, ngh nghip còn nh
hng ti thu nhp nên s nh hng ti sc mua ca ngi tiêu dùng.
Hoàn cnh kinh t: Vic la chn sn phm chu tác đng rt ln t hoàn cnh kinh
t ca ngi tiêu dùng. Hoàn cnh kinh t ca ngi mua gm thu nhp, tin tit
kim, tài sn, n, kh nng vay mn, thái đ đi vi vic chi tiêu và tit kim. Tuy
nhiên, s bin đi ca thu nhp cá nhân không hn là yu t quyt đnh ti hành vi
tiêu dùng ca ngi tiêu dùng. Vì th, thu nhp cá nhân ch đc coi là tiêu chí đ
phân khúc th trng trong mt nn kinh t n đnh.
Li sng: Nhng ngi cùng xut thân t mt nhánh vn hóa, tng lp xã hi và
cùng ngh nghip có th có nhng li sng hoàn toàn khác nhau. Li sng ca mt
ngi là cách sng ca h đc th hin trong hot đng, s quan tâm và ý kin ca
ngi đó. Li sng miêu t sinh đng toàn din mt con ngi trong quan h vi môi
trng ca mình.
Nhân cách và s t quan nim v bn thân: Mi ngi đu có mt nhân cách khác

làm cho nhng ngi làm tip th phi c gng ht sc đ thu hút s chú ý ca ngi
tiêu dùng. Nhng thông đip ca h s b b qua đi vi phn ln nhng ngi không
tìm kim sn phm đó trên th trng.
S bóp méo có chn lc: Ngay c nhng tác nhân kích thích đã đc chú Ủ đn cng
không nht thit s đc tip nhn đúng nh d kin. Mi ngi đu c gò ép thông
tin nhn đc vào khuôn kh nhng Ủ ngh sn có ca mình. S bóp méo có chn lc
mô t khuynh hng con ngi mun gán cho thông tin nhng Ủ ngha ca cá nhân
mình.
S ghi nh có chn lc: Ngi ta s quên đi nhiu cái mà h hc đc, h có khuynh
hng gi li nhng thông tin ng h thái đ và nim tin ca mình.
9

Tri thc: Các nhà lý lun v tri thc cho rng tri thc ca mt ngi đc to ra
thông qua s tác đng qua li ca nhng thôi thúc, tác nhân kích thích, nhng tm
gng, nhng phn ng đáp li và s cng c (Philip Kotler, 2000).
Mt doanh nghip mi có th tham gia th trng bng cách vn dng nhng s thôi
thúc mà các đi th cnh tranh đã s dng và to ra nhng kiu dáng tng t, bi vì
ngi mua có khuynh hng chuyn lòng trung thành sang nhng nhãn hiu tng
t hn là sang nhng nhãn hiu khác hn (khái quát hoá). Hay doanh nghip cng có
th thit k nhãn hiu ca mình đ to nên mt s nhng thôi thúc khác và đm bo
có nhng tác nhân mnh m kích thích chuyn nhãn hiu (quá trình phân bit).
Nim tin vƠ thái đ: Thông qua hot đng và tri thc, ngi ta có đc nim tin và
thái đ. Nhng yu t này li có nh hng đn hành vi mua sm ca con ngi.
Nhng nim tin đó to nên nhng hình nh ca sn phm cng nh nhãn hiu và
ngi ta hành đng theo nhng hình nh đó. Nu có nim tin nào đó không đúng đn
và cn tr vic mua hàng thì nhà sn xut cn tin hành mt chin dch đ un nn
li nhng nim tin đó (Alice và đng s, 1981).
Thái đ din t nhng đánh giá tt hay xu da trên nhn thc bn vng, nhng cm
giác cm tính và nhng xu hng hành đng ca mt ngi đi vi mt khách th
hay mt Ủ tng nào đó (David Krech và đng s, 1962). Thái đ dn h đn quyt

đi v giá và các yu t khác, nh đã phát hin thy trong các nghiên cu áp
dng mô hình truyn thng v cu và c trong nhng nghiên cu gn đây hn
có tính đn yu t gây nghin ca hút thuc.” (Chaloupka FJ và Warner KE,
2000, Handbook of health economics, p.1539)
Mt hn ch ca nhng đánh giá trên là nó ch bao gm mt s lng tng đi nh
các nghiên cu đc thc hin  các nc thu nhp thp và trung bình. Tuy nhiên
gn đây cng có các nghiên cu  khu vc Châu Á hay c th hn là ông Nam Á.
C th, đi vi Indonesia, Djutaharta s dng d liu chui thi gian c tính đ co
giãn giá thuc lá t -0,32 đn -0,57 (Djutaharta, 2002). Supakorn s dng s liu tng
11

hp v tiêu th thuc lá  Thái Lan đã tính đc đ đàn hi ca cu theo giá thuc là
-0,67 (Supakorn, 1993). i vi Myanmar, Nyo Nyo s dng d liu h gia đình tính
đc tng đàn hi giá là -1,62 (Nyo Nyo, 2003). Mt vài nghiên cu cho thy tác
đng hn ch ca giá đi vi hành vi hút thuc lá, nh mt nghiên cu ca Lance PM
cùng các đng s (2004) s dng d liu vi mô  Trung Quc và Nga đo đc đ co
giãn t 0 đn -0,15.
Gn nh tt c các nghiên cu đu phát hin rng giá c có mi liên h nghch bin
và có Ủ ngha thng kê vi tiêu dùng thuc lá. Tuy nhiên, đ co giãn ca cu theo giá
khác nhau  mi nghiên cu khác nhau.
Mt nghiên cu khám phá ra mi liên h gia quyt đnh bt đu hút hoc b và giá
các sn phm thuc lá. Bng vic s dng mt mu gm nhng ngi Vit Nam hút
thuc và không hút thuc (t các b s liu điu tra mc sng dân c sn có),
Laxminarayan và Deolalikar đã nghiên cu mi liên h gia vic b hoc bt đu hút
thuc lá và thuc lào t nm 1993 đn 1998 và nhng thay đi v giá ca hai sn
phm thuc lá này.

H phát hin thy rng nhng thay đi v giá thuc lá có mi liên
h t l nghch và đáng k vi quyt đnh bt đu hút thuc (đ co giãn là -1,18). Tuy
nhiên, nhng thay đi v giá thuc lào không nh hng đáng k ti quyt đnh bt

nhng ngi có thu nhp thp (Woojin Chung và cng s, 2009). Có th các nghiên
cu trc không th kim soát đc đa cng tuyn gia các trình đ hc vn, ngh
nghip và thu nhp. Hoc có th, nhng ngi có thu nhp cao có nhiu kh nng b
cng thng trong công vic hn ngi có thu nhp thp nên xu hng hút thuc cao
hn (Cha BS cùng cng s, 1997).
2.2.3 Các yu t xã hi hc khác
Nghiên cu ti Nht Bn ch ra rng vic kt hôn thì tác đng cùng chiu vi vic hút
thuc  ngi tr tui nhng tác đng ngc chiu vi ngi ln tui. Nhng ngi
sng  khu vc thành th tác đng cùng chiu vi ngi nam hút thuc nhng li
ngc chiu vi ph n. Ngoài ra tác gi còn tìm thy mi liên h gia thu nhp thp
đi vi hút thuc  tt c ngi kho sát, đc bit là trong nhóm ngi t 25 đn 39
tui. Còn ngi đàn ông có vic làm thì kh nng hút thuc nhiu hn so vi nhng
ngi đàn ông tht nghip (Fukuda và đng s, 2009).
Nghiên cu ti Hàn quc cng ch ra vic làm có tác đng cùng chiu vi s hút thuc
 ngi nam trng thành. C th, nam gii thuc nhóm làm công vic chân tay thì
kh nng hút thuc cao hn so vi nhóm làm vic trong vn phòng hoc tht nghip
13

(Woojin Chung và cng s, 2009). iu này đc cng c thêm bi nghiên cu ca
Cho và Khan (2006). Tác gi ch ra rng, môi trng làm vic ca nhng ngi lao
đng chân tay t do hn so vi nhng ngi vic trong vn phòng vi nhiu quy đnh
v cm hút thuc hn.
Mt nghiên cu ti Canada vi đi tng kho sát t đ tui 12 đn 65 tui cng ch
ra rng tui tác có tác đng ngc chiu vi s tham gia hút thuc lá. V thu nhp,
nhóm nhng ngi có thu nhp cao thì kh nng hút thuc gim đi so vi nhng
ngi có thu nhp thp. Trong khi đó, nhng ngi có vic làm thì xác sut hút thuc
cao hn so vi nhng ngi tht nghip. Riêng v gii tính, nghiên cu ch ra nhng
ngi nam có xác sut hút thuc cao hn so vi ngi n. S ngi trong mt gia
đình cng cho thy tác đng ngc chiu so vi kh nng tham gia hút thuc (Sunday
Azagba và Mesbah Sharaf, 2011).

c hai loi thu theo s lng và theo giá tr đc áp dng đng thi cho mt loi sn
phm (Sunley, 2000).

T tháng 1/2008, thu tiêu th đc bit đã tng lên 65% đi vi c ba loi thuc lá:
1) có đu lc, ch yu sn xut bng nguyên liu nhp khu; 2) có đu lc, sn xut
ch yu bng nguyên liu trong nc; và 3) không đu lc và xì gà.
Thuc lào, mc dù tính ph bin tng đi ca nó, vn không b đánh thu  Vit
Nam. Phn nhiu thuc lào đc tiêu th là loi sn xut ti nhà nên vic thu thu rt
khó khn. Thêm vào đó, lnh vc này cng rt manh mún, không có hình thc và
đóng gói chun. Th trng manh mún và giá thuc lào thp làm cho vic thu thu
khó khn và tn kém.
Thu giá tr gia tng (VAT). Thu giá tr gia tng đc áp dng  Vit Nam t ngày
1/1/1999. VAT đc thu theo thu sut 10% giá bán l thuc lá trc VAT.
Tng thu theo t l phn trm giá bán l. Nhìn chung tng thu tiêu th (gm thu
tiêu th đc bit (SCT) và VAT) đc tính bng t l phn trm trong giá bán l đã
tng dn t nm 1990. Gi s li nhun  khâu bán l có mc chênh lch là bng
không (hoc bng 10%), thì hin nay thu thuc lá  Vit Nam chim nhiu nht là
45% (hoc 43%) giá bán l thuc lá có thu, nhng vn thp hn rt nhiu so vi t
l ti u theo khuyn cáo ca WHO là 65–80% (World Bank, 1999).
15

Thu nhp khu. Thuc lá và xì-gà hin gi chu mc thu nhp khu 150% ca giá
nhp khu đã bao gm chi phí, bo him và cc phí hàng hóa (CIF) áp dng cho
thu sut “ti hu quc” ca WTO. Vi các nc không phi là thành viên WTO thu
xut là 225% ca giá nhp khu CIF.
Bng 2.1: Bng thu sut thuc lá ca Vit Nam t nm 1990 đn nay

Thu tiêu th đc bit (SCT)
Thu
GTGT

45
25
65
10
1/2006-12/2007
55
55
55
55
10
1/2008- nay
65
65
65
65
10
Ghi chú: C s tính Thu tiêu th đc bit (SCT) là giá xut xng, cha thu, c s tính thu VAT
là giá bán l trc VAT
Ngun: B T pháp Vit Nam
2.3.2 Giá
 đánh giá chiu hng và đ ln nhng thay đi giá c ca các sn phm thuc lá
thì các mc giá trung bình và ch s giá đã đc ly t ngun Tng cc Thng kê
Vit Nam (GSO).  tính ch s giá tiêu dùng CPI, hàng tháng GSO thu thp giá c
ca gn 400 mt hàng và dch v. CPI là mt ch s tng đi đ đo s thay đi giá
c hàng hóa và dch v.
Theo thng kê ca GSO 2013, di mc giá danh ngha, giá các sn phm thuc lá
đã tng hn 36% t nm 2009 đn 2013. Tuy nhiên, trong cùng giai đon trên, giá c
chung đã tng hn 55%. iu này trái ngc hn vi s tng trng thu nhp thc t
 Vit Nam: GDP thc t tính theo đu ngi đã tng hn 69% t 2009 đn 2013, do
đó làm cho thuc lá tính trung bình tr thành mt hàng ngày càng r hn. Khong