B GIÁO DCăVÀăÀOăTO
TRNGăI HC KINH T TP.H CHÍ MINH
NGUYN TH L HUYN NGHIÊN CU S TÁC NG CA QUAN H
NGÂN HÀNG N HIU QU HOTăNG
CÁC DOANH NGHIP NIÊM YT

LUNăVNăTHCăSăKINHăT

CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG
MÃ S: 60340201 NGIăHNG DN KHOA HC:
TS. NGUYN KHC QUC BO

TP. H Chí Minh - Nmă2014 LIăCAMăOAN
Tôi xin cam đoan lun vn ‘‘NGHIÊN CU S TỄCă NG CA

1.1. Lý do chn đ tài 2
1.2. Mc tiêu và câu hi nghiên cu 3
1.2.1 Mc tiêu nghiên cu 3
1.2.2 Câu hi nghiên cu 4
1.3 i tng và phm vi nghiên cu 4
1.3.1 i tng nghiên cu 4
1.3.2 Phm vi nghiên cu 4
1.4. óng góp ca lun vn 4
1.5. B cc ca lun vn 5
2. Chng 2: Tng quan các kt qu nghiên cu trc đây 6
2.1. Khái nim v quan h ngân hàng 6
2.2. Các nhân t biu hin quan h ngân hàng 7
2.2.1.  dài mi quan h 7
2.2.2. Lng tín dng cho vay 8
2.2.3. Lưi sut cho vay … 9
2.2.4. S lng mi quan h 10
2.3. Thun li và bt li ca doanh nghip t vic xây dng mi quan h
vi ngân hàng…………………………………………………………… 11 2.3.1. Thun li t quan h ngân hàng 12
2.3.2. Bt li t quan h ngân hàng 15
2.4. Các nghiên cu thc nghim v tác đng ca quan h ngân hàng đn
hiu qu hot đng ca doanh nghip… 17
2.4.1. S lng mi quan h ngân hàng 19
2.4.2.  dài ca mi quan h ngân hàng… 21
2.4.3. Qui mô ca doanh nghip……………………… 23
2.4.4. Tui ca doanh nghip ………………………………………… 24
2.5 Tóm tt các nghiên cu trc đây…………………………………… 27
3. Chng 3: D liu và phng pháp nghiên cu 28

5.2.2 Gi ý trong tng lai 61
Tài liu tham kho
Ph lc

DANH MC CÁC CH VIT TT

NHTM: Ngân hàng thng mi
HOSE: Sàn Giao Dch Chng Khoán Thành Ph H Chí Minh
HNX: Sàn Giao Dch Chng Khoán Hà Ni
TTCK: Th Trng Chng Khoán
ROA: T sut sinh li trên tài sn
ROE: T sut sinh li trên vn ch s hu

Bng 12: Kt qu hi quy cho nhóm doanh nghip quan h vi nhiu ngân
hàng……………………………………………………………………… 53
Bng 13: Tóm tt kt qu nghiên cu so vi d báo ban đu…………… 57
PH LC

Ph Lc 1: Ch s tài chính các doanh nghip niêm yt nm 2009
Ph Lc 2: Ch s tài chính các doanh nghip niêm yt nm 2010
Ph Lc 3: Ch s tài chính các doanh nghip niêm yt nm 2011
Ph Lc 4: Ch s tài chính các doanh nghip niêm yt nm 2012
Ph Lc 5: Biu đ mô t thng kê các bin
Ph Lc 6: Kt qu mô hình hi quy 2
CHNGă1:ăGII THIU
1.1. LỦădoăchnăđătƠi
Nói đn mi quan h hp tác, ngân hàng và doanh nghip là nhng đi tác
quan trng, có ý ngha quyt đnh đn s thành bi ca nhau. Doanh nghip là
đi tng khách hàng đc quan tâm hàng đu ca các ngân hàng thng mi.
Ngun vn và các dch v ngân hàng li là tác nhân không th thiu giúp
doanh nghip hot đng thành công. Th nhng, có lúc nhng ngi ngi cùng
mt con thuyn y vn cha thc s t̀m đc ting nói chung, đc bit  thi
đim hot đng cho vay gp khó khn do chính sách tín dng cht ch đ kim
ch lm phát, n đnh kinh t v mô.
Vai trò ca mi quan h gia ngân hàng và doanh nghip đư đc nhn thc
sâu rng trong lnh vc tài chính ngân hàng t khá lâu bi tác đng li ích qua
li gia hai thc th. Nhìn t góc đ doanh nghip, vic to lp đc mi quan
h tt vi ngân hàng s giúp cho doanh nghip nâng cao đc uy tín, làm gim
kh nng rò r thông tin ca doanh nghip cho đi th cnh tranh, làm gim tác
đng tiêu cc ca thông tin bt cân xng, làm tng kh nng tip cn các
ngun vn vay và làm gim chi phí vn vay. iu này dn đn là các doanh
nghip s d dàng đu t vào các d án mi hn và lng d tr tin mt s
đc ti u hóa hn đ tng kh nng sinh li.
Ti Vit Nam, đi vi các doanh nghip đư niêm yt trên th trng chng
khoán, vic niêm yt trên sàn giao dch chng khoán và vn hoá th trng đư
to c hi cho các doanh nghip tip cn nhiu ngun vn hot đng vi khi
lng đáng k đc huy đng thông qua quá trình phát hành c phiu. Tuy
nhiên, ngun vn đc tài tr t ngân hàng vn chim mt v trí đc bit quan
trng trong vic duy tr̀ và phát trin lâu dài ca doanh nghip. Vic to dng



4
hot đng ca các doanh nghip niêm yt.
1.2.2. Cơuăhiănghiênăcu
 tài cn tr li câu hi nghiên cu sau:
Quan h ngân hàng tác đng nh th nào đn hiu qu hot đng ca doanh
nghip?
1.3ăiătngăvƠăphmăviănghiênăcu
1.3.1ăiătng nghiên cu
 đt đc mc tiêu nghiên cu nói trên đi tng nghiên cu ca lun vn
bao gm:
Các yu t phn ánh v hiu qu hot đng ca doanh nghip và tác đng
ca mi quan h ngân hàng đn các yu t này.
1.3.2 Phm vi nghiên cu
Tác đng quan h cho vay ca ngân hàng đn hiu qu hot đng kinh
doanh ca doanh nghip.
Các s liu ca bài lun vn đc tính toán trong giai đon 2009-2012 ca
các doanh nghip niên yt trên sàn chng khoán Vit Nam.
Ngun s liu nghiên cu đc ly t báo cáo tài chính đư kim toán ca
các doanh nghip đc công b trên Website ca HNX, HOSE và Doanh
nghip c phn chng khoán FPT ().
D liu đc dùng cho nghiên cu đc trích t các báo cáo tài chính hàng
nm ca các doanh nghip niêm yt gm: Bng cân đi k toán, Báo cáo kt
qu hot đng kinh doanh và thuyt minh báo cáo tài chính. T các d liu
trên, tác gi tng hp và tính toán giá tr ca các bin s dng trong mô hình.

1.4. óngăgópăcaălunăvn
Lun vn này có 3 đóng góp chính nh sau :
Th nht, lun vn này góp phn làm sáng t thêm “vn đ nan gii quan h



6
CHNGă2: TNGăQUANăCỄCăKTăQUăNGHIểNăCUă
TRCăỂY

2.1 Khái nim v quan h ngân hàng

Quan h ngân hàng đã đc đnh ngha bi t đin “Tài chính ngân hàng”
(Law và Smullen, 2005) ca Oxford nh sau: “Quan h ngân hàng là s thit
lp mi quan h dài hn gia mt ngân hàng và các khách hàng ca nó. Li
ích chính ca mi quan h này là nó to điu kin cho ngân hàng phát trin
nhng kin thc sâu sc v kinh doanh ca khách hàng. iu này giúp cho nó
có kh nng đa ra đc các quyt đnh đúng đn liên quan ti các khon vay
ca khách hàng. Các khách hàng cng k vng đt đc nhng li ích do
đc ngân hàng tng cng h tr trong sut thi k doanh nghip gp khó
khn”.
Nghiên cu thc nghim ca Ongena và Smith (2000) đa ra mt cách hiu
v thut ng trên nh là “s kt ni gia ngân hàng và khách hàng mà vt
qua c các gii hn giao dch tài chính đn thun”. Các tác gi mun ch ra
rng ngân hàng không ch tp trung vào vic cung cp các dch v tài chính
đn thun cho doanh nghip mà còn khai thác các yu t thông tin t doanh
nghip đ phc v các hot đng m rng kinh doanh sau này đ tng li
nhun (Boot, 1999).
Kt hp gia đnh ngha ca t đin Oxford (Law và Smullen, 2005) và ca
Ongena và Smith (2000), chúng ta có đnh ngha v “Quan h ngân hàng” nh
sau:
“Quan h ngân hàng là s kt ni gia ngân hàng và khách hàng trong mi
quan h cung cp tín dng. S kt ni này vt qua c các giao dch tín dng
đn thun và to điu kin cho ngân hàng phát trin nhng kin thc sâu sc
v kinh doanh ca khách hàng đng thi khai thác các yu t thông tin ca

tin v khách hàng. Ðiu này s làm gim ri ro trong hot đng tín dng do
thông tin bt đi xng (Diamond, 1984, Berger và Udell, 1995). Do mc đ
ri ro thp nên ngân hàng có th cho vay nhng khách hàng quen thuc vi lãi
sut thp hn và đòi hi th chp ít hn. Thm chí, các ngân hàng có th cho
8
vay mà không cn li nhun trong nhng lúc khó khn vi nim tin h có th
đc bù đp trong sut thi gian quan h lâu dài. Bên cnh đó, các ngân hàng
thu đc nhng thông tin riêng t ca các doanh nghip trong sut thi gian
ca mi quan h nên có th trói buc doanh nghip vi mình và khai thác li
nhun đc quyn da trên nhng thông tin này (Petersen và Rajan, 1995; Von
Thadden, 1998). Ði vi doanh nghip, nhng mi quan h bn vng vi ngân
hàng đc xem là tài sn quý giá vì chúng có th làm gim chi phí tip cn tín
dng và tng s sn có ca các ngun tín dng (Boot và Thaker, 1994, Von
Thadden, 1995, Petersen và Rajan, 1994). Bng uy tín tr n đc to lp t
nhng ln vay trc đây, các khách hàng quen thuc có th đc hng nhng
u đưi trong các hp đng tín dng hay h đc bit đn là nhng ngi đi
vay đáng tin cy nên d đc các ngân hàng chp nhn hn khi có nhu cu vay
vn.

Mi quan h càng dài lâu càng giúp cho doanh nghip d dàng tip cn đi
vi ngun vn vay ca ngân hàng (Sharpe, 1990; Petersen và Rajan, 1994) và
làm gim các khon th chp (Berger và Udell, 1995). Mt s nghiên cu đa
ra các kt lun trái ngc nhau v nh hng ca thi hn quan h đi vi
khon lưi sut phi tr. Petersen và Rajan (1994) không t̀m thy mi quan h
gia đ dài mi quan h và khon lưi sut phi tr, trong khi đó Berger và
Udell (1995) li thy rng lưi sut phi tr gim dn trong đ dài ca mi quan
h.

nh kh nng cnh tranh ca doanh nghip, gây ra tình trng thua l, phá sn
trong hot đng sn xut kinh doanh. Xu hng tng lưi sut Ngân hàng s
luôn đi lin vi xu hng ct gim, thu hp quy mô và phm vi ca các hot
đng sn xut kinh doanh ca các doanh nghip trong nn kinh t. Ngc li,
khi lãi sut Ngân hàng gim s to điu kin cho doanh nghip gim chi phí,
h giá thành, nâng cao hiu qu kinh doanh và kh nng cnh tranh. Lãi sut
cho vay thp luôn là đng lc khuyn khích các doanh nghip m rng đu t,
phát trin các hot đng sn xut kinh doanh và qua đó kích thích tng trng
trong toàn b nn kinh t. Lưi sut cho vay nhn đc là kt qu ca mi quan
10
h ca doanh nghip đi vi ngân hàng. Tuy nhiên nhiu nghiên cu đư đa ra
các kt lun khác nhau v khon lưi sut cho vay mà doanh nghip phi tr.
Diamond (1984, 1991), Fama (1985), Rajan (1992), Holmstrom và Tirole
(1997), Bolton và Freixas (2000) cho rng do các ngân hàng tích ly đc các
thông tin ni b ca doanh nghip trong quá trình tài tr tín dng nên các các
ngân hàng có th làm gim chi phí vay mn thông qua tin tr̀nh giám sát ca
mình.
Xét v đ dài quan h, các doanh nghip k vng là lưi sut khon cho vay
s gim trong sut thi k quan h và điu này đư đc Peterson và Rajan
(1994) chng minh. Tuy nhiên, Greenbaum và các cng s (1989) li thy
rng các ngân hàng s to điu kin u đưi trong thi gian đu nhng sau đó s
tính cao lên trong các giai đon sau.
Xét v khía cnh to dng mi quan h vi mt hoc nhiu ngân hàng th̀
Pertersen và Rajan (1995) thy rng nhng doanh nghip nh và tr có xu
hng ít ràng buc v mt tín dng và nhn đc lưi sut vay mn tt hn
khi h vay t mt ngân hàng. Cùng vi quan đim này, Ongena và Smith
(2000) đư ch ra rng nhng doanh nghip nh có xu hng vay mn t ít

(Memmel và cng s, 2006).
Khi theo đui mi quan h đn l vi mt ngân hàng, các doanh nghip to
đc li th v mt bo mt thông tin, gim chi phí giao dch so vi vic giao
dch vi nhiu ngân hàng cùng mt lúc (Bris và cng s, 2005) và gim chi phí
đi din cho các khon vay (Prowse, 1990). Nhng đánh đi li, nu doanh
nghip to lp đc mi quan h vi nhiu ngân hàng thì doanh nghip s tng
sc mnh đàm phán và nh vy s có li th đc nhn các khon tín dng
đem li hiu qu cao (Bolton và Scharfstein, 2006).

2.3.ăThunăliăvƠăbtăliăcaădoanhănghipătămiăquanăhăviăngơnăhƠng

Vic thit lp tt mi quan h vi ngân hàng mt mt to ra đc nhng
thun li nht đnh nhng mt khác doanh nghip cng phi đi mt vi mt
s chi phí bt li.
12

2.3.1. ThunăliătăquanăhăngơnăhƠng
Các nghiên cu lý thuyt và thc nghim đư ch ra nhng thun li ca
doanh nghip khi thit lp đc mi quan h gn gi vi ngân hàng. Nhng
thun li chính yu có th đc k nh sau:
Th nht, làm gim bt vn đ thông tin bt cân xng đ thông qua đó d
dàng tip cn hn đi vi các khon tín dng t ngân hàng và gim các chi phí
vay mn. Thông tin bt cân xng là mt vn đ trung tâm ca th trng tín
dng. Trong nghiên cu lý thuyt ca Stiglitz và Weiss (1981), thông tin bt
cân xng đy th trng khi đim cân bng cnh tranh hoàn ho.  gim bt
tác đng tiêu cc ca thông tin bt cân xng, các ngân hàng thông qua quá
trình tài tr tín dng cho doanh nghip đã tích ly đc nhng thông tin cn

vay đc bo toàn và s dng đúng mc đích. Vi vic s dng quyn giám
sát, vn đ ngi đi din cng b hn ch li v̀ nu ngi đi din c t̀nh
theo đui các d án hoc các quyt đnh mang tính ri ro cao thì h phi đi
mt vi vic suy gim tài tr tín dng t ngân hàng và điu này s là gim sút
v th quyn lc ca h cng nh là tác đng không tt ti hiu qu hot đng
ca doanh nghip (Rajan, 1992). Tng t nh vy, Stiglitz và Weiss (1981)
đã ch ra rng nhng nguy c t vic hn ch tín dng trong tng lai ca ngân
hàng s khin cho vn đ ri ro đo đc t ngi đi din trong doanh nghip
gim đi. Ngân hàng có th tng v th quyn lc ca mình bng cách tham gia
vào hi đng qun tr hoc ban kim soát, tham gia nm gi c phn ca
doanh nghip (Peltoniemi, 2004). Dass và Massa (2006) thông qua nghiên cu
thc nghim ca mình đư kt lun rng quan h ngân hàng s làm thay đi cu
trúc qun lý doanh nghip thông qua quyn giám sát và điu này tác đng
thun chiu ti hiu qu hot đng ca doanh nghip.
Th t, tng cng kh nng tip cn th trng vn. Khi to ra đc mt
v th quan h gn gi vi ngân hàng thông qua nhiu ln vay vn th̀ doanh
nghip s tng đc uy tín ca m̀nh trên các kênh huy đng vn khác nhau.
14
iu này là do kh nng tr n đc coi là thc đo uy tín ca bên đi vay. Các
t chc đi vay thng la chn vic vay n t ngân hàng trc đ thit lp uy
tín ca m̀nh, sau đó mi tip cn ti th trng vn khác (Diamond, 1991).
Kutsuna và cng s (2003) khi nghiên cu v tác đng ca quan h ngân hàng
đi vi kh nng tip cn th trng vn ca các doanh nghip Nht Bn đư
thy rng khi doanh nghip to dng mi quan h tt vi ngân hàng thng
mi th̀ s làm tng kh nng tip cn th trng vn ca doanh nghip, trong
khi đó nu doanh nghip to dng đc mi quan h vi ngân hàng đu t s
giúp cho các doanh nghip thun li hn trong các đt IPO. Theo Ongena và

2.3.2.ăBtăliătăquanăhăngơnăhƠng

Các doanh nghip không ch nhn đc các li ích t vic thit lp mi
quan h vi ngân hàng mà còn đi mt vi các ri ro nht đnh. Các ri ro có
th k đn nh sau:
Th nht, làm gim tính thanh khon ca c phiu và làm cho giá c phiu
tr nên bt n hn. Nghiên cu ca Dass và Massa (2006) v s đánh đi gia
tính thanh khon và giám sát tim n trong mi quan h gia ngân hàng và
doanh nghip đã ch ra rng thông qua quá trình tài tr tín dng, ngân hàng
đóng vai trò nh là “ngi trong ni b”. H đóng vai trò giám sát và không
khuyn khích các nhà qun lý chp nhn đu t vào các d án mang tính ri ro
cao, điu này khin cho li nhun k vng ca doanh nghip s không có
nhng bc đt phá do đó giá c phiu tr nên n đnh và thanh khon ca c
phiu gim. ây cng là nguyên nhân dn ti chi phí tài tr ti th trng vn
tng lên.
Th hai, tit l các thông tin nhy cm. Trong quá trình xây dng mi quan
h bn vng, các ngân hàng nm đc rt nhiu thông tin và đc bit là các
thông tin nhy cm và quan trng liên quan ti hiu qu hot đng ca doanh
nghip. iu này dn ti là các ngân hàng vô t̀nh hoc c ý s tit l thông tin
16
cho đi th cnh tranh. Vn đ này s càng trm trng hn nu nh doanh
nghip có mi quan h vi nhiu ngân hàng (Berger và Udell, 1998).
Th ba, tng chi phí chuyn đi. Khi doanh nghip càng to dng đc mi
quan h dài hn thì ngân hàng càng đòi hi có đc các thông tin đc quyn đ
li dng các thông tin thu thp đc qua quá trình thng lng. Nó cng có
ngha là các doanh nghip không th công b các thông tin cho các t chc tài
chính khác đ thit lp mi quan h tín dng vi h. iu này dn ti vn đ

đó cng chính là biu hin ca vn đ ch c ngân sách mm.
Nói chung là các thun li và bt li trong mi quan h vi ngân hàng đan
cài vào nhau và th hin hàm ý đánh đi. Nhng s đánh đi này cui cùng
vn có li cho doanh nghip khi to lp đc mi quan h tt vi ngân hàng.
Khi đó, hiu qu hot đng ca doanh nghip s dn đc ci thin.

2.4 Các nghiên cu thc nghim v tácăđng ca quan h ngơnăhƠngăđn
hiu qu hotăđng ca doanh nghip

Nghiên cu v hiu qu hot đng doanh nghip xut phát t lý thuyt t
chc và qun tr chin lc trong doanh nghip (Murphy và cng s, 1996).
Hiu qu hot đng đc đo lng trên c phng din tài chính và t chc.
Các nhà nghiên cu v qun tr thng a thích s dng các bin s tài chính
nh ROA (li nhun trên tài sn), ROE (li nhun trên vn c phn), ROI (li
nhun trên đu t) hay ROS (li nhun trên doanh thu) đ đo lng hiu qu
hot đng ca doanh nghip, trong đó hai bin s ROA và ROE đc s dng
ph bin hn c (Pandya và Narendar, 1998). Bin s ít đc s dng hn đó
là giá c phiu (Jame, 1987).
Theo lý thuyt trt t phân hng, nhà qun tr doanh nghip bao gi cng có
thông tin v giá tr doanh nghip tt hn nhng nhà đu t bên ngoài. S bt
cân xng v thông tin này dn ti chi phí huy đng vn t bên ngoài, k c
ngun vn huy đng t các t chc tín dng, s cao hn rt nhiu. Vì th, các

Trích đoạn ng 11: Kt qu hi quy cho nhóm doanh ngh ip ch qua nh vi t

---