B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM

  

BÙI TH BÍCH PHNG

NGHIÊN CU CÁC NHÂN T TÁC NG N U
T TRC TIP NC NGOÀI TI NHNG QUC
GIA ANG PHÁT TRIN LUN VN THC S KINH T TP.H Chí Minh - Nm 2013
B GIÁO DC VÀ ÀO TO

Các thông tin d liu đc s dng trong lun vn là trung thc, các ni
dung trích dn đu có ghi ngun gc và các kt qu trình bày trong lun vn
cha đc công b ti bt k công trình nghiên cu nào khác.
TP.HCM, tháng 10 nm 2013
Hc viên Bùi Th Bích Phng
MC LC
TRANG PH BÌA
LI CAM OAN
MC LC
DANH MC CÁC KÝ HIU, CH VIT TT
DANH MC CÁC BNG
DANH MC HÌNH V
TÓM TT 1
1. GII THIU 2
2. NGHIÊN CU LÝ THUYT VÀ THC NGHIM V CÁC NHÂN
T TÁC NG N FDI 6
2.1 Nghiên cu lý thuyt v các nhân t tác đng đn FDI 6
2.2 Nghiên cu thc nghim v các nhân t tác đng đn FDI 9
3. PHNG PHÁP NGHIÊN CU 27
3.1 Mô hình nghiên cu 27
3.2 Phng pháp nghiên cu 34
3.3 D liu nghiên cu 37
3.3.1Mu nghiên cu 37
3.3.2 Ngun d liu nghiên cu 39
4. KT QU NGHIÊN CU 42
4.1 Thng kê mô t 42
4.2 Kt qu nghiên cu 45

SSA Các quc gia nm  phía Nam Sahara
UNCTAD
Liên Hip thng mi và phát trin
th gii (United Nations Conference
on Trade and Development)
VIF H s phóng đi
DANH MC CÁC BNG
Bng 2.1
: Tng hp kt qu nghiên cu thc nghim 21
Bng 3.1
: Bng mô t bin trong mô hình nghiên cu 30
Bng 3.2
: Danh sách các nc trong mu nghiên cu 38
Bng 3.3
: Ngun d liu nghiên cu 40
Bng 4.1
: Phân tích mô t d liu ca các nc đang phát trin giai đon
2000-2012 42

DANH MC HÌNH V
Hình 1.1: u t trc tip nc ngoài trong giai đon t nm 1995-2012
3
1

TÓM TT

cu vi mc 1.2 nghìn t USD tng 15% so vi nm 2009, FDI tip tc gia
tng trong nm 2011 đt mc 1.65 nghìn t USD (UNCTAD, 2012). Tuy
nhiên, đu t trc tip nc ngoài toàn cu gim 18% trong nm 2012, gim
t mc 1.65 nghìn t USD nm 2011 xung 1.35 nghìn t USD. Nm 2013,
FDI d kin vn gi mc tng đng vi nm 2012, khong 1.45 nghìn t
USD. Nu điu kin kinh t v mô tip tc đc ci thin và nhà đu t ly li
nim tin trong trung hn, các công ty đa quc gia có th chuyn đi lng tin
mt h đang nm gi thành nhng khon đu t mi, giúp cho FDI có th đt
mc 1.6 nghìn t USD vào nm 2014 và 1.8 nghìn t USD trong nm 2015.
3

Hình 1.1: u t trc tip nc ngoài trong giai đon t nm 1995-2012

Các quc gia đang phát trin cng không phi là trng hp ngoi l.
Nhng nc này đã gia tng t l FDI trong tng ngun vn FDI toàn cu
hàng nm chy vào nc mình t 15% nm 1990 lên 37% nm 2008
(UNCTAD 2009) và sau đó gn 46% nm 2011 (UNCTAD, 2012). FDI chy
vào các nn kinh t đang phát trin tng lên đn 52% trong nm 2012. S gia
tng ca dòng vn FDI t nm 1990 cho thy các công ty đa quc gia đã nhn
thy đc kh nng sinh li tim nng t nhng đim đn này.
4

ng thi, FDI đóng vai trò quan trng trong s phát trin ca nc
ch nhà bi nhng li ích liên quan ti khoa hc, công ngh mi, k nng

pháp nghiên cu và d liu nghiên cu.
Phn 4: Kt qu nghiên cu.
Phn 5: Kt lun.
6

2. NGHIÊN CU LÝ THUYT VÀ THC NGHIM V
CÁC NHÂN T TÁC NG N FDI
2.1. Nghiên cu lý thuyt v các nhân t tác đng đn FDI
Mt công ty có th có nhiu đng lc đ thc hin đu t trc tip ra
nc ngoài, do đó, không có mt lý thuyt chung nào v FDI có th gii thích
mt cách toàn din s tn ti ca các công ty đa quc gia (MNCs), sn phm
có tính cht quc t và FDI.
Ngi ta bt đu tìm kim li gii thích t sau chin tranh th gii th
hai khi xut hin hin tng toàn cu hóa. Vai trò ca các công ty đa quc gia
và FDI gia tng mnh m trong nhng nm 1950 và 1960 giúp cho các nhà
nghiên cu tìm ra các lý thuyt gii thích hành vi ca MNCs và s tn ti ca
sn phm có tính cht quc t.
Theo phng pháp tip cn th trng vn, nguyên nhân quan trng

(Internalization) đc xem nh là khuôn kh lý thuyt OLI.
Th nht, các công ty nên có li th v quyn s hu cho phép h cnh
tranh hiu qu trong th trng ni đa, ví d, quy trình sn xut ca công ty,
công ty có li th cnh tranh hn các công ty trong nc, và nó cng bao gm
thng hiu, bn quyn, công ngh và k nng qun lý.
Th hai, nc ch nhà nên s hu nhng li th cnh tranh quc gia,
điu này s khuyn khích công ty nc ngoài đn trc tip sn xut phc v
8

th trng trong nc thay vì xut khu vào nc đó, ví d, chi phí sn xut
và vn chuyn thp, u đãi thu, ri ro thp, …
Và cui cùng, li th quc t hóa ( li th công ty t sn xut ra sn
phm ch không phi thông qua vic hp tác vi công ty ti nc ch nhà )
giúp công ty xây dng và khai thác nng lc ca mình nh chi phí vn chuyn
thp, qun lý hiu qu và kim soát cht lng tt, đ sn xut hn là ph
thuc vào hp đng vi công ty nc ngoài, bi nó thng hàm cha nhiu
ri ro do công ty phi tit l mt s thông tin đc quyn vi đi tác.
Dunning (1988) cho rng li th OLI có th khác nhau ph thuc vào
vic các quc gia đó phát trin ít hay đã phát trin, ln hay nh, ngành công
nghip đó là thâm dng lao đng hay vn, th trng đó là mi ni hay đã
trng thành, cnh tranh hay đc quyn.
Theo Jack Behrman (1972)
1
FDI có th đc chia thành bn loi: FDI
tìm kim th trng, FDI tìm kim tài nguyên, FDI tim kim hiu qu th
trng, FDI tìm kim tài sn chin lc.
FDI tìm kim th trng mc đích là thâm nhp th trng ni đa ca
nc ch nhà và thng liên quan đn: quy mô th trng và thu nhp bình
quân đu ngi, tc đ tng trng ca th trng, kh nng tip cn vi th
trng khu vc và th gii, s thích ca ngi tiêu dùng và cu trúc ca th

không có ý ngha thng kê.
Do đó, phn xem xét li bng chng thc nghim này s tp trung vào
nhng nghiên cu v các nhân t tác đng lên FDI ti các nc đang phát
trin, các nn kinh t mi ni và nhng quc gia có nn kinh t chuyn đi.

10

 Nghiên cu ca Agarwal (1980): Determinants of foreign direct
investment: A survey
Trong nghiên cu ca mình, Agarwal (1980) thc hin kho sát các
nhân t tác đng đn FDI ti các quc gia đang phát trin đã phát hin ra ba
nhân t quan trng bao gm: s bt n chính tr - nhân t ngn cn FDI, s u
đãi dành cho đu t trc tip nc ngoài – nhân t khuyn khích FDI, chi phí
lao đng r - li th so sánh ca các nc đang phát trin so vi các nc phát
trin.
 Nghiên cu ca Shamsuddin (1994): Economic Determinants of
Foreign Direct Investment in Less Developing Countries
Shamsuddin (1994) s dng d liu chéo cho nm 1983 ti 36 quc gia
đang phát trin cho thy bin GDP/ ngi đi din cho quy mô th trng ca
nc ch nhà là nhân t quan trng nht trong vic thu hút FDI. Các nhân t
quan trng khác tác đng đn FDI bao gm chi phí lao đng (lng), môi
trng đu t đi din bi n bình quân đu ngi.
Ngoài ra, FDI còn chu nh hng bi các nhân t nh mc vin tr
bình quân đu ngi t các nc t bn (bao gm c h tr phát trin chính
thc song phng, đa phng) và s n đnh ca nn kinh t đc đi din
bi mc thay đi trong giá c, nng lng sn có ca nc nhn đu t có tác
đng đáng k lên quyt đnh đu t ca các nhà đu t nc ngoài.
Quy mô th trng ln hn cùng vi s gia tng trong vin tr công s
thu hút đc nhiu FDI hn, ngc li chi phí lng cao hn, môi trng đu
t nghèo nàn, kinh t bt n s làm gim sút lng vn đu t trc tip nc

cao tng ng vi mc lng cao, khin cho tác đng cui cùng ca lng có
th b xóa b, do đó, h s ca bin lng đi din cho chi phí lao đng không
có ý ngha thng kê trong hai nm nghiên cu.
Bên cnh đó, các tác gi cng phát hin ra các bin thuc v chính sách
nh u đãi đu t (h s mang du dng), nhng quy đnh v hot đng kinh
doanh (h s mang du âm), thu sut có hiu lc ca nc ch nhà (h s
mang du âm) có ý ngha thng kê và khác bit khá ln gia nhng nc
đang phát trin vi nc phát trin, gia nm 1977 và nm 1982.
 Nghiên cu ca Beven và Estrin (2000): The Determinants of
Foreign Direct Investment in Transition Economies
Tng t, Beven và Estrin (2000) s dng phng pháp d liu bng
và hi quy hai bc đ xác đnh các yu t nh hng đn FDI ti các nn
kinh t chuyn đi (Trung và ông Âu) t nm 1994 – 1998 trong s các
nhân t ri ro quc gia, chi phí lao đng, quy mô th trng nc nhn đu t
và các bin v mô khác nh chênh lch lãi sut trái phiu mt nm ca quc
gia đu t vi lãi sut tin gi ca quc gia nhn đu t, khong cách gia th
đô ca nc đu t vi nc nhn đu t, s khác bit gia các quc gia.
ng thi, các tác gi cng c tính các nhân t tác đng đn xp hng
ri ro quc gia: t l khu vc t trên GDP, ch s đánh giá cht lng doanh
thu (doanh thu bán ra ngoài đc xp hng cao, doanh thu ni b xp hng
thp), ch s kinh t v mô, vi mô (lm phát, cán cân ngân sách/ GDP, n
nc ngoài, d tr ngoi hi không bao gm c vàng, sn lng công nghip
đu ra/ GDP), tham nhng.
13

Kt qu cho thy, quy mô th trng mà c th là GDP, xp hng ri ro
quc gia tác đng cùng chiu lên FDI, khong cách và chi phí lao đng có tác
đng ngc chiu vi FDI.
Ngoài ra, xp hng ri ro quc gia chu nh hng bi s phát trin ca
khu vc t nhân, s phát trin ca ngành, cán cân tài khóa, tng d tr và

Bên cnh đó, nhiu chuyên gia cho rng yu t quyt đnh và đng lc
thúc đy FDI ti các nc đang phát trin s thay đi trong tin trình toàn cu
hòa. Do đó, các nc này s không còn kh nng duy trì s hp dn kích thích
dòng vn FDI vào nc mình.
 kim đnh điu này, Peter Nunnenkamp (2002) đã thc hin bài
nghiên cu “ Các nhân t tác đng FDI ti các nc đang phát trin: Liu
toàn cu hóa có làm thay đi lut chi?” ti 28 quc gia đang phát trin
đc kho sát trong ERT (2000) t nhng nm cui 1980 nhm xem xét tác
đng ca nhóm bin truyn thng và nhóm bin phi truyn thng lên vc thu
hút vn đu t nc ngoài ti nhng nc đang phát trin.
Nhóm bin truyn thng bao gm quy mô th trng ( dân s, GDP/
ngi ), tc đ tng trng ca th trng ( tng trng ca GDP), tc nghn
hành chính, hn ch đu t, ri ro quc gia.
15

Nhóm bin phi truyn thng bao gm các yu t đu vào mà mt sn
phm cnh tranh quc t cn ti các quc gia đang phát trin, trình đ lao
đng ( s nm đi hc trung bình ), các nhân t chi phí liên quan đn thu, điu
kin làm vic, quy đnh ca th trng lao đng và tác đng ca công đoàn, s
thay đi trong t trng thng mi đi din cho mc đ m ca thng mi
ca nc ch nhà, hn ch nhp cnh, quy đnh k thut.
Kt qu cho thy các yu t thuc v truyn thng liên quan đn th
trng vn là yu t chi phi hot đng đu t trc tip.
Các yu t phi truyn thng nh chi phí sn xut, các yu t b sung
ca sn xut và đ m thng mi, mc dù có tng quan nh k vng vi
FDI nhng thng không tr nên quan trng hn vi tin trình toàn cu hóa.
 Nghiên cu ca Elizabeth Asiedu (2005): Foreign Direct Investment
in Africa: The Role of Natural Resources, Market Size, Government
Policy, Institutions and Political Instability
ây là công trình nghiên cu thc nghim ca Elizabeth Asiedu (2005)