B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH NGUYN NG NGUYểN
MT S GII PHÁP HN CH HÀNH VI GIAN LN
THU THU NHP DOANH NGHIP
CA CÁC DOANH NGHIP
TRểN A BÀN QUN 5
LUN VN THC S KINH T

TP. H Chí Minh - Nm 2013
MC LC

TRANG PH BỊA
LI CAM OAN
MC LC
DANH MC CH VIT TT
DANH MC BNG BIU
PHN M U 1
LỦădoăchnăđătài 1
Mcătiêuănghiênăcu 2
iătng,ăphmăviăvàăphngăphápănghiênăcu 2
ụănghaăthcătinăcaăLunăvn 2
KtăcuăcaăLunăvn 3
CHNG 1 TNG QUAN V GIAN LN THU THU NHP DOANH
NGHIP 4

1.1ăăKháiănimăvăgianăln 4
1.2ăCácăhànhăviăgianălnăthuăTNDN: 4
1.3 Vai trò và tác đng caăthuăTNDNăviăNhàănc 11
1.4ăNguyênănhânăcaăvicăgianălnăthu 12
Ktălunăchngă1 17
CHNG 2 THC TRNG VÀ CÁC YU T NH HNG N HÀNH
VI GIAN LN THU THU NHP DOANH NGHIP TRONG CÁC DOANH
NGHIP THNG MI TI QUN 5 18
2.1 Khái quát vătìnhăhìnhăthcăhinăthuăTNDNătrongăcácădoanhănghipăthngă
miăăQună5 18
2.1.1ăVătríăđaălỦăvàăthànhăphnădânăc 18
2.1.2 KháiăquátăhotăđngăthngămiăăQună5 19
2.1.3ăTìnhăhìnhăthcăhinăthuăTNDNătiăcácădoanhănghipăthngămiăăQună
5 20


PH LC
DANH MC CH VIT TT

Ch vit tt
Ting Anh
Ting Vit
CP

Căphnă
DN

Doanhănghipă
DNTN

Doanhănghipătănhână
DT

Dătoánă
DV


Thngămiă
TNDN

Thuănhpădoanhănghipă
TNHH

Tráchănhimăhuăhnă
Tp

Thànhăphă
TSCă

Tàiăsnăcăđnhă
TTBă

Tiêuăthăđcăbită
USD
United States Dollar
năvătinătăcaăHoaăKă
DANH MC BNG BIU

Bng 2.1 KtăquăthuăngânăsáchănhàăncăvàăthuăthuăTNDN caăQună5 tănmă
2008ăđnănmă2012 21 1
PHN M U
LỦ do chn đ tƠi
Hin nay, nn kinh t Vit Nam vnăđangătrongăgiaiăđon hoàn thinăđ tr
thành nn kinh t th trng hoàn chnhătheoăđnhăhng xã hi ch ngha,ăh thng

điu không th tránh khi.
Trcătìnhăhìnhă kháiă quátătrên,ăviă mcă đíchă xemăxétă cácămtăcònătnătiă
cngănhătìmăraăcácă yuătănhă hngăđnăhànhăviă gianălnăthuăTNDN caăcácă
doanhănghipătiăqună5 đăraămcătiêuăphátătrinătrongătngălai,ătôiăđưăchnăđătài:ă
" Mtăsăgiiăpháp hnăchăhànhăviăgianăln thuăTNDN caăcácădoanhănghipătrênă
đaăbàn Qună5"ălàmălunăvnăboăvăhcăvăthcăsăkinhăt.ă

Mc tiêu nghiên cu
ătàiăđcănghiênăcuănhmăđánh giá sătácăđngăcaăhành vi gian ln thu
Thu nhp doanh nghip đn s thu ngân sách nhà nc.ăTăđó,ătácăgiăđaăraăcácăđă
xutănhmăhnăchătìnhătrngăgianălnăthuăTNDN caăcác DoanhănghipătiăQună
5.

i tng, phm vi vƠ phng pháp nghiên cu
iătngănghiênăcu:ăhành vi gianălnăthuăTNDN caăcácădoanhănghipă
trên đaăbàn Qună5 giaiăđonă2008ă-2012.
Phngă phápă nghiênă cu:ă phngă phápă đnhă tính, thng kê miêu t …
thông qua vicănghiên cu,ăkhoăsátăs liu, hành vi vi phm tiăcácăDoanh nghip
trênăđaăbànăQună5.

ụ ngha thc tin ca Lun vn
ătàiănghiênăcu nàyăđemăliămtăsăỦănghaăvăthcătinăchoănhngăngiă
làmăcôngătácăqunălỦăthu,ăcácănhàălàmăchínhăsáchătrongăvicăhngădnăthcăhină
ThuăTNDN,ăcăthănhăsau:ă
Mtălà,ăktăquănghiênăcuăsăgópăphnăgiúpănhngănhàălàmăchínhăsáchăhiuă
3
bităhnănaăvăcácăcácăyuătăchínhătácăđngăđnăhànhăviăgianălnăthuăTNDN caă
cácăDNăđiăviăchínhăsáchăthuănhăyuătăcăhi,ăyuătăápălc,ăyuătăhpălỦăhóaă
hànhăviătrongăquytăđnhăthcăhinăchínhăsáchăthu.ăiuănàyăsăgópăphnătoăcăsă
choăvicăbanăhànhăcácăvnăbnăhngădnăthcăhinăchínhăsáchăhuăhiuăhn,ănângă

uăđưi,ăminăgim.
1.2 Các hƠnh vi gian ln thu TNDN:
 Gian ln v kê khai doanh thu np thu
o Thu biu hin cho s mâu thun v quyn li giaă Nhàă nc và doanh
nghip, khi mà Nhà nc luôn munătngăngun thu ngân sách, còn doanh
nghip li mun gim tiăđaăs thu phi np, vì thu cngălàămt ngun vn
táiăđuătăquanătrng ca doanh nghip.ăCnăc đ xácăđnh thu TNDN là
doanh thu tính thu t hotăđng sn xut kinh doanh ca doanh nghip sau
khi tr điăcác khon chi phí. Vì vy, doanh nghipăthng khai sai doanh thu
hoc giu btădoanhăthuăđ gim bt li nhunătrc thu. Hinănay,ăngi
dân khi mua hàng liăthng không có thói quen yêu cuăngi bán xut hóa
đn,ănhăvy ngi bán vn thu tin v nhngădoăkhôngăghiăhóaăđnănênă
doanh thu trên s sách k toán b gim bt, dnăđn li nhunătrc thu ca
doanh nghipăítăhnăhoc b l, nhăhngăđn thu TNDN phi np.
5
o Mtătrng hp khác, trong hotăđng sn xut kinh doanh các mt hàng tiêu
dùng có giá tr lnă nhă hàngă đin t,ă đin máy, vt liu xây dng, thc
phm,…ădoanhănghipăthngă“downăgiáăbán”,ăhayăhìnhăthc bán hàng gim
giá, khuyn mãi, bán hàng cho khách vi giá thpăhnăgiáădoanhănghip mua
hàng vào, vi mcăđíchăđ lãi gp thp,ăkhôngăbùăđpăđcăchiăphíăđu vào,
chi phí hotă đng kinh doanh (các khonă chiă phíă nàyăđuăcóăhóaăđnăhp
pháp), dnăđn cuiănmăkêăkhaiălưiăítăhnăhoc l hp lý trên báo cáo quyt
toán thu.ăTheoăđiu 16 Lut thu TNDN 2008, “…doanh nghip có l đc
chuyn l sang nm sau, s l này đc tr vào thu nhp tính thu, thi gian
chuyn l không quá 5 nm k t nm tip theo nm phát sinh l…”, tuy
nhiên theo kinh nghim caăcăquanăthu thì mt doanh nghip kinh doanh
b thua l 3ănmăliên tcălàăđưăcóădu hiu phá sn hoc gii th do không
trang triăđc các chi phí c đnh, do vy các doanh nghip này s phi n
đnh thu hoc kim tra quytătoán.ă “né”
s kim tra caăcăquanăthu,

quyn.
o Mt s doanh nghip kinh doanh ngành ngh nhy cmă nhă karaoke,ă
massage,ăthng không xutăhóaăđnăchoăkháchămàăch lp bng kê theo dõi
hàng ngày hoc hàng tun, cuiăđt thc hinăcânăđiăchiăphíăđu vào mi
lpă hóaă đnă mt ln.ă Doă kinhădoanhă trongă lnhă vc này nhu cu v đin,
nc, ánh sáng khá ln, hàng hóa tn kho huănhălàăkhôngăcó,ăkhóăxácăđnh
đc giá vn hàng bàn nên doanh nghipăđôiăkhiăs dngăhóaăđnămuaăvàoă
bt hp pháp hp thc hóa mt s khonăchiăphíăvtăquáăđnh mc, nhm
đi phó viăcăquanăthu khi b kimătra.ăi vi nhng doanh nghip này,
căquanăthu thng phi năđnh thu doăkhóăxácăđnh chính xác doanh thu,
chi phí ca doanh nghip.
o Doanh nghipătrongăgiaiăđon mi btăđu hotăđng sn xut kinh doanh,
đc bit là các doanh nghip sn xut, xây dng,…phiă đuă tă máyă móc,ă
thit b sn xut vi giá tr ln,ădoăđóăh thng tìm cách kê khai c nhng
tài sn không thuc quyn s hu ca mình cùng vi giá tr khu hao tài sn
7
vào phnă chiă phíă đc tr đ gim bt s thu TNDN phi np. Doanh
nghipăthngăkêăkhaiăkhôngăđúngănguyênătc, khi khuăhaoăđ li khu hao
tipăđ tngăchiăphí,ănhngătrng hp mua sm tài snăđ điu kinăđ xác
đnhă làă TSCă nhngă doanhă nghip không hchă toánătngă TSCă màă hch
toán thng vào chi phí kinh doanh.
o i vi các doanh nghip hotă đngă trongă lnhă vc sn xut ln, phi s
dng mt khiălng ln nguyên, nhiên, vt liu,ăđin, nc,…Daătrênăđnh
mc tiêu hao hpălỦ,ăcăquanăthu có th tính toán ra khiălng thành phm
mà doanh nghip làm ra, daătrênăchiăphíăđuăvàoăđ xácăđnh giá thành sn
phm, t đóătínhăraădoanhăthuă vàăthu TNDN. Li dngăđiu này, mt s
doanh nghipăđã thc hin hành vi trn thu bng cách s dngăđng thi t
2ăđnă3ăđng h đin hocănc cùng mtălúc,ătrongăđóă1ăđng h đin hoc
ncăđưăđc doanh nghip tính toán snăđnh mcăđ đi phó viăcăquană
thu khi b kim tra, phn ln thi gian sn xut s s dngăđng h còn li.

gian ln thu nênăhóaăđn,ăchng t cngălàămc tiêu ca doanh nghip. Có
khá nhiu hình thc gian ln v hóaăđn,ăchng t, k c hóaăđnămuaăvào,ă
bánăra,ăhóaăđnăgi, chng t khng,…doăhóaăđnăkhôngăch liênăquanăđn
khu tr thu GTGT mà còn là bng chngăđ đcătínhăchiăphíăđc tr khi
xácăđnh thu TNDN.
o Nhng liăthng phát hin khi tinăhànhăđi chiu, kim tra bng kê hàng
hóaăvàăhóaăđnămuaăbánăca doanh nghip có th k đnănhă:
 Mt hàng th hin trên bngăkêăhàngăhóaămuaăvàoăkhôngăliênăquanăđn
hàng hóa bán ra ( ví d : mt doanh nghip kinh doanh mtăhàngănăung có
hàng hóa bán ra là thcănănhngămuaăvàoăxng,ădu,…)
 S dngăhóaăđnăđưăht hn s dng hocăhóaăđnăgi,ăhóaăđnăbánăraăca
căs kinhădoanhăkhácăđ hp thc hóa hàng hóa, dch v mua vào ca doanh
nghipăkhôngăcóăhóaăđnăđu vào.
 Bán hàng không xutăhóaăđnăchoăkháchăhàngănênăkhôngăth kim soát
đc doanh thu bán ra ca doanh nghip.
9
 Gia 3 liên caă hóaă đnă cóă s chênh lch v giá tr hàng hóa, dch v,
thng là chênh lch gia liên 2 vi liên 1,3 do doanh nghip khi bán hàng ch
ghiăliênă2ăđ đaăchoăkháchăhàng,ăcònăliênă1,3ăkhôngăghiăhoc b trng ghi sau.
 Giáăbánătrênăhóaăđnăthpăhnăgiaăbánăthc t choăkháchăhàng,ăđiu này
thng xy ra vi nhng doanh nghip kinh doanh xe gn máy, vi, thuc men,
vt liu xây dng,…H bán cho khách hàng giá rtăcaoănhngăliăghiăhóaăđnă
vi giá thpăđ trnădoanhăthu.ăiu này có v nhăđưătr thànhă“lut bt thành
vn”ăđi vi các doanh nghip kinh doanh nhng mt hàng trên.
 Vicăkháchăhàngă(thng là khách l) mua hàng không yêu cu ly hóa
đnăcngălàămt nguyên nhân giúp cho các doanh nghip có th d dàng trn
thu thông qua vic s dngăhóaăđnăbt hp pháp.
 Xem xét bngăkêăhóaăđnăs dngătrongătháng,ăđôiăkhiăcóăth phát hin ra
hinătng s hóaăđnăs dng không liên tc, báo hóa đnăhyănhngăkhôngă
xutătrìnhăđc t hóaăđnăb hy.

liên doanh viănc ngoài hoc có 100% vnăđuătănc ngoài. Hin ti 
đa bàn qun 5, s lng các doanh nghip loi này không nhiu,ănhngăcn
luăỦăđn nhng du hiuăđ phát hin chuyn giá dnăđn gian ln v thu
TNDN phi np:
 Kinh doanh thua l nhiuănmăliênătcănhngăvnăđuătădâyăchuyn sn
xut, m rng phm vi, quy mô sn xut kinh doanh.
 Kinh doanh mt hàng có giá bán thpă hnănhiu so vi mt hàng cùng
chcănngătrênăth trng.
 Nâng khngăchiăphíăđu vào thông qua các hpăđng mua nguyên vt liu
đu vào vi giá cao ca chính công ty m, công ty có quan h liên kt,ăđy chi
phí qung cáo viăcácăhưngăncăngoài,ăchiăphíătăvn, chuyn giao công ngh
t nc ngoài chim t trngăcaoătrongăcăcuăgiá…

11
1.3 Vai trò vƠ tác đng ca thu TNDN vi NhƠ nc
 To ngun thu cho NSNN
Mt quc gia mun phát trin bn vng cn có ngun ni lc tài chính vng
mnh ch không th ph thuc hoàn toàn vào ngun vin tr, vnăvay,ăhuyăđng
vn t bên ngoài. Ni lc tài chính vng mnhăđn t ngun thu thu di dào, trong
đóăthu TNDN đóngămtăvaiătròăđángăk.ăDoăđó,ăđ giaătngăngun thu cho NSNN,
ngoài vicăxácăđnh mc thu sut hp lý, còn phiăchúăỦăđn vic khai thác và duy
trì ngun thu, c v s lng và chtălng, bng vic kt hp m rng phm vi vi
vic hp lý hóa kh nng đóngăgópătàiăchínhăcaăđiătng np thu,ăđm bo tính
công bngăcngănhăvaiătròăhuyăđng ngunăthuăđi vi NSNN ca thu TNDN.
 Khuyn khích đu t, thúc đy sn xut kinh doanh
Vit Nam là mt qucăgiaăđangăphátătrin,ădoăđóăvic xây dng Lut thu
TNDNăcngănhămc thu sut hpălỦăđóngăvaiătròăquanătrng trong vic kích thích
đuătăvàăquáătrìnhăsn xut kinh doanh. Vic xây dng Lut thu hpălỦăđc th
hin qua nhng khía cnhănhăxóaăb uăđưiăthu gia doanh nghipănhàănc và
doanh nghip có vn đuătănc ngoài; min, gim thu đi viăcăs kinh doanh

căs kinh doanh.
nhăhngăđn li ích kinh t caăngi np thu và kh nngătáiăđuăt,ă
do thu TNDNăđiu tit trc tip vào thu nhp.
Có tính năđnh mtăcáchătngăđi nhm toămôiătrngăchoănhàăđuăt,ă
doăđiu tit vào thu nhp - va là mcăđíchăhotăđng va là ngunătáiăđuătăcaăcă
s kinh doanh – nên thu TNDNăđc năđnh theo thiăgian,ăđc bit là thu sut.
 Doăđóăvic xây dng lut thu TNDN cn chú trngăđn thu sut, mcăđ điu
tit thu nhp, chính sách khuyn khích hotăđng sn xut kinh doanh caăngi
np thu phù hp vi chinălc phát trin kinh t - xã hiăđ to s phát trin
tt nht cho hotăđng sn xutăkinhădoanh,ăgiaătngăs thu cho NSNN.
1.4 Nguyên nhơn ca vic gian ln thu
Cùngăviăquáătrìnhăphátătrinăcaăxưăhi,ăhànhăviăgianălnăngàyăcàngătinhăvi
hnăvàăbiuăhinădiănhiu hìnhăthcăkhácănhau.ăSauăđâyăxinăsălcămtăsăcôngă
trìnhănghiênăcuăvăgianălnăkinhăđinătrênăthăgii.ă
Edwin H. Sutherland
EdwinăH.ăSutherlandălàăngiătiênăphongătrongăvicănghiênăcuăvăgianăln.ă
Choăđnănay,ănhngălỦăthuytăvăgianălnăvnădaăchăyuăvàoănhngănghiênăcuă
caă ông.ă Ôngă khôngă phiă làă ngiă cóă côngă đuă trongă vică phână tíchă tâmă lỦă caă
13
nhngăkăphmătiănhngăôngălàăchaăđăcaăthutăngă"white-collar" - mtăthută
ngămàăngàyănayăđưătrăthànhărtăthôngădngăkhiăngiătaămunăámăchătiănhngă
gianălnădoătngălpălưnhăđoăcaăcôngătyăgâyăra.ă
MtăđóngăgópătoălnătrongăsănghipăcaăSutherlandălàălỦăthuytăvăphânăloiă
xưăhi.ăNghiênăcuănàyăchăyuădaăvàoăvicăquanăsátătiăphmăđngăph:ănhngă
kăluămanh,ăsátăthăhayănhngăkăduăthădu thc.ăQuaăđó,ăSutherlandăđưărútăraămtă
ktălun:ăvicăphmătiăthngăphátăsinhătămôiătrngăsng,ăvìăthăhànhăviăphm
tiăkhôngăthăđcătinăhànhănuănhăkhôngăcóăsătácăđngăcaăyuătăbênăngoài.
ăhiuărõăbnăchtăvàănhnădinătiăphm,ăcnănghiênăcuătháiăđăcngănhăđngă
căthúcăđyăhànhăviăphmăti.ă
Donald R. Cressey

Cònăđiăviămiătngăquanăgiaătuiătácăvàăbinăth,ăHollingerăvàăClarkăchoărngă
thôngă thng,ă trongă mtă tă chcă nhngă ngiă tră tuiă thngă khôngă đcă giaoă
nhiuă tráchă nhim,ă đngă nhiênă phnă đóă thucă vă nhngă ngiă cóă nhiuă kinhă
nghimălàmăvicăvàăcóătuiăđiăcaoăhn.ăNhngăchínhăcáchăbătríănàyăđưălàmăchoă
15
mcăđăgnăktăviăcôngăty,ănhngăcamăktăcáănhânăhayănhngăràngăbucăviămcă
tiêuăcaătăchcătrănênălngălo.ăVàăđyăchínhălàămtălỦădoăkhinăchoătălăbinăthă
ănhngăngiătrătuiăthngăcaoăhn.ă
Haiăôngăcònătìmăraămiăliênăktătrcătipăgiaăvătríăchcăvăvàămcăđăbină
th.ăKhiăngunăcaăhànhăviăbinăthăthngădoăsăkhôngăhàiălòngăvăcôngăvică
hinătiănhngămcăđănghiêmătrngăcaăvicăbinăthăthìăliătùyăthucăvàoăvătríăcaă
ngiăđóătrongătăchc,ăthôngăthngănhngăngiăcóăhànhăviăbinăthăăvătríăcaoă
cpăthìăhànhăviăđóăthngăgâyăraănhngătnăthtăln.ă
Cóăthănói,ăgianălnăxutăhinăkhiăcóăsăxutăhinăcaăconăngi,ăthănhng
vicănghiênăcuăvăgianălnăvàăphátăhinăgianălnămiăchădngăliăămtămcăđărtă
khiêmătn.ăHinănay,ătrênăthăgiiăchăcóămtăsăcôngătrìnhănghiênăcuăvăgianălnă
kinhăđinănhăcôngătrìnhănghiênăcuăcaăEdwinăH.Sutherland;ă côngă trìnhă nghiênă
cuăcaăDonaldăR.Cresseyăvătamăgiácăgianăln,ăhayăcôngătrìnhănghiênăcuăcaăD.ă
W.SteveăAlbrechtăvăbànăcânăgianălnăvàăgnăđâyăhnălàăcôngătrìnhănghiênăcuăgiană
lnăcaăHipăhiăcácănhàăđiuătraăgianălnăHoaăkă(ACFE)ăvàoănmă1993.ă
TheoăDonaldăR.ăCressey,ăhànhăviăgianălnăchăđcăthcăhinătrênăcăsăhiă
đă3ăyuătăsau:ăđngăcăhayăápălc;ăcăhiăvàăkhănngăhpălỦăhóaăhànhăviăcaăconă
ngi.ăNhngăyuătănàyăphiăđcăđaăvàoăđăxemăxétămtăcáchăđúngămcănhmă
hiuărõăbnăchtăvàătìmăraănguyênănhânădnăđnăcácăhànhăviăviăphmăphápălutătrongă
lnhăvcăthuăTNDN.
ngăc:ăDonaldăR.Cresseyăchoărngăkhiăngunăcaăvicăthcăhinăgianălnă
làădoăngiăthcăhinăcóănhngăđngăcăhayăchuănhngăápălcătrongăcucăsng.ă
Cácăápălcăcóăthăbtăngunătănhngăbătcătrongăcucăsngăcáănhânănh:ănhngă
tnăthtăvătàiăchính,ăsăthiuăhtătinăbc,ăcácăkhonănăcáănhânăvtăquáătmăkimă
soát;ăgiaăđìnhăcóăngiămănngădnăđnăcácăápălcăvătinhăthn,ătàiăchính.ăCácăápă

khănngăxyăraăgianălnăsăcaoăhnănuăcáănhânăđóălàăngiă"xu".ă
17
Kt lun chng 1
Trongăchngă1,ătácăgiătrìnhăbàyăcăsălunăvăhànhăviăgianălnăthuăbaoă
gm:ăcácăkháiănimăvăhànhăviăgianăln,ăhànhăviăgianălnăthuăTNDN,ăvaiătròăvà tác
đng caăthuăTNDN,ăcác nguyên nhân tng quan, cácănghiênăcuăvăgianăln.ăDaă
trênăcăsăđóătácăgiătip tc phát trin nghiênăcuăchoălunăvn.ăChngă2ătácăgiă
sătrìnhăbày thcătrng,ătìnhăhìnhăcăthătiăQună5.ă
18
CHNG 2
THC TRNG VÀ CÁC YU T NH HNG N
HÀNH VI GIAN LN THU THU NHP DOANH NGHIP
TRONG CÁC DOANH NGHIP TI QUN 5

2.1 Khái quát v tình hình thc hin thu TNDN trong các doanh nghip 
Qun 5
2.1.1 V trí đa lỦ vƠ thƠnh phn dơn c
BN  A LÝ QUN 5

Qun 5 có din tích t nhiên khong 4,27 km
2
, chim 0,2% din tích thành
ph, bng 54% din tích qun 1; 10% din tích qunăTânăBình,ătrongăđó:
o 77,1%ălàăđt dân dng.
o 22,9%ălàăđt s dng ngoài phm vi dân dng.
Qun 5 là mt trong nhng qun thuc khu trung tâm TP.HCM, tp trung
nhiuăcăs kinhădoanh,ătrng hc, bnh vin,ălàăđu miăgiaoăthôngăđiăcácătnh