B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. HCM
NGUYN NGC YN TRANG

ÁNH GIÁ MC  T DO HÓA VÀ
TÁC NG CA T DO HÓA
TÀI CHệNH N BT N TÀI CHÍNH
 VIT NAM
LUN VN THC S KINH T




Tôi xin cam đoan rng đây là công trình nghiên cu ca tôi, có s h tr t
Thy hng dn là TS Nguyn Khc Quc Bo. Các ni dung nghiên cu và kt
qu trong đ tài này là trung thc và cha tng đc ai công b trong bt c
công trình nào. Nhng s liu trong các bng biu phc v cho vic phân tích,
nhn xét, đánh giá đc chính tác gi thu thp t các ngun khác nhau có ghi
trong phn tài liu tham kho.
Nu phát hin có bt k s gian ln nào tôi xin hoàn toàn chu trách nhim
trc Hi đng, cng nh kt qu lun vn ca mình. TP. HCM, ngƠy tháng nm 2013
Tác gi
Nguyn Ngc Yn Trang
MC LC


CHNG 1 – GII THIU 1
1.1. Tng quan 1
1.2. Mc tiêu nghiên cu 2
1.3. Kt cu đ tài 3
CHNG 2 – TNG QUAN CÁC NGHIểN CU 4
2.1. Quan đim tích cc v t do hóa tài chính 4

4.3.2.4. Kt qu kim đnh mô hình hi quy 22
CHNG 5 – KT LUN 23
5.1. Tóm tt nhng đim chính ca đ tài 23
5.2. Gi ý nhng bin pháp giúp n đnh nn kinh t tài chính khi hi nhp vào nn
kinh t quc t 24
5.2.1. C ch giám sát an toàn và hiu qu 24
5.2.2. Lành mnh hóa nn tài chính quc gia 25
5.2.3. Lành mnh hóa h thng ngân hàng 26
5.3. Hn ch và hng nghiên cu tip theo 28
DANH MC CÁC TÀI LIU THAM KHO 30
PH LC 1 – TệNH TOÁN CH S FLI 32
PH LC 2 – BNG S LIU CA CÁC BIN TRONG GIAI ON T QUụ
01/1996 N QUụ 04/2012 46
PH LC 3 – KT QU KIM NH CA MÔ HỊNH 50

DANH MC CÁC BNG, BIU


Bng 4.1 – Thng kê mô t các bin trong mô hình nghiên cu 18
Bng 4.2 – Ma trn tng quan gia các bin trong mô hình nghiên cu 19
Bng 4.3 – Bin và ký hiu s dng trong mô hình kim đnh 20
Bng 4.4 – Kt qu kim đnh tính dng ca chui d liu 21
Bng PL1.1 – Bng chm đim các nhân t t do hóa tài chính  Vit Nam t nm
1996 đn nm 2012 39
Bng PL1.2 – Giá tr riêng và véc-t riêng ca ma trn tng quan các nhân t t do
hóa tài chính  Vit Nam 42
Bng PL1.3 – Ch s FLI ca Vit Nam trong giai đon 1996-2012 43

nhng quc gia đang phát trin khác thc hin t do hóa nn tài chính ca đt nc
mình. Tuy nhiên t do hóa tài chính không ch đem li nhng trin vng cho các
quc gia đang phát trin mà còn là nguyên nhân ca tình trng bt n tài chính.
-2-

Khng hong tài chính  Châu Á nm 1997 chính là kt qu ca t do hóa tài chính.
Tuy nhiên, t do hóa tài chính vn là quá trình đang din ra  nhng quc gia đang
phát trin.
Vit Nam cng không nm ngoài xu hng đó. Vic thc thi các chính sách t
do hóa tài chính  Vit Nam ch thc s din ra t nm 1996. Và tri qua thi gian
dài thc hin, quá trình thc thi các chính sách t do hóa tài chính  Vit Nam đang 
mc đ nào, đã hoàn toàn t do hóa cha hay ch là t do hóa tng phn; nn kinh t
tài chính ca Vit Nam có n đnh không? Cn c vào nhng lý do này, tác gi đã la
chn đ tài “ánh giá mc đ t do hóa và tác đng ca t do hóa tài chính đn
bt n tài chính  Vit Nam” làm đ tài nghiên cu ca mình.

1.2. Mc tiêu nghiên cu
Mc dù, đã có rt nhiu nghiên cu lý thuyt và thc nghim nghiên cu tác
đng ca t do hóa tài chính đn bt n tài chính. Tuy nhiên vic nghiên cu mi
quan h gia hai bin này  quy mô mt quc gia là rt ít và liu vic áp dng vào
nghiên cu  Vit Nam có phù hp không? Ngoài ra, các nghiên cu trc đây hu
nh xem xét quá trình t do hóa tài chính sau khi quá trình này đã đc hoàn thành.
Vic này vô tình đã b sót vic đánh giá quá trình t do hóa ngay t khi quc gia đó
bt đu thc thi chính sách. Trên c s này, mc tiêu nghiên cu chính ca đ tài s
bao gm:
 Nghiên cu các nhân t tác đng đn tính bt n tài chính. Trong đó bao
hàm c tm quan trng ca vic xây dng ch s làm công c đánh giá
mc đ t do hóa tài chính.
 Trên c s nghiên cu các nhân t tác đng, tác gi s xây dng mô hình
đnh lng đ đánh giá tác đng ca t do hóa đn bt n tài chính 

ti mt s quc gia đang phát trin, t do hóa tài chính cng là mt n lc nhm
thoát khi “s áp ch tài chính”. Vic đi t áp ch tài chính đn t do hóa tài chính
đc c v bi các công trình nghiên cu có nh hng ca McKinnon và Shaw
(1973). Theo McKinnon và Shaw, áp ch tài chính thông qua c ch buc các t
chc tài chính chi tr lãi sut thc thp và thng có giá tr âm s làm gim tit
kim t nhân và qua đó s làm gim các ngun lc dành đ tích ly vn. Xét theo
góc đ này, t do hóa tài chính có th giúp các quc gia đang phát trin kích thích
tit kim trong nc và tng trng, đng thi gim s ph thuc quá mc vào các
dòng vn nc ngoài.
Nghiên cu ca McKinnon và Shaw đã khi dy mt dòng nghiên cu đang
ln mnh nhm phân tích tác đng tích cc ca phát trin tài chính đn tng trng
kinh t thông qua tng nng sut thay vì huy đng tit kim (Levine 1997). Nghiên
cu này bao gm mt s công trình thc nghim v mi quan h gia phát trin tài
chính và tng trng; hu ht các nghiên cu nhn thy các đi lng khác nhau đo
lng s phát trin tài chính có tng quan đng bin vi c tc đ tng trng
GDP hin ti và tng lai. T đó cho thy rng t do hóa tài chính, bng cách tng
cng phát trin tài chính, có th làm tng t l tng trng dài hn ca nn kinh t
(King và Levine 1993).
Tuy nhiên quan đim tích cc ca t do hóa tài chính phn nào b nh hng
bi s gia tng rõ rt tình trng mng manh v tài chính mà c các quc gia đã phát
trin và đang phát trin đu tri qua trong nhng nm 80 và 90. Phn tip theo lun
vn s trình bày nhng nghiên cu thc nghim v tác đng ca t do hóa tài chính
đn bt n tài chính.

-5-

2.2. Các công trình nghiên cu v mi quan h gia t do hóa tài chính và tính
bt n tài chính
2.2.1. Công trình nghiên cu ca Min Bahadur Shrestha (2005)
Nghiên cu có th đánh giá là có mi tng quan nhiu vi Vit Nam là công

vc tài chính.
2.2.2. Công trình nghiên cu ca Asli Demirgüç-Kunt and Enrica
Detragiache (1998)
Asli Demirgüç-Kunt and Enrica Detragiache (1998) đã thit lp mt bin gi
cho t do hóa tài chính ca mt s ln các quc gia phát trin và đang phát trin
trong giai đon 1980-1995.  xác đnh t do hóa, Asli Demirgüç-Kunt and Enrica
Detragiache chn mt thay đi chính sách có th quan sát đc, đó là vic bãi b
quy đnh v lãi sut ngân hàng, vì các trng hp nghiên cu cho thy rng chính
sách thng là trung tâm ca quá trình t do hóa chung. H thng s liu nghiên
cu bao gm nhng quc gia đã t do hóa các th trng tài chính trc thp niên
80 cng nh nhng quc gia đã t do hóa  nhng thi đim khác nhau trong
khong thi gian nói trên.
Asli Demirgüç-Kunt and Enrica Detragiache đã dùng hàm logit đa bin đ
kim đnh xem các cuc khng hong ngân hàng có kh nng xy ra nhiu hn
trong các h thng tài chính t do hn hay không khi các yu t khác có th làm
tng xác sut xy ra khng hong đu đã đc kim soát. Tp hp các bin kim
soát bao gm các bin kinh t v mô, các đc đim ca khu vc ngân hàng và các
bin v th ch. Hai tác gi cng kim đnh xem liu các cuc khng hong có kh
nng xy ra nhiu hn trong quá trình chuyn đi sang mt h thng tài chính ít
đc kim soát hn, hay thc ra thì tình trng mng manh v tài chính là mt đc
đim luôn tn ti ca t do hóa tài chính.
Mt vn đ khác thng phát sinh trong tranh lun v t do hóa tài chính là
liu có phi nhng mi nguy him ca t do hóa cao hn ti nhng nc mà các th
ch cn thit đ h tr s vn hành hiu qu ca các h thng tài chính không đc
phát trin đy đ. Nhng th ch này bao gm quy đnh kinh doanh cn trng, giám
sát các trung gian tài chính và các th trng chng khoán có t chc và mt c ch
-7-

vn hành tt đ cng ch thi hành các hp đng và các quy đnh điu tit. Hai tác
gi đã kho sát vn đ này thông qua vic kim đnh xem mi quan h gia khng

1994).
Nhng phát hin này làm phát sinh câu hi: phi chng nhng li ích ca t do
hóa tài chính nh vn đc chng minh trong t liu s không đ đ bù đp cho cái
giá phi tr ca tình trng d b tn thng trc các cuc khng hong ngân hàng?
Mc dù câu tr li chc chn cho câu hi phc tp này vt ra ngoài phm vi
nghiên cu ca hai tác gi. Tuy nhiên, s dng tp hp s liu ca mình, hai tác gi
cng đã c gng làm sáng t đôi chút mt khía cnh c th ca vn đ, đó là nh
hng ca t do hóa tài chính và khng hong ngân hàng đi vi phát trin tài
chính và tng trng. Th nht, h chng minh rng phát trin tài chính có tng
quan đng bin vi tng trng sn lng trong mu ca chúng tôi, khng đnh các
kt qu ca King và Levine (1993). Th hai, h nhn thy rng, da trên điu kin
là không có khng hong ngân hàng, nhng quc gia (hay nhng thi đon) mà 
đó các th trng tài chính đc t do hóa s có s phát trin tài chính cao hn so
vi nhng quc gia (hay nhng thi đon) mà th trng b kim soát. Tuy nhiên,
nhng quc gia (hay nhng thi đon) va có t do hóa tài chính va có khng
hong ngân hàng thì s có mc đ phát trin tài chính gn nh không khác vi
nhng quc gia (hay nhng thi đon) không t do hóa tài chính đng thi cng
không có khng hong ngân hàng. Nh vy, nh hng ròng đi vi tng trng
thông qua phát trin tài chính trong trng hp trên s không khác 0 v mt ý ngha
thng kê.
 tìm hiu vn đ này mt cách sâu hn, hai tác gi chia mu phân tích ra
thành nhng nc b áp ch tài chính mnh vào thi đim t do hóa và nhng nc
b áp ch tài chính yu. Trong đó, tình trng áp ch tài chính mnh đc nhn din
bi lãi sut thc âm, còn tình trng áp ch tài chính yu đc nhn din bi lãi sut
thc dng trong giai đon trc khi t do hóa. Sau đó hai tác gi thc hin nhng
kim đnh ging nh mô t trên đây cho hai mu này. i vi nhóm nc b áp ch
tài chính yu, kt qu tng t nh kt qu ca nguyên mu trc khi chia làm hai.
Ngc li, đi vi nhng nc b áp ch tài chính mnh, t do hóa tài chính s đi
-9-



Th hai, dòng chy vn thi phng giá tr tài sn và do đó to ra nhng nh hng
giàu có tích cc, điu này đã đóng góp vào s gia tng ca xut khu và lm phát
(trang 450).
Chin và Jomo (2001) và Arestis và Demetriades (1999) ng h quan đim rng
t do hóa tài chính làm gia tng tính d đ v ca tài chính ngay c khi t do hóa tài
chính đc thc hin sau khi n đnh kinh t v mô. Khng hong  các nc ông
Nam Á, mà trc đó điu kin kinh t v mô rt thun li, vn cho thy mt điu
rng ngay c trong điu kin tt nht, t do hóa tài chính vn gây ra nguy him cho
các chính sách. T do hóa tài chính làm suy yu các t chc tài chính,  cp đ
quc t và quc ni, làm gia tng tính bt n ca h thng là nguyên nhân gây ra
khng hong.
Wyplosz (2002) s dng s liu ca 27 quc gia đã và đang phát trin trong
giai đon 1977-1999 đ kim đnh liu t do hóa tài chính có mo him không? Kt
qu nghiên cu ca ông cho thy rng t do hóa tài chính gây ra s mt n đnh 
các quc gia đang phát trin nhiu hn  các quc gia đã phát trin. Theo sau t do
hóa tài chính, các quc gia đang phát trin có xu hng đi vào chu k tng trng –
đ v (trang 3). Wyplosz xem t do hóa tài chính là nguyên nhân gây ra mt n
đnh kinh t v mô vì nó làm gia tng tính bt n ca t giá. Ông cho rng nhiu
quc gia  Châu Âu và Châu Á đã tng trng nhanh hn qua nhiu thp niên trong
khi vn duy trì s kim ch tài chính còn nng v ch đo. iu này cho thy rng
không cp bách trong vic thc hin t do hóa tài chính. Và khi thc hin, thì cn
phi thc thi vi s cn trng (trang 22).
Mishkin (1999) cho rng t do hóa tài chính thng gây ra đ v trong cho
vay, nguyên nhân là do s gia tng c hi cho vay ca ngân hàng và do đ sâu tài
chính khin cho nhiu ngun ngân qu đ vào h thng ngân hàng. Mc dù t do
hóa và đ sâu tài chính là nhng phát trin tích cc đi vi nn kinh t trong dài
hn, thì trong ngn hn, khng hong cho vay có th b xa thông tin ngun lc có
sn trong h thng ngân hàng, điu này làm gia tng s đ v tài chính trong tng
-11-

-12-

Jackson (1999) gi vic chuyn đi tài khon vn, t giá c đnh, gia tng quá
mc ca cho vay ni đa kèm theo s phân b đu t thun sai ca khu vc t nhân,
và s thiu vng kh nng điu hành và giám sát đ kim soát s quá mc trong lnh
vc tài chính chính là nhng nhân t chính ca khng hong tài chính  ông Nam
Á nm 1997. Vic cho vay nc ngoài quá mc, phn ln  khu vc t nhân, là
nguyên nhân ca khng hong này. Nm nm trc khng hong, vic cho vay ca
ngân hàng và phi ngân hàng  nhng quc gia b khng hong tài chính gia tng rt
nhanh. C th, ngân hàng  tng quc gia gia tng tài sn ròng  nc ngoài vi t
l ln trong sut bn nm trc khi xy ra khng hong. Ti thi đim khng hong
xy ra vào gi tháng 07/1997, tng s n nc ngoài đã đt t l ln, chim 50%
GDP  các quc gia nh Thái Lan, Indonesia và Philippine (trang 3).
Mc dù các khía cnh bên ngoài (t giá c đnh, lãi sut cao, và gia tng quá
mc các khon cho vay  nc ngoài) thuc nhng nhân t quan trng gây ra khng
hong, thì khng hong cng s không xy ra nu không có s yu kém  bên trong
nh: các t chc giám sát không phù hp, ngân hàng hot đng theo phng thc
truyn thng, và trên tt c, các quyt đnh đu t sai ca khu vc t nhân  các
quc gia này (Jackson 1999, trang 5).
Wade (2001) cho rng t do hóa lnh vc tài chính và m ca tài khon vn là
nguy him khi các ngân hàng có rt ít kinh nghim đi vi th trng tài chính quc
t, và khi các t chc phi ngân hàng cng vay mn  nc ngoài. iu này là nguy
him gp hai ln trong bi cnh h thng tài chính da trên c s ngân hàng và khu
vc doanh nghip có t s n trên vn ch s hu cao. Và là nguy him gp ba ln
trong c ch neo t giá. Ngoài ra, khi các ngân hàng và phi ngân hàng không cn
thit b giám sát, khng hong tin t - ngân hàng ch ch đi đ xy ra (trang 67).
T do hóa tài chính đc xem là ngun gc ca khng hong tài chính. Tuy
nhiên, điu quan trng là phi điu hành th trng tài chính hiu qu đ th trng
có th chuyn vn đn nhng c hi đu t hiu qu nht. Chuyn vn đn nhng
c hi đu t hiu qu nht đc bit quan trng đi vi các th trng mi ni vì

(7) T nhân hóa các ngân hàng do Nhà nc s hu – PSB
(8) T do hóa tài khon vn nc ngoài – EAL
Cn c kt qu tính toán ch s FLI, tác gi s s dng đ th đ đánh giá mc
đ t do hóa tài chính  Vit Nam.
3.1.2. Phng pháp kim đnh tác đng ca t do hóa tƠi chính đn bt n
tài chính
Trong đ tài này tác gi s s dng mô hình VAR hoc VECM (véc-t hiu
chnh sai s) đ kim đnh tác đng ca t do hóa tài chính đn bt n tài chính. Các
bc thc hin nh sau:

1
Xin xem chi tit ti Ph lc 1.
-15-

Bc 1: Kim đnh nghim đn v (unit root test) đ xác đnh tính dng ca
các chui d liu. Mc đích ca kim đnh nghim đn v nhm xác đnh chui d
liu có hoc không có xu hng; nu các chui d liu trong cùng mô hình có cùng
mt xu hng thì có th dn đn hi quy gi mo làm mt ý ngha và tính gii thích
ca mô hình. Trong bài này, lun vn s s dng kim đnh ADF đ xác đnh tính
dng ca chui d liu. Nu các chui d liu này là không dng thì tác gi s tin
hành ly sai phân cho ti khi nó có tính dng trc khi đa vào mô hình.
Bc 2: Nu chui d liu không dng thì s dng kim đnh đng liên kt đ
xác đnh kh nng tn ti các mi quan h trong dài hn nhm hn ch s hi quy
gi mo gia các bin. iu này có ngha là nu các chui thi gian trong mô hình
không dng nhng rt có th tn ti mi quan h cân bng dài hn gia chúng nu
các chui thi gian đó đng liên kt – ngha là phn d t mô hình hi quy ca các
chui thi gian là không dng là mt chui dng.
Bc 3: Kim đnh mi quan h trong dài hn gia các bin bng mô hình
kim đnh nhân qu Engle-Granger (1987).
Bc 4: Kim đnh mi quan h tác đng gia t do hóa tài chính và bt n tài

SMR
t
+ w
7
PSB
t
+
w
8
EAL
t
(3.1)
Trong đó:
FLI
t
: ch s t do hóa tài chính ti thi đim t.
w
i
: là giá tr ca vector riêng trong ma trn các chính sách.
3.2.2. Mô hình kim đnh tác đng ca t do hóa tƠi chính đn bt n tƠi
chính  Vit Nam
-16-

FIS
t
= 
1
+ 
2
FLI

: lãi sut cho vay thc (Real Lending Rate)
Do nm 2008 là nm xy ra khng hong tài chính  M và điu này đã có tác
đng không nh đn nn kinh t ca Vit Nam nên tác gi s s dng bin gi
(dummy) đ kim đnh liu cuc khng hong này có nh hng nh th nào đn
tình trng bt n tài chính  Vit Nam. Theo đó giai đon t quý 01/1996 đn quý
04/2007 s mang giá tr D = 0 và giai đon t quý 01/2008 đn quý 04/2012 s
mang giá tr D = 1.

3.3. Ngun s liu vƠ phng pháp thu thp s liu
 phc v cho công tác đnh lng, tác gi s thu thp d liu trong thi gian
t quý 01 nm 1996 đn quý 04 nm 2012.
Ngun s liu ch yu đc ly t IMF (chuyên mc International Financial
Statistics), Ngân hàng Nhà nc Vit Nam (SBV), Tng Cc Thng kê (GSO).
-17-

CHNG 4 ậ NI DUNG VÀ KT QU NGHIểN CU

4.1. Xơy dng các bin d kin s đa vƠo mô hình
Trên c s tìm hiu thc trng nn kinh t Vit Nam và các lý lun v mi
quan h gia t do hóa tài chính và tính bt n tài chính, tác gi đã xây dng các
nhân t th hin mi liên quan gia hai bin trên nh sau:
4.1.1. Bin ph thuc ậ Ch s bt n tài chính (Financial Instability - FIS)
Nh chúng ta đã bit n đnh tài chính đc phn ánh trong hot đng ca h
thng ngân hàng, đc bit là  lnh vc cho vay vn.
 đo lng hiu qu hot đng ngân hàng, ch s t sut sinh li trên tài sn
(ROA) thng đc s dng. Kh nng sinh li hay kh nng to li nhun đc
xem là mt ch tiêu đánh giá và đo lng hiu qu hot đng ca doanh nghip nói

nghiên cu tác đng ca t do hóa tài chính đn bt n tài chính.
4.1.3. Bin đc lp ậ Lưi sut cho vay thc (Real Lending Rate ậ LRR)
Các nghiên cu thc nghim v t do hóa tài chính thng s dng công c lãi
sut thc nh là ch s đi din cho t do hóa tài chính (Fry 1997; Bandiera và nhng
ngi khác 1997). Mc dù ch s FLI đc tính toán cng đã bao hàm chính sách t
do hóa lãi sut, vic đa bin LRR vào mô hình s mang tính cht kim đnh liu có
tác đng riêng l ca vic điu chnh lãi sut đn tình trng bt n tài chính không.

4.2. Tp hp mu nghiên cu
Trong phn nghiên cu ca đ tài tác gi s dng ngun s liu theo quý trong
thi gian t nm 1996 đn nm 2012. Ngun s liu
3
ch yu đc ly t IMF
(công c International Financial Statistics), Ngân hàng Nhà nc Vit Nam (SBV),
Tng Cc Thng kê (GSO).
Bng 4.1 ậ Thng kê mô t các bin trong mô hình nghiên cu

FIS
FLI
LRR
Mean
11.01264
0.432054
0.061146
Median
2.995550
0.407200
0.050000
Maximum
120.0000


Jarque-Bera
541.2065
5.259539
4.464818
Probability
0.000000
0.072095
0.107270

Sum
748.8597
29.37970
4.157900
Sum Sq. Dev.
39485.69
3.830757
0.119508

Observations
68
68
68
(Ngun: tính toán ca tác gi da vào d liu đc trình bày  Ph lc 2)