ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG
MỤC LỤC
STT NỘI DUNG TRANG
I TÓM TẮT ĐỀ TÀI. 2
II GIỚI THIỆU. 2,3
III
1
2
3
4
PHƯƠNG PHÁP.
Khách thể nghiên cứu.
Thiết kế.
Quy trình nghiên cứu.
Đo lường.
3
3
3
4,5,6,7,8
8
IV
1
2
IV.PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ.
Phân tích dữ liệu.
Bàn luận kết quả.
8
8
9
V
1

sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức trong chương “Lá” sinh học
6.

II. GIỚI THIỆU.
Chương trình sinh học 6 chủ yếu nghiên cứu về các giới Thực vật, Vi khuẩn,
Nấm, Địa y, trong đó kiến thức về Thực vật là nhiều nhất. Vì Thực vật cực kỳ
quan trọng, số lượng loài rất lớn và có vai trò vô cùng quan trọng với sự sống trên
Trái đất. Kiến thức về Thực vật được giảng dạy ở lớp đầu cấp, gần gũi với các em
và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi. Học sinh lớp 6 ở trường THCS Trần
Phú ngoan, sôi nổi, tự giác và rất tích cực học tập tiếp thu kiến thức mới, tuy
nhiên kỹ năng tư duy của các em chưa tốt vì thời gian học tập còn ít, độ tuổi còn
nhỏ, kinh nghiệm học chưa nhiều. Trong số những kỹ năng tư duy học sinh lớp 6
còn thiếu thì kỹ năng hệ thống hóa kiến thức là yếu nhất, bởi vì các em vẫn quen
với lối học thuộc lòng từng bài mà chưa có kỹ năng hệ thống hóa các kiến thức
trong cùng chủ đề được phân chia vào các chương, ví dụ : chương Rễ, chương
Thân, chương Lá…Kết quả là khi nội dung bài học quá nhiều thì các em không
thể nhớ được nên bỏ sót kiến thức, kết quả học tập chưa cao.
Rèn kỹ năng sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức trong chương “Lá”- sinh học 6.
2
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG
Để giải quyết khó khăn này thì bản đồ tư duy là một công cụ tốt nhất để hỗ
trợ, giúp các em phát huy tính sáng tạo về cách vẽ, sử dụng màu sắc, tổng hợp và
hệ thống kiến thức, vì vậy giáo viên chỉ cần rèn luyện tốt kỹ năng sử dụng bản đồ
tư duy cho học sinh là đã thu được nhiều ích lợi như học sinh biết hệ thống hóa
kiến thức, học sinh biết sử dụng bản đồ tư duy vào các hoạt động học tập khác
nâng cao kết quả học tập. Bản đồ tư duy cũng rất phù hợp với quá trình nhận thức,
vì học sinh được tự tay làm sẽ nhớ kiến thức lâu hơn. Bản đồ tư duy có những lợi
ích như vậy, nên tôi đã thực hiện nghiên cứu để đánh giá hiệu quả thực sự của bản
đồ tư duy với hoạt động ôn tập, hệ thống hóa kiến thức của học sinh lớp 6.


động.
Tác động. Kiểm tra sau tác động.
6A3 O1 Rèn kỹ năng sử dụng bản đồ tư duy
trong chương “Lá”.
O3
6A4 O2 Không tác động. O4
3.Quy trình nghiên cứu:
3.1.Thời gian thực hiện tác động:Tôi thực hiện rèn kỹ năng lập bản đồ tư duy
cho học sinh từ đầu năm, sau 2 tháng tôi tiến hành thu thập dữ liệu biểu thị ở bảng
sau:
Lớp nghiên cứu Thời gian
bắt đâu rèn
kỹ năng cho
học sinh.
Thời gian
thực hiện
kiểm tra
lần 1.
Thời gian
tác động
phục vụ cho
thu thập dữ
liệu.
Thời gian
thực hiện
kiểm tra
lần 2.
6a3(lớp thực
nghiệm)
6/9/2013 7/11/2013 8/11/2013 13/11/2013

Ví dụ minh họa trong tiết 21 bài: Đặc điểm bên ngoài của lá

Rèn kỹ năng sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức trong chương “Lá”- sinh học 6.
5
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG
Ví dụ minh họa trong tiết 28 bài : Quan sát biến dạng của lá

Rèn kỹ năng sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức trong chương “Lá”- sinh học 6.
6
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG
Sau đó sẽ vẽ những bản đồ tư duy phức tạp hơn, kết thúc mỗi chương thì hướng
dẫn học sinh vẽ một bản đồ tư duy tổng quát .
Từ đầu năm tôi đã hướng dẫn cho học sinh cách sử dụng bản đồ tư duy ở tất cả
các lớp, ứng dụng bản đồ tư duy vào giảng dạy các tiết học có kiến thức mới để
tất cả học sinh đều hiểu bản đồ tư duy là gì, cách vẽ, nguyên tắc vẽ…một biện
pháp quan trọng đã được áp dụng là sử dụng công nghệ thông tin để các em dễ
hình dung và làm quen.

Rèn kỹ năng sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức trong chương “Lá”- sinh học 6.
7
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG
VD: Có thể vẽ sơ đồ đơn giản.
* Giáo viên rèn luyện cho học sinh như sau:
Rèn kỹ năng sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức trong chương “Lá”- sinh học 6.
8
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG
- Xác định các kiến thức cần ghi nhớ.
- Hướng dẫn cho học sinh cách đưa những kiến thức đó vào bản đồ tư duy.
- Dành thời gian cho học sinh tập luyện vẽ bản đồ tư duy: Đây là bước rất quan
trọng vì không luyện tập các em sẽ quên. Cần giám sát sao cho mỗi học sinh tự vẽ

TBC điểm số
sau tác động.
Hiệu số trung
bình cộng Sau -
Trước.
Lớp 6A3
(thực nghiệm)
5,3 7,8 2,5
Lớp 6A4
( đối chứng)
5,3 5,9 0,6
+Kiểm tra mức độ ảnh hưởng của tác động (ES): Khi áp dụng công thức tính
trong phần mềm Excel thu được độ chênh lệch giá trị trung bình chuẩn là 1( trong
bảng phụ lục 3).
+Tính giá trị p của phép kiểm chứng t-test độc lập: Áp dụng công thức trong
phần mềm excel thu được p=0,01 < 0,05.
+ Tính giá trị p của phép kiểm chứng t-test phụ thuộc : Áp dụng công thức trong
phần mềm excel thu được p=0,02 < 0,05.
b.Ý kiến của học sinh về bản đồ tư duy:
- Sau khi áp dụng công thức để tính hệ số tương quan chẵn lẻ là 0,93, độ tin cậy
Spearman –Brown của dữ liệu thu được ở lớp 6a3 là 0,96.
- Sau khi áp dụng công thức để tính hệ số tương quan chẵn lẻ là 0,89, độ tin cậy
Spearman –Brown của dữ liệu thu được ở lớp 6a4 là 0,94.
Kết quả điểm trung bình của mỗi câu hỏi:
Lớp/câu C1 C2 C3 C4 C5 C6 C7 C8 C9 C10
Lớp 6A3 4.40 4.35 4.40 4.52 4.43 4.48 4.08 4.53 4.43 4.48
Lớp 6A4 4.12 4.00 3.98 3.80 4.30 4.27 3.59 3.59 3.49 3.54
2. Bàn luận kết quả:
Rèn kỹ năng sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức trong chương “Lá”- sinh học 6.
10

11
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG
- Sử dụng bản đồ tư duy còn có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin là các phần
mềm hiện đại, giúp nâng cao hứng thú của học sinh và năng lực của giáo viên.
2. Khuyến nghị:
Qua quá trình thực hiện và nghiên cứu đề tài tôi nhận thấy giai đoạn hướng
dẫn của giáo viên là rất quan trọng, làm cho các em dễ dàng tiếp cận cách vẽ bản
đồ tư duy thì hiệu quả sẽ cao hơn, dễ dàng cho giáo viên về sau này.
- Giáo viên nên khuyến khích các em tự sáng tạo bản đồ tư duy, tạo ra sự hấp
dẫn cho bài học.
- Giáo viên nên chú ý cho các em vẽ lại bản đồ tư duy lần 1, lần 2, lần 3, để
các em thật sự khắc sâu kiến thức.

VI. TÀI LIỆU THAM KHẢO.
1.Sách giáo khoa Sinh học 6.
2.Phân phối chương trình môn Sinh học.
3.Tài liệu chuẩn kiến thức kĩ năng.
4.Cách vẽ bản đồ tư duy-nguồn:Internet.
5.Tony Buzan và bản đồ tư duy -nguồn:Internet.
Rèn kỹ năng sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức trong chương “Lá”- sinh học 6.
12
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG
VII. PHỤ LỤC
PHỤ LỤC 1: Bài kiểm tra khảo sát.
TRẮC NGHIỆM: (10đ)
Khoanh tròn vào đầu câu trả lời em cho là đúng nhất:
1) Đặc điểm nào của phiến lá giúp nhận được nhiều ánh sáng:
a. Phiến lá có dạng bản dẹt, có màu lục, là phần rộng nhất của lá.
b. Phiến lá có nhiều hình dạng và kích thước khác nhau.
c. Phiến lá có dạng bản dẹt, có màu lục.

c. Chỉ có những bộ phận màu xanh mới tham gia hơ hấp.
d. Rễ nằm dưới mặt đất nên khơng tham gia hơ hấp.
8) Những điều kiện bên ngồi nào ảnh hưởng đến quang hợp ?
a. Ánh sáng, nước. b. Nước, nhiệt độ.
c. nh sáng, nước, nhiệt độ, khí cacbonic. d. Ánh sáng, nước, khí
cacbonic.
9) Lá biến thành các cơ quan bắt mồi gặp ở các cây.
a. Hành, tỏi. b. Cây xương rồng, cây mây.
c. Cây nắp ấm, cây bắt ruồi. d. Bầu bí, mướp.
Rèn kỹ năng sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức trong chương “Lá”- sinh học 6.
14
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG
10) Tại sao có những cây sống ở chổ thiếu ánh áng như tán cây rừng, dưới bóng
cây vẫn có lá màu xanh tươi và phát triển tốt ?
a. Vì những cây này thuộc loại cây ưa bóng, không cần nhiều ánh áng.
b. Vì những cây này lấy chất dinh dưỡng của cây chủ.
c. Vì những cây này bộ rễ phát triển dài ra khỏi chổ rợp dễ nhận ánh sáng.
d. Vì thỉnh thoảng có các ánh chớp lóe cung cấp ánh sáng cho cây.
Đáp án như sau:
CÂU 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Đ/ÁN a c d c d a a c c a

Rèn kỹ năng sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức trong chương “Lá”- sinh học 6.
15
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG
Rèn kỹ năng sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức trong chương “Lá”- sinh học 6.
16
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG
Rèn kỹ năng sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức trong chương “Lá”- sinh học 6.
17

………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
……………………….
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
…………
Rèn kỹ năng sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức trong chương “Lá”- sinh học 6.
19