B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
Nguyn ThƠnh i
PHÂN TÍCH NNG LC CNH TRANH
CM NGẨNH MÂY TRE TÂY NINH

LUN VN THC S KINH T
Tp. H Chí Minh, nm 2015
LI CAM OAN
*

Tôi xin cam đoan lun vn này hoàn toàn do tôi thc hin. Các đon trích dn và s
liu s dng trong lun vn đu đc dn ngun và có đ chính xác cao nht trong phm
vi hiu bit ca tôi.
Lun vn này không nht thit phn ánh quan đim ca trng i hc Kinh t
TP.HCM.
Tp.H Chí Minh, ngày 31 tháng 3 nm 2015
Tác gi lun vn
Nguyn ThƠnh i
1
MC LC
*
Trang ph bìa
Li cam đoan
Mc lc
Danh mc các ch vit tt
Danh mc các bng
Danh mc các hình v, đ th, hp phng vn
M U 1


2
2.2.1 Thông tin và phng pháp thu thp 21
2.2.1.1 Thông tin cn thu thp 21
2.2.1.2 Phng pháp chn mu 22
2.2.2 Ngun d liu 22
2.2.3 X lý d liu 22
CHNG III. KT QU NGHIÊN CU VẨ BẨN LUN 23
3.1 Các yu t sn có ca đa phng 23
3.1.1 V trí đa lý 23
3.1.2 Tài nguyên thiên nhiên 24
3.1.3 Quy mô đa phng 26
3.2 NLCT  cp đ đa phng 26
3.2.1 H tng k thut 26
3.2.2 H tng xã hi 27
3.2.3 C cu kinh t, chính sách tài khóa, tín dng và đt đai và chin lc phát
trin ngành ngh 29
3.3 NLCT  cp đ DN 31
3.3.1 Môi trng kinh doanh 31
3.3.1.1 Các điu kin nhân t đu vào 31
3.3.1.2 Bi cnh chin lc và cnh tranh 43
3.3.1.3 iu kin cu 44
3.3.1.4 Th ch h tr và công nghip ph tr 46
3.3.2 Trình đ phát trin ca cm ngành 50
3.3.3 Hot đng và chin lc ca DN 53
KT LUN VẨ KIN NGH 58
1. Kt lun 58
1.1 Kt qu nghiên cu 58
1.2 Nhng hn ch, khuyt đim ca đ tài nghiên cu 58
2. Các gi Ủ chính sách 59

Bng 3.5: Chi phí nguyên liu mt s sn phm t cây tm vông
Bng 3.6a: Chi phí và hiu qu sn xut sn phm cn xé
Bng 3.6b: Chi phí và hiu qu sn xut sn phm nôi tr
Bng 3.6c: Chi phí và hiu qu sn xut sn phm ging tre PU
Bng 3.7a: Thu nhp ca ngi lao đng trong các c s sn xut mây tre đan
Bng 3.7b: Li nhun ca ch c s sn xut mây tre đan
Bng 3.8: Kt qu kho sát th hiu ngi tiêu dùng ti 02 ch đu mi ca tnh
(Ch Long Hoa và Ch Tây Ninh)
Bng 3.9: Phân tích ma trn SWOT ngành mây tre đan Tây Ninh DANH MC CÁC HỊNH V,  TH, HP PHNG VN
*

HỊNH V

Hình 1.1: Các nhân t quyt đnh NLCT quc gia.
Hình 1.2: Các nhân t quyt đnh NLCT ca đa phng.
Hình 1.3: Mô hình kim cng ca Michael Porter
Hình 2.1: Cm ngành mây tre đan Tây Ninh
Hình 3.1: Bn đ hành chính Tây Ninh
Hình 3.2: Bn đ khu vc sn xut mây tre đan Tây Ninh
Hình 3.3: Quy trình sn xut sn phm mây tre đan Tây Ninh
Hình 3.4: ánh giá NLCT ca ngành mây tre đan Tây Ninh
Hình 3.5: Trình đ phát trin ca cm ngành mây tre đan Tây Ninh

 TH

Biu đ 3.1: Lc lng lao đng Tây Ninh theo trình đ hc vn nm 2010
Biu đ 3.2: Cht lng lao đng Tây Ninh nm 2013

.
i vi đa phng Tây Ninh, ngành ngh th công có vai trò vô cùng quan
trng trong vic to ra vic làm, gii quyt nhu cu vic làm d tha  nông thôn,
tng thu nhp cho h gia đình. Trong c cu hn 26 loi ngành ngh nông thôn 
Tây Ninh thì mây tre đan là mt ngành ngh có giá tr sn xut cao nht (chim t
trng 11,95%), gii quyt vic làm nông thôn nhiu nht (t trng 16,59%) và có s
h tham gia chim t trng cao nht (12,85%), có mc thu nhp bình quân tng
đi cao (hn 2,5 triu đng/tháng) so vi các ngành ngh còn li
(2)
.
Tuy nhiên, kt qu kho sát s b ti mt s c s sn xut mây tre đan trên
đa bàn cho thy, ngành mây tre đan Tây Ninh đang đi din nhng khó khn, thách
thc không nh. Quy mô sn xut nh l, kh nng áp dng máy móc, thit b công
ngh, k thut vào quá trình sn sut còn thp; sn phm đn điu v mu mã,
chng loi; ngun cung nguyên liu trên đa bàn không đáp ng đc nhu cu sn
xut; giá nguyên liu liên tc tng trong khi giá bán thành phm không tng; th
trng tiêu th b gii hn, ch yu bán cho các thng lái t TP.HCM và mt s
tnh min Tây; các chính sách h tr ca chính quyn thng chm và không đáng
k, v.v

1
Ngun: Cc Xúc tin thng mi (B Công thng), 2014. Vietbiz Mây tre lá 2014.
2
Ngun: UBND tnh Tây Ninh, 2009. Quy hoch phát trin làng ngh nông thôn giai đon 2009-2015, đnh
hng đn nm 2020. 2
Ngoài ra, theo đánh giá ca các chuyên gia đu ngành ca Tnh thì khó khn
ln nht đi vi ngành ngh mây tre đan là cha có mt th trng xut khu vng

Các yu t nh hng đn NLCT ca cm ngành mây tre đan nh: Các yu
t điu kin sn xut (đu vào), kiu kin cu (đu ra) ca ngành mây tre, chính
sách h tr ca chính quyn trong phát trin cm ngành, các ngành sn xut liên
quan và h tr cho hot đng ca ngành mây tre đan.
5. Phm vi nghiên cu
Theo kt qu điu tra nm 2009, Tây Ninh có 722 h tham gia sn xut các
loi sn phm t mây tre, tng ng vi 2.643 lao đng; trong đó, tp trung  các
huyn Hòa Thành, Trng Bàng, Dng Minh Châu. Do vy, đây cng là 03 đa bàn
đc tác gi la chn đ nghiên cu cho đ tài ca mình.
6. Phng pháp nghiên cu
Trên c s các lý thuyt v NLCT và cm ngành ca M.E Porter, đã đc
điu chnh bi V Thành T Anh và các nghiên cu thc nghim liên quan, trong
phm vi nghiên cu ca đ tài, tôi s dng phng pháp thng kê mô t, phân tích
so sánh, phân tích đnh tính da trên ngun d liu th cp, và kt qu điu tra,
phng vn đ phân tích NLCT cm ngành mây tre Tây Ninh.
7. Ý ngha thc tin ca đ tƠi
Nghiên cu v làng ngh, ngành ngh nông thôn Tây Ninh là vn đ không
mi, đã đc S Nông nghip và Phát trin nông thôn Tây Ninh làm ch nhim đ
tài thc hin t nm 2009. Tuy nhiên, đi sâu vào các góc cnh ca ngành ngh mây
tre  Tây Ninh thì cho đn nay vn cha có t chc, cá nhân nào thc hin, nht là
nghiên cu nó đt trong mi quan h tng quan ca cm ngành. Do vy, đ tài này
có ý ngha thc tin quan trng, s là ch kho cho nhng t chc, cá nhân có nhu
cu tìm hiu, nghiên cu liên quan đn ngành ngh mây tre Tây Ninh. Ngoài ra, t
kt qu nghiên cu này, qua vic ch ra đc nhng mt mnh, yu cng nh thi
c, thách thc mà ngành mây tre đang đi din, tác gi cng mong mun nhng
khuyn ngh ca mình đc lãnh đo đa phng xem xét, có nhng điu chnh
chính sách phù hp, nhm thúc đy phát trin ngành ngh mây tre đan Tây Ninh
trong thi gian ti.
nng ca mt mt hàng, mt đn v kinh doanh, hoc mt nc giành thng li (k
c giành mt phn hay toàn b th phn) trong cuc cnh tranh trên th trng tiêu
th”. 5
Theo Smith (1776) thì trong thng mi quc t, mi quc gia s tìm cho
mình mt s sn phm mà nó có li th tuyt đi, tc là nó s thu li nh vic
chuyên môn hoá vào nhng sn phm mà nó sn xut hiu qu nht và trao đi vi
các quc gia khác.
Theo Torrens (1815) hay Ricardo (1817), Haberler (1936) thì cnh tranh gia
ca mt ch th kinh t này vi ch th kinh t khác đc to ra t li th so sánh
t quá trình tp trung chuyên môn hóa sn xut to ra sn phm có chi phí c hi
thp hn.
Theo Krugman (1994, trích bi Trn Th Anh Th, 2012) thì NLCT ít nhiu
ch phù hp  cp đ doanh nghip vì nu công ty không bù đp ni chi phí thì hin
ti hoc sau này s t b kinh doanh hoc phá sn.
Theo Porter (1990, trích bi V Thành T Anh, 2011) thì NLCT  cp đ
quc gia là nng sut. Nng sut là nhân t quyt đnh ca mc sng dài hn ca
mt quc gia, và là nguyên nhân sâu xa ca thu nhp quc gia bình quân đu ngi.
1.1.2 V cm ngƠnh
Cm ngành (cluster), hiu mt cách đn gin là s tp trung v mt đa lý
ca các hot đng sn xut và thng mi trong mt lnh vc nht đnh hoc mt s
lnh vc có liên quan cht ch; là mt hin tng tn ti t nhiu th k trc. Tuy
nhiên, v phng din hc thut, quan nim v cm ngành ln đu tiên đc
Marshall (1890, trích bi V Thành T Anh, 2011) s dng trong tác phm “Các
nguyên tc kinh t hc” (Principles of Economics). Ông đã s dng thut ng “khu
vc công nghip” (industrial district) đ mô t s tp trung và gn k v đa lý ca
các DN trong ni ngành, nh đó to ra ngoi tác tích cc và li th kinh t nh quy
mô cho các DN hot đng trong khu vc đó. Li th kinh t xut hin khi s tp

7

Hình 1.1: Các nhân t quyt đnh đn NLCT quc gia
Ngun: VCR 2010

Trên c s lý thuyt NLCT ca Porter (1990, 1998, 2008), V Thành T Anh
(2011) đã điu chnh thành lý thuyt NLCT cp đ đa phng nh sau: Hình 1.2

Hình 1.2: Các nhân t quyt đnh NLCT ca đa phng
Ngun: V Thành T Anh (2011)

Các yu t nh hng đn NLCT đa phng đc xác đnh theo khung phân
tích trên nh sau: 8
Các yu t li th sn có ca đa phng: bao gm tài nguyên thiên nhiên,
v trí đa lý, hay quy mô ca đa phng. Nhng nhân t này không ch là s lng
mà còn bao gm s phong phú, cht lng, kh nng s dng, chi phí đt đai, điu
kin khí hu, din tích và đa th vùng, ngun khoáng sn, ngun nc, các ngun
li thu sn hay ng trng, v.v, là nhng đu vào cn thit cho vic cnh tranh ca
bt k đa phng nào và cho c các DN hot đng trong đa phng đó. Tuy nhiên,
nhng li th sn có ca ngun tài nguyên hay v trí đa lý có th đóng góp cho s
thnh vng ca đa phng trong mt s thi k và vi nhng điu kin nht đnh,
song nu ch da vào nhng li th “tri cho” này thì s thnh vng cng s ch có
gii hn, thm chí ri vào nghch lý “li nguyn tài nguyên”.
NLCT  cp đ đa phng: bao gm các nhân t cu thành nên môi trng
hot đng ca DN; là tng hòa các yu t có nh hng lên NLCT ca các DN t
cách suy ngh, quan đim, thái đ cho đn hành vi, s sáng to và tinh thn kinh
doanh. Có th chia các yu t này thành 02 nhóm chính bao gm: (i) cht lng ca

giúp tng nng sut và hiu qu hot đng ca DN.
(iii) ảot đng và chin lc ca DN: ánh giá các điu kin bên trong
nhm giúp DN đt đc mc nng sut và trình đ đi mi, sáng to cao nht da
trên s tinh thông, nhng k nng, nng lc và thc tin qun lý DN.
1.2.2 LỦ thuyt v cm ngƠnh
Theo Porter (2008, trích bi V Thành T Anh, 2011), trình đ phát trin ca
cm ngành thng đc đánh giá qua mi quan h ca 04 yu t sau: (i) các điu
kin v nhân t đu vào, (ii) các điu kin cu, (iii) các ngành công nghip ph tr
và liên quan, và (iv) chin lc công ty, cu trúc và cnh tranh ni đa. Ông mô t
04 đc tính này thông qua 04 góc ca mt hình thoi – còn đc gi là Mô hình kim
cng Porter (hình 1.3).
10

Hình 1.3: Mô hình kim cng ca Michael Porter
Ngun: V Thành T Anh (2011)

Cm ngành to thành mt mt ca mô hình kim cng nói trên nhng cn
phi đc xem nh th hin các mi tng tác gia bn mt ca viên kim cng
vi nhau. Cm ngành phn ánh tác đng ca các liên kt và tác đng lan to gia
các doanh nghip và các t chc có liên quan trong cnh tranh. S phát trin ca các
cm ngành cng s giúp tng nng sut và hiu qu hot đng, thúc đy s đi mi
sáng to, và các quá trình thng mi hoá. S có mt ca cm ngành cng to c
hi cho dòng chy thông tin và trao đi k thut, tng kh nng phát sinh nhng c
hi mi trong ngành công nghip, giúp hình thành mt hình thc DN mi, nhng
DN s mang đn mt phng pháp mi trong cnh tranh (Porter 2008, trích bi V
Thành T Anh, 2011).
Phm vi vƠ cu trúc ca cm ngƠnh

ch, cng nh các “hàng hóa công” khác; Tng tc đ, gim chi phí điu phi và chi
phí giao dch gia các DN trong cm ngành; Tng kh nng truyn bá các thc hành
tt và kinh nghim kinh doanh hiu qu; Tng đng c và NLCT nh so sánh trc
tip vi các DN trong cm ngành; Tng sc ép đi mi và nhu cu đnh v chin
lc (phân bit hóa) DN ca mình so vi các đi th cnh tranh. 12
(ii) Thúc đy đi mi: Tng kh nng nhn din c hi đi mi công ngh và
m rng th trng do tip cn đc vi nhiu ngun thông tin (chng hn nh v
s tn ti ca các nhu cu cha đc đáp ng, v th hiu tinh t và yêu cu kht
khe ca khách hàng, v.v.); Tng cng kh nng đi mi nh s hin hu ca nhiu
nhà cung ng, các chuyên gia hàng đu và các th ch h tr; Gim chi phí và ri ro
th nghim công ngh mi nh s sn có ca ngun lc tài chính và k nng, dch
v h tr và các DN khâu trc - khâu sau.
(iii) Thúc đy thng mi hóa và ra đi DN mi: C hi cho các công ty mi
và/hoc dòng sn phm mi đc cm ngành “kim đnh” chính xác hn so vi
trng hp đng bit lp bên ngoài cm ngành; Khuyn khích vic hình thành các
công ty đc lp và các công ty mi nh s tp trung ca các công ty trong ngành,
các mi quan h thng mi, và ca nhu cu; Gim chi phí thng mi hóa sn
phm mi và thành lp DN mi trong h sinh thái cm ngành nh s có sn các
ngun lc v tài chính và k nng.
1.3 Các nghiên cu thc nghim liên quan
1.3.1 Các nghiên cu liên quan đn lƠng ngh
Trong mt nghiên cu ca Lê Cao Thanh (2006) v “Chin lc phát trin
các làng ngh gch-gm trên đa bàn tnh Vnh Long”, trên c s d liu điu tra,
thu thp trong 02 nm (2005-2006), tác gi đã s dng phân tích SWOT đ đánh giá
các tim nng, các đim mnh, yu, các c hi và nguy c ca vic phát trin làng
ngh gch-gm. Qua đó gi ý nhng chin lc phát trin làng ngh trên  Vnh
Long, trong đó tp trung vào 03 gii pháp chính là đào to ngun nhân lc, ci thin

d liu thu thp đc t các ngun chính thng trong quá trình hình thành, phát
trin ngành dt may và kt qu điu tra 188 DN trên đa bàn TP.HCM, các tnh Bình
Dng, ng Nai cho thy: Cm ngành dt may ca Vùng tuy đã hình thành nhng
cha hoàn chnh, liên kt ri rc, NLCT hn ch và thiu bn vng. Nguyên nhân
đc ch ra là li th ngn hn và trung hn (lao đng giá r) v lâu dài tr thành
nguy c b kp trong “by gia công”, “by công ngh thp” mà h qu tt yu là
cht lng và giá tr thp. Do vy, trong dài hn, mc tiêu ca các DN dt may phi
là phát trin sn phm có giá tr gia tng cao, u tiên đáp ng nhu cu th trng 14
trong nc. Báo cáo cng ch ra rng, yu t nh hng quan trng đn NLCT cm
ngành dt may liên quan đn các ngành công nghip h tr và liên quan.
Trong lun vn tin s ca Trn Th Anh Th (2012) v “Tng cng NLCT
ca tp đoàn Bu chính Vin thông Vit Nam trong điu kin Vit Nam là thành
viên ca T chc Thng mi th gii”; trên c s h thng hóa nhng vn đ lý
lun c bn v cnh tranh, NLCT và mt s ch tiêu, phng pháp đánh giá NLCT
ca doanh nghip, tác gi đ xut mô hình phân tích NLCT riêng cho ngành Bu
chính Vin thông và s dng mt s ch tiêu chính nh: tài chính, nng sut lao
đng, th phn đ so sánh NLCT vi các đi th kinh doanh cùng lnh vc.
Lun vn thc s ca Thái Trúc Th (2014) s dng lý thuyt cm ngành ca
Porter đc V Thành T Anh điu chnh và kt hp chui giá tr đ phân tích
“NLCT ca cm ngành lúa go ST ca Sóc Trng” da trên phân tích 03 cp đ:
(1) là yu t sn có ca đa phng vi 03 tiêu chí v trí đa lý, tài nguyên t nhiên
và quy mô đa phng; (2) là cp đ đa phng vi vic phân tích h tng “mm”,
h tng “cng”, c cu kinh t và chính sách đu t, tài chính, tín dng, đt đai; (3)
là cp đ DN vi các tiêu chí môi trng kinh doanh, trình đ phát trin cm ngành,
hot đng và chin lc ca DN; đng thi tác gi cng phân tích thêm v mi liên
kt gia cm ngành và chui giá tr go. Kt qu nghiên cu cho thy: Nu ch phát
trin mà ch yu da vào điu kin t nhiên sn có thì s không hình thành đc

nng lc đng ca DN nh đnh hng kinh doanh, đnh hng hc hi, nng lc
marketing và nng lc sáng to thì nng lc marketing và đnh hng kinh doanh
đóng vai trò quan trng nht trong vic to nên kt qu kinh doanh ca DN.
1.4 c trng ca ngƠnh mơy tre đan vƠ nhng nhơn t nh hng đn
NLCT ca cm ngƠnh mơy tre đan
1.4.1 c trng ca ngƠnh mơy tre đan
Theo Quyt đnh s 11/2011/Q-TTg ngày 18/02/2011 ca Th tng Chính
ph v chính sách phát trin ngh mây tre đan, thì “ngành mây tre là tên gi chung
ca ngành ngh sn xut các loi hàng hóa s dng nguyên, vt liu t các loài
mây, tre bao gm các hot đng t to nguyên liu đn khai thác, ch bin và tiêu
th sn phm hàng mây tre”. Ngành mây tre đan Vit Nam có mt s đc trng c
bn sau: 16
c trng v k thut công ngh: K thut th công thô s; Công c sn xut
ch yu là chính công c do ngi th th công to ra; Công ngh ph thuc vào k
nng, k xo, tay ngh ca ngi th nên tính ch quan ca ngi th đi vi sn
phm ln; không th thay th hoàn toàn bng công ngh hin đi mà ch có th thay
th  mt s khâu nht đnh; công ngh chm đc ci tin và thay th.
c trng v kinh t xã hi: Mây tre đan là mt ngành mang tính truyn
thng ca nc ta, gn gi vi ngi dân Vit Nam, nh mt nét vn hoá Vit.
c trng v lao đng: Mây tre là mt ngành truyn thng lâu đi và có kh
nng thu hút nhiu lao đng t mi la tui tham gia, s dng lao đng d tha
nhàn ri t hot đng nông nghip, bi nó có quy trình sn xut không quá khó và
gn nh đc truyn t đi này sang đi khác, ngi th s làm hu ht các khâu
ca hot đng to ra sn phm.
c trng v th trng: Th trng cung ng nguyên vt liu còn ht sc
nh hp, thông qua mua bán ti ch, phng thc phc v theo kiu cung cu
truyn thng, hoàn toàn da trên tho thun ngm; cng có nhng dch v cung cp