B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH  NGC HUNH

CÁC NHÂN T TÁC NG N
THOÁT NGHÈO CA H GIA ÌNH
 NÔNG THÔN VIT NAM
LUN VN THC S KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH - Nm 2015
chép ca bt k tác gi nào.
 Ngc Hunh

Mc lc
Trang bìa ph
Li cam đoan
Mc lc
Danh mc kỦ hiu các ch vit tt
Danh mc các bng, hình v
Tóm tt
Chng 1. Gii thiu 1
1.1. t vn đ 1

4.1.1. Mô t các bin đnh tính 39
4.1.2. Mô t các bin đnh lng 41
4.2. Kt qu c lng và kim đnh mô hình 43
4.2.1. H s tng quan gia các bin 43
4.2.2. Kt qu hi quy và kim đnh mô hình 46
4.2.3. Tác đng biên ca các nhân t 52
Chng 5. Kt lun vƠ kin ngh 56
5.1. Kt lun 55
5.2. Kin ngh 57
5.2.1. Kin ngh v mt phng pháp 57
5.2.2. Kin ngh v mt chính sách 57
5.3. Hn ch ca bài nghiên cu 60
Tài liu tham kho
Ph lc 1 Bng thng kê mô t các bin
Ph lc 2 Bng h s tng quan
Ph lc 3 Kt qu hi quy Danh mc ký hiu các ch vit tt
AusAID C quan phát trin quc t Australia
GSO Tng cc Thng kê Vit Nam
VASS Vin Khoa hc Xã hi Vit Nam
VHLSS Kho sát mc sng dân c
WTO T chc thng mi th gii
UNDP Chng trình phát trin Liên Hp Quc
Danh mc các bng, hình v
A. Các bng Trang

tám nhân t có tác đng đn kh nng thoát nghèo ca h gia đình bao gm (1) dân
tc ca ch h; (2) s ngi ph thuc; (3) s nm đi hc trung bình ca h; (4) s
lao đng; (5) h kinh doanh sn xut phi nông nghip; (6) din tích đt nông nghip
bình quân đu ngi; (7) h đc hng tín dng u đãi nm 2006 và (8) h sinh
sng  vùng đng bng sông Cu Long. Ngoài sáu nhân t có chiu hng tng
quan vi kh nng thoát nghèo ca h gia đình đúng nh k vng ban đu, có hai
nhân t có chiu tng quan trái vi k vng là s lao đng và h đc hng tín
dng u đãi nm 2006. Dân tc ca ch h là nhân t có tác đng tích cc mnh
nht đn xác sut thoát nghèo ca h gia đình và nhân t có tác đng mnh nht
trong nhóm tiêu cc là h đc hng tín dng u đãi nm 2006. Vi nhng nhân
t xác đnh đc, bài nghiên cu đa ra mt s gi Ủ v mt chính sách nhm giúp
h gia đình nghèo  nông thôn thoát nghèo. 1

Chng 1. Gii thiu
1.1. t vn đ
Trong hai thp k qua, Vit Nam đã đt đc nhng thành tu n tng v gim
nghèo đc cng đng quc t đánh giá cao. T mt quc gia thuc din nghèo trên
th gii, Vit Nam đã có nhng bc tng trng kinh t và gim nghèo đáng k
trong nhng nm gn đây. Nm 1998 có đn 58,1% dân s thuc din nghèo nhng
đn nm 2008 t l này đã gim xung còn 14,5% tính theo chun nghèo chi tiêu
ca Tng cc Thng kê Vit Nam - Ngân hàng Th gii (Tng cc Thng kê,
2010). Trong đó, khu vc nông thôn có tc đ gim nghèo nhanh hn so vi khu
vc thành th nhng t l nghèo  nông thôn vn cao hn t l nghèo ca c nc.
iu này là do ngi nghèo sng tp trung  các vùng nông thôn, ni có sinh k
ch yu là sn xut nông nghip, trình đ hc vn thp và k nng lao đng hn
ch, h tng xã hi kém phát trin (Ngân hàng Th gii, 2012). Vì th gim nghèo 
nông thôn là mt vn đ quan tâm hàng đu ca các nhà làm chính sách  Vit

gii thích cho xác sut thoát nghèo ca h gia đình và phát hin ra rng chính sách
này cha thc s mang li hiu qu gim nghèo  nông thôn khi bin gii thích này
có xu hng làm gim xác sut thoát nghèo ca h gia đình.
Bài nghiên cu này s tp trung nhn bit các nhân t có nh hng đn s thoát
nghèo ca h gia đình  nông thôn Vit Nam và đánh giá tác đng ca các nhân t
này bng phng pháp đnh lng. T đó, tác gi đa ra mt s kin ngh v mt
chính sách nhm giúp h gia đình  nông thôn thoát nghèo. Tuy nhiên, cng cn nói
rõ rng, đ có th đa ra chính sách hu ích và có kh nng áp dng vào thc tin 
mt đa phng c th cn có nhng nghiên cu chuyên sâu vi nhng bin s đc
trng cho đa phng đó. Bài nghiên cu này ch dng li  mc đ mô hình hóa
các nhân t tác đng đn s thoát nghèo ca h gia đình  nông thôn Vit Nam vi
hy vng b sung thêm mt góc nhìn làm nn tng cho nhng nghiên cu sau này.
1.2. Mc tiêu nghiên cu
- Nhn bit các nhân t tác đng đn s thoát nghèo ca h gia đình  nông thôn
Vit Nam;
- a ra nhng gi Ủ v mt chính sách nhm mc tiêu gim nghèo cho các h gia
đình  nông thôn Vit Nam. 3

1.3. D liu vƠ đi tng nghiên cu
D liu đa vào mô hình nghiên cu đnh lng đc rút trích t b d liu Kho
sát mc sng h gia đình Vit Nam (VHLSS) ca Tng cc Thng kê Vit Nam
trong nm 2006 và 2008.
i tng ca bài nghiên cu này là nhng h gia đình đc cho là nghèo trong
nm 2006 và đc điu tra li trong nm 2008 đ tìm ra nhng nhân t tác đng đn
s thoát nghèo ca h gia đình.
1.4. Phm vi nghiên cu
Bài nghiên cu tp trung ch yu vào các h gia đình hin đang sinh sng  vùng

thc hin. Phn kt qu nghiên cu đc trình bày trong chng bn. Cui cùng
chng nm là phn kt lun và đa ra các kin ngh v mt chính sách nhm gim
nghèo da trên kt qu nghiên cu đc. 5

Chng 2. Tng quan lý thuyt vƠ nhng nghiên cu liên quan
Chng hai khái quát c s lỦ lun và các kt qu nghiên cu đã đc công b v
các nhân t tác đng đn tình trng nghèo đói cng nh là s thay đi trong tình
trng nghèo đói ca h gia đình  nhiu quc gia trên th gii. Chng này đc
chia thành hai phn. Phn mt trình bày các lỦ thuyt liên quan và phn hai tng
hp các nghiên cu đã đc thc hin theo thuc tính vùng min, thuc tính cng
đng, thuc tính h gia đình và cá nhân.
2.1. Lý thuyt liên quan
Nghèo đói là mt hin tng kinh t xã hi. Nó không ch tn ti  các nc kém
phát trin mà nó hin din trong c thành ph ln ca các quc gia phát trin. Trong
sut nhiu th k, các nhà kinh t hc cng nh các nhà xã hi hc đã nghiên cu
đ làm rõ bn cht ca nghèo. Các tài liu v nghèo đói công nhn các lỦ thuyt
khác nhau v nghèo đói nhng li đc phân loi theo nhiu cách. Theo Bradshaw
(2005), tt c các tác gi phân bit gia các lỦ thuyt mà nguyên nhân gc r ca
nghèo đói do khim khuyt cá nhân và các lỦ thuyt da vào cn nguyên trên các
hin tng xã hi. Bradshaw (2006) đã tp hp các tài liu và phân chia thành nm
nhóm lỦ thuyt chính v nghèo. Tt c các lỦ thuyt, các bin có liên quan đn kh
nng gây ra nghèo đói và c ch ca nó đc tác gi tóm lc trong bng sau:
Bng 2.1. Các lý thuyt v nghèo đói
LỦ thuyt
Nguyên nhân ca nghèo đói
C ch gây ra nghèo đói
Nghèo do nhng khim

nhng nhóm ngi da
trên nhng tiêu chun 6

an ninh, đi din chính tr.
không thích hp.
Nghèo do s chênh lch
v đa lỦ.
Nhng thun li và bt li xã hi
tp trung vào các vùng riêng bit.
S qun t, khong cách,
các nn kinh t theo quy
mô và phân phi ngun lc
cng c nhng khác bit.
Nghèo do s ph thuc
ln nhau tích ly theo
chu k.
Nhng đng xon c nghèo đói,
nhng vn đ cá nhân (thu nhp,
nhà , sc khe, giáo dc, t tin)
ph thuc ln nhau và có liên kt
mnh m vi các khim khuyt
cng đng (phá sn và mt vic,
trng hc không đy đ, không
có kh nng cung cp các dch v
xã hi).
Các nhân t tng tác theo
nhng cách thc phc tp.

cng có ngha là h gia đình  thành th ít có kh nng ri vào nghèo đói.
Runsinarith (2007) kho sát tình trng nghèo đói ca các h gia đình  vùng biên
gii ca Campuchia đ xem vic sinh sng ti các tnh biên gii có giúp các h gia
đình gim nghèo hay ri vào nghèo đói. Bin gi vùng biên gii đc s dng nhn
giá tr 1 nu h gia đình sinh sng  vùng biên gii và đc k vng là có tác đng
tích cc đn tiêu dùng bình quân đu ngi ca h gia đình. Theo tác gi hot đng
kinh t  vùng biên gii sôi đng hn các vùng khác  Campuchia. Nhiu h gia
đình di c đn khu vc biên gii đ sinh sng bng cách hot đng giao thng và
làm vic qua biên gii. H s bin biên gii cho bit nu h gia đình sinh sng 
gn biên gii làm tng tiêu dùng bình quân đu ngi lên 7%  mc Ủ ngha 1%.
Ngoài ra, khi so sánh mc đ nghèo bng ba thang đo Foster - Geer - Thorbecke,
khu vc thành th ca vùng biên gii s ít nghèo hn khu vc nông thôn biên gii,
khu vc nông thôn  vùng biên gii s giàu có hn khu vc nông thôn không thuc
vùng biên gii.
Trong mt nghiên cu v xu hng nghèo đói và bt công  Vit Nam ca Glewwe
và cng s (2002) s dng hai b d liu kho sát mc sng Vit Nam nm 1992 -
1993 và 1997 - 1998. Vi chi tiêu bình quân đu ngi là thc đo giàu có ca h
gia đình, Glewwe P. và cng s (2002) đã đa sáu bin đi din cho sáu vùng min
vào mô hình hi quy bao gm vùng núi phía Bc, châu th sông Hng, duyên hi
min Trung, Tây Nguyên, ông Nam B và châu th sông Mê Kông. Bin vùng
ông Nam B có tác đng dng ln nht lên chi tiêu bình quân đu ngi ca các
h gia đình, tip đn là bin vùng châu th sông Cu Long, c hai h s đu có Ủ
ngha thng kê  mc 1%. Trong khi đó, bin vùng núi phía Bc có tác đng nh
nht, thm chí âm trong nm 1997 - 1998. Ngoài ra, Glewwe P. và cng s (2002)
còn ch ra s khác bit trong nghèo đói gia thành th và nông thôn. Theo đó, trong
nm 1997 - 1998, h gia đình  thành th s có tiêu dùng bình quân đu ngi cao
hn  nông thôn khong 31,37%  mc Ủ ngha 1%.

gim giá bán sn phm. C hai bin tip cn đng sá ch yu có tác đng đn vùng 9

thành th, vùng nông thôn và vùng đi núi cao. Bin kh nng tip cn đng sá vào
mùa khô làm gim tiêu dùng bình quân ca h gia đình  thành th 40,6% và đi vi
vùng nông thôn cha có đng là 12,4%. Bin kh nng tip cn đng sá tt c
các mùa làm tng tiêu dùng bình quân ca h gia đình  ba vùng trên ln lt là
26,8%, 10,7% và 13,4%. Chiu hng tác đng tng t ca các yu t c s h
tng này cng đc tìm thy trong nhiu tài liu nghiên cu v nghèo đói cp đ h
gia đình  nhiu quc gia khác nh các nghiên cu ca Gounder (2012),
Runsinarith (2007), Gaiha và cng s (2007), Warr (2005), Gibson và Rozelle
(2003), Glewwe và cng s (2002).
Bên cnh các yu t trên, kh nng tip cn h thng ti tiêu cng là mt yu t đ
gim nghèo cho các h gia đình  vùng nông thôn, đc bit là nhng vùng nông
thôn sn xut nông nghip. Runsinarith (2007) cho rng ti tiêu đc k vng là
thúc đy tng trng và gim nghèo. u t vào h thng ti tiêu s mang li li
ích to ln cho ngi nghèo do ngi nghèo  nông thôn ph thuc phn ln vào
vic trng trt và canh tác. Các c lng hi quy theo phng pháp bình phng
bé nht thông thng ca tác gi cho thy, tip cn đc vi h thng ti tiêu làm
tng chi tiêu bình quân h gia đình t 6,3% đn 7,7%  mc Ủ ngha 1%.
Mt nhân t khác cng có tác đng đn nghèo đói ca h gia đình hin nay đc
các nhà kinh t quan tâm phân tích. ó là vn xã hi. Nghiên cu ca Grootaert
(1999) ch ra rng vn xã hi có tng quan dng vi s giàu có ca h gia đình,
tc là h gia đình có vn xã hi cao s có chi tiêu bình quân đu ngi cao hn,
nhiu tài sn hn, tit kim cao hn và kh nng tip cn tín dng tt hn. Tác đng
này xy ra thông qua ba c ch chia s thông tin gia các thành viên, gim nhng
hành vi c hi và nâng cao vic đa ra quyt đnh tp th. Vn xã hi làm gim xác
sut ri vào nghèo đói và đu t vào vn xã hi s mang li li ích cho ngi nghèo

sut nghèo đói thì ba trong sáu phng din ca vn xã hi làm gim xác sut
nghèo đói mt cách có Ủ ngha và đ ln khác nhau. Bin tham gia tho lun có tác
đng mnh nht khi 1 đn v tng lên làm gim xác sut xung 1,2%, tip theo là
ch s đa dng và đóng góp lao đng vi xác sut ri vào nghèo đói gim xung ln
lt là 0,8% và 0,4%.

11

2.2.3. Thuc tính h gia đình vƠ cá nhân
Trong khi các nhân t nh đa lỦ, tip cn c s h tng, vn xã hi là nhng yu t
bên ngoài thì đc đim ca h gia đình hay cá nhân li là nhng yu t bên trong
quyt đnh h gia đình hay cá nhân đó có ri vào nghèo hay không. Haughton và
Khandker (2009) chia thuc tính h gia đình và cá nhân ra thành ba nhóm nh gm
nhân khu hc, các yu t kinh t và các yu t xã hi.
2.2.3.1. Nhân khu hc
Theo Lanjouw và Ravallion (1994) gia quy mô h gia đình và tiêu dùng (hoc thu
nhp) bình quân đu ngi  các quc gia đang phát trin có mi tng quan âm.
Nhng ngi sng trong h gia đình có quy mô ln hn và tr hn có xu hng
nghèo hn.  Nigeria, khi quy mô h gia đình tng lên làm tng xác sut ri vào
nghèo đói 8,24% (Ogwumike và Akinnibosun, 2013). Theo Ogwumike và
Akinnibosun (2013), điu này có th gii thích là do h gia đình ln hn có kh
nng có nhiu con hn, chúng cha có kh nng lao đng nhng li ly đi mt phn
ln thu nhp cho hc phí, khám sc khe, thc phm và qun áo.
Trái ngc vi nhng nghiên cu cho rng quy mô h gia đình có mi quan h
đng bin vi kh nng ri vào nghèo đói ca h gia đình, nghiên cu ca Bogale
và cng s (2005) li cho thy s tng quan âm gia mi quan h này. Bogale và
cng s (2005) s dng hai cách tip cn lng thc phm tiêu dùng và chi phí nhu

15 tui) là h gia đình có mt con, h gia đình có hai con và h gia đình có t ba
con tr lên vào mô hình. Quy mô h gia đình tng quan dng vi xác sut h gia
đình ri vào nghèo kinh niên  mc Ủ ngha 5%. C ba bin gi theo s con trong
h gia đình cng có mi quan h cùng chiu vi xác sut nghèo kinh niên vi mc
đ nh hng tng dn theo s con trong h. Tuy nhiên, ch có bin gi h gia đình
có t ba con tr lên có Ủ ngha thng kê  mc 5%. Các bin này đu không có Ủ
ngha thng kê đi vi xác sut h gia đình ri vào nghèo tm thi.
Các thuc tính ca ch h nh gii tính, tui tác, trình đ, công vic, tôn giáo và sc
tc luôn đc đánh giá là các nhân t quan trng đi vi nghèo đói  cp đ h gia
đình. Hu ht các nhà kinh t tin rng gii tính ca ch h có nh hng đn tình
trng nghèo ca h gia đình mt cách có Ủ ngha. Nhng h gia đình có n là ch
h thng nghèo hn so vi nhng h do nam làm ch. iu này có th gii thích là
do ph n luôn b k th, h ít có ting nói trong vic ra quyt đnh  cp đ cng 13

đng có nh hng trc tip đn quyn li ca gia đình h, b đi x bt công trong
vic tìm kim vic làm và tr lng, suy gim sc khe do sinh n và chm sóc gia
đình (Haughton và Khandker, 2009). Nh Oaxaca (1973) đã nói, nhng nh hng
v mt vn hóa, truyn thng và phân bit đi x công khai kt hp li to ra s bt
công trong phân phi vic làm gia lao đng n so vi lao đng nam và khác bit
trong tr lng gia nam và n trong cùng mt công vic. Trong mt nghiên cu v
các nhân t quyt đnh nghèo đói  Ai Cp, Datt và Jolliffe (1999) đã ch ra rng
ph n làm ch h có tác đng tiêu cc đn tiêu dùng bình quân đu ngi ca h
gia đình. H s c lng hi quy theo phng pháp bình phng bé nht thông
thng cho thy nu ch h là ph n thì tiêu dùng bình quân gim 8,3% đi vi
vùng nông thôn và gim 9,1% đi vi vùng thành th. Kt qu tng t cng đc
tìm thy trong các nghiên cu ca Bhatta và Sharma (2006), Glewwe và cng s
(2002). Tuy nhiên, có mt s khác bit đáng chú Ủ đã đc Bogale và cng s

2.2.3.2. Yu t kinh t
Có nhiu yu t kinh t có liên quan đn nghèo ca h gia đình, bao gm vic làm
và tài sn đc s hu bi h gia đình.
S lng thành viên có vic làm trong h gia đình tng quan âm vi xác sut ri
vào nghèo đói ca h gia đình. Nghiên cu ca Arif và Bilquees (2006) cho bit s
lng thành viên có vic làm trong h gia đình tng lên làm gim xác sut nghèo
tm thi xung 13,7%  mc Ủ ngha 5%. Mt nghiên cu khác ca Cng và cng
s (2010) v nghèo đói  thành th ca Vit Nam cho thy t l thành viên đang làm
vic góp phn làm tng thu nhp bình quân đu ngi ca h gia đình. Bên cnh s
lng thành viên có vic làm, nhng h gia đình có thành viên di c/làm vic  đa
phng khác và h gia đình có thành viên làm vic trong khu vc nhà nc cng có
tác đng tích cc đn kh nng thoát nghèo. Trong trng hp ca Indonesia, tác
đng riêng phn ca vic có thành viên di c/làm vic  đa phng khác làm gim
xác sut nghèo 0,6% và làm tng xác sut không nghèo 3,5% (Teguh và Nurkholis,
2012). Jalan và Ravallion (1998) đa bin gi h gia đình có thành viên làm vic
trong khu vc nhà nc hay không vào trong mô hình đ xem tác đng ca bin này
lên kh nng ri vào nghèo đói. Kt qu cho thy, bin này tng quan âm vi kh
nng ri vào nghèo đói ca h gia đình  mc Ủ ngha 5%. 15

Tài sn ca h gia đình bao gm tài sn hu hình (đt canh tác, gia súc, thit b
nông nghip, máy móc sn xut, nhà ca, đ gia dng và các sn phm lâu bn
khác) và tài sn tài chính (Haughton và Khandker, 2009). t canh tác đc xem là
tài sn có giá tr, đc bit đi vi h gia đình  vùng nông thôn và din tích đt
đc s hu bi h gia đình thng đc s dng nh là ch báo cho s giàu có ca
h gia đình (Runsinarith, 2007). Nhng h gia đình giàu s hu đt nông nghip ln
hn và vì vy h có th sn xut và tiêu dùng nhiu hn các h nghèo. Do đó, chi
tiêu bình quân đu ngi đc k vng có tng quan dng vi din tích đt nông

có giá tr s hu nhà  nh hn các h không nghèo. Bng phng pháp thng kê
mô t s dng b d liu Kho sát mc sng h gia đình  Nepal trong hai giai
đon 1995-1996 và 2003-2004, tác gi đã ch ra cho thy giá tr nhà bình quân ca
h không nghèo cao hn khong 4-5 ln h nghèo tm thi và h nghèo kinh niên.
Do đó, s hu nhà có mi tng quan âm vi xác sut ri vào nghèo đói.
Thu nhp t vic nhn tin chuyn v ca ngi thân cng có kh nng tác đng
đn tình trng nghèo ca h gia đình. S liu kho sát  Bangladesh cho thy nhng
h gia đình nhn tin chuyn v có xu hng giàu có hn nhng h không đc
nhn (Kotikula và cng s, 2007). Arif và Bilquees (2006) đa ra vn đ cn phi
chú Ủ v mt kh nng di c vì các thành viên trong gia đình nghèo ít có c hi ra
nc ngoài hoc ngay c đn các thành ph khác trong nc. H ch đn thun di
chuyn khi vùng nông thôn này sang vùng lân cn đ kim k sinh nhai, nhng
điu đó không thc s giúp h thoát nghèo. Tuy nhiên, dù th nào đi na vic nhn
tin gi v c trong và ngoài nc có tác đng tích đn vic gim nghèo đã đc
kim chng qua nhiu nghiên cu thc nghim (Cng và cng s, 2010; Bhatta và
Sharma, 2006; Arif và Bilquees, 2006).
Trong nhóm các yu t kinh t có tng quan vi tình trng nghèo đói ca h gia
đình, kh nng tip cn tín dng đc đánh giá cao v mt h tr vn sn xut cho
các h nghèo và đc xem là công c hiu qu trong chin lc xóa đói gim nghèo
 các quc gia (Võ Khc Thng và Trn Vn Hoàng, 2013). Nhóm tác gi đã dn
dt t c s kinh t hc ca tài chính vi mô: “Ngi ta cho rng giá tr hoàn tr biên
ca nhng khon vay nh có hình dng đng cong hu dng biên. Ngi nghèo có
kh nng kinh doanh sinh li đt đc li nhun trên mi đn v vn ln hn ngi
khá gi và sn sàng tr lãi vay cao hn cho nhng khon tín dng t ngân hàng”. 17

Bng nghiên cu thc nghim, Teguh và Nurkholis (2012) cho rng nhng h gia
đình tip nhn các chng trình tín dng có xu hng không nghèo. Tác đng biên