THỰC TRẠNG KHÓ KHĂN TÂM LÝ CỦA CÁC GIA ĐÌNH DÂN TỘC THIỂU
SỐ TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC HỌC SINH
TIỂU HỌC Ở TỈNH KON TUM
Nguyễn Thị Vui
1Các gia đình dân tộc thiểu số (DTTS) tỉnh Kon Tum với điều kiện sống khó khăn,
trình độ văn hóa hạn chế đã gặp rất nhiều khó khăn tâm lý trong quá trình cùng với nhà
trường làm tốt công tác giáo tiểu học. Những khó khăn tâm lý của phụ huynh DTTS sẽ
được nghiên cứu qua 8 biểu hiện cụ thể . Mỗi khó khăn tâm lý do nhiều nguyên nhân gây
nên, trong đó có thể chia thành 2 nhóm: những nguyên nhân chủ quan và những nguyên
nhân khách quan. Việc nghiên cứu những biểu hiện và nguyên nhân của khó khăn tâm lý
được sử dụng nhiều phương pháp trong đó phương pháp chính là điều tra phỏng vấn.

Mở đầu
Giáo dục có hiệu quả luôn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Trong
đó, sự phối hợp nhà trường và gia đình có vai trò cực kỳ quan trọng, nhất là đối với trẻ ở thời kỳ thơ ấu và
niên thiếu. Nếu nhà trường có thế mạnh cung cấp tri thức cho trẻ thì gia đình là môi trường trẻ được thực
hành những tri thức ấy, biến nó thành niềm tin, lý tưởng sống. Nhưng thực tiễn chứng minh không phải
gia đình nào cũng có những điều kiện thuận lợi để trẻ có điều kiện phát triển tốt. Ở tỉnh Kon Tum người
dân tộc thiểu số (DTTS) có môi trường sống hạn hẹp, các gia đình gặp không ít những khó khăn trong
quá trình cùng với nhà trường làm tốt công tác giáo dục tiểu học. Trong đó có khó khăn về mặt tâm lý.
Nếu đặt câu hỏi “Tại sao phải phối hợp với cô giáo, nhà trường khi con đi học?” “Làm thế nào để con
mình học giỏi, chăm ngoan?”…, chúng ta sẽ thấy sự lúng túng của phụ huynh DTTS trong cả nhận thức,
thái độ và những việc làm cần thiết của họ đối với con trẻ.
1. Phương pháp nghiên cứu
Để tìm hiểu khó khăn tâm lý của gia đình DTTS tỉnh Kon Tum đối với việc phối hợp với nhà
trường làm tốt công tác giáo dục tiểu học, chúng tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu: phương
pháp quan sát, phương pháp điều tra phỏng vấn; phương pháp tổng kết kinh nghệm; phương pháp đàm
thoại - trò chuyện. Trong đó phương pháp điều tra phỏng vấn là phương pháp chính, các phương pháp

của các
gia
đình
DTTS
trong
việc
phối
hợp với
nhà trường, mức độ của các khó khăn này có sự khác nhau.
Trong 8 khó khăn, khó khăn lớn nhất: gia đình không cùng với nhà trường kiểm tra, đánh giá kết
quả học học tập của học sinh, chỉ có 6,15% cha mẹ biết giúp đỡ con học tập, 6,53% cha mẹ biết kiểm tra
bài vở của con. Trao đổi về vấn đề này nhiều thầy cô giáo tâm sự: “Toàn bộ sách vở học sinh đều do các
thầy cô giáo bao bọc, dán nhãn vở. Học sinh suốt cả năm học có bao nhiêu sách vở tống cả vào túi đi đến
trường thì khoác đi, về đến nhà thì bạ đâu quăng đó (vì góc học tập cố định đâu mà để). Cha mẹ các em
không rõ cái sự học của con như thế nào nên chẳng bao giờ kiểm tra”.
TT
Khó khăn tâm lý
Số lượng
%
1
Gia đình có biết kiểm tra bài vở của con không
17
6,53
2
Con không hiểu bài gia đình có hướng dẫn con làm bài
không
16
6,15
3
Gia đình có biết những đồ dùng học tập cần thiết của con

phố Kon Tum vào tháng 10 năm 2009; kế hoạch của các phòng giáo dục “làm góc học tập” từ năm học
2008-2009 đến nay; “tiếng kiẻng học tập” (đúng bảy giờ tối khi tiếng kẻng vang lên các gia đình tắt tivi
cho con học bài) của huyện Ngọc Hồi … Nhưng thực tế các cuộc vận động này không phải địa phương
nào cũng thực hiện tốt. Cuộc vận động “làm góc học tâp” cũng chưa đạt được kết quả như mong muốn, ví
dụ như ở xã ChưHRReng, (một xã nằm sát thành phố Kon Tum) theo đánh giá sơ bộ của cô Vũ Thị
Hồng-Phó hiệu trường tiểu học xã ChưHReng, kết quả thực hiện của cuộc vận động tính đến nay khoảng
20% các gia đình DTTS thực hiện cuộc vận động, số không thực hiện với lý do không có kinh phí, không
gian sống gia đình chật chội, cha mẹ không quan tâm… Trong số 150 gia đình chúng tôi điều tra cũng chỉ
có 31/150 gia đình có góc học tập cho con, chiếm 20,66%.
Khó khăn được thể hiện khá rõ trong bảng số liệu là mối quan hệ, hợp tác giữa giáo viên và cha
mẹ học sinh không tốt. Ở khó khăn “ Gia đình có gặp cô giáo để hỏi về việc học của con mình ở trường”
chỉ 19/260 phụ huynh có thực hiện kỹ năng này, chiếm 7,3%. Thực tiễn cho thấy có nhiều phụ huynh và
giáo viên chủ nhiệm cả năm học không gặp mặt nhau. Lí do trẻ thì tự đến trường, cha mẹ các em đi làm
nương rẫy từ sáng đến tối có khi cả tuần, nửa tháng mới về, cô giáo đến nhà cũng khó gặp được phụ
huynh, nhiều điểm trường từ nhà học sinh đến trường cách 2-3 km đường xá đi lại khó khăn. Cũng có khi
con em gia đình nghỉ học cả tuần nhưng phụ huynh không hay biết. Ghánh nặng cơm áo, gạo tiền, cái
nghèo, cái đói còn đè nặng lên vai họ. Việc học xem ra không phải là chuyện quan trọng.
Những khó khăn thuộc sự hiểu biết gia đình về các đồ dùng học tập của con có 33,46% cha mẹ
lựa chọn; nhận thức về trách nhiệm của gia đình đối với việc học của con cái có 31,15% cha mẹ lựa chọn.
Câu chuyện về môi trường học tập của học sinh ở gia đình từ nhiều năm nay vẫn được coi là vấn
đề nan giải, không thể giải quyết trong thời gian ngắn đối với tỉnh Kon Tum.
2.2. Nguyên nhân gây nên những khó khăn tâm lý gia đình DTTS trong việc phối hợp với nhà
trường làm công tác giáo dục học sinh tiểu học tỉnh Kon Tum
Khó khăn tâm lý là hiện tượng tinh thần, mang tính chủ quan nhưng lại có nguồn gốc khách quan.
Với mỗi khó khăn đều có những nguyên nhân của nó. Đối với người thiểu số ở Kon Tum bên cạnh những
đặc điểm tâm lý chung, họ cũng có những đặc điểm riêng được tạo nên do môi trường sống. Vì vậy những
khó khăn tâm lý trong việc giáo dục con cái của họ vừa có nguyên nhân chủ quan vừa có nguyên nhân
khách quan.
2.2.1. Nguyên nhân chủ quan
Đa số gia đình học sinh DTTS cha mẹ có trình độ văn hóa thấp. Theo nghiên cứu của chúng tôi ở

đói, cái nghèo còn như “người bạn đồng hành” với người làm cha, làm mẹ nơi đây. Theo nghiên cứu ở
150 gia đình của chúng tôi có 67/150 gia đình, chiếm 44,66 % sinh con thứ 3 trở lên, vẫn còn những gia
đình sinh đến 7, 8 người con. Em A Lực, em Y Xuyến học lớp 2C trường tiểu học Ngọc Tụ - ĐakTô, học
lực yếu, là con thứ 8 trong gia đình, hai gia đình này cũng thuộc hộ nghèo trong xã. Xuyến và Lực thường
xuyên nghỉ học mà không bao giờ giáo viên thấy cha mẹ đến trường xin phép.
Người DTTS ở tỉnh Kon Tum có rất nhiều nét văn hóa, phong tục tập quán đặc trưng với những
truyền thống tốt đẹp. Song bên cạnh những tích cực ấy vẫn còn ảnh hưởng đến việc học tập của trẻ ở trường
học cũng như ở gia đình. Nhiều lễ hội tổ chức với phong tục tập quán của họ, khiến học sinh nghỉ học. Theo
ý kiến của rất nhiều giáo viên những ngày lễ, ngày hội của thôn bản, một lớp học số học sinh vắng tới 40 -
60%, trong số đó có cả con của cán bộ thôn, xã.
Thói quen tổ chức sinh hoạt gia đình ở một số địa phương chưa tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ
đến trường học tập. Bữa sáng thay vì được tổ chức trước khi trẻ đến trường thì nhiều gia đình người thiểu
số lại tổ chức vào khoảng 8, 9 giờ (trước khi họ đi nương rẫy). Học sinh đi học thường xuyên không được
ăn sáng, nhu cầu và chế độ dinh dưỡng, sức khỏe đã ảnh hưởng đến những hoạt động ở trường của các
em. Cũng không ít trường hợp học sinh ngất sửu tại lớp vì đói. Cô giáo Nguyễn Thị Hằng, một giáo viên
tâm huyết với nghề đang giảng dạy tại trường tiểu học Võ Thị Sáu Thành phố Kon Tum tâm sự cùng
chúng tôi: "Tuần nào tôi cũng trích lương của mình mua bánh kẹo, đồ ăn cho học sinh từ 2 - 3 lần. Tôi
làm điều này vì vừa muốn chúng đi học chăm chỉ hơn vừa thương chúng thiếu thốn quá". Còn thầy giáo
Nguyễn Văn Hoàng giáo viên tiểu học Huyện Sa Thầy tâm sự “Buổi sáng 7 giờ vào học 6 giờ giáo viên
đã vào làng đón trẻ. Nhưng đón được trẻ rồi cũng chưa chắc các em đã học được đến hết buổi, nhiều trẻ
sáng không được ăn, đợi giờ giải lao về tìm cái ăn rồi ở nhà luôn. Vì vậy, nếu là những buổi kiểm tra
định kỳ hay khảo sát chất lượng hoặc thao giảng, trong cặp sách giáo viên thường chuẩn bị sẵn đồ ăn để
giữ học sinh đến hết buổi học”.
Lối sống khép kín tự cung, tự cấp, phụ thuộc vào nương rẫy, suối rừng ít có sự giao lưu văn hóa
với các dân tộc khác, với xã hội bên ngoài của người DTTS cũng ảnh hưởng rất lớn đến việc nhận thức
vai trò quan trọng của việc giáo dục con em của họ.
Có sự bất đồng về ngôn ngữ giữa giáo viên và cha mẹ học thiểu số. Nhiều giáo viên không biết
tiếng mẹ đẻ của người thiểu số, vì vậy công tác phối hợp nhà trường và gia đình mặc dù đã có nhiều giải
pháp nhưng hiệu quả chưa cao.
3. Kết luận

Nguyen Thi Vui

Abstract
Because of difficult living conditions and low culture-standard, Ethnic families in Kontum suffer
from psychological obstacles in associating with schools to educate primary students. These will
be shown in 8 items. Each psychological obstacle origins from various reasons, dividing into 2 groups:
subjective reasons in terms of students themselves and objective ones from living and studying
environment. Searching these manifestion and culprits has been done in many methods but the main
one is interview and investigation