B GIO DC V O TO
TRNG I HC S PHM H NI 2
U TH PHNG THANH
NGHIÊN CứU ảNH HƯởNG CủA PHÂN BóN
ĐếN NĂNG SUấT GIốNG CHè LDP2 Và THàNH PHầN
GIUN ĐấT TạI TRạI THựC HàNH THựC TậP TRƯờNG
TRUNG CấP KINH Tế Kỹ THUậT YÊN BáI
Chuyờn ngnh: Sinh thỏi hc
Mó s: 60.42.01.20
LUN VN THC S KHOA HC SINH HC
Ngi hng dn khoa hc: TS. NGUYN TH HNG LIấN H NI - 2014
Tôi xin cam đoan rằng mọi số liệu sử dụng để hoàn
thành báo cáo luận văn thạc sĩ sau đây đều được ghi nhận
từ các thí nghiệm một cách trung thực và chưa được sử
dụng trong bất cứ tài liệu nào.
Hà Nội, ngày 10 tháng 12 năm 2014
Tác giả
Âu Thị Phƣơng Thanh
iii
MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cảm ơn i
Lời cam đoan ii
Mục lục iii
Danh mục các bảng v
Danh mục các hình vi
MỞ ĐẦU 1
Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4
1.1. Tổng quan về cây chè 4
1.1.1. Nguồn gốc cây chè 4
1.1.2. Phân loại cây chè 5
1.1.3. Phân bố của cây chè 7
1.1.4. Một số đặc điểm sinh trưởng, phát triển của cây chè 8
1.1.5. Điều kiện sinh thái của cây chè 10
1.2. Nghiên cứu về phân bón cho cây chè 15
hành thí nghiệm 63
3.3.2. Ảnh hưởng của các công thức bón phân đến mật độ và sinh khối
của giun đất 64
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 69
TÀI LIỆU THAM KHẢO 70
PHỤ LỤC
v
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1: Ảnh hưởng của độ cao so với mực nước biển tới hàm lượng
tannin trong búp chè 12
Bảng 1.2: Sự biến đổi thành phần hóa học của búp chè trong điều kiện
có che râm (% chất khô) 13
Bảng 1.3: Hàm lượng một số nguyên tố khoáng trong chè một số nơi
(% chất tro) 16
Bảng 3.1: Diễn biến nhiệt độ tại thành phố Yên Bái từ tháng 11 năm
2013 đến tháng 10 năm 2014 38
Bảng 3.2: Diễn biến lượng mưa và độ ẩm tại thành phố Yên Bái từ
tháng 11 năm 2013 đến tháng 10 năm 2014 41
Bảng 3.3: Diễn biến số giờ nắng tại thành phố Yên Bái từ tháng 11 năm
2013 đến tháng 10 năm 2014 42
Bảng 3.4: Ảnh hưởng của việc bón phân đến mật độ búp chè 50
Bảng 3.5: Ảnh hưởng của các công thức bón phân đến khối lượng búp chè 53
Bảng 3.6: Ảnh hưởng của việc bón phân đến tỉ lệ búp mù xòe 56
Bảng 3.7: Ảnh hưởng của việc bón phân đến tỉ lệ búp có tôm 57
Bảng 3.8: Ảnh hưởng của việc bón phân đến năng suất thực thu 59
Bảng 3.9: Ảnh hưởng của việc bón phân đến năng suất và các yếu tố
cấu thành năng suất 61
Bảng 3.10: Ảnh hưởng của các công thức bón phân đến hiệu quả kinh tế 62
giống, khí hậu, đất đai, phân bón, kĩ thuật canh tác và công nghệ chế biến.
Việc áp dụng tiến bộ kĩ thuật trong thâm canh chè ở các khâu: chọn tạo đưa
giống năng suất cao vào sản xuất, chế độ bón phân, áp dụng kĩ thuật hái, kĩ
thuật đốn chè đã giúp cho ngành chè đạt được sự phát triển nhanh chóng về
diện tích, năng suất và sản lượng. Phân hữu cơ được coi là yếu tố tiên phong
trong việc cải tạo năng suất cây trồng canh tác bền vững nhưng hiện nay xu
hướng sử dụng phân hóa học ngày càng có chiều hướng gia tăng do sử dụng
phân hóa học tiết kiệm thời gian và công lao động. Trong nền nông nghiệp
truyền thống của các nước trên thế giới cũng như các nước Đông Nam Á và ở
Việt Nam, phân hữu cơ không chỉ cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng
với hàm lượng vốn có của nó mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc cải
thiện các đặc tính lí hóa của đất thông qua vai trò của vật chất hữu cơ và động
vật đất. Thực tế sản xuất cho thấy, người trồng chè thường bón phân hữu cơ
chủ yếu là phân chuồng kết hợp với phân vô cơ cho chè ở giai đoạn kiến thiết
cơ bản, trồng mới và chủ yếu sử dụng phân vô cơ cho chè ở các giai đoạn sản
xuất kinh doanh để tiết kiệm thời gian và công lao động, thúc đẩy nhanh quá
trình sinh trưởng của búp mới, tăng năng suất. Mặc dù đã nhận thức được vai
2
trò của phân hữu cơ trong canh tác bền vững nhưng ở Việt Nam việc sử dụng
còn hạn chế. Bên cạnh đó sử dụng phân hữu có còn tác dụng tích cực đến
nhóm giun đất vốn được coi là “bạn của nhà nông”.
Yên Bái là tỉnh miền núi có nhiều diện tích đồi gò, điều kiện đất đai khí
hậu phù hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của cây chè. Cây chè đã có ở
Yên Bái từ rất lâu đời như những cây chè tổ Suối Giàng. Tuy có thời điểm thị
trường tiêu thụ không ổn định, giá chè xuống thấp làm cho đời sống người
làm chè gặp nhiều khó khăn nhưng nhìn chung cây chè vẫn giữ một vị trí
quan trọng trong nền kinh tế của tỉnh, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập
cho phần lớn nhân dân trong tỉnh và góp phần bảo vệ môi trường sinh thái.
Hiện nay, cây chè vẫn được xác định là cây công nghiệp chủ lực của
1.1. Tổng quan về cây chè
1.1.1. Nguồn gốc cây chè
Nguồn gốc của cây chè là vấn đề rất phức tạp, cho đến nay có nhiều
quan điểm khác nhau dựa trên những cơ sở về lịch sử, khảo cổ học và thực vật
học. Một số quan điểm được nhiều người công nhận là:
Cây chè có nguồn gốc ở Trung Quốc: Năm 1753, Carl Von Linnaeus, nhà
thực vật học người Thụy Điển lần đầu tiên trên thế giới xác nhận Trung Quốc là
vùng nguyên sản cây chè của thế giới và định tên khoa học của cây chè là Thea
sinensis, phân thành hai thứ: Thea bohea (chè đen) và Thea viridis (chè xanh).
Cây chè có nguồn gốc từ các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam và tỉnh Vân Nam,
Trung Quốc, theo Dalaselia -1989, đã giải thích sự phân bố của cây chè mẹ như
sau: Tỉnh Vân Nam là nơi bắt đầu hàng loạt các dòng suối rồi đổ về các con sông
lớn ở Việt Nam, Lào, Campuchia và Miến Điện. Đầu tiên cây chè mọc ở Vân
Nam, sau đó hạt chè được di chuyển đến các nước nói trên [15].
Cây chè có nguồn gốc từ Ấn Độ: Năm 1823, Robert Bruel đã phát hiện
được những cây chè dại lá to ở vùng Atxam (Ấn Độ). Qua nghiên cứu tác giả
cho rằng nguyên sản của cây chè là ở vùng Atxam (Ấn Độ) chứ không phải là
vùng Vân Nam - Trung Quốc [16].
Theo Cohen Sta – 1918, nhà phân loại thực vật Hà Lan đã đưa ra thuyết
hai nguồn gốc cây chè (Nhị Nguyên thuyết): Cây chè lá to có nguồn gốc ở phía
tây cao nguyên Tây Tạng. Cây chè lá nhỏ có nguồn gốc ở phía Đông và phía
Đông Nam Trung Quốc [16].
Năm 1951, Đào Thừa Trân (Trung Quốc) cho rằng: Nguyên sản của cây
chè là tỉnh Vân Nam, chúng di thực về phía đông qua tỉnh Tứ Xuyên bị ảnh
hưởng của khí hậu nên biến thành giống chè lá nhỏ, di thực về phía nam và tây
5
nam là Ấn Độ, Mianma, Việt Nam biến thành giống chè lá to [15]. Nhiều công
trình nghiên cứu khác cho thấy cách đây 4000 năm, người Trung Quốc đã biết
dùng chè làm dược liệu và sau đó để uống [16].
Chè Trung Quốc lá nhỏ (Camellia sinensis var. bohea): Có đặc điểm
thân bụi thấp, phân cành nhiều, búp mù xòe nhỏ, nhanh, năng suất không cao,
phẩm chất trung bình, nhiều hoa, quả, khả năng chống chịu tốt, có thể chịu rét
từ 12-15
0
C.
Chè Trung Quốc lá to (Camellia sinensis var. macrophylla): Cây thân
gỗ nhỡ cao tới 5m, trong điều kiện sinh trưởng tự nhiên. Lá to trung bình màu
xanh nhạt dài 12-15cm, rộng 5-7cm, có 8-9 đôi gân chính, búp to hoa quả
nhiều, có khả năng chịu rét kém.
Chè Shan (Shan tuyết) (Camellia sinensis var. Shan): Là giống địa
phương - thứ chè rất phổ biến ở vùng núi cao (Hà Giang, Mộc Châu…) và các
đồn điền ở Tây Nguyên thời Pháp thuộc. Giống hỗn hợp lai tạp, rất nhiều biến
dị, được nông dân chia thành chè trắng (búp tuyết), chè xanh và chè vàng (tùy
theo màu sắc của lá).
Chè Atxam (chè Ấn Độ) (Camellia sinensis var. atxamica): Cây thân
gỗ cao to trong điều kiện tự nhiên có thể cao 16-17m phân cành thưa, búp to
cho năng suất cao thích hợp cho chế biến chè xanh và chè đen. Không chịu
được rét, hạn, ít hoa quả.
Bốn thứ (varietas) chè trình bày trên đây đều có trồng ở Việt Nam, nhưng
phổ biến nhất là hai thứ C. sinensis var. macrophylla và C. sinensis var. Shan.
Camellia sinensis var. macrophylla được trồng nhiều nhất ở các tỉnh
trung du với các tên gọi của địa phương (tùy theo màu sắc của lá) như: chè
trung du lá xanh, chè trung du lá vàng, v.v Tỷ lệ trồng các giống chè trung
du ở miền bắc đạt tới 70%. Năng suất búp trong sản xuất đại trà khi chè 5 - 19
tuổi thường đạt 4 - 5 tấn/ha.
Các giống chè Trung du chịu được đất xấu, nhưng dễ bị nhiễm nhiều sâu
7
hại: rầy xanh, bọ cánh tơ , ở vùng cao thường bị bệnh phồng lá. Chè Trung du
Các nhà khoa học cho rằng, cây chè trồng ở những nơi có độ cao lớn so
với mực nước biển thường có chất lượng tốt hơn chè trồng ở vùng thấp. Chè
trồng ở những vùng núi cao như Hoàng Sơn (An Huy – Trung Quốc), Sư Tử
Phong (Chiết Giang – Trung Quốc), Hà Giang, Mộc Châu, Suối Giàng (Nghĩa
Lộ, tỉnh Yên Bái) cũng đều có chất lượng cao.
Ở Việt Nam, cây chè có từ lâu đời trên các vùng núi cao phía Tây Bắc
với những cây chè nguyên thủy ở Suối Giàng (Yên Bái), Thông Nguyên, Cao
Bồ, Lũng Phìn (Hà Giang), Chồ Lồng, Tà Xùa (Sơn La), Tam Đảo (Vĩnh
Phúc). Cây chè được trồng với quy mô lớn, hình thành đồn điền trồng chè đầu
tiên ở miền Bắc Việt nam tại Phú Thọ vào năm 1890 [27]. Sau đó, cây chè
được mở rộng diện tích phân bố trên phạm vi cả nước, trải dài trên 15 vĩ độ
Bắc, đã hình thành những vùng chè tập trung như: Vùng Tây Bắc (gồm Sơn
La, Lai Châu), Vùng Việt Bắc – Hoàng Liên Sơn (gồm Hà Giang, Tuyên
Quang, Yên Bái, Lào Cai), Vùng Trung du Bắc Bộ (gồm Phú Thọ, Nam
Tuyên Quang, Vĩnh Phúc, Bắc Cạn, Bắc Giang, Thái Nguyên), Vùng Bắc
Trung Bộ (gồm Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh), Vùng Tây Nguyên (gồm Gia
Lai, Kontum, Lâm Đồng) [ 37].
1.1.4. Một số đặc điểm sinh trưởng, phát triển của cây chè
Chè là cây lâu năm, có hai chu kì phát triển là chu kì phát triển nhỏ và
chu kì phát triển lớn [14].
Chu kì phát triển nhỏ: là chu kì phát triển hàng năm của cây chè. Hàng
năm vào mùa đông, khi điều kiện tự nhiên không thuận lợi như nhiệt độ thấp,
khô hạn… cây chè sinh trưởng và phát triển chậm dần và ngừng sinh trưởng
khi nhiệt độ thấp hơn 10
0
C, đây còn gọi là trạng thái ngủ nghỉ hàng năm. Tốc
độ tăng trưởng trở lại bình thường trở lại khi nhiệt độ và ẩm độ tăng dần vào
mùa xuân.
Chu kì phát triển lớn (chu kì phát dục cá thể): bao gồm toàn bộ vòng
là lá cá, hai cặp lá này có chức năng bảo vệ mô phân sinh ngọn của chồi bên.
Các mầm của nách lá thứ 4 và lá thứ 5 của đợt sinh trưởng thứ nhất sẽ phát
triển thành búp của đợt sinh trưởng thứ 2 [22].
1.1.5. Điều kiện sinh thái của cây chè
Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, cây chè chịu ảnh hưởng rất
lớn của các nhân tố sinh thái. Nguyên sản của cây chè ở vùng khí hậu rừng á
nhiệt đới. Tuy vậy cây chè cho đến nay đã được phân bố khá rộng rãi, từ 30 vĩ
tuyến nam đến 45 vĩ tuyến bắc, là những nơi có điều kiện tự nhiên khác xa
với nơi nguyên sản. Trong những điều kiện như vậy, muốn cho cây chè sinh
trưởng bình thường và có năng suất phẩm chất tốt phải có trình độ khoa học
cao trong canh tác. Những công trình nghiên cứu nhiều năm của Liên Xô cho
thấy: sự tạo thành và tích lũy các vật chất khác nhau trong cây, phần lớn phụ
thuộc vào điều kiện khí hậu và phân bố theo từng vùng. Tổng hợp các điều
kiện ngoại cảnh là yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến phẩm chất chè [9].
Vì vậy, xét đến điều kiện sinh thái của cây chè là đề cập đến những
điều kiện sống thích hợp nhất về các mặt. Nắm vững những yêu cầu cụ thể về
sinh thái cũng như khả năng thích ứng của cây chè với điều kiện tự nhiên, là
một trong những cơ sở khoa học để xác định những biện pháp kỹ thuật trồng
trọt thích hợp. Yêu cầu tổng hợp các điều kiện sinh thái thích hợp cho cây chè
là: đất tốt, sâu, chua, thoát nước, khí hậu ẩm và ấm.
* Điều kiện đất đai và địa hình:
So với một số cây trồng khác, chè yêu cầu về đất không nghiêm ngặt lắm,
song để cây chè sinh trưởng tốt, năng suất cao và ổn định thì đất trồng chè phải
đạt những yêu cầu sau: tốt, nhiều mùn, sâu, chua và thoát nước. Độ pH thích hợp
cho cây chè phát triển là 4,5 - 6,0. Đất trồng phải có độ sâu ít nhất là 80 cm, mực
nước ngầm phải dưới 1 mét thì hệ rễ mới phát triển bình thường.
Đất trồng chè của ta ở các vùng trung du phần lớn là feralit vàng đỏ
11
được hình thành trên đá granit, gnai, phiến thạch sét và mica. Ở vùng núi
Phần lớn các vùng trồng chè có phẩm chất tốt của các nước trên thế
giới thường có độ cao cách mặt biển từ 500 đến 800 mét. Vùng chè ngon có
tiếng ở Ấn Độ trồng ở độ cao cách mặt biển 2.000 mét. Nghiên cứu của Viện
nông học Hồ Nam (1957) cho thấy ảnh hưởng của độ cao so với mực nước
biển tới hàm lượng tanin trong búp chè như sau [9]:
Bảng 1.1. Ảnh hƣởng của độ cao so với mực nƣớc biển tới
hàm lƣợng tannin trong búp chè
Độ cao so với mực nước biển
(m)
3
75
113
130
150
260
Hàm lượng tanin
%
23,28
23,28
24,96
25,20
25,66
26,06
Chất lượng chè ở vùng cao tốt nhưng về sinh trưởng thường kém hơn ở
vùng thấp. Hướng dốc có ảnh hưởng đến khả năng tích lũy vật chất trong cây
chè. Dogonatze (1969) nhận thấy rằng cường độ tích lũy tanin và vật chất hòa
tan phụ thuộc nhiều vào chế độ nhiệt. Ở hướng dốc phía nam hàm lượng tanin
và chất hòa tan trong búp chè cao hơn ở hướng dốc phía bắc [9].
Ở vĩ độ càng cao phẩm chất và sản lượng chè càng có xu hướng giảm
Cafein
Nitơ tổng số
10,03
4,62
7,05
12,75
3,76
6,03
8,11
3,43
5,84
8,28
2,78
4,22
Cây chè được che bóng râm, hàm lượng các vật chất có đạm (cafein, N
tổng số, protein ) trong búp và lá tăng lên và tích lũy nhiều hơn; các chất
không có N (tanin, gluxit ) lại có chiều hướng giảm xuống. Sự giảm thấp
tanin, gluxit và tăng hàm lượng các vật chất có đạm trong lá chè ở một mức
độ nhất định thường có lợi cho phẩm chất chè xanh và không có lợi cho phẩm
chất chè đen. Vì vậy, trồng cây bóng mát cho chè thường áp dụng cho những
vùng trồng chè sản xuất nguyên liệu để chế biến chè xanh.
Do cường độ ánh sáng có ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng, phẩm chất
chè cho nên điều tiết cường độ ánh sáng có thể làm cho năng suất chè tăng lên
rõ rệt. Những kết quả nghiên cứu tại Trại thí nghiệm chè Tocklai (Ấn Độ) cho
thấy: giảm độ chiếu sáng xuống 30% thì sản lượng búp tươi trong năm đầu
tăng 34% so với xử lý cường độ chiếu sáng hoàn toàn và giảm độ chiếu sáng
xuống 50% thì năng suất đạt cao nhất. Song nếu tiếp tục giảm cường độ chiếu
sáng xuống dưới 50% thì năng suất bắt đầu giảm thấp.
C. Giới hạn nhiệt độ thấp đối với sinh trưởng của chè
biểu hiện rõ rệt qua thời kỳ ngừng sinh trưởng trong mùa đông và sinh trưởng
trở lại khi có nhiệt độ ấm áp của mùa xuân trong những vùng khí hậu á nhiệt
đới. Đối với sinh trưởng của cây trong thời kỳ này thì nhiệt độ không khí trở
15
thành nhân tố sinh thái chủ yếu. Cây chè yêu cầu lượng tích nhiệt hàng năm
3.500 - 4.000
o
C. Nhiệt độ tối thấp tuyệt đối mà cây có thể chịu đựng được thay
đổi tùy theo giống, có thể từ -5
o
C đến -25
o
C hoặc thấp hơn.
1.2. Nghiên cứu về phân bón cho cây chè
1.2.1. Nghiên cứu về phân bón cho cây chè trên thế giới
Quan hệ giữa đặc điểm môi trường đất, hàm lượng các chất dinh dưỡng
đến năng suất, phẩm chất chè rất phức tạp. Phẩm chất chè do nhiều yếu tố
quyết định. Điều kiện dinh dưỡng ảnh hưởng rất nhiều đến năng suất, phẩm
chất chè, do vậy ngoài việc sử dụng nguồn dinh dưỡng sẵn có ở trong đất, thì
việc bón phân cho chè là một biện pháp có hiệu quả.
Sản phẩm thu hoạch của chè chỉ chiếm 8 – 13% tổng lượng chất khô
mà cây tổng hợp được nếu tính cả các phần trên và dưới mặt đất. Theo nguồn
từ nhiều tác giả Ấn Độ thì trong 100 kg chè thương phẩm có chứa lượng dinh
dưỡng là 4 kg N
2
; 1,15 kg P
2
O
16
Bảng 1.3. Hàm lƣợng một số nguyên tố khoáng trong chè một số nơi
(% chất tro)
Loại
CaO
MgO
K
2
O
P
2
O
5
Chè chế biến ở Xrilanca
7,8
8,2
31,7
13,5
Chè chế biến ở Trung Quốc
8,9
6,0
30,3
13,7
Chè chế biến ở Trakvi (Liên Xô)
8,1
7,7
30,6
Về phẩm chất, nhiều tài liệu ở nước ngoài như Nhật Bản, Ấn Độ,
Srilancan… đều cho rằng bón đạm không hợp lí, bón quá nhiều hoặc bón đơn
độc đều làm giảm chất lượng chè (đặc biệt là đối với nguyên liệu để chế biến
chè đen). Những công trình nghiên cứu của Liên Xô (cũ) cho thấy liều lượng
17
đạm 300 kg/ha thì hàm lượng tanin, cafein và chất hòa tan trong búp chè đều
cao, có lợi cho phẩm chất, song nếu vượt qua giới hạn trên thì phẩm chất chè
giảm thấp. Khi bón nhiều đạm hàm lượng Protein ở trong lá tăng lên. Protein
kết hợp với tanin thành các hợp chất không tan vì thế lượng tanin trong chè
giảm đi. Mặt khác khi bón nhiều đạm, hàm lượng ankaloit trong chè tăng lên
làm chè có vị đắng [24].
Các nghiên cứu về phân bón cho chè của Viện Cây trồng Á nhiệt đới
(Grudia) cho thấy, để nâng cao sản lượng và chất lượng nguyên liệu chè, nâng
hàm lượng tanin, chất hòa tan và điểm nếm thử cảm quan, khi nương chè bón
lượng đạm thích hợp 300 kg/ha trên nền P và K. Nếu tiếp tục nâng cao lượng
đạm sẽ không có hiệu quả kinh tế. Sử dụng lượng đạm cao thích hợp cho cây
chè khi bón phối hợp với phospho, kali, magie và các nguyên tố vi lượng [43].
A.J. Nijarata đã giải thích ảnh hưởng xấu của lượng đạm dư đến phẩm
chất của chè như sau: lượng đạm dư của cây chè làm tăng sự phát triển của
mô gỗ trong cây kết quả là những phần non của cây chè chưa tích lũy được
những chất quý giá nhất cho cây chè [42].
Những kết quả chẩn đoán dinh dưỡng trong lá chè của Liên Xô (cũ)
cho thấy: ở cây chè thiếu đạm, hàm lượng đạm trong lá là 2,2 – 2,4%, trong
búp là 3-3,5%. Cây chè đủ dinh dưỡng hàm lượng đạm tương ứng là: 2,9 –
3,4% và 4,7 – 5,0% [42].
Kết quả phân tích lá chè và đất trồng chè ở Liên Xô (cũ) cho thấy: ở
cây chè thiếu lân, hàm lượng lân (P
2
O
2
O trên đất đỏ với liều lượng 80 – 320 kg/ha có thể tăng sản lượng 28 – 55%
so với đối chứng bón N, P. Những nghiên cứu của A.D.Makharobitze (1948)
cho thấy phẩm chất nguyên liệu trong các công thức bón phân khác nhau
được xếp theo thứ tự sau: P, K, N và không bón. Những kết quả nghiên cứu
của Liên Xô (cũ) cho thấy hàm lượng kali trong lá dưới 0,5% dấu hiệu thiếu
kali biểu hiện rõ, trên 1% thì cây sinh trưởng bình thường. Hàm lượng K
2
O
15 mg/100 g đất là thiếu kali, trên 15 mg/100 g đất, cây sinh trưởng bình
thường [10], [27], [28].
Về chất lượng chè, kali lại ảnh hưởng rõ rệt. Theo Djemukhatze chất
lượng chè nguyên liệu trong các công thức bón khác nhau được xếp theo thứ
tự P, K, N và sau cùng là không bón. Kết quả nghiên cứu của Liên Xô (cũ)
hàm lượng kali trong lá nhỏ hơn 0,5 thì cây thiếu kali [9].
Những công trình nghiên cứu của Acnôn (1954), Evan (1956), Grin
(1954), Nalia (1951), Nason (1953), Nicôla (1957), Staccây (1955), MacEuroi
và Nason (1954) và những người khác, đều xác nhận là những nguyên tố
Copyright: Tài liệu đại học ©