BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
HÌI
NGUYỄN NGỌC TIỆP
ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT CỦA HỘ NÔNG DÂN
SAU KHI DỒN ĐIỀN ĐỔI THỬA TẠI HUYỆN VŨ QUANG,
TỈNH HÀ TĨNH GIAI ĐOẠN 2005- 2013. LUẬN VĂN THẠC SĨ
HÀ NỘI, 2014
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Pagei
LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung
thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào;
Tôi xin cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ
nguồn gốc./.
TÁC GIẢ LUẬN VĂN
Nguyễn Ngọc Tiệp
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Pageii
LỜI CÁM ƠN
Trong cả quá trình học tập và thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ
nhiệt tình, những ý kiến đóng góp, chỉ bảo quý báu của các Thầy giáo, Cô giáo
thuộc Khoa Quản lý đất đai, Ban Quản lý Đào tạo và các Khoa có liên quan đến nội
dung đào tạo – Học viện Nông Nghiệp Việt Nam.
Để có được kết quả nghiên cứu này, ngoài sự cố gắng và nỗ lực của bả
n thân,
tôi còn nhận được sự hướng dẫn chu đáo, tận tình của PGS.TS. Nguyễn Khắc Thời
- Khoa Quản lý đất đai để tôi thực hiện những định hướng của đề tài và hoàn thiện
Danh mục bảng vii
Danh mục hình ảnh viii
MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết của đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 2
3 Yêu cầu của đề tài. 2
Chương 1TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 3
1.1 Tổng quan về chính sách quản lý và sử dụng đất nông nghiệp ở
nước ta. 3
1.1.1 Chính sách ruộng đất của Đảng và Nhà nước ta sau cách mạng
Tháng Tám đến trước năm 1986 3
1.1.2 Chính sách ruộng đất sau thời kì đổi mới đến nay. 4
1.2 Tổng quan về dồn điền đổi thửa 6
1.2.1 Khái quát về ruộng đất manh mún 6
1.2.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 8
1.2.3 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. 11
1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sản xuất đất nông nghiệp 16
1.3.1 Nhóm các yế
u tố về điều kiện tự nhiên 16
1.3.2 Nhóm các yếu tố về kinh tế - xã hội. 17
1.3.3 Nhóm các yếu tố về quản lý, kỹ thuật. 18
1.4 Tình hình dồn điền đổi thửa tại tỉnh Hà Tĩnh. 18
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Pageiv
Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU 20
2.1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 20
2.2 Nội dung nghiên cứu 20
2.2.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Vũ Quang. 20
3.3.1 Cơ sở pháp lý của công tác dồn điền đổi thửa 43
3.3.2 Quy trình dồn điền đổi thửa tại huyện Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh. 45
3.3.3 Kết quả thực hiện dồn điền đổi thửa ở huyện Vũ Quang. 50
3.4 Những tác động của dồn điền đổi thửa trên
địa bàn huyện
Vũ Quang. 55
3.4.1 Dồn điền đổi thửa góp phần làm tăng hiệu lực trong công tác
quản lý nhà nước về đất đai 55
3.4.2 Chính sách dồn điền đổi thửa làm thay đổi hệ thống đồng ruộng 56
3.4.3 Đánh giá hiệu quả kinh tế sử dụng đất trước và sau khi thực hiện
chính sách chuyển đổi ruộng đất. 65
3.5 Dồn điền đổi th
ửa góp phần làm nâng cao hiệu quả xã hội 69
3.6 Những khó khăn, tồn tại sau khi thực hiện công tác dồn điền đổi
thửa trên địa bàn huyện Vũ Quang. 70
3.7 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất
sản xuất nông nghiệp sau khi thực hiện chính sách chuyển đổi
ruộng đất 71
3.7.1 Giải pháp về chính sách 71
3.7.2 Giải pháp kỹ thuật chuyển d
ịch cơ cấu sản xuất. 72
3.7.3 Tăng cường công tác quản lý nhà nước về đất đai 72
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 74
1 Kết luận 74
2 Kiến nghị 75
TÀI LIỆU THAM KHẢO 76
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Pagevi
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
XHCN Xã hội chủ nghĩa Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Pagevii
DANH MỤC BẢNG
STT Tên hình Trang
3.1 Diện tích, dân số huyện Vũ Quang năm 2013 33
3.1 Hiện trạng diện tích và cơ cấu sử dụng đất năm 2013 của huyện
Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh 38
3.2 Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2013 40
3.3 Hiện trạng sử dụng đất phi nông nghiệp năm 2013 42
3.4 Một số chỉ tiêu trước và sau DĐĐT tại huyện Vũ Quang 52
3.5 Thực trạng ruộng đấ
t trước và sau DĐĐT các xã nghiên cứu đại diện 54
3.6 Diện tích đất công ích trước và sau DĐĐT tại các xã nghiên cứu 57
3.7 Giá thầu đất công ích trước và sau dồn điền đổi thửa tại các xã
nghiên cứu. 58
3.8 Bình quân diện tích đất SXNN trên nhân khẩu trước và sau dồn
điền đổi thửa 59
3.9 Diện tích đất trồng lúa bình quân trên khẩu trước và sau DĐĐT 60
3.10 Diện tích, năng suất, sản lượng một số cây trồng trướ
c và sau
chuyển đổi 61
3.11 Diện tích đất giao thông, thuỷ lợi trước và sau DĐĐT 63
3.12 Hiệu quả kinh tế sử dụng đất một số cây trồng chính của ba xã
nghiên cứu 66
3.13 Hiệu quả kinh tế sử dụng đất trên một héc ta (ha) đất nông
nghiệp tại 3 xã điều tra 68
trên là không thể phủ
nhận, song với bối cảnh ngày nay, đất nước đang trên đà phát triển theo hướng công
nghiệp hoá, hiện đại hoá, trong môi trường hội nhập kinh tế quốc tế, ngành nông
nghiệp không những có nhiệm vụ quan trọng là đảm bảo an ninh lương thực quốc
gia mà còn phải đảm bảo tối đa nguyên liệu cho ngành công nghiệp, tăng khối
lượng nông sản xuất khẩu.
Nhưng sự manh mún ruộng
đất đã dẫn đến tình trạng chung là hiệu quả của
sản xuất thấp, hạn chế khả năng đổi mới và ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật
vào sản xuất, gây nên những khó khăn trong quản lý và sử dụng có hiệu quả nguồn
tài nguyên đất.
Với mục đích: khắc phục tình trạng ruộng đất manh mún, phân tán hiện nay để có
điều kiện thực hiện vùng sản xuất nông nghiệp tập trung, tạo thuận lợi cho việc áp
dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa nhằm giảm chi phí sản xuất; nâng
cao thu nhập cho người nông dân, góp phần tích cực chuyển dịch cơ cấu cây trồng,
vật nuôi, chuyển dịch cơ cấu lao động trong nông nghiệp. Tạo điều kiện cho các
doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, góp phần đẩy nhanh tiến
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page2
độ xây hoàn thành xây dựng chương trình nông thôn mới.
Vũ Quang là một huyện của tỉnh Hà Tĩnh đã thực hiện xong công tác đồn
điền đổi thửa trong hai giai đoạn. Sau dồn điền đổi thửa, do quy mô của thửa đất, số
thửa và sự phân bố các thửa đất của một chủ hộ thay đổi sẽ tác động đến việc sử dụng
đất. Vì vậy cần tìm hiểu xem tác độ
ng đó như thế nào sau khi dồn điền đổi thửa, tìm ra
yếu tố hạn chế đến sử dụng đất.
Xuất phát từ những lý do nêu trên, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn
Khắc Thời, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá hiệu quả sử dụng đất của hộ
nông dân sau khi dồn điền đổi thửa tại huyện Vũ Quang, tỉ
công thổ để cho công bằng và có lợi cho người nghèo. Chính phủ cũng chia lại
ruộng đất cho nông dân. Ngày 4 tháng 12 năm 1953 Quốc hội thông qua Luật cải
cách ruộng
đất với mục tiêu để giải phóng sức sản xuất ở nông thôn, đẩy mạnh sản
xuất nông để cải thiện đời sống của nông dân, bồi dưỡng lực lượng của nhân dân,
lực lượng của kháng chiến, để đẩy mạnh kháng chiến, hoàn thành giải phòng dân
tộc đồng thời đem những đồn điền ấp trại tịch thu của thực dân Pháp và bọn phản
động chia cho nông dân tá
điền. Ngày 14 tháng 12 năm 1956 Bộ tài chính đã có
thông tư số 430 hướng dẫn việc thi hành miễn giảm thuế nông nghiệp để tạo điều
kiện cho nông dân trong sản xuất nông nghiệp. Mặc dù đất nước đang bị chia cắt 2
miền, nhưng với sự lãnh đạo của Đảng, các chính sách ruộng đất đã phát huy được
nhiều hiệu quả cả ở hai miền và đã gặt hái được nhiề
u thành công, lần đầu tiên dân
nghèo ở nông thôn được làm chủ quá nửa số diện tích đất canh tác. Năm 1960, miền
Bắc đã căn bản hoàn thành HTXNN bậc thấp, thu hút 2,4 triệu hộ nông dân tham
gia hoạt động (85,8%), 76% diện tích đất nông nghiệp. Đến năm 1965 về cơ bản
miền Bắc đã đưa nông dân vào con đường làm ăn tập thể với 90,3% số hộ nông dân
là xã viên HTXNN. Thắng lợi cải cách ruộng đất và mô hình HTXNN đã phần nào
t
ạo điều kiện cho Đảng ta vững tin bước vào công cuộc xây dựng nông thôn theo
mô hình kinh tế XHCN. Tuy nhiên, do nóng vội nên mô hình HTXNN sử dụng đất
kém hiệu quả, làm hao hụt hàng vạn héc ta ruộng đất, năng suất lúa giảm, thu nhập
của xã viên càng giảm thấp. Từ đó đòi hỏi Đảng và Nhà nước ta phải cải cách các
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page4
HTXNN, mà trước hết là chính sách ruộng đất trong các HTXNN. Chính sách đất
đai cũng bộc lộ nhiều mặt tiêu cực và chưa thực sự thúc đẩy nền sản xuất nông
nghiệp phát triển. Cùng với mô hình tập trung bao cấp đã đẩy nước ta vào cuộc
thâm hụt… hầu hết các chỉ số vĩ
mô đều dưới mức an toàn, đời sống kinh tế – xã
hội khủng hoảng nghiêm trọng. Khởi đầu cho công cuộc chuyển đổi ở Việt Nam là
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page5
các chính sách, pháp luật đất đai trong nông nghiệp nông thôn được đánh dấu từ
Nghị quyết 10/NQ- TW ngày 05 tháng 4 năm 1988 về đổi mới quản lý kinh tế nông
nghiệp được ban hành (hay còn gọi “Khoán 10”): Nghị quyết 10 đề ra cơ chế khoán
mới, xác định hợp tác xã nông nghiệp là đơn vị chủ quản, hộ gia đình xã viên là đơn
vị kinh tế tự chủ nhận khoán với hợp tác xã. Như vậy, lần đầu tiên kinh tế hộ gia
đình được thừa nhận là đơn vị kinh tế tự chủ. Nghị quyết 10 đã được giai cấp nông
dân tiếp nhận với tinh thần phấn khởi thực hiện, đưa lại nhiều chuyển biến rõ rệt:
sản xuất lương thực đã có sự khởi sắc đáng kể, từ 19,5 triệu tấn năm 1988 lên 21,5
triệu tấn năm 1989, tức là tăng thêm 2 triệu tấn trong 1 n
ăm, tốc độ tăng trưởng
trong nông nghiệp gần 10% là một kỷ lục chưa từng có. Sản lượng lương thực tăng
nhanh không những cung cấp đủ nhu cầu cho nhân dân; tháng 6 năm 1989, với 1,2
triệu tấn gạo đầu tiên của Việt Nam đã rời cảng Sài Gòn xuất khẩu ra quốc tế, mở
đầu cho trang sử xuất khẩu lương thực của Việt Nam. Tuy nhiên, “Khoán 10" chưa
đề cập quyề
n sử dụng ruộng đất cho hộ nông dân và việc xây dựng hợp tác xã mới.
Về mặt pháp lý đất nông nghiệp vẫn thuộc quyền quản lý của HTXNN. Cơ chế này
làm cho hộ nhận khoán không thỏa mãn, họ cảm thấy bị thiệt thòi, từ đó không thấy
hấp dẫn để đầu tư tăng năng suất. Từ đó Đảng và Nhà nước ta tiếp tục tìm kiếm
những quyết sách nh
ằm đổi mới mạnh mẽ hơn về quan hệ của hộ xã viên với ruộng
đất nhận khoán tạo động lực mới trong nông nghiệp.
Luật đất đai 1993 ra đời bước tiếp tục đổi mới quan trọng trong hệ thống các
chính sách quản lý, sử dụng đất nông nghiệp ở nước ta. Theo đó, hộ nông dân được
trong những đặc điểm quan trọng của nhiề
u nước, nhất là các nước đang phát triển.
Ở Việt Nam manh mún đất đai rất phổ biến, đặc biệt ở miền Bắc. Theo con số ước
tính, toàn quốc có khoảng 75 triệu thửa đất canh tác đã giao cho 9.259 hộ gia đình,
cá nhân sử dụng, trung bình một hộ nông dân có khoảng 7-8 mảnh. Manh mún đất
đai được coi là một trong những rào cản của phát triển sản xuất nông nghiệp nhất là
sản xuất trồng trọ
t, làm cản trở quá trình dịch chuyển từ nền nông nghiệp tự cung tự
cấp sang sản xuất hàng hóa cho nên rất nhiều nước đã và đang thực hiện chính sách
khuyến khích tập trung đất đai, ví dụ như Kenya, Tanzania, Rwanda, Albania,
Bulgaria. Việt Nam cũng đang thực hiện chủ trương này trong những năm gần đây.
Dưới quan điểm kinh tế nếu manh mún đất đai làm cho lao động và các nguồn lực
khác phải chi phí nhiề
u hơn thì việc giảm mức độ manh mún đất đai sẽ tạo điều kiện
để các nguồn lực này được sử dụng ở các ngành khác hiệu quả hơn. Như vậy, trên
tổng thể nền kinh tế sẽ đạt được lợi ích khi ta giảm mức độ manh mún đất đai. Tuy
nhiên, mức độ manh mún đất đai cũng mang lại một số lợi ích cho nông dân. Do đó
ở nhiều n
ơi nông dân muốn duy trì một mức độ nào đó của tình trạng này. Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page7
Manh mún ruộng đất được hiểu trên hai khía cạnh:
Một là, sự manh mún về mặt ô thửa, trong đó một đơn vị sản xuất (thường là
nông hộ) có quá nhiều mảnh ruộng với kích thước quá nhỏ và bị phân tán ở nhiều
xứ đồng.
Hai là, sự manh mún thể hiện trên quy mô đất đai của các đơn vị sản xuất, số
lượng ruộng đất quá nhỏ không tương thích với số lượ
ng lao động và các yếu tố sản
ruộng khác hoặc thực hiện tưới tiêu cho nhiều mảnh nhỏ hoặc do chi phí vận
chuyển đầu vào và đầu ra cao hơn;
- Gây khó khăn, phức tạp và tốn kém cho công tác quản lý đất đai, lập hồ sơ
địa chính và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Tóm lại, tình trạng manh mún ruộng đất dẫn đến việc sản xuất đạt hiêu quả
thấp, chất lượng sản ph
ẩm thiếu khả năng cạnh tranh trên thị trường, không đáp ứng
được việc xây dựng nền nông nghiệp hàng hóa, gây cản trở cho quá trình CNH -
HĐH nông nghiệp nông thôn. Vì thế Đảng và Nhà nước ta chủ trương cần phải dồn
điền đổi thửa tạo ra sự tươi mới trong sản xuất nông nghiệp.
1.2.2.Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
Tích tụ và tập trung ruộng đất là một yêu cầu đặt ra trong quá trình CNH,
HĐH nông nghiệ
p, nông thôn của các nước. Tập trung ruộng đất của các trang trại
quy mô nhỏ thành những trang trại quy mô lớn, tạo điều kiện để áp dụng khoa học
kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất, thâm canh tăng năng suất sinh học, năng suất lao
động, tăng khối lượng và tỷ suất nông sản hàng hóa, giảm chi phí sản xuất và giá
thành nông sản. Vì vậy, việc tích tụ ruộng đất trong quá trình công nghiệp hóa hầu
như
đã trở thành quy luật, diễn ra ở nhiều nước trên thế giới. Tuy nhiên, chủ trương,
biện pháp và mức độ tích tụ ruộng đất ở mỗi quốc gia không giống nhau.
1.2.2.1. Tích tụ ruộng đất ở một số nước châu Âu, Mỹ.
Ở các nước châu Âu, Mỹ bình quân ruộng đất trên đầu người khá cao, tốc độ
đô thị hóa nhanh, nhu cầu lao động cho công nghiệp nhiều, chính quyền khuyến
khích việc đẩy nhanh tốc
độ tích tụ ruộng đất, mở rộng quy mô trang trại bằng các
chính sách và biện pháp cụ thể nhằm khuyến khích sản xuất kinh doanh của các
trang trại lớn. Tuy nhiên, để tránh tích tụ ruộng đất vượt hạn mức trong từng địa
phương, một số nước như Anh, Pháp có biện pháp quản lý thông qua Hội đồng quy
hoạch đất đai của từng tỉnh, huyện, với Hội đồng quản trị gồ
đời
các trang trại gia đình quy mô nhỏ. Năm 1953, ở Đài Loan đã có đến 679.000 trang
trại với quy mô bình quân là 1,29 ha/trang trại; đến năm 1991 số trang trại đã lên
đến 823.256 với quy mô bình quân chỉ còn 1,08 ha/trang trại. Tuy nhiên, quá trình
công nghiệp hoá nông nghiệp nông thôn sau này đòi hỏi phải mở rộng quy mô của
các trang trại gia đình nhằm ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, giảm chi phí sản
xuất, hạ giá thành sản phẩm,… nhưng do ngườ
i Đài Loan coi ruộng đất là tiêu chí
đánh giá vị trí của họ trong xã hội nên mặc dù có thị trường nhưng ruộng đất vẫn
không được tích tụ (có nhiều người tuy là chủ đất nhưng đã chuyển sang làm những
nghề phi NN). Để giải quyết tình trạng này, năm 1983 Đài Loan công bố Luật Phát
triển nông nghiệp, trong đó công nhận phương thức sản xuất ủy thác của các hộ
nông dân, có nghĩa là nhà nước công nhận vi
ệc chuyển quyền sở hữu đất đai. Ước
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page10
tính đã có trên 75% số trang trại áp dụng phương thức này để mở rộng quy mô
ruộng đất sản xuất. Ngoài ra để mở rộng quy mô, các trang trại trong cùng thôn xóm
còn tiến hành các hoạt động hợp tác như làm đất, mua bán chung một số vật tư, sản
phẩm nông nghiệp, nhưng không chấp nhận phương thức tập trung ruộng đất, lao
động để sản xuất.
Năm 2007, Trung Quốc đã chi 2.6 tỷ USD cho việc c
ải tạo cơ sở hạ tầng nông
nghiệp nhằm thúc đẩy nhanh công tác dồn điền đổi thửa. Việc thúc đẩy nhanh công tác
dồn điền đổi thửa là nhằm biến những mảnh đất phân tán, rải rác thành những vùng
canh tác rộng lớn, thống nhất hơn với một hệ thống hỗ trợ nông nghiệp như thuỷ lợi, đê
điều được tốt hơn, mang l
ại năng suất nông nghiệp cao hơn cho người dân.
Vấn đề hạn điền ở một số nước được đặt ra chủ yếu là trong thời kỳ cải cách
đổi thửa.
Khái niệm dồn điền đổi thửa (Regrouping of lands, trong tiếng Anh, hay
Remenbrement, trong tiếng Pháp) là việc tập hợp, dồn đổi các thửa ruộng nh
ỏ thành
thửa ruộng lớn, trái ngược với việc chia các mảnh ruộng to thành các mảnh ruộng
nhỏ. Có 2 cơ chế chủ yếu để thực hiên dồn điền đổi thửa:
Một là để cho thị trường ruộng đất, và các nhân tố phi tập trung tham gia
vào, Nhà nước chỉ hỗ trợ sao cho cơ chế nay vận hành tốt hơn;
Hai là thực hiện các biện pháp can thiệp hành chính, tổ chức phân chia lại
ruộ
ng đất, thực hiện các quy hoạch có chủ định. Theo cách này, các địa phương đều
xác định là dồn điền đổi thửa sẽ không làm thay đổi các quyền của nông hộ đối với
ruộng đất đã được quy định trong pháp luật. Tuy nhiên, việc thực hiện quá trình này
có thể làm thay đổi khả năng tiếp cận ruộng đất của các nhóm nông dân hưởng lợi
khác nhau dẫn đến thay đổi bình quân ruộng đất ở các nhóm xã h
ội khác nhau.
Từ những hạn chế của vấn đề manh mún ruộng đất cho thấy chủ trương và
việc tiến hành dồn điền đổi thửa là rất cần thiết cho sản xuất nông nghiệp theo
hướng sản xuất hàng hóa.
1.2.3.2.Cơ sở thực tiễn của việc dồn điền đổi thửa.
Nước ta bắt đầu con đường đổi mới kinh tế của mình k
ể từ Đại hội VI của
Đảng vào năm 1986. Mục tiêu của chính sách đổi mới là chuyển nền kinh tế Việt
Nam từ mô hình kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường theo định hướng
XHCN. Trong lĩnh vực nông nghiệp, Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị năm 1988 là
bước ngoặt cơ bản. Nội dung chính của chính sách này là công nhận hộ nông dân là
một đơn vị kinh tế tự chủ, tự
do hoá thị trường đầu vào và đầu ra của sản xuất cũng
như các tư liệu sản xuất khác (ngoại trừ đất đai) và giao đất sử dụng ổn định, lâu dài
cho người dân. Chính sách mới này đã dẫn đến xoá bỏ hợp tác hoá trong nông
vùng tình trạng manh mún có thể nghiêm trọng hơn ở những nơi hoặc vùng khác.
Theo số liệu của Tổng cục Địa chính năm 1998, bình quân 1 hộ vùng Đồng bằng
sông Hồng có khoảng 7 - 8 thửa trong khi ở vùng núi phía Bắc con số này còn cao
hơn từ 10 – 20 thửa. Số liệu điều tra từ 42.167 nông hộ ở tỉnh Hưng Yên cho thấy
sau khi giao đất năm 1993, trung bình một h
ộ có 7,6 thửa. Vào năm 1998, Chính
phủ đã đề ra chính sách khuyến khích nông dân đổi ruộng cho nhau để tạo thành
những thửa có diện tích lớn hơn. Từ đó, các tỉnh miền Bắc, đặc biệt là vùng ĐBSH
đã thành lập các hội đồng thực hiện thí điểm công tác dồn điền, đổi thửa. Theo báo
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page13
cáo, trên toàn quốc có khoảng trên 700 xã ở 18 tỉnh đã và đang thực hiện dồn điền,
đổi thửa, tuy nhiên tiến trình vẫn còn rất chậm. Trên thực tế ở những vùng này đất
đai được chia lại cho các hộ nông dân với mục tiêu là giảm số thửa ruộng. Ví dụ: Ở
tỉnh Thanh Hoá số thửa ruộng đã giảm 51% trong 3 năm thực hiện chính sách này
(1998 – 2001). Trung bình số thửa ruộng của một hộ
đã giảm từ 7,8 thửa xuống còn
3,8 thửa. Trong các báo cáo gửi Chính phủ, khi rút kinh nghiệm công tác dồn điền,
đổi thửa, các địa phương đều đưa ra kết luận công tác dồn điền, đổi thửa nên áp
dụng ở những vùng mà manh mún đất đai đang là vấn đề lớn và không có mâu
thuẫn về đất đai. Điều đó có nghĩa dồn điền, đổi thửa không nên dẫn đến nh
ững
mâu thuẫn mới liên quan đến đất đai. Nguyên tắc quan trọng nhất trong dồn điền,
đổi thửa là các hộ nông dân tự nguyện đổi đất cho nhau để tạo thành những thửa lớn
hơn. Tuy nhiên, ở rất nhiều tỉnh quá trình giao lại đất đã xảy ra, trong đó các hộ
nông dân được tham gia rất ít vào quá trình này, ngoại trừ việc đánh giá chất lượng
đất và xác định hệ số trao đổi giữa các h
ạng đất. Bởi đất đai ở Việt Nam là sở hữu
toàn dân, do đó các hộ nông dân cho rằng họ không có quyền tham gia vào quá trình
Tại các địa phương trình tự, phương pháp đã cơ bản thực hiện theo hướng
dẫn của TP. Nhiều huyện, thị xã đã coi nhiệm vụ DĐĐT là một trong những nhiệm
vụ trọng tâm trong năm 2010.
Kết quả đến nay, toàn TP
đã có 99/228 xã (43,4%) có phương án DĐĐT,
trong đó có 35 xã đã được phê duyệt, số còn lại đang tiến hành xây dựng phương án
và xin ý kiến nhân dân thống nhất phương án. Một số huyện có nhiều xã trong kế
hoạch DĐĐT đã xây dựng được phương án DĐĐT như Chương Mỹ 32/32, Sóc
Sơn 23/23, Ba Vì 6/6, Phú Xuyên 10/16, đặc biệt 100% số xã của huyện Sóc Sơn đã
có phương án DĐĐT được phê duyệt. Kết quả có trên 30 nghìn ha đăng ký kế
hoạch
DĐĐT của các huyện, vượt trên 11 nghìn ha so với kế hoạch của UBND TP.
Với những kết quả tích cực trên cũng đồng nghĩa với năng lực tổ chức thực
hiện các nội dung Chương trình xây dựng NTM nói chung và công tác DĐĐT nói
riêng của cán bộ từ huyện đến xã đã được nâng lên rõ rệt, củng cố lòng tin của nhân
dân vào chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nướ
c, tạo
công bằng, dân chủ trong cộng đồng nông thôn.
Tuy nhiên, công tác DĐĐT là một việc làm rất khó, bởi nó đụng chạm tới quyền lợi
của hầu hết các hộ dân, phải tiến hành một khối lượng công việc rất lớn từ xây dựng
phương án, kế hoạch triển khai, đến tổ chức tuyên truyền, họp ở nhiều cấp, đo đạc,
lên bản đồ, gắp thăm, chia đấ
t, cấp hồ sơ giấy tờ chính vì vậy cán bộ địa phương ở
một số nơi ngại, không muốn làm. Công tác tuyên truyền, vận động nhân dân ở một
số nơi hạn chế, chưa làm cho người dân thấy được ích lợi trước mắt và lâu dài của
công tác DĐĐT. Những nguyên nhân đó đã dẫn đến một số hạn chế, khó khăn trong
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page15
công tác DĐĐT trong thời gian qua tại các địa phương và rất cần phải khắc phục.
Copyright: Tài liệu đại học ©