Bộ giáo dục và đào tạo - Bộ quốc phòng
Học viện quân y
phạm quang tập nghiên cứu sự thay đổi của hệ thống enzym
cytochrom- p450 ở ngời tiếp xúc nghề nghiệp
với trinitrotoluen và tác dụng của
naturenztrên động vật thực nghiệm
Luận án tiến sĩ y học
Hà nội 2010
Lời cam đoan Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và cha từng
đợc ai công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Tác giả luận án
Phạm Quang Tập
Để hoàn thành công trình luận án này, tôi xin chân thành cám ơn toàn thể
cán bộ, nhân viên khoa A6, nơi tôi công tác đ tạo mọi điều kiện và tận tình
giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án.
Tôi xin chân thành cảm ơn Phòng Enzym Viện Công nghệ sinh học Viện
Khoa học Việt nam, Ban giám đốc nhà máy Z121- TCCNQP, các Thày, Cô và
toàn thể cán bộ nhân viên Bộ môn, Khoa AM7 Bệnh viện quân y 103-
HVQY, Khoa Bệnh nghề nghiệp Viện VSPD Quân đội đ tạo mọi điều kiện
thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án.
Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn đến các bạn bè, đồng nghiệp đ luôn giúp
đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án.
Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn cha mẹ đ sinh thành, dạy dỗ, nuôi d-
ỡng tôi, vợ, các con tôi đ luôn động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học
tập và hoàn thành luận án.
Xin trân trọng cảm ơn.
Phạm Quang Tập
Mục lục

Trang

Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Những chữ viết tắt trong luận án
Danh mục các bảng
Danh mục các biểu đồ
Danh mục các sơ đồ
Danh mục các ảnh
Đặt vấn đề
1
Chơng 1. Tổng quan

1.4. Tác dụng của chế phẩm Naturenz 35

Chơng 2. Đối tợng và phơng pháp nghiên cứu
39

2.1. Đối tợng nghiên cứu 39

2.1.1. Môi trờng lao động 39

2.1.2. Ngời lao động 39

2.1.3. Động vật thực nghiệm 40

2.2. Phơng pháp nghiên cứu 40

2.2.1. Thiết kết nghiên cứu 40

2.2.2. Các chỉ tiêu nghiên cứu 41

2.2.3. Chất liệu, hóa chất và trang thiết bị 42

2.2.4. Phơng pháp xác định các chỉ tiêu nghiên cứu 44

2.2.5. Xử lý số liệu 51

2.2.6. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu 52

2.2.7. Mô hình nghiên cứu 53

Chơng 3. Kết quả nghiên cứu

Chơng 4. Bàn luận
95

4.1. Đặc điểm môi trờng lao động của công nhân 95

4.1.1. Vi khí hậu môi trờng lao động của công nhân tiếp xúc TNT 95

4.1.2. Sự ô nhiễm TNT tại môi trờng lao động 96

4.2. ảnh hởng của TNT lên một số chỉ tiêu huyết học và hóa sinh
máu
98

4.2.1. ảnh hởng của TNT lên một số chỉ tiêu huyết học 98

4.2.2. ảnh hởng của TNT lên một số chỉ tiêu hóa sinh máu 100

4.3. ảnh hởng của TNT lên hệ thống enzym cytochrom P450 và
các enzym chống oxy hóa
103

4.3.1. ảnh hởng của TNT lên nồng độ các enzym của hệ thống
cytochrom P450
103

4.3.2. ảnh hởng của TNT lên hoạt độ các enzym của hệ thống
cytochrom P450
106

4.3.3. ảnh hởng của TNT lên các enzym chống oxy hóa khác 109

Phần phụ lục
Nh÷ng ch÷ viÕt t¾t trong luËn ¸n AH : Anilin hydroxylase.
ALT : Alanin aminotransferase
AST : Aspartat aminotransferase
BC : B¹ch cÇu
CPR : NADPH- P450- reductase
Cyt. : Cytochrom
GGT : Gamma glutamyl transferase.
GLDH : Glutamat dehydrogenase
GOD : Glucose oxidase
Hb : Hemoglobin
HC : Hång cÇu.
LDH : Lactat dehydrogenase
MDA : Malonyldialdehyd
MDH : Malatdehydrogenase
MetHb : Methemoglobin.
MMFO : Microsomal Mixed Function Oxidase
POD : Peroxidase


3.7 Kết quả xét nghiệm máu ngoại vi của các đối tợng nghiên cứu. 58

3.8 Tỷ lệ ngời giảm số lợng hồng cầu ở các đối tợng nghiên cứu. 59

3.9 Liên quan số lợng hồng cầu và tuổi đời, tuổi nghề của các đối
tợng nghiên cứu.

59

3.10 Tỷ lệ ngời giảm nồng độ Hb ở các đối tợng nghiên cứu. 61

3.11 Liên quan nồng độ Hb và tuổi đời, tuổi nghề ở các đối tợng
nghiên cứu.

61

3.12 Hoạt độ AST, ALT, GGT ở các đối tợng nghiên cứu 63

3.13 Tỷ lệ ngời tăng hoạt độ AST, ALT, GGT ở các đối tợng
nghiên cứu.

63

3.14 Liên quan hoạt độ AST, ALT, GGT và tuổi đời, tuổi nghề ở các
đối tợng nghiên cứu.

64

3.15 Nồng độ ure, creatinin ở các đối tợng nghiên cứu. 64

71

3.22 Liên quan hoạt độ peroxydase và nồng độ nhóm -SH máu với
tuổi đời, tuổi nghề và nồng độ Cyt. P420, P450 ở các đối tợng
nghiên cứu.

72

3.23 Kết quả đánh giá thể trạng chung. 75

3.24 Biến đổi trọng lợng thỏ ở các lô nghiên cứu. 76

3.25 Đánh giá bề mặt và mặt cắt của gan. 77

3.26 Trọng lợng gan thỏ ở các lô nghiên cứu. 78

3.27 Số lợng hồng cầu ở các lô nghiên cứu. 80

3.28 Nồng độ Hb ở các lô nghiên cứu. 81

3.29 Số lợng bạch cầu ở các lô nghiên cứu. 82

3.30 Số lợng tiểu cầu ở các lô nghiên cứu. 83

3.31 Hoạt độ AST ở các lô nghiên cứu. 84

3.32 Hoạt độ ALT ở các lô nghiên cứu. 85

3.33 Nồng độ ure huyết thanh ở các lô nghiên cứu. 86


3.1 Liên quan số lợng hồng cầu và tuổi đời. 60

3.2 Liên quan số lợng hồng cầu và tuổi nghề. 60

3.3 Liên quan nồng độ Hb và tuổi đời. 62

3.4 Liên quan nồng độ Hb và tuổi nghề. 62

3.5 Liên quan tổng nồng độ Cyt. (P420 + P450) và tuổi đời. 67

3.6 Liên quan tổng nồng độ Cyt. (P420 + P450) và tuổi nghề. 68

3.7 Liên quan hoạt độ CPR và tuổi nghề. 70

3.8 Liên quan hoạt độ AH và tuổi nghề. 71

3.9 Liên quan hoạt độ peroxydase và tuổi nghề. 73

3.10 Liên quan nồng độ nhóm -SH và tuổi đời. 74

3.11 Liên quan nồng độ nhóm -SH và tuổi nghề. 74Danh mục các sơ đồ

Sơ đồ

Tên sơ đồ Trang

1.1 Chuyển hóa TNT trong cơ thể. 6

khu vực tĩnh mạch trung tâm tiểu thùy

79

3.3 Hình ảnh tế bào gan thoái hóa nặng, giải xơ phát triển và có sự
xâm nhiễm của các tế bào viêm

79
1đặt vấn đề

Cytochrom P450 là hệ thống enzym thuộc nhóm monooxygenase có
trong hầu hết các cơ thể sống. ở động vật và ngời, enzym này có ở gan, tim,
phổi, thận nhng tập trung chủ yếu ở gan, ngoài ra còn có ở một số tế bào máu
nh monocyte và lymphocyte với hàm lợng nhỏ. Trong tế bào, enzym này
đợc gắn vào màng microsom của lới nội nguyên chất, tỷ lệ enzym tồn tại tự
do là rất nhỏ [3], [33], [47].
Trong quá trình sống, có nhiều yếu tố nội sinh (chuyển hóa) và ngoại
sinh (lý học, hóa học ) tạo ra các gốc tự do [29]. Vai trò chính của hệ thống
enzym cytochrom P450 là chuyển hóa các chất lạ (xenobiotic). Vì vậy, sự tăng
hay giảm hàm lợng và hoạt độ của các cytochrom P450 thể hiện sự đáp ứng
của cơ thể đối với từng loại chất độc khác nhau. Tùy theo loại chất độc mà gây
cảm ứng hay ức chế tổng hợp enzym các cytochrom P450. Ngoài ra, sự thay
đổi hàm lợng và hoạt độ của cytochrom P450 còn phụ thuộc vào nhiều yếu
tố: cấu trúc, đặc điểm tác dụng, nồng độ và liều lợng chất độc, đờng xâm

phẩm sinh học Natuzenz, có tác dụng chống oxy hóa, hạn chế tác động của
các gốc tự do đặc biệt là trong những trờng hợp nhiễm độc.
Xuất phát từ những cơ sở trên, đề tài đợc tiến hành với các mục tiêu:
1. Xác định sự thay đổi của hệ thống enzym cytochrom P450 và mối
liên quan với tuổi đời, tuổi nghề, một số chỉ tiêu huyết học, hóa sinh ở
ngời tiếp xúc nghề nghiệp với TNT.
2. Đánh giá sự thay đổi của hệ thống enzym cytochrom P450 và tác
dụng của Naturenz trên động vật gây nhiễm độc TNT thực nghiệm bán
mạn tính.