B GIÁO DO
 THÀNH PH H CHÍ MINH
o0o

PHM ANH THI THU S DNG T PHI NÔNG NGHIP
VÀ S BN VNG CA NGÂN SÁCH
THÀNH PH H CHÍ MINH LU
TP. H Chí Minh, 2015

B GIÁO DO
 THÀNH PH H CHÍ MINH
o0o

TP H ChíăMinh,ăngƠyă18ăthángă7ănmă2015
Tác gi
Phm Anh Thi-ii-
LI C

Tôi xin chân thành gi li cmănăđnăChngătrình Ging dy Kinh t Fulbright cùng các
thy cô caăchngătrình.ăc bit xin trân trng cmănăs hng dn tn tình ca Tinăsă
Hunh Th Du trong sut quá trình tôi làm lunăvn.ă
Xin cmănănhngăngi bn trong lp MPP6 đƣăluônăh tr tôi trong quá trình hc tp
cngănhătrongăquáătrìnhăthc hin bài vit. Cui cùng, tôi mun t lòng tri ân tiăgiaăđình
đƣăluônăbênăcnhăđng viên tôi trong sut thi gian qua.

Tác gi
Phm Anh Thi

-iii-
TÓM TT LU
Thành ph H Chí Minh (TPHCM) có vai trò quan trng v kinh t, xã hi ca Vit Nam
nhngăli đangăb kìm hãm s phát trinădoăcăch qun lý thu chi ngân sách. Trong nhng
nm qua, TPHCM ch gi liă chaă ti 30% tngă ngơnă sáchă thuă đc, chaă bng 10%
GRDP caămình.ăTrongăkhiăđó,ăHƠăNiăđc gi liăđn 56% ngunăthu,ătngăđngăvi
21,9% GRDP, mt s thành ph trong khu vcănhăThng Hi, Hng Kông, Singapore

TÓM TT LUNăVN iii
MCăLC iv
DANH MC T VIT TT vi
DANHăMCăBNG vii
CHNGă1:ăGII THIU 1
1.1. Bi cnh 1
1.2. Mc tiêu nghiên cu 2
1.3. Câu hi nghiên cu 2
1.4. Phngăphápănghiênăcu 2
1.5. B cc nghiên cu 3
CHNG 2.ăCăS LÝ THUYT VÀ KINH NGHIM QUC T 4
2.1. Tính bn vng caăngơnăsáchăđaăphng 4
2.2. Thu btăđng sn 4
2.2.1.ăcăđim ca thu BS 5
2.2.2. Yêu cu cho Thu BS 5
2.2.3. Tính kh thi ca thu BS 6
2.2.3.1.ăCăs thu 6
2.2.3.2. Giá tính thu 6
2.2.3.3. Thu sut 8
2.3. Kinh nghim ca mt s quc gia 8
2.3.1. Thu btăđng sn  Canada 8
2.3.2. Thu btăđng sn  Trung Quc 9
2.3.3. Thu btăđng sn  Indonesia 10
CHNGă3.ăÁNHăGIÁăTệNHăBN VNG CA NGÂN SÁCH
THÀNH PH H
CHÍ MINH 12
3.1. Kh nngăthc hinăcácănghaăv tài chính hin ti 12
-v-
3.2.ăChínhăsáchăchiătiêuăđm bo cho kinh t tngătrng 14
3.3. Kh nngăđápăngăcácănghaăv trongătngălaiăbng gánh nng thu hin ti 15

DANH MC T VIT TT

T vit tt

Tên ting Anh
Tên ting Vit
BS
:

Btăđng sn
đ.t.găăăăăăă
:

đng tác gi
VTăăăăăăăăă
:

năv tính
GDP
:
Gross Domestic Product
Tng sn phm quc ni
GRDP
:
Gross Regional Domestic Product
Tng sn phm trong tnh
IMF
:
International Monetary Fund
Qu tin t th gii

Official Development Assistant
Ngun vnăvayăuăđƣiăt nc ngoài
OECD
:
Organization for Economic Co-
operation and Development
T chc hp tác phát trin
kinh t
SDPNN
:

S dngăđt phi nông nghip
SXKD
:

Sn xut kinh doanh
TPHCM
:

Thành ph H Chí Minh
UBND
:

U ban nhân dân

chuynănhng tài sn) hocătngătínhăhiu qu và s công bng ca toàn b h thng thu
(da vào thu trên li ròng hoc thu t quà tng, tha k).
2

 Vit Nam, mt s loi thu đangăđc áp dng cho vic s dngăđtăđaiăvƠătƠiăsnănh:ă
Thu nhƠăđt, Thu s dngăđt nông nghip, Thu chuynănhng quyn s dngăđt, tin
l phí s dngăđt, các loiăphíăthuêăđt và mtănc và l phíăđngăkỦătrc b. Trongăđó,ă
Thu s dngăđt phi nông nghip (SDPNN) đc áp dng t nmă2012 là loi thu BS
đc thu hàng nm, mang tính cht năđnh và d báoăđc. Tuy nhiên, thng kê cho thy
s thu thu SDPNN  Vit Nam trong nhngănmăquaăchim t l chaăti 0.2% trong
tngăthuăngơnăsáchănhƠănc. Bên cnhăđó,ă Thành ph H Chí Minh (TPHCM) con s
nƠyăcngăđcătínhătoánăchaăđn 0.1% tngăthuăngơnăsáchăđaăphng,ălƠăconăs quá ít.
3

T đó,ănhn thy rng tính kh thi ca loi thu này hin ti vnăchaăđtăđc.
Vi bi cnh các ngun thu chim t trng cao hinănayănhăthuăt du thô, t thu xut
nhp khu, t vicăbánăđtăcóăxuăhng s gimătrongătngălai,ăđiu này đƣ nhăhng
không nh đn tính năđnh và bn vng ca ngân sách TPHCM. Vnăđ đt ra là phi huy

1
Klibaner (2013).
2
Chi tit  Ph lc 2.
3
Chi tit  Ph lc 3.
-2-
đng đc ngun thu có tính bn vng lâu dài đ góp phn giúp thành ph trong vic ci
thin mô hình thu chi. Thu btăđng snă(BS)ăni btălênănhălƠămt ngun thu tim
nng. Ngun thu ln t đt ca TPHCM là thu môn bài và l phíătrc b mà ch yu là
t vicăbánăđt mt ln, là ngunăcóăxuăhng gim theo thiăgian.ăTrongăkhiăđó,ăkhon

Chngă2:ăCăs lý thuyt và Kinh nghim quc t.
Chngă3: ánhăgiáătìnhăhìnhăngơnăsáchăTPHCM.
Chngă4:ă xut ci cách nhm tng s thu thu SDPNN cho TPHCM.
Chngă5:ăKt lun và khuyn ngh chính sách.

-4-
 LÝ THUYT VÀ KINH NGHIM QUC T

2.1. Tính bn vng c
aăphngămun phát trin bn vng thì ngân sách phi bn vng. Tính bn vng ca
ngân sách là khái nim đc s dng ngày càng ph bin hin nay vi nhiuăcáchăđánhăgiáă
khác nhau. TheoăVăìnhăÁnhă(2013,ătrích trong ng Th Mnh, 2011), ngân sách bn
vngălƠăắmt ngân sách luôn có kh nngăcungăcpăchoănhƠănc nhng công c tài chính
kh dng, trong bt k tình hung nào, thu và chi ngơnăsáchănhƠănc (NSNN) đuăđc
kim soát mt cách ch đng, trong ngn hn, trung hn và dài hnăđuăkhôngăđy Nhà
nc vào tình trng v nẰ.
Nghiên cu s dng khung phân tích tính bn vng ngân sách ca Schick (2005). Ngân
sách bn vng phiăđm bo 4 yu t: Tình trng có th tr n (Solvency) - Kh nngăca
chính ph trong vic thc hinăcácănghaăv tƠiăchính;ăTngătrng (Growth) - Chính sách
chiătiêuăđm bo cho kinh t tngătrng; năđnh (Stability) - Kh nngăca chính ph
trong vică đápă ngă cácă nghaă v tngă laiă bng gánh nng thu hin ti; Công bng
(fairness) - Kh nngăca chính ph trong vic chi tr cácă nghaă v hin ti mà không
chuyn gánh nng chi phí lên th h tngălai.
2.2. Thu bng sn
Thu là mt khonăđóngăgópămangătínhăbt buc, là mt khon chuyn giao ngun lc ca
ngi dân cho chính ph. Thu có chcănngăto ngun thu cho NSNN,ăđápăng nhu cu
chi tiêu ca chính ph, phân b ngun lc, phân phi thu nhpăcngănhălƠăcôngăc qun lý
kinh t vămô.ăCnăc theoăđiătng chu thu, có th chia các sc thu thành ba loi: thu
thu nhp, thu tiêu dùng và thu tài sn. Thu tài sn là loi thu cóăđiătng chu thu là
giá tr tài sn, bao gmăđng snăvƠăBS.ă

khi áp dng thu BSă(Doherty,ă1999).
5
Sau khi thc thi mt thi gian,ăđnăgiaiăđon phân
phi li, tính hiu qu và công bng mi là quan trngăhn.ăTrongăgiaiăđonăđu áp dng

4
Chi tit  Ph lc 4.
5
Kitchen (2003).
-6-
thu BSă VităNamănhăhin nay, nghiên cu ch tp trung vào tính kh thi ca loi thu
này, c th là s thu thu và kh nngăhƠnhăthuăca thu SDPNN.
2.2.3. Tính kh thi ca thu BS
2.2.3.1. C s thu
Thu BS có th đcăđánhătrênăgiáătr đt, giá tr côngătrìnhătrênăđt (nhà), giá tr c đt và
nhà hoc giá tr choăthuêăhƠngănm.
6
Vic chn laăcăs thu ph thuc vào các quc gia
khác nhau, vi mcăđíchăci cách và vic thc thi khác nhau. Theo tng hp ca Trnh Hng
Loan (2010)
7
, trong tng cng 122 quc gia xem xét, giá tr tài snălƠăcăs thu đc s
dng ph bin nht (52 quc gia áp dng),ăsauăđóălà din tích và giá tr tính thu hƠngănm.ă
NgoƠiăra,ăcácănc Trung Bc M hayăcácănc phía Tây (hu ht là nhngănc có thu
nhp cao) ch yu la chn giá tr tài snălƠmăcăs thu BS.
ngătrênăgócăđ s thu thu, có th thy rngăđ có mt doanh thu thu đnhătrc, nu
giá tr BS đánh thu cao ch cn áp dng mt mc thu sut thp,ănhngăngc li, nu
đánhăthu  căs giá tr BS thp thì mc thu sut phiăcaoăhnăđ đm bo doanh thu.
(Nguyn Th M Linh, 2012).
8

Bng 2.1. Giá tr tính thu  trong Thu 
 thu
ng
Mt s c s dng
Giá tr th trng
Giá so sánh, giá khu hao hoc
đnh giá theo thu nhp
Canada, Hoa K, Úc, Indonesia, Nht
Bn
Giá tr cho thuê
Thu nhp cho thuê ròng
Pháp, Morocco, nă
Giá tr nhà và đt
S mét vuông ca c nhà và
đt,ăđcăđiu chnh
Israel, Phn Lan, Estonia, Cng hòa
Séc, Slovakia, Nga
Ngun: Trích trong Harry Kitchen (2003), Property Taxation: Issues in Implementation
Bng tng hp giá tr tính thu vƠăphngăphápătínhăchoăthyăcácănc tiên tin (Canada,
Hoa K)ăhayăcácăncăđcăđánhăgiáălƠăcóăh thng thu BSăttă(Indonesia)ăđu s dng
giá tr th trngăđ tính thu BS.ăơyălƠămt gi ý quan trng cho Vit Nam trong quá
trình ci cách loi thu này.
9
Chi tit  Ph lc 7.
-8-
2.2.3.3. Thu sut
Thu sut ca các loi thu BS đc áp dng hin nay có th phân thành 4 loi: Thu

T chcăđnh giá tài snăđôăth MPAC
11
, nhân vi thu sut ca chính quyn cng vi mc
thu sut giáo dc cho loi tài sn phù hp.
2.3.2. Thu bt đng sn  Trung Quc
Thu BS  Trung Qucătrcăđơyăđc thit k tngăt  Vit Nam, bao gm 5 loi
thu.
12
Tuy nhiên, h thng thu nƠyăđc minh chng là gp nhiu trc trc. Th nht, s
thu thu còn hn ch, ngun thu cho chính quyn không bn vng. Th hai, gánh nng
thu ch yu là vào hotăđng mua bán ch không phi hotăđng s hu.
Doăđó,ăt nmă2003, ci cách thu BS btăđuăđcăđ ngh. 6 thành ph đc chn làm
th nghimăvƠoănmă2006ăvƠăđnănmă2007ălƠă10ăthƠnhăph. Mc tiêu ca ci cách thu là
xây dng mt h thngăđánhăthu trên c đt và nhà daătrênăgiáăđcăxácăđnhăhƠngănmă
đ to ra ngun thuăđángăk cho chính quynăđaăphng.ăCAMAă(H thng kimăđnh tin
hcăhóa)ăđc thc thi  các thành ph th nghim.
Quá trình ciăcáchăđc din ra tngăbc mt t nmă2005ăđnă2011ăđ xây dngăcăs
d liu và tính toán các kch bn thu thích hp. Mt s kt qu tích ccăđángăk đƣăđt
đc. VƠoănmă2010,ădoanhăthuăthu t BS  Trung Quc khong bng 1,6% GDP, gn
bng vi doanh thu  cácănc OECD. Tuy nhiên, so vi mc trung bình ca các quc gia
này, Trung Qucăthuăđc nhiu thu t giao dch BS và ít các khon thu t các BS
hàng nm hn.
13

nănmă2011,ăThng Hi và Trùng Khánh btăđu th nghim mtăbc tin quan trng
trongăquáătrìnhănƠy.ăóălƠăthuăthu đi vi nhà th hai caăcădơnăthƠnhăph và nhà th
nht ca dân nhpăcăda trên giá giao dch.  Thng Hi, nu mtăgiaăđnh có nhà vi
dinătíchăhnă60ăm
2
/ngi, tài snăđóăs đcăđánhăthu  mc 0.4% - 0.6% trên giá tài sn

0,5%ăđi vi tt c công trình xây dngăvƠăđtăđai.ăCáchătínhănƠyăđnăgin và d áp dng.
im sáng trong ci cách thu BS  Indonesia là vic ci thin công tác thu thu bng
cách s dng H thngăđim np thu SISTEP (quaăngơnăhƠng,ăbuăđin hay ATM) và ch
tƠiăchoăcácătrng hp np tr.
15
Nhngăthayăđi v ci tin qunălỦăđc phát trin và gii
thiu  mc th nghimăcăbn vƠoănmă1989 cho phép chính ph thc hin các quy trình
kim nghim, kinh t hóa vic qun lý và xem xét phn ng ca các nhân viên cho chính
sách mi. Khiăđc nhn đnh là thành công, h thng này bt đu đc áp dng và nhân
rng t nm 1994.
Vi h thng SISTEP, hiu qu thu thu tngălp tc t 65%ălênăđnă79%ătrongănmăđu
tiên thc hin. T khi thc thi thu đt và nhà, vi s thayăđi v chính sách và qun lý,
doanh thu thu BS tngăt 154 t RpăvƠoănmă1985ăậ 1986 lên 5.200 t vƠoănmă2001,ă

14
Rosengard (1998).
15
Chi tit  Ph lc 10.
-11-
bìnhăquơnătngă24% miănmăt 1985 ậ 1986. Doanh thu t thu này tip tc tngănhanh t
gia nhngănmă1980.
16
16
Chi tit  Ph lc 11.
-12-
TÍNH BN VNG CA NGÂN SÁCH
THÀNH PH H CHÍ MINH

174,1
205,6
228,6
234,6
842,9
Tng thu NS trên a bàn
(giá c nh- nghìn t ng)
142,6
174,1
169,5
170
166,5
680
NSTP (nghìn t đng)
44
46,5
45,1
48,1
47,6
187,3
T ng s thu (%)
11,4%

-2,60
0,25
-2,05
-1,47
TngătrngăNSăđaăphng (%)
18,7%


30% tngăthuăngơnăsáchătrongăgiaiăđon nghiên cu. Ngun thu này ch yu t thu nhp
khu, thu giá tr gia tng hàng nhp khu, tuy chim t trngăđángăk nhngăđơyăs là
ngun thu không bn vngătrongătngălai.ăiuănƠyăđc gii thích là vì VităNamăđangă
trong quá trình tuân theo các hipăđnhăthngămiăđƣăkíăkt, thu nhp khu s gim dn
nên kh nngăngun thu này s không th tngătrngăđc na.ăCăcu ngun thu khác
mc dù chim t trngăđángăk vƠoănmă2010ăậ 2011,ănhngăcngăđƣăcóăxuăhng gim
dn,ăđnă2013ăthìăchaătiă20%.ăTuyănhiên,ăđiuăđángăluăỦălƠăkhon thu t nhƠăđt.ăơyălƠă
ngun thu có tính chtăđaăphng,ăđc xem là ngun thu ch yuăchoăđaăphngăđi vi
các quc gia trên th gii,ănhngăs liu cho thy ngun thu này chim không ti 6% trong
tng ngun thu ca thành ph nhngănmăqua.ă -14-
Bng 3.2. cu thu ngân sách theo ni dung kinh t
Ch tiêu
2010
2011
2012
2013
Thu, phí và l phí
22,44%
22,29%
41,87%
48,72%
Thu hi quan
34,74%
33,06%
29,66%
30,69%
t

64.745
67.041

n
28,22
26,93
26,81
30,45
28,10
Chiăthng xuyên
33,89
35,75
38,17
39,00
36,70
Chi b sung qu d tr, np NSCT
0,15
0,14
0,04
0,02
0,09
Chi b sung NS cpădi
14,99
13,36
15,22
17,11
15,17
Chi tr n
3,53
9,83

đng. Cho ti cuiănmă2012, dăn trái phiu ca TPHCM vn  mc khong 7.000 t
đng.
18
Thêmă vƠoă đó,ă nmă 2013,ă TPHCMă đƣă phátă hƠnhă 3.000 t đng trái phiu theo
phngăthc bo lãnh phát hành đ b sung ngunăchiăđuătăphátătrin cho các công trình,
d án cp bách, trngăđim.
19

Ngoài ra, t nmă2005ăậ 2012, NHPT Vit Nam cngăđƣăcungăcp 18 khon tín dng vi
tng s 3.362 t đngăchoăTPHCMăđ tài tr cho các d ánăcăs h tngăđaăphng,ăd
n đn cuiănmă2013ălƠă1.336ăt đng.
20

Nhìn chung, trongăgiaiăđon 2010 ậ 2013, TPHCM chi tr n khong 4,35% tng chi.
21

Gánh nng n ca TPHCM là không nhiu và không đángăloăngi.

17
Bùi Th Mai Hoài (2011).
18
Ngân hàng Quc t cho Tái thit và Phát trin, Nhóm NHTG (2013).
19
UBND TPHCM (2014).
20
Ngân hàng Quc t cho Tái thit và Phát trin, Nhóm NHTG (2013).
21
Tính toán  Bng 3.2.
-16-
3.4. Kh   hin ti mà không chuyn gánh nng chi phí lên th h

(*: vnăđuătăchaăđcăxácăđnh)
Ngun: Báo cáo đánh giá tài chính chính quyn đa phng ca TPHCM và c tính ca chuyên gia t vn
công ty Vision Associates trích t Ngân hàng Quc t cho Tái thit và Phát trin, Nhóm NHTG (2013).
Nhăvy, theo s liu tng hp  trên, nhu cu vn thc ca tt c cácălnhăvc này là
314.981 t đng, trong khi tng ngun vn có th thu xpăđc t ngơnăsáchăđaăphng,ă
NSNN, vn vay và ODA ch đt mc 130.295 t đng (chim 41,4% nhu cu vn thc).
Lnhăvc giao thông và v sinhămôiătrng chimăhnă80%ătng cuăđuătăcăs h tng.
Ngoài ra, phn lnălng vn còn thiuătrongăcácălnhăvc giao thông, v sinhămôiătrng
và cht thi rn khá cao. Doă đó,ă mc thiu ht kinh phí ca TPHCM s vào khong
184.685 t đng giaiăđon 2011-2015, và cnăđcăbùăđp t nhng ngun vn khác.

22
Chi tit  Ph lc 12.