TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ
NGUYỄN THỊ THU DIỆU
ĐẢM BẢO NGUYÊN TẮC TÍNH VỪA SỨC TRONG
DẠY HỌC PHẦN: “CÔNG DÂN VỚI VIỆC HÌNH THÀNH
THẾ GIỚI QUAN, PHƢƠNG PHÁP LUẬN KHOA HỌC”
(MÔN GDCD LỚP 10) Ở TRƢỜNG THPT NGUYỄN DU,
TỈNH THÁI BÌNH HIỆN NAY
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp dạy học môn GDCD ở trƣờng THPT
HÀ NỘI - 2015
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ
NGUYỄN THỊ THU DIỆU
ĐẢM BẢO NGUYÊN TẮC TÍNH VỪA SỨC TRONG
DẠY HỌC PHẦN: “CÔNG DÂN VỚI VIỆC HÌNH THÀNH
THẾ GIỚI QUAN, PHƢƠNG PHÁP LUẬN KHOA HỌC”
(MÔN GDCD LỚP 10) Ở TRƢỜNG THPT NGUYỄN DU,
TỈNH THÁI BÌNH HIỆN NAY
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp dạy học môn GDCD ở trƣờng THPT
LỜI CAM ĐOAN
Khóa luận tốt nghiệp này đƣợc hoàn thành dƣới sự hƣớng dẫn của thầy
Nguyễn Quang Thuận, tôi xin cam đoan rằng:
Đây là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, không trùng với bất kì công
trình nghiên cứu nào của các tác giả khác.
Hà Nội, ngày 6 tháng 5 năm 2015
Tác giả khóa luận
Nguyễn Thị Thu Diệu
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
- CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
- GDCD
: Giáo dục công dân
- THPT
: Trung học phổ thông
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
Chƣơng 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC ĐẢM BẢO NGUYÊN TẮC
TÍNH VỪA SỨC TRONG DẠY HỌC PHẦN “CÔNG DÂN VỚI VIỆC
HÌNH THÀNH THẾ GIỚI QUAN, PHƢƠNG PHÁP LUẬN KHOA HỌC”
(MÔN GDCD LỚP 10) Ở TRƢỜNG THPT .................................................... 6
1.1. Cơ sở lý luận của việc đảm bảo nguyên tắc tính vừa sức trong dạy học
phần “Công dân với việc hình thành thế giới quan, phƣơng pháp luận khoa
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Phát triển kinh tế xã hội Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế với
những ảnh hƣởng của xã hội trí thức và toàn cầu hoá tạo ra những cơ hội,
nhƣng đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với sự nghiệp xây dựng
và bảo vệ tổ quốc cũng nhƣ đối với giáo dục và đào tạo. Giáo dục ở nƣớc ta
đang đứng trƣớc nguy cơ tri thức loài ngƣời tăng nhanh nhƣng lại ngày càng
trở nên lạc hậu nhanh. Bên cạnh đó thị trƣờng lao động luôn đòi hỏi ngày
càng cao ở đội ngũ lao động về năng lực hành động, khả năng sáng tạo, linh
hoạt, năng lực công tác làm việc. Đó là nguồn nhân lực không thể thiếu, chỉ
có nguồn nhân lực đó mới đáp ứng đƣợc đòi hỏi của sự nghiệp đổi mới đất
nƣớc và hội nhập kinh tế quốc tế.
Để có nguồn nhân lực chất lƣợng cao, một trong những giải pháp có
chiến lƣợc lâu dài là đổi mới và không ngừng nâng cao chất lƣợng nền giáo
dục quốc dân, trong đó giáo dục phổ thông phải đƣợc coi là bƣớc đột phá
quan trọng. Vì giáo dục phổ thông là cơ sở, nền tảng khơi dậy niềm đam mê
khám phá và nuôi cấy những tƣ chất ban đầu của tƣ duy, nhận thức của mỗi
cá nhân của thế hệ trẻ sau này. Đổi mới giáo dục là một quá trình đổi mới
toàn diện không những về nội dung mà đổi mới cả phƣơng pháp. Muốn thay
đổi về chất của quá trình đó chúng ta phải nhất thiết tuân thủ những luận điểm
mang tính quy luật của quá trình dạy học. Đó chính là nguyên tắc dạy học.
Trong các nguyên tắc dạy học thì nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức là
một trong những nguyên tắc có tác dụng thúc đẩy học sinh có niềm tin vào
năng lực của bản thân, phát huy đƣợc tính chủ động sáng tạo đối với việc lĩnh
hội tri thức và vận dụng tri thức đó vào thực tiễn. Tuy nhiên, thực tế hiện nay
ở Việt Nam nguyên tắc này chƣa thực sự có một vị trí xứng đáng đúng nhƣ
hiệu quả mà nó mang lại.
2
Tác giả Đinh Văn Đức – Dƣơng Thị Thuý Nga (đồng chủ biên) trong
cuốn “Phƣơng pháp dạy học môn giáo dục công dân ở trƣờng trung học phổ
thông” đã viết: “ Vừa sức trong dạy học không thể hiểu đơn giản là sức học
sinh đến đâu thì dạy đến đó mà bao giờ cũng đề ra nhiệm vụ khó khăn mà
dƣới sự chỉ đạo của giáo viên thì học sinh bằng sự nỗ lực của mình có thể
khắc phục đƣợc. Cần lƣu ý rằng mức độ khó khăn trong học tập của học sinh
khác với sự quá tải về mặt trí lực và thể lực, bởi vì sự quá tải đó sẽ làm yếu đi
sự nỗ lực ý chí, làm học sinh sớm bị mệt mỏi trong học tập, khả năng học tập
sẽ bị hạ thấp” [9;61].
Nhƣ vậy, đã có nhiều tác giả đề cập đến vai trò của nguyên tắc tính vừa
sức trong quá trình dạy học ở nhiều phƣơng diện, khía cạnh khác nhau. Tuy
nhiên chƣa có tác giả nào đề cập đến việc đảm bảo nguyên tắc tính vừa sức
trong dạy học phần: “Công dân với việc hình thành thế giới quan, phƣơng
pháp luận khoa học” trong môn GDCD lớp 10 ở trƣờng trung học phổ thông.
Do đó, đề tài: “Đảm bảo nguyên tắc tính vừa sức trong dạy học phần: Công
dân với việc hình thành thế giới quan, phƣơng pháp luận khoa học (môn
GDCD lớp 10) ở trƣờng THPT Nguyễn Du, tỉnh Thái Bình hiện nay” sẽ góp
phần làm phong phú hơn về lý luận của nguyên tắc tính vừa sức trong dạy học
nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục và dạy học trong môn GDCD ở trƣờng
THPT nói chung và trƣờng THPT Nguyễn Du tỉnh Thái Bình nói riêng.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
3.1. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
Đảm bảo nguyên tắc tính vừa sức trong dạy học phần: “Công dân với
việc hình thành thế giới quan, phƣơng pháp luận khoa học” (môn GDCD lớp
10) ở trƣờng THPT Nguyễn Du, tỉnh Thái Bình.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
trong dạy học môn GDCD ở trƣờng THPT.
Đề tài xác định đƣợc điều kiện và một số giải pháp nhằm đảm bảo tính
vừa sức trong dạy học phần: “Công dân với việc hình thành thế giới quan,
phƣơng pháp luận khoa học” ở trƣờng THPT Nguyễn Du, tỉnh Thái Bình.
Đề tài góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học môn GDCD.
4
7. Kết cấu của khoá luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, mục lục, nội
dung của khoá luận gồm 3 chƣơng và 11 tiết.
5
Chƣơng 1.
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC ĐẢM BẢO NGUYÊN TẮC
TÍNH VỪA SỨC TRONG DẠY HỌC PHẦN “CÔNG DÂN VỚI
VIỆC HÌNH THÀNH THẾ GIỚI QUAN, PHƢƠNG PHÁP LUẬN
KHOA HỌC” (MÔN GDCD LỚP 10) Ở TRƢỜNG THPT
1.1. Cơ sở lý luận của việc đảm bảo nguyên tắc tính vừa sức trong dạy
học phần “Công dân với việc hình thành thế giới quan, phƣơng pháp
luận khoa học” (môn GDCD lớp 10) ở trƣờng THPT
1.1.1. Nguyên tắc dạy học môn giáo dục công dân
1.1.1.1. Khái quát về nguyên tắc dạy học môn giáo dục công dân ở
trường trung học phổ thông
Theo Ăngghen: “ Nguyên tắc không phải là điểm xuất phát, mà nguyên
tắc là kết quả cuối cùng của sự nghiên cứu khách quan” [10;580].
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “Nguyên tắc là những điều cơ bản đã đƣợc
hƣớng đã định sao cho đạt kết quả tối ƣu đáp ứng đƣợc nhu cầu của xã hội đối
với sự nghiệp giáo dục nói chung và hoạt động dạy học nói riêng mà thực chất
là đối với hoạt động nhận thức độc đáo của học sinh. Nghĩa là nó phải bị chi
phối bởi những nguyên tắc nhất định – nguyên tắc dạy học. Do đó có thể coi
các nguyên tắc dạy học là những tính quy luật có khả năng rất lớn trong việc
tổ chức, điều khiển quá trình dạy học một cách hợp quy luật; là những luận
điểm chỉ đạo toàn bộ hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò một
cách hợp quy luật. Hay nói cách khác, chúng chỉ đạo việc lựa chọn và vận
dụng nội dung, phƣơng pháp và hình thức tổ chức dạy học, nghĩa là chỉ đạo
toàn bộ tiến trình dạy học phù hợp với mục đích dạy học và thực hiện tốt nhất
các nhiệm cụ dạy học. Hiệu quả của việc đảm bảo các nguyên tắc trong dạy
học phụ thuộc vào trình độ vận dụng của thầy và trò cùng với các điều kiện cơ
sở vật chất và môi trƣờng dạy học.
Nhƣ vậy, nguyên tắc dạy học là những luận điểm cơ bản có tính quy luật,
có tác dụng chỉ đạo toàn bộ tiến trình giảng dạy và học tập phù hợp với mục
đích dạy học nhằm thực hiện tốt nhất các nhiệm vụ dạy học đã đề ra.
7
Việc đảm bảo các nguyên tắc dạy học là nhiệm vụ rất quan trọng của lí
luận dạy học. Bên cạnh các nguyên tắc chung cho hoạt động dạy học nói
chung – nghĩa là chung cho tất cả các môn học, thì cần thiết còn phải có các
nguyên tắc riêng, đặc thù cho từng môn học, cấp học,… Theo đó, nguyên tắc
dạy học môn giáo dục công dân ở trƣờng THPT là những luận điểm cơ bản,
những tiền đề mang tính quy luật để xây dựng lí luận dạy học môn GDCD, có
tác dụng chỉ đạo toàn bộ quá trình giảng dạy và học tập môn GDCD nhằm
thực hiện tốt mục đích và nhiệm vụ của việc học tập và giảng dạy môn học
này ở trƣờng THPT, từ việc xác định nội dung, lựa chọn phƣơng pháp đến
việc quyết định hình thức tổ chức dạy học sao cho phù hợp với quy luật nhận
Nguyên tắc khác với quy tắc, quy tắc đƣợc hiểu nhƣ những quy trình có tính
kĩ thuật.Và thƣờng đƣợc rút ra từ các thí nghiệm, thực nghiệm khoa học. So
với nguyên tắc, quy tắc có phạm vi hẹp hơn, nó đƣợc suy ra từ nguyên tắc,
phản ánh những luận điểm riêng của một nguyên tắc nào đó.
Ngày nay cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và
nhận thức của con ngƣời, các nguyên tắc dạy học môn GDCD ở trƣờng THPT
vẫn đang không ngừng đƣợc phát triển và hoàn thiện thành một hệ thống hoàn
chỉnh, thông thƣờng nó bao gồm các nguyên tắc cơ bản sau:
Thứ nhất, nguyên tắc tính khoa học.
Nguyên tắc tính khoa học trong dạy học môn GDCD là nguyên tắc đảm
bảo cung cấp đầy đủ và chính xác hệ thống tri thức cơ bản, thiết thực, hiện đại
phù hợp với thực tiễn của môn học và đặc điểm nhận thức của học sinh.
Nội dung của môn học bao giờ cũng mang tính khoa học. Tính khoa học
của nội dung môn học sẽ quyết định tính khoa học của việc lựa chọn phƣơng
pháp và hình thức tổ chức dạy học bộ môn. Nội dung môn GDCD bao gồm
những vấn đề cơ bản nhất của các môn khoa học Mác – Lênin, đƣờng lối cách
mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, pháp luật của Nhà nƣớc Cộng hoà Xã
hội Chủ nghĩa Việt Nam. Vì thế, môn GDCD mang tính khoa học sâu sắc, do
đó việc giảng dạy môn học cũng phải đảm bảo tính khoa học.
9
Thực hiện nguyên tắc tính khoa học trong dạy học môn GDCD sẽ đảm
bảo việc thực hiện những yêu cầu của quy luật về sự thống nhất giữa dạy học
và giáo dục, giữa dạy chữ và dạy ngƣời.
Đảm bảo tính khoa học trong dạy học môn GDCD là điều kiện cần thiết
để biến tri thức mà học sinh tiếp thu đƣợc thành niềm tin, thôi thúc học sinh
hành động theo lẽ phải, chân lí, học sinh sẽ say mê, hứng thú với môn học.
Tri thức khoa học bao giờ cũng là cơ sở của việc rèn luyện kĩ năng, kĩ
vững đối tƣợng học sinh, môi trƣờng xung quanh.
Hai là, sự kiện phảo chân thực,khái quát phải đúng, kết luận phải chính xác.
Để góp phần hình thành năng lực hoạt động, khả năng lí giải các hiện
tƣợng của cuộc sống cho học sinh và nâng cao tính thực tiễn, tính thuyết phục
của môn học tất yếu phải đƣa vào bài giảng những sự kiện thực tế sinh động
đã đƣợc chọn lọc. Phải hiểu rõ sự kiện, những nguyên nhân nhận thức và xã
hội dẫn tới sự kiện đó, phải biết vận dụng tri thức khoa học, những sự kiện
nêu ra cần đực lựa chọn cẩn thận, đảm bảo tính chân thực của chúng. Cần có
thái độ tôn trọng các ý kiến của học sinh nêu ra, phải đảm bảo tính chính xác,
tính thuyết phục của kết luận.
Ba là, đảm bảo hệ thống lôgíc của bài học.
Dạy học theo trình tự của sách giáo khoa GDCD chính là đảm bảo hệ thống
lôgíc của bài học. Vì khi xây dựng nội dng môn học các tác giả đã phải quan tâm
đến yêu cầu tính lôgíc khoa học của nội dung. Để thực hiện đƣợc đòi hỏi giáo
viên phải có trình độ khái quát cao, kiến thức khoa học chắc chắn, vốn sống và
kinh nghiệm giảng dạy phong phú. Nếu thực hiện tốt cách dạy học này sẽ góp
phần tích cực vào việc hình thành phát triển tƣ duy khoa học cho học sinh, gắn
chặt lí luận của môn học với thực tiễn luôn vận động và phát triển.
Thứ hai, nguyên tắc tính đảng.
Tính đảng của việc nghiên cứu và giảng dạy bất kỳ môn khoa học nào
đƣợc thể hiện ở quan điểm, lập trƣờng, ý thức chính trị của ngƣời nghiên cứu
11
và giảng dạy các môn khoa học đó. Tính đảng của việc nghiên cứu và giảng
dạy môn GDCD là tính đảng cộng sản, tức là nghiên cứu và giảng dạy môn
học này theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, đứng trên lập
trƣờng của giai cấp công nhân, bảo vệ và phục vụ lợi ích của giai cấp công
nhân và nhân dân lao động.
phạm trù, quy luật của học thuyết Mác – Lênin. Giáo viên phải luôn tự bổ
sung những tri thức mới, tự làm giàu thêm tri thức của mình bằng việc nghiên
cứu, đào sâu, suy nghĩ về những vấn đề lí luận đang và sẽ đặt ra. Giáo viên
cần và có thể tham gia phát triển sáng tạo các luận điểm của nó, phù hợp với
những điều kiện lịch sử cụ thể mới của thời đại, thế giới và dân tộc.
Hai là, đảm bảo tính chiến đấu của học thuyết Mác – Lênin trong dạy học.
Bản thân nguyên tắc tính đảng đã bao hàm tính chiến đấu.Khi giảng dạy
môn GDCD giáo viên cần phải phê phán những nhận thức lệch lạc, cần nhạy
bén, linh hoạt, kiên quyết vạch trần những thủ đoạn, hành vi công khai chống
học thuyết Mác, đặc biệt là cần phê phán sự vận dụng máy móc, giáo điều học
thuyết Mác – Lênin vào điều kiện hoàn cảnh cụ thể của nƣớc ta. Thực hiện
nguyên tắc này không chỉ nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học bộ môn
GDCD mà còn góp phần quan trọng trong việc bảo vệ và phát triển học thuyết
Mác – Lênin – học thuyết khoa học và cách mạng của giai cấp công nhân và
nhân dân lao động toàn thế giới
Đảm bảo nguyên tắc tính đảng trong dạy học môn GDCD còn góp phần
quan trọng trong việc hình thành, củng cố, phát triển và nâng cao ý thức pháp
quyền trong điều kiện thực hiện dân chủ hóa ở nƣớc ta, hình thành những
nhân tố đạo đức mới cho những thế hệ công dân tƣơng lai.
Thứ ba, nguyên tắc tính thực tiễn
Đảm bảo tính thực tiễn trong dạy học môn GDCD là nguyên tắc đòi hỏi
trong quá trình dạy học môn GDCD ở trƣờng THPT, ngƣời giáo viên bộ môn
phải đảm bảo làm cho tri thức của môn học gắn liền với thực tiễn sinh động
13
của cuộc sống, làm cho tri thức của môn học thực sự trở thành cơ sở, động lực
thôi thúc học sinh hành động theo lẽ phải.
Trong nhà trƣờng muốn học sinh tiếp thu đƣợc các tri thức khoa học,
của môn GDCD đến mức có thể làm chủ đƣợc chúng, sử dụng tƣơng đối
thành thạo chúng trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của mình.
1.1.2.Nguyên tắc tính vừa sức
Thứ nhất, quan niệm về nguyên tắc tính vừa sức
Trong quá trình dạy học, khi lựa chọn nội dung, phƣơng pháp và hình
thức tổ chức dạy học, việc nâng cao dần mức độ khó khăn trong học tập tƣơng
ứng với giới hạn cao nhất của vùng phát triển trí tuệ gần nhất nhằm tạo nên sự
căng thẳng về mặt trí lực, thể lực một cách phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, đặc
điểm cá biệt chính là bản chất của nguyên tắc tính vừa sức trong dạy học. Nói
cách khác nguyên tắc vừa sức trong dạy học đƣợc quan niệm là quá trình dạy
học phù hợp với trình độ tiếp thu tri thức mới của học sinh, kích thích, thúc
đẩy và đi trƣớc sự phát triển trí tuệ của học sinh.
Vừa sức trong dạy học không thể hiểu đơn giản là sức học sinh đến đâu
thì dạy đến đó, mà bao giờ dạy học cũng đề ra những nhiệm vụ khó khăn mà
dƣới sự chỉ đạo của giáo viên, học sinh bằng sự nỗ lực của mình có thể khắc
phục đƣợc. Cần lƣu ý rằng, mức độ khó khăn trong học tập của học sinh khác
với sự quá tải về mặt trí lực và thể lực, bởi vì sự quá tải đó sẽ làm yếu đi sự
nỗ lực ý chí, làm học sinh sớm bị mệt mỏi trong học tập, khả năng học tập sẽ
bị hạ thấp.
Trong thực tế thƣờng có hai loại biểu hiện của dạy học không vừa sức:
Một là, dạy những vấn đề quá mới, quá phức tạp học sinh không thể tiếp
thu nổi.
Hai là, dạy những vấn đề đơn giản, sơ sài không có tác dụng đối với học sinh.
Đảm bảo vừa sức trong dạy học môn GDCD là nguyên tắc đòi hỏi trong
quá trình dạy học môn GCDC ở trƣờng THPT, ngƣời giáo viên bộ môn phải
đảm bảo dạy học sao cho phù hợp với đặc điểm, trình độ của học sinh nhằm
15
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của các em trong quá trình
dạy học, góp phần phát triển những tƣ chất tốt đẹp của học sinh.
Môn GDCD bao gồm những tri thức về triết học, kinh tế - chính trị học
xã hội chủ nghĩa, khoa học lịch sử, Đảng Cộng sản Việt Nam, đƣờng lối chính
trị, đạo đức, pháp luật. Những tri thức đó đã đƣợc nâng lên trình độ lý luận
trừu tƣợng và khái quát cao. Đảm bảo tính vừa sức là điều kiện cần thiết để
đem lại chất lƣợng giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh. Đồng thời
cũng đảm bảo đƣợc nguyên tắc tính khoa học, tính đảng, tính thực tiễn trong
giảng dạy bộ môn.
Thứ ba, yêu cầu cơ bản của việc đảm bảo nguyên tắc tính vừa sức trong
dạy học môn GDCD ở trƣờng THPT
Một là, xác định khối lượng, mức độ kiến thức cần phải truyền thụ
Trong sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, kĩ thuật, sự đổi mới để xây
dựng và phát triển đất nƣớc, khối lƣợng tri thức của môn GDCD không chỉ
thay đổi mà còn tăng lên. Trong khi đó thời gian học tập môn học này ở trƣờng
THPT lại hạn chế. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải lựa chọn nội dung tri thức
môn học nhƣ thế nào cho vừa phải, hợp với khả năng nhận thức của học sinh
và quỹ thời gian dành cho môn học mà vẫn đảm bảo đƣợc hệ thống tri thức
khoa học hiện đại của môn GDCD. Đây là một điều rất khó xác định. Trong
thực tế, nhiều giáo viên khi dạy học đã sử dụng và bổ sung quá nhiều tƣ liệu
thông tin làm cho việc học tập của học sinh trở nên nặng nề, căng thẳng.
Ngƣợc lại có những giáo viên lại quá đơn giản nội dung tri thức trong sách
giáo khoa, biến nó thành bản tóm tắt để học sinh học cho dễ học thuộc. Câu
hỏi đặt ra nhiều khi quá dễ, học sinh không cần suy nghĩ cũng trả lời ngay
đƣợc, nhƣng có khi câu hỏi đƣa raang tính đánh đố hoặc quá khó vƣợt khả
năng trả lời của học sinh khiến học sinh không thấy hứng thú trong học tập.
Có giáo viên khi giảng dạy lại quá xa đà vào những câu chuyện vui vặt, giật
gân làm loãng trọng tâm của bài học hoặc lạm dụng quá mức các đồ dùng dạy
17
Copyright: Tài liệu đại học ©