TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA NÔNG NGHIỆP & SHƢD
BỘ MÔN BẢO VỆ THỰC VẬT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
Ngành: BẢO VỆ THỰC VẬT
KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG

ĐIỀU TRA TÌNH HÌNH GÂY HẠI VÀ KHẢO SÁT MỘT SỐ ĐẶC
ĐIỂM SINH HỌC CỦA SÂU ĐỤC TRÁI BƢỞI Citripestis
sagittiferella (Lepidoptera: Pyralidae) TẠI TỈNH
VĨNH LONG VÀ HẬU GIANG

Giáo viên hướng dẫn

Sinh viên thực hiện

Ts. Lê Văn Vàng

Trần Tấn Tài
MSSV: C1200802
Lớp: BVTV38LT

Cần Thơ, 2014


TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG

Luận văn tốt nghiệp Kỹ sƣ ngành Bảo Vệ Thực Vật với đề tài:

………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………....
Duyệt của Ban chủ nhiệm
Cần Thơ, … ngày …tháng…năm 2014
Khoa Nông Nghiệp Và Sinh Học Ứng Dụng

ii

Chủ Tịch Hội Đồng


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân. Các số liệu, kết quả
trình bày trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ
luận văn nào trƣớc đây.
Tác giả luận văn

Trần Tấn Tài

iii


LÝ LỊCH CÁ NHÂN

Họ và Tên: Trần Tấn Tài
Sinh ngày: 23/03/1988
Nguyên quán: ấp 2, xã Phƣơng Thịnh, huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp.
Con ông: Trần Văn Phan
Con bà: Trần Thị Phận
Đã tốt nghiệp phổ thông trung học năm 2007 tại trƣờng trung học phổ thông


TRẦN TẤN TÀI

v


Trần Tấn Tài, 2014: “Điều tra tình hình gây hại và khảo sát một số đặc điểm sinh
học của sâu đục trái bƣởi Citripestis sagittiferella (Lepidoptera: Pyralidae) tại tỉnh
Vĩnh Long và Hậu Giang” Luận văn tốt nghiệp Đại học, ngành Bảo Vệ Thực Vật,
khoa Nông Nghiệp Và Sinh Học Ứng Dụng, Trƣờng Đại Học Cần Thơ.
GVHD: Lê Văn Vàng

TÓM LƢỢC
Đề tài “Điều tra tình hình gây hại và khảo sát một số đặc điểm sinh học của
sâu đục trái bƣởi Citripestis sagittiferella (Lepidoptera: Pyralidae) tại tỉnh Vĩnh
Long và Hậu Giang” đƣợc thực hiện tại phòng thí nghiệm Phòng trừ sinh học, khoa
Nông Nghiệp &Sinh Học Ứng Dụng, trƣờng Đại học Cần Thơ từ tháng 09/2013 đến
tháng 05/2014. Kết quả ghi nhận nhƣ sau
- Hầu hết vƣờn bƣởi điều tra (86,5%) có diện tích là dƣới 10.000 m2 với tuổi cây
ở giai đoạn 8 – 15 năm tuổi. 100% nông hộ điều tra ở Vĩnh Long và 93% nông hộ điều
tra ở Hậu Giang là có cắt tỉa và vệ sinh vƣờn. Theo nông dân thì có 8 loài côn trùng và
một loài nhện gây hại trên vƣờn bƣởi Năm roi gồm sâu đục trái bƣởi, sâu đục vỏ trái
bƣởi, dòi hại đọt, nhện đỏ, rệp sáp, sâu đục cành, rầy mềm và bù lạch. Đa số nông dân
(99,5%) biết đƣợc sự hiện diện của ấu trùng, nhƣng hầu hết (dƣới 5%) không ghi nhận
đƣợc các giai đoạn trứng, nhộng và trƣởng thành của sâu đục trái bƣởi. 100% nông hộ
sử dụng thuốc trừ sâu để phòng trừ sâu đục trái bƣởi, trong đó 80% nông hộ phun
thuốc 7 – 10 ngày/lần từ giai đoạn rụng cánh hoa đến khi thu hoạch.
- Tỷ lệ trái bƣởi bị sâu đục trung bình trên cả hai địa bàn khảo sát là 2,6% (dao
động từ 1,6 - 3,7%). Các trái có đƣờng kính từ >5 - >10 cm đều bị sâu đục. Trong đó,
tỷ lệ trái bị đục ở đƣờng kính 5 – 10 cm (2,7% ở Vĩnh Long và 3,7% ở Hậu Giang) cao

2
1.2 ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI VÀ SINH HỌC SÂU ĐỤC TRÁI BƢỞI
2
Citripestis sagittiferella
1.2.1 Trứng
2
1.2.2 Ấu trùng
3
1.2.3 Nhộng
3
1.2.4 Thành trùng
3
1.3 TẬP QUÁN SINH SỐNG VÀ CÁCH GÂY HẠI CỦA SÂU ĐỤC
3
TRÁI BƢỞI Citripestis sagittiferella
1.4 BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ
4
1.4.1 Biện pháp canh tác
4
1.4.2 Biện pháp sinh học
4
1.4.3 Biện pháp hóa học
5
CHƢƠNG 2 PHƢƠNG TIỆN VÀ PHƢƠNG PHÁP
6
2.1 PHƢƠNG TIỆN
6
2.1.1 Thời gian và địa điểm
6
2.1.2 Vật liệu

ĐỤC TRÁI BƢỞI Citripestis sagittiferella
3.2.1 Trứng
3.2.2 Ấu trùng
3.2.3 Nhộng
3.2.4 Thành trùng
CHƢƠNG 4 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
4. 1 KẾT LUẬN
4. 2 ĐỀ NGHỊ
TÀI LIỆU THAM KHẢO

viii

11
11
12
13
14
15
18
18
20
20
20
21


DANH SÁCH BẢNG
Bảng
3.1
3.2

3.5

3.6
3.7

Tựa hình
Sự nhận biết của nông dân về các giai đoạn của sâu đục trái
bƣởi ở hai tỉnh Vĩnh Long và Hậu Giang
Thời gian phun thuốc bảo vệ thực vật để phòng trừ sâu đục
trái bƣởi của hộ nông dân tại tỉnh Vĩnh Long và Hậu Giang
Vòng đời của sâu đục trái bƣởi C. sagittiferella
Trứng của sâu đục trái bƣởi (a. Trứng mới đẻ, b. Trứng từ 1 –
2 ngày, c. Trứng từ 2 – 3 ngày, d. Trứng từ 4 - 5 ngày)
Ấu trùng của sâu đục trái bƣởi C. sagittiferella. a) ấu trùng
tuổi 1; b) ấu trùng tuổi 2; c) ấu trùng tuổi 3; d) ấu trùng tuổi
4; e) ấu trùng tuổi 5

Trang
11

Nhộng của sâu đục trái bƣởi
Thành trùng của sâu đục trái bƣởi

18
19

x

12
13



CHƯƠNG 1
LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU

1.1 SÂU ĐỤC TRÁI BƯỞI Citripestis sagittiferella
1.1.1 Phân loại
Sâu đục trái bưởi:
Bộ cánh vảy: Lepidoptera
Họ Ngài sáng: Pyralidae
Tên khoa học: Citripestis sagittiferella (Nguyễn Văn
Huỳnh và Lê Thị Sen, 2011).
1.1.2 Phân bố
Phân bố chủ yếu ở khu vực Đông Nam Á, sâu đục trái bưởi đã được ghi nhận
hiện diện tại Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan và Việt Nam. Ở Việt Nam,
sâu đục trái bưởi được ghi nhận xuất hiện và gây hại lẻ tẻ đầu tiên ở tỉnh Khánh
Hòa, lúc này chưa phát hiện được sự hiện diện của chúng ở ĐBSCL. Đến giữa
10/2011, sâu đục trái đã được phát hiện đồng loạt khắp ở các vùng cây có múi ở
ĐBSCL, cụ thể như Hậu Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Bến Tre, Tiền Giang, Vĩnh
Long, TP. Cần Thơ ..., và ngày càng bùng phát mạnh (Nguyễn Thị Thu Cúc, 2012).
1.1.3 Ký chủ
Ký chủ của C. sagittiferella đã được xác định là bưởi, chanh, quýt hồng … Ở
ĐBSCL, sâu gây hại phổ biến và nặng nhất trên bưởi, trong đó nặng nhất là bưởi Da
Xanh, bưởi Năm Roi, bưởi Lông Cổ Cò… Gần đây, ở nhiều nơi, sâu đục trái còn
lây lan và gây hại trên cây cam sành và rải rác trên một số cây có múi khác (Nguyễn
Văn Hòa và ctv., 2013).
1.2 MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI VÀ SINH HỌC CỦA SÂU ĐỤC TRÁI
BƯỞI Citripestis sagittiferella
1.2.1 Trứng
Trứng có hình tròn dẹp, giống vảy cá nhỏ, màu trắng trong, đường kính

BƯỞI Citripestis sagittiferella
Ấu trùng mới nở đục ngay vào phần vỏ trái ăn phần xốp của vỏ trái sau đó sâu
lớn dần và ăn sâu vào bên trong thịt trái, nhất là trên trái bưởi. Có thể có 3-5 ấu
trùng/trái, trường hợp gây hại nặng có thể >50 ấu trùng/trái. Do quá trình đục vào
bên trong gây vết thương cho trái nên nấm bệnh, ruồi/giòi xâm nhập vào đường đục
làm cho trái bị hư và rụng. Sâu đục và ăn rất nhanh, sâu ăn và thải phân tạo thành
lớp như mùn cưa bên ngoài vỏ trái, trái bị hại thường bị xì mủ (Nguyễn Văn Huỳnh
và Lê Thị Sen, 2011; báo cáo tổng hợp HN 14.06.2013).
Kết quả khảo sát cho thấy tất cả các giống bưởi ở ĐBSCL đều bị sâu gây hại,
và sự gây hại có thể xảy ra ở tất cả các giai đoạn phát triển của trái, từ rất sớm sau
đậu trái đến trái cận thu hoạch (Nguyễn Văn Hòa và ctv., 2013).
3


1.4 BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ
1.4.1 Biện pháp canh tác
- Tạo thông thoáng cho vườn: Cắt tỉa cành, trái bị sâu để tạo sự thông thoáng
nhằm giảm áp lực xâm nhiễm ban đầu của trưởng thành.
- Xử lý ra hoa đồng loạt để dễ quản lý sâu đục trái.
- Thu gom tiêu hủy trái bị hại: chôn trái bị sâu, bỏ vào túi nilon buộc kín
miệng, xử lý trái bị sâu hại bằng nước vôi 0,1%.
- Diệt nhộng bằng cách vệ sinh cỏ dại, rác mục trong vườn để hạn chế nơi
làm nhộng, nuôi gà ... (Một số sâu hại mới của Chi cục Bảo Vệ Thực Vật Phú Yên,
22.07.2013).
- Vệ sinh vườn thật kỹ (thường xuyên tỉa và tiêu hủy toàn bộ trái bị nhiễm
sâu kể cả những trái rụng trên mặt đất để diệt sâu), bồi bùn để hạn chế nơi sâu làm
nhộng, phun nước lên tán cây để hạn chế sâu đẻ trứng, sử dụng ánh sáng đèn xua
đuổi thành trùng.
- Tạo điều kiện cho cây ra chồi và hoa đồng loạt bằng việc cắt tỉa cành và
chế độ phân bón hợp lý để tăng sức khỏe cho cây. ( Hội thảo Sâu đục trái cây có

2.1.2 Một số vật liệu
- Nguồn bưởi bị nhiễm sâu đục trái được thu thập từ các vườn bưởi đã thu
hoạch đem về phòng thí nghiệm Phòng trừ Sinh Học, Bộ môn Bảo Vệ Thực Vật,
Khoa Nông Nghiệp và SHƯD, Trường Đại học Cần Thơ. Ấu trùng được nuôi trong
các hộp nhựa.
- Hộp nhựa, vợt bắt côn trùng, ly nhựa, túi nylon, túi giấy, bông gòn, kéo,
nhiếp, xà phòng, cồn 700.
- Sơ dừa được thanh trùng trong 1lần ở nhiệt độ 1210C trong 20 phút.
- Trái bưởi năm roi.
- Máy chụp ảnh.
- Phiếu điều tra và sổ ghi chép.
2. 2 PHƯƠNG PHÁP
2.2.1 Điều tra và khảo sát tình hình gây hại của sâu đục trái bưởi Citripestis
sagittiferella tại tỉnh Vĩnh Long và Hậu Giang
a) Điều tra nông dân
Sự điều tra được tiến hành trên 30 hộ đang canh tác bưởi Năm Roi ở tỉnh
Vĩnh Long (15 hộ) và tỉnh Hậu Giang (15 hộ) bằng biện pháp phỏng vấn chủ hộ
hoặc thành viên của nông hộ trực tiếp chăm sóc vườn theo phiếu câu hỏi đã được
soạn sẵn (phụ chương). Yêu cầu đối với nông hộ được phỏng vấn là đang canh tác
bưởi Năm Roi với diện tích vườn ≥ 2.000 m2 và cây đã cho thu hoạch. Nội dung của
phiếu điều tra là các câu hỏi về:
5


- Kỹ thuật canh tác: tưới nước, cỏ dại, đấp bùn, mật độ trồng.
- Nhận thức của nông dân về sâu đục trái bưởi.
- Tình hình gây hại và biện pháp phòng trừ đối với sâu đục trái bưởi.
b) Khảo sát trên vườn
Bên cạnh việc điều tra nông dân, sự gây hại của sâu đục trái bưởi còn được
khảo sát trực tiếp trên vườn. Trên vườn bưởi của hộ nông dân được phỏng vấn chọn

thành (một con đực và một con cái) vào trong túi giấy, một cặp/túi, theo dõi và ghi
nhận thời gian lúc bướm cái vũ hóa đến khi đẻ trứng.
Ghi nhận kích thước và thời gian phát triển ở từng giai đoạn phát triển của
sâu đục trái bưởi.
2.3 XỬ LÝ SỐ LIỆU
- Các số liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel 2003

7


CHƯƠNG 3
KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

3.1 TÌNH HÌNH CANH TÁC BƯỞI VÀ SỰ GÂY HẠI CỦA SÂU ĐỤC TRÁI
Thông tin về tình hình canh tác bưởi và sự gây hại của sâu đục trái bưởi đã
được ghi nhận bằng cách điều tra nông dân và khảo sát trực tiếp trên vườn bưởi của
30 nông hộ (15 hộ ở Vĩnh Long và 15 hộ ở Hậu Giang).
3.1.1 Kết quả điều tra nông dân
a) Một số đặc điểm canh tác
Bảng 3.1. Một số đặc điểm canh tác của vườn bưởi điều tra

Thông tin điều tra
- Diện tích vườn (≥ 2.000 m2)

Ghi nhận
≤5

5 - ≤ 10

>10


+ Vĩnh Long (%)

13

80

7

- Tuổi cây (năm)

- Cắt tỉa cành

Có

Không

+ Hậu Giang (%)

93

7

+ Vĩnh Long (%)

100

0

Có


74

26

+ Vĩnh Long (%)

87

13

Mùa mưa
+ Hậu Giang (%)

73

27

+ Vĩnh Long (%)

80

20

2-3 lần/năm

4 – 5 lần/năm

>5 lần/năm


Vĩnh Long có 100% nông dân thực hiện, còn ở Hậu Giang thì chỉ có 93% là nông
dân cắt tỉa cành và vệ sinh vườn.
Ở thời kỳ tưới nước tại hai tỉnh Vĩnh Long và Hậu Giang thì trong mùa mưa
tưới 2 – 3 lần/tuần luôn nhiều hơn tưới từ 4 – 5 lần/tuần và không nông dân nào
thực hiện tưới 1 lần/tuần.

9


Còn mùa nắng tưới nước tại hai tỉnh Vĩnh Long và Hậu Giang thì cũng là
tưới từ 2 – 3 lần/tuần luôn được nhiều nông dân chọn hơn là tưới 1 lần/tuần và
không nông dân nào thực hiện tưới từ 4 – 5 lần/tuần.
Riêng đối với bón phân thì tỉnh Vĩnh Long nông dân bón 4 – 5 lần/năm
chiếm 40%, 8 – 9 lần/năm chiếm 60% và ở Hậu Giang thì nông dân bón từ 2 – 3
lần/năm chiếm 13%, 4 – 5 lần/năm chiếm 20%, còn lại 8 – 9 lần/năm là được nông
dân chọn nhiều nhất 67% (bảng 3.1). Như vậy, ở tỉnh Hậu Giang nông dân bón 2-3
lần/năm, còn ở tỉnh Vĩnh Long thì không.
b) Thành phần côn trùng gây hại trên vườn bưởi điều tra
Bảng 3.2 Thành phần côn trùng và nhện gây hại trên vườn bưởi năm roi

Tỷ lệ nông hộ (%)
TT

Thành phần côn trùng
Vĩnh Long

Hậu Giang

Trung Bình


4

Dòi hại đọt

33,3

46,7

40,0

5

Nhện đỏ

33,3

40,0

36,7

6

Rệp sáp

33,3

26,7

30,0


Kết quả trình bày trong Bảng 3.2 cho thấy có 8 loài côn trùng và một loài nhện gây
hại trên vườn bưởi Năm Roi ở Vĩnh Long và Hậu Giang. 100% nông dân cho rằng
sâu đục trái bưởi là đối tượng gây hại quan trọng, tiếp theo là sâu đục vỏ trái
(83,3%), sâu vẽ bùa (56,7%) và dòi hạt đọt (40%). Các đối tượng còn lại gồm nhện
đỏ, rệp sáp, sâu đục cành, rầy mềm và bù lạch đều có tỷ lệ nông dân ghi nhận dưới
40%.

10


Tỷ lệ nông hộ nhận biết (%)

c) Sự nhận biết của nông dân về sâu đục trái bưởi và biện pháp phòng trừ

Giai đoạn nhận biết
Hình 3.1 Sự nhận biết của nông dân về các giai đoạn của sâu đục trái bưởi ở hai tỉnh Vĩnh
Long và Hậu Giang.

Kết quả trình bày ở Hình 3.1 cho thấy hầu hết nông dân được phỏng vấn
(99,8% ở Vĩnh Long và 99,2% ở Hậu Giang) nhận biết được ấu trùng của sâu đục
trái bưởi. Trong khi gần như không có nông dân (dưới 5%) nhận biết được trứng,
nhộng và trưởng thành của đối tượng gây hại này. Nhận biết được giai đoạn trái
bưởi mới bị xâm nhiễm (giai đoạn trứng) để phòng trị sớm là rất quan trọng. Theo
Lê Văn Vàng và ctv. (2013), ấu trùng tuổi 1 của sâu đục trái đã có khả năng đục sâu
vào bên trong trái là từ 0,3 - 2,5 cm, trung bình 1,3 cm và khi ấu trùng đạt đến tuổi 2
thì trái bị đục không thể phục hồi được.
d) Thời gian phun thuốc trừ sâu để phòng trừ sâu đục trái bưởi
Để phòng trừ sâu đục trái bưởi, 100% nông dân được điều tra áp dụng biện
pháp phun thuốc trừ sâu hóa học với các loại thuốc gồm Yamida 10WP
(Imidacloprid), Dragon 585EC (Cypermethrin + Chlorpysiphos Ethyl), Ascend

non hơn là trên trái già trừ trường hợp mật số của chúng cao.
12


Bảng 3.3 Tỉ lệ gây hại của sâu đục trái bưởi theo kích thước trái

Vĩnh Long
Đường kính trái

Hậu Giang

Số trái quan
sát

Tỷ lệ trái bị
đục (%)*

Số trái quan
sát

Tỷ lệ trái bị
đục (%)*



2,8 (350)

* Số trong ngoặc đơn thể hiện số trái bưởi bị đục.
3.2 MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI VÀ SINH HỌC CỦA SÂU ĐỤC TRÁI
BƯỞI Citripestis sagittiferella

4,09 ngày

Ấu trùng

Trứng

(5 tuổi; 13,44 ngày)
(1,83 ngày)

29,46 ngày

10,13 ngày

Trưởng thành

Nhộng (10,13 ngày)

13


Hình 3.3 Vòng đời của sâu đục trái bưởi C. sagittiferella.

Một số đặc điểm hình thái và sinh học của sâu đục trái bưởi được khảo sát trong