TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 2011-2015
ĐỀ TÀI:
THỦ TỤC ĐĂNG KÝ QUYỀN TÁC GIẢ THEO
PHÁP LUẬT VIỆT NAM
Giảng viên hướng dẫn:
Sinh viên thực hiện:
Ths. Nguyễn Phan Khôi
Trần Thị Yến Nhi
Bộ môn: Luật Tư pháp
MSSV: 5117334
Lớp: Luật Hành chính – K37
Cần Thơ, Tháng 12/2014
Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn này, người viết đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ và góp ý
kiến nhiệt tình của giảng viên hướng dẫn - thầy Nguyễn Phan Khôi, bộ môn Luật Tư pháp
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi
SVTH: Trần Thị Yến Nhi
Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam
MỤC LỤC
Trang
LỜI MỞ ĐẦU
CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN TÁC GIẢ, ĐĂNG KÝ QUYỀN
TÁC GIẢ.................................................................................................................................1
1.1. Lý luận chung về quyền tác giả .....................................................................................1
1.1.1. Khái niệm tác giả ....................................................................................................1
1.1.2. Khái niệm quyền tác giả ...........................................................................................3
1.1.2.1. Khái niệm ............................................................................................................3
1.1.2.2. Nội dung ..............................................................................................................4
1.1.3. Thời điểm phát sinh quyền tác giả ...........................................................................7
1.1.4. Đối tượng được bảo hộ quyền tác giả......................................................................8
2.2.5.2. Trường hợp không cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả ..................... 33
2.2.5.3. Thời hạn cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả .................................... 33
2.2.6. Phạm vi hiệu lực của Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả........................... 34
2.2.7. Trường hợp cấp lại, đổi, hủy bỏ hiệu lực Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác
giả........................................................................................................................................... 34
2.2.7.1. Trường hợp cấp lại, đổi Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả ................... 34
2.2.7.2. Trường hợp hủy bỏ hiệu lực Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả............. 37
2.2.8. Quy định về khiếu nại, tố cáo liên quan đến đăng ký quyền tác giả .................... 38
2.2.8.1. Quy định về khiếu nại liên quan đến đăng ký quyền tác giả ............................ 38
2.2.8.2. Quy định về tố cáo liên quan đến đăng ký quyền tác giả ................................. 39
CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ VẤN ĐỀ ĐĂNG KÝ QUYỀN TÁC GIẢ Ở VIỆT
NAM HIỆN NAY ................................................................................................................. 41
3.1. Thực trạng việc đăng ký quyền tác giả ở Việt Nam .................................................. 41
3.1.1. Thực trạng đăng ký quyền tác giả trong thời gian qua ........................................ 41
3.1.2. Những vướng mắc, bất cập phát sinh trong việc đăng ký quyền tác giả ............. 45
3.2. Nguyên nhân .................................................................................................................. 51
3.2.1. Nguyên nhân chủ quan .......................................................................................... 52
3.2.2. Nguyên nhân khách quan ...................................................................................... 52
3.3. Đề xuất hướng hoàn thiện ............................................................................................ 52
KẾT LUẬN ........................................................................................................................... 55
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi
SVTH: Trần Thị Yến Nhi
Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam
LỜI MỞ ĐẦU
----- ----1. Lý do chọn đề tài
việc quan tâm đến đăng ký bảo hộ bản quyền tác giả sẽ là việc làm rất thiết thực và đảm bảo
an toàn cho chính cá nhân, tổ chức đó trong giai đoạn hiện nay. Vấn nạn xâm phạm bản
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi
SVTH: Trần Thị Yến Nhi
Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam
quyền ở Việt Nam ngày càng diễn ra phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi. Các đối tượng bản
quyền bị xâm phạm mạnh mẽ nhất, tràn lan nhất, phải kể đến các bài hát, phim ảnh khi mọi
người đều có thể nghe, xem trực tuyến hoặc tải về vô điều kiện; các tác phẩm viết như giáo
trình, sách, sáng tác,... được in lậu và bày bán rộng rãi; các phần mềm máy tính được sao
chép, sử dụng mà không có bất cứ sự đáp trả nào cho chủ sở hữu; và còn nhiều tác phẩm
nữa là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả bị xâm phạm một cách ngang nhiên.
Từ những lý do trên nên người viết lựa chọn đề tài: "Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo
pháp luật Việt Nam" với mong muốn góp phần làm rõ hơn những quy định của pháp luật về
quyền tác giả, đặc biệt là quy định về trình tự và thủ tục đăng ký đối với những loại hình tác
phẩm được bảo hộ theo quy định của pháp luật, đồng thời giúp cho những chủ thể có tác
phẩm được bảo hộ hiểu rõ hơn những quy định về thủ tục đăng ký để họ có thể tự bảo vệ
được tài sản trí tuệ mà họ đã tạo ra.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Người viết nghiên cứu đề tài: "Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam"
để hiểu và nắm rõ hơn những quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ về những thủ tục đăng
ký quyền tác giả đối với những tác phẩm được bảo hộ theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ
hiện hành. Đồng thời, đề cập đến những bất cập trong quá trình đăng ký quyền tác giả và
hướng giải quyết những bất cập đó để hệ thống pháp luật về thủ tục đăng ký quyền tác giả
có thể hoàn thiện hơn nữa.
3. Phạm vi nghiên cứu
Sở hữu trí tuệ là lĩnh vực có phạm vi nghiên cứu rộng, bao gồm nhiều đối tượng được
Nhà nước bảo hộ. Trong phạm vi nghiên cứu, do hạn chế về hiểu biết và thời gian nghiên
và phát triển của việc đăng ký quyền tác giả; quy định đăng ký theo luật pháp Quốc tế và ý
nghĩa, tầm quan trọng của việc đăng ký quyền tác giả.
1.1. Lý luận chung về quyền tác giả
1.1.1. Khái niệm tác giả
Theo khoản 1 Điều 736 Bộ luật Dân sự 2005 quy định: “Người sáng tạo tác phẩm văn
học, nghệ thuật, khoa học (sau đây gọi chung là tác phẩm) là tác giả của tác phẩm đó.
Trong trường hợp có hai người hoặc nhiều người cùng sáng tạo tác phẩm thì những người
đó là các đồng tác giả.” Vậy tác giả là những người bằng lao động trí tuệ của mình, trực
tiếp sáng tạo ra một phần hoặc toàn bộ tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học thể hiện
dưới dạng vật chất nhất định. Ví dụ: Nhạc sỹ Trịnh Công Sơn là người đã sáng tác những
bài hát như: Cát bụi, Biển nhớ, Diễm xưa, Hạ trắng,... như vậy thì Nhạc sỹ Trịnh Công
Sơn chính là tác giả của những tác phẩm nhạc đó.
Ngoài việc sáng tạo ra tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học thì tác giả còn là người
sáng tạo ra các tác phẩm phái sinh từ các tác phẩm của người khác, bao gồm tác phẩm
được dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, tác phẩm phóng tác, cải biên, chuyển thể,
biên soạn, chú giải, tuyển chọn.1 Tác phẩm phái sinh được hiểu là tác phẩm được tác giả
sáng tạo nên dựa trên một hay nhiều tác phẩm khác, việc sáng tạo này phải được sự đồng ý
của tác giả của tác phẩm gốc đó. Ví dụ như một tác phẩm thơ của tác giả A nhưng được tác
giả B chuyển thành một bài hát hoặc một bài hát tiếng anh được dịch sang bài hát tiếng
việt.
Trong thực tế, có nhiều trường hợp cũng cùng một tác phẩm nhưng không phải lúc nào
tác phẩm đó cũng chỉ được một tác giả sáng tạo ra mà lại đồng thời có hai người hoặc nhiều
người sáng tạo ra, họ cùng nhau hợp tác để cùng sáng tạo ra một tác phẩm hay có giá trị cao.
1
Khoản 2, Điều 736, Bộ luật Dân sự 2005.
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi
1
chất nhất định để từ đó có thể nhận biết, sao chép hoặc truyền đạt.”3 Điều đó có nghĩa là
quyền tác giả không phát sinh đối với những ý tưởng sáng tạo, pháp luật không bảo hộ ý
tưởng. Pháp luật chỉ bảo hộ những ý tưởng về văn học, nghệ thuật và khoa học đã được
hình thành bằng tác phẩm và định hình ở bất kỳ dạng vật chất nào (trên giấy, phim nhựa,
băng đĩa từ, băng đĩa lade, gỗ, kim loại hoặc bất kỳ loại hình vật chất nào đã có và sẽ có
trong tương lai).
2
Khoản 2, Điều 8, Nghị định 100/2006/NĐ-CP ngày 21 tháng 9 năm 2006 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một
số điều của Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan.
3
Khoản 5, Điều 4, Nghị định 100/2006/NĐ-CP ngày 21 tháng 9 năm 2006 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một
số điều của Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan.
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi
2
SVTH: Trần Thị Yến Nhi
Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam
1.1.2. Khái niệm quyền tác giả
1.1.2.1. Khái niệm
Hiểu theo nghĩa rộng: Quyền tác giả được hiểu là một chế định pháp luật bao gồm hệ
thống các quy phạm pháp luật do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành để điều chỉnh
các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình sáng tạo, sử dụng và định đoạt các tác phẩm
trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật, khoa học.
3
SVTH: Trần Thị Yến Nhi
Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam
sửa đổi, bổ sung 20095 hoặc theo quy định của pháp luật. Vì vậy, quyền tác giả không chỉ là
quyền riêng biệt của cá nhân mà đó cũng là quyền của tổ chức.
Quyền tác giả là những quyền mà pháp luật cho phép tác giả được thực hiện đối với tác
phẩm của mình. Đây cũng là một dạng độc quyền dành cho tác giả, nhằm khuyến khích sự
sáng tạo của mọi người, thúc đẩy xã hội phát triển. Quyền tác giả mang lại quyền và lợi ích
cho tác giả đồng thời chống lại sự xâm phạm của người khác, chính vì thế quyền này hạn
chế việc tiếp cận của mọi người đối với tác phẩm. Vấn đề đặt ra là phải làm hài hòa lợi ích
của tác giả và lợi ích của cộng đồng, các nước khi ban hành luật đều chú ý đến điều này.
1.1.2.2. Nội dung
Quyền tác giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản. Quyền nhân thân là quyền gắn
liền với tác giả không thể chuyển giao được. Theo quy định tại Điều 24 của Bộ luật Dân sự
2005, quyền nhân thân là quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân, không thể chuyển giao cho
người khác chỉ trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Những quyền này gắn liền với
danh dự, uy tín của tác giả mà không mang lại lợi ích vật chất nào, đây cũng là đặc điểm
chung của quyền nhân thân. Quyền này được quy định cụ thể tại Điều 19 của Luật Sở hữu
trí tuệ 2005 đã được sửa đổi, bổ sung 2009 bao gồm các quyền sau:
Một là, quyền được tự mình đặt tên cho tác phẩm mà mình sáng tạo ra. Tuy nhiên quyền
này sẽ không áp dụng đối với tác phẩm dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác theo
Khoản 1 Điều 22 Nghị định 100/2006/NĐ-CP.
Hai là, quyền được đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm của mình; được nêu tên
thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố và sử dụng;
Ba là, quyền được công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm. Theo
quy định tại Khoản 2 Điều 22 Nghị định 100/2006/NĐ-CP thì quyền này cho phép tác giả
phát hành tác phẩm đến công chúng với số lượng bản sao đủ để đáp ứng nhu cầu hợp lý của
Ngược lại quyền tài sản thường mang lại cho tác giả những lợi ích vật chất nhất định,
quyền này có thể được tác giả chuyển giao từng phần hoặc toàn bộ. Vì vậy quyền tài sản có
thể thuộc về tác giả hoặc không. Quyền này bao gồm các quyền quy định tại Điều 20 Luật
Sở hữu trí tuệ 2005 đã được sửa đổi, bổ sung 2009 cụ thể như sau:
Một là, quyền được làm tác phẩm phái sinh. “Tác phẩm phái sinh là tác phẩm dịch từ
ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, tác phẩm phóng tác, cải biên, chuyển thể, biên soạn, chú
giải, tuyển chọn.”6 Theo quyền này thì tác giả có quyền sáng tác tác phẩm phái sinh từ tác
phẩm của người khác.
Hai là, quyền được biểu diễn tác phẩm của mình trước công chúng được quy định tại
Khoản 1 Điều 23 Nghị định 100/2006/NĐ-CP. Theo quy định thì quyền này do chủ sở hữu
quyền tác giả độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện biểu diễn tác phẩm
một cách trực tiếp hoặc thông qua các chương trình ghi âm, ghi hình hoặc bất kỳ phương
tiện kỹ thuật nào mà công chúng có thể tiếp cận được; Biểu diễn tác phẩm trước công chúng
bao gồm việc biểu diễn tác phẩm tại bất cứ nơi nào ngoại trừ tại gia đình.
Ba là, quyền được sao chép tác phẩm quy định tại Khoản 5 Điều 1 Nghị định số
85/2011/NĐ-CP của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số
100/2006/NĐ-CP ngày 21 tháng 9 năm 2006 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số
điều của Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan. Quyền
này là một trong các quyền tài sản độc quyền thuộc quyền tác giả, do chủ sở hữu thực hiện
hoặc cho phép người khác thực hiện việc tạo ra bản sao tác phẩm bằng bất kỳ phương tiện
hay hình thức nào, bao gồm cả việc tạo ra bản sao dưới hình thức điện tử.
Bốn là, quyền được phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm quy định tại
Khoản 3 Điều 23 Nghị định 100/2006/NĐ-CP. Theo quy định thì quyền này là quyền của
chủ sở hữu quyền tác giả độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện bằng bất
kỳ hình thức, phương tiện kỹ thuật nào mà công chúng có thể tiếp cận được để bán, cho thuê
hoặc các hình thức chuyển nhượng khác bản gốc hoặc bản sao tác phẩm; Đối với tác phẩm
tạo hình, tác phẩm nhiếp ảnh thì quyền phân phối còn bao gồm cả việc trưng bày, triển lãm
trước công chúng.
6
Theo quy định tại Điều 27 Nghị định 100/2006/NĐ-CP thì chủ sở hữu quyền tác giả bao
gồm các đối tượng sau: “Tổ chức, cá nhân Việt Nam; Tổ chức, cá nhân nước ngoài có tác
phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định tại Việt Nam; Tổ chức, cá
nhân nước ngoài có tác phẩm được công bố lần đầu tiên tại Việt Nam; Tổ chức, cá nhân
nước ngoài có tác phẩm được bảo hộ tại Việt Nam theo Điều ước quốc tế về quyền tác giả
mà Việt Nam là thành viên.”
Cụ thể hơn, chủ sở hữu quyền tác giả có thể là một trong các đối tượng sau:
Thứ nhất, chủ sở hữu quyền tác giả là tác giả (Điều 37 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 đã được
sửa đổi, bổ sung 2009): Chính tác giả là người sáng tạo ra tác phẩm và đồng thời cũng là
chủ sở hữu của tác phẩm. Tác giả sử dụng thời gian, tài chính, cơ sở vật chất - kỹ thuật của
mình để sáng tạo ra tác phẩm và tác giả sẽ có được các quyền nhân thân và quyền tài sản
quy định tại Điều 19 và 20 của Luật Sở hữu trí tuệ 2005 đã được sửa đổi, bổ sung 2009.
Thứ hai, chủ sở hữu quyền tác giả là các đồng tác giả (Điều 38 Luật Sở hữu trí tuệ 2005
đã được sửa đổi, bổ sung 2009). Các đồng tác là những người đã sáng tạo ra tác phẩm và
đồng thời cũng cùng là chủ sở hữu của tác phẩm. Họ đã sử dụng thời gian, tài chính, cơ sở
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi
6
SVTH: Trần Thị Yến Nhi
Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam
vật chất - kỹ thuật của mình để cùng nhau sáng tạo ra tác phẩm và họ có chung các quyền
quy định tại Điều 19 và 20 của Luật Sở hữu trí tuệ 2005 đã được sửa đổi, bổ sung 2009.
Thứ ba, chủ sở hữu quyền tác giả là tổ chức, cá nhân giao nhiệm vụ cho tác giả hoặc giao
kết hợp đồng với tác giả (Điều 39 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 đã được sửa đổi, bổ sung 2009).
Trường hợp chủ sở hữu quyền tác giả không phải là người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm mà
tác giả là người được giao nhiệm vụ sáng tác tác phẩm nên tác giả không có quyền sở hữu
7
SVTH: Trần Thị Yến Nhi
Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam
tranh chấp, có nghĩa là phải xác định tác phẩm đó có phải là tác phẩm thỏa mãn các điều
kiện liên quan đến tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả hay không và tác phẩm có được
hưởng quyền tác giả hay không.
Thời điểm phát sinh quyền tác giả là khoảng thời gian được tính từ lúc tác phẩm được tác
giả tạo ra, được hoàn thành và không nhất thiết là tác phẩm đó có nội dung ra sao, hình thức
như thế nào miễn là đã được tạo ra thì sẽ phát sinh quyền tác giả đối với tác phẩm đó.
Theo như quy định tại Khoản 1 Điều 739 của Bộ luật Dân sự 2005 thì thời điểm phát sinh
quyền tác giả là thời điểm được tính kể từ ngày một tác phẩm được sáng tạo và đã được thể
hiện dưới một hình thức vật chất nhất định.
Và quy định đó đã được nêu rõ hơn, cụ thể hơn tại Khoản 1 Điều 6 của Luật Sở hữu trí
tuệ 2005 đã được sửa đổi, bổ sung 2009 như sau: “Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác
phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân
biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố,
đã đăng ký hay chưa đăng ký.”
Có nghĩa là quyền tác giả sẽ phát sinh kể từ khi một tác phẩm nào đó được tạo ra và đã
được thể hiện bằng một hình thức vật chất nhất định, đó là sự thể hiện ra bên ngoài của tác
phẩm cho mọi người đều biết đến (ví dụ như các tác phẩm có thể được thể hiện bằng chữ
viết, các ký tự khác, đường nét, hình khối, bố cục, màu sắc, âm thanh, hình ảnh hoặc sự tái
hiện bằng âm thanh, hình ảnh dưới dạng vật chất nhất định để từ đó có thể nhận biết, sao
chép hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng); khi một tác phẩm được tạo ra sẽ không
phân biệt nội dung trong đó là như thế nào, chất lượng ra sao, bất kể bằng hình thức gì, ngôn
ngữ gì và đã công bố hay chưa, miễn là tác phẩm đó được tạo ra và được thể hiện bằng một
hình thức cụ thể là được bởi vì quyền tác giả chỉ bảo hộ hình thức sáng tạo, không bảo hộ
các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả như sau: “Tác phẩm văn học, nghệ thuật
và khoa học được bảo hộ bao gồm:
- Tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác được thể
hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác;
- Bài giảng, bài phát biểu và bài nói khác;
- Tác phẩm báo chí;
- Tác phẩm âm nhạc;
- Tác phẩm sân khấu;
- Tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự (sau đây gọi
chung là tác phẩm điện ảnh);
- Tác phẩm tạo hình, mỹ thuật ứng dụng;
- Tác phẩm nhiếp ảnh;
- Tác phẩm kiến trúc;
- Bản họa đồ, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ liên quan đến địa hình, kiến trúc, công trình khoa
học;
- Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian;
- Chương trình máy tính, sưu tập dữ liệu.”
Ngoài các loại hình tác phẩm được bảo hộ nêu trên thì Khoản 2 Điều 14 của Luật Sở hữu
trí tuệ 2005 đã được sửa đổi, bổ sung 2009 còn quy định: “Tác phẩm phái sinh chỉ được bảo
hộ theo quy định tại khoản 1 Điều này nếu không gây phương hại đến quyền tác giả đối với
tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh.” Theo quy định này, tác phẩm phái sinh
7
Điều 737, Bộ luật Dân sự 2005.
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi
9
về tác giả, tác phẩm, chủ sở hữu quyền tác giả. Việc đăng ký quyền tác giả không phải là
thủ tục bắt buộc để các chủ thể đăng ký được hưởng quyền tác giả, tuy nhiên việc đăng ký
với cơ quan có thẩm quyền sẽ rất quan trọng trong việc bảo vệ quyền tác giả, đặc biệt là khi
có tranh chấp về quyền tác giả xảy ra sẽ rất dễ dàng để chứng minh quyền tác giả của mình
đối với một tác phẩm cụ thể.
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi
10
SVTH: Trần Thị Yến Nhi
Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam
1.2.2. Lịch sử quy định về việc đăng ký quyền tác giả
Quyền tác giả được quy định khác nhau ở các nước trên thế giới. Tại Việt Nam, ngay từ
bản Hiến pháp năm 1946 đã ghi nhận những quyền cơ bản của công dân liên quan đến
quyền tác giả. Kể từ đó cho đến nay, hệ thống các văn bản pháp luật quy định về quyền tác
giả, các chế tài về hành chính, dân sự, hình sự đã được định hình, bước đầu tạo được hành
lang pháp lý bảo hộ thành quả lao động sáng tạo, khuyến khích phát triển các hoạt động
sáng tạo nghệ thuật.
Ngày 02/06/1976, Việt Nam đã tham gia tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO). Nhưng
bước ngoặc phải được tính từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đề ra phương hướng được
cụ thể tại Điều 60 Hiến Pháp 1992: “Công dân có quyền nghiên cứu khoa học, kỹ thuật,
phát minh, sáng chế, sáng kiến cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, sáng tác phê bình văn
học, nghệ thuật và tham gia các hoạt động văn hóa khác. Nhà nước bảo hộ quyền tác giả,
quyền sở hữu công nghiệp.”
Với sự giúp đỡ của WIPO, chúng ta đã soạn thảo và ban hành Pháp lệnh bảo hộ quyền
tác giả 1994, trong đó có các điều luật được điều chỉnh sao cho phù hợp với Công ước
Berne, mặc dù đến tháng 10/2004 Việt Nam mới tham gia. Pháp lệnh này quy định về điều
đăng ký được quy định tại Điều 23 của nghị định này như sau: “Cá nhân, tổ chức là tác giả,
đồng tác giả hoặc chủ sở hữu tác phẩm có quyền nộp đơn đăng ký bảo hộ quyền tác giả,
quyền sở hữu tác phẩm.” Về thủ tục đăng ký quyền tác giả được nghị định này quy định:
- “Tác giả, đồng tác giả, chủ sở hữu tác phẩm muốn đăng ký quyền tác giả, quyền sở hữu
tác phẩm phải có đơn đăng ký yêu cầu bảo hộ theo mẫu do Bộ Văn hóa - Thông tin ban
hành.
- Người nộp đơn phải xuất trình các tư liệu, giấy tờ cần thiết chứng minh mình là tác giả,
đồng tác giả, chủ sở hữu tác phẩm và nộp lệ phí đăng ký theo quy định; tác giả, đồng tác
giả, chủ sở hữu tác phẩm có thể ủy quyền cho cá nhân, pháp nhân khác thực hiện các thủ
tục đăng ký; giấy ủy quyền phải có chứng nhận của Công chứng Nhà nước hoặc chứng thực
của Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn nơi cư trú của tác giả, đồng tác giả, chủ sở hữu
tác phẩm.
- Trong trường hợp người thừa kế đến đăng ký phải xuất trình giấy tờ chứng minh mình
là người thừa kế hợp pháp.”8
Như vậy, vấn đề về thủ tục đăng ký quyền tác giả cũng đã được nêu khá rõ tại nghị định
76/1996/NĐ-CP, tuy nhiên đến tháng 5/2005 Bộ luật Dân sự 1995 được sửa đổi bổ sung,
các quy định về quyền tác giả đã được thu hẹp hơn nhiều cho thấy quyền tác giả là một
quyền dân sự, có những phương pháp điều chỉnh của luật Dân sự, bên cạnh đó nó cũng có
những tính chất riêng. Cụ thể là Bộ luật Dân sự 2005 chỉ quy định khái quát về quyền tác
giả thôi, không đề cập đến vấn đề thủ tục đăng ký (từ Điều 736 đến Điều 743).
Vậy trong suốt quá trình lịch sử thì quy định về vấn đề đăng ký quyền tác giả vẫn chưa
được đề cập cụ thể, đa số các văn bản luật và dưới luật chỉ đề cập những vấn đề chung sơ
lược về quyền tác giả mà thôi. Đến ngày 29/11/2005, Luật Sở hữu trí tuệ đã được Quốc Hội
ban hành để đánh dấu một thời kỳ đổi mới về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ nói chung và
quyền tác giả nói riêng. Khi Luật Sở hữu trí tuệ 2005 ra đời thì mới có quy định cụ thể về
vấn đề đăng ký quyền tác giả từ Điều 49 đến Điều 55 đã quy định rõ về các thủ tục đăng ký
quyền tác giả. Ngày 19/6/2009, Luật Sở hữu trí tuệ đã được sửa đổi, bổ sung một số điều
cho phù hợp với tình hình hiện tại nhưng những nội dung quy định về phần thủ tục đăng ký
quyền tác giả cũng không có thay đổi gì cho thấy quy định đó vẫn còn phù hợp. Tuy nhiên,
việc đăng ký quyền tác giả cũng không phải là thủ tục bắt buộc và Nhà nước chỉ khuyến
phép bản ghi âm của họ
- Hiệp ước WIPO về biểu diễn và bản ghi âm (WPPT) (1996)
- Công ước toàn cầu về bản quyền (UCC)
Trong số các Điều ước Quốc tế mà Việt Nam đã tham gia trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ thì
chỉ có một vài Điều ước quy định về vấn đề quyền tác giả tiêu biểu là các Điều ước Quốc tế
sau:
- Công ước Berne bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật (có hiệu lực tại Việt Nam
từ ngày 26/10/2004)
- Hiệp ước WIPO về Quyền tác giả (WCT)
- Công ước toàn cầu về bản quyền (UCC)
Trước tiên, chúng ta sẽ đề cập đến nội dung của Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm
văn học và nghệ thuật. Trước đây, các nước trong hệ thống pháp luật về bản quyền yêu cầu
chủ thể quyền phải đăng ký thì mới được công nhận quyền tác giả. Chính công ước Berne
(1971) đã đem lại sự hài hòa giữa hai hệ thống: Pháp luật bản quyền và Pháp luật quyền tác
giả, các nước thành viên phải chấp nhận một nguyên tắc cơ bản đó là nguyên tắc bảo hộ tự
động, theo nguyên tắc này thì tác phẩm sẽ được bảo hộ ngay từ khi được thể hiện dưới một
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi
13
SVTH: Trần Thị Yến Nhi
Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam
hình thức nhất định mà không phụ thuộc vào bất kỳ thủ tục đăng ký nào (Khoản 2 Điều 5
Công ước Berne). Quy định này theo tư tưởng lấy quyền lợi của tác giả làm trung tâm, tạo
điều kiện cho tác giả có được quyền một cách dễ dàng.
Đối với tác phẩm, Công ước Berne dành sự bảo hộ cho tất cả các ý tưởng về sản phẩm
trong các lĩnh vực văn học, khoa học và nghệ thuật được định hình dưới dạng vật chất nhất
định đã hoặc sẽ có trong tương lai, không phân biệt hình thức và cách thức thể hiện, không
Khoản 1, Điều 3, Công ước toàn cầu về bản quyền.
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi
14
SVTH: Trần Thị Yến Nhi
Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam
quy định bảo hộ quyền tác giả phải coi điều kiện được đáp ứng khi trên các bản sao của tác
phẩm được công bố lần đầu tiên có dấu hiệu chữ "C" (Copyright) bên trong vòng tròn .
1.2.3.2. Quy định trong Luật của một số Quốc gia
Vấn đề bảo hộ quyền tác giả của một số Quốc gia trên thế giới vẫn chưa được chú trọng,
quan tâm nhiều. Tuy nhiên, việc đăng ký bảo hộ sẽ giúp cho tác giả có được bằng chứng
bảo vệ tác phẩm của mình khi xảy ra tranh chấp. Một số Quốc gia có Luật về quyền tác giả
như: Nhật Bản (Luật Quyền tác giả Nhật Bản), Hoa Kỳ (Luật Quyền tác giả Hợp chủng
quốc Hoa Kỳ) và Thụy Điển (Luật Quyền tác giả tác phẩm văn học và nghệ thuật của Thụy
Điển).
Nhật Bản là một trong những quốc gia có hệ thống quyền tác giả lâu đời, hoàn chỉnh và
hiện đại. Nhật Bản gia nhập Công ước Berne về bảo hộ tác phẩm văn học, nghệ thuật từ
năm 1899. Cùng năm đó, Nhật Bản đã ban hành Bộ luật Bản quyền đầu tiên với các tiêu
chuẩn quốc tế về bảo hộ quyền tác giả. Luật Bản quyền Nhật Bản đã được sửa đổi, bổ sung
nhiều lần cho phù hợp với các điều kiện kinh tế, xã hội và sự phát triển của khoa học, công
nghệ, phù hợp với các Điều ước Quốc tế mới. Luật Quyền tác giả Nhật Bản đã có quy định
về thủ tục đăng ký quyền tác giả cụ thể tại Điều 78 Luật Quyền tác giả Nhật Bản.
Tiếp theo là Luật Quyền tác giả Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, Luật này có quy định chung và
quy định cụ thể về việc đăng ký quyền tác giả như sau:
- Thứ nhất, về quy định chung của việc đăng ký quyền tác giả được quy định tại Điều 408
dụng để hoàn thành việc nộp hồ sơ theo các quy định của Điều này nếu chúng được gửi kèm
theo khoản lệ phí và đơn quy định, và kèm theo bất kỳ tài liệu xác định thêm nào khác mà cơ
quan đăng ký có thể yêu cầu thông qua quy chế. Cơ quan đăng ký nêu trong quy chế việc
quy định các yêu cầu mà theo đó các bản sao hoặc bản ghi được giành cho Thư viện của
Quốc hội theo Khoản (e) của Điều 407, ngoài việc nộp lưu chiểu có thể được sử dụng nhằm
mục đích hoàn thành việc nộp hồ sơ theo các quy định của Điều này.”11
- Thứ hai, về đơn đăng ký quyền tác giả được quy định tại Điều 409 Luật Quyền tác giả
Hợp chủng quốc Hoa Kỳ cụ thể là: “Đơn đăng ký quyền tác giả sẽ được làm theo mẫu được
quy định bởi cơ quan đăng ký và sẽ bao gồm:
(1). Tên và địa chỉ của người nộp đơn đăng ký quyền tác giả;
(2). Trong trường hợp tác phẩm không phải là tác phẩm khuyết danh hoặc ký danh, tên và
quốc tịch hoặc nơi thường trú của tác giả hoặc những tác giả, và nếu một hoặc nhiều tác
giả đã chết, ngày chết của họ;
(3). Nếu tác phẩm là tác phẩm khuyết danh hoặc ký danh, quốc tịch hoặc nơi cư trú của tác
giả hoặc những tác giả;
(5). Nếu tác phẩm được làm do thuê mướn, tuyên bố về mục đích của việc thuê mướn;
(6). Tiêu đề của tác phẩm cùng với bất kỳ những tiêu đề trước đó hoặc sửa đổi mà theo đó
tác phẩm có thể được xác định;
(7). Năm mà vào năm đó sự sáng tạo tác phẩm được hoàn thành;
(8). Nếu tác phẩm đã được công bố, ngày và quốc gia công bố lần đầu;
(9). Đối với các tác phẩm hợp tuyển hoặc phái sinh, một sự xác nhận về bất kỳ tác phẩm
hoặc những tác phẩm hiện có nào mà tác phẩm này được xây dựng hoặc tạo thành trên các
tác phẩm đó, và tuyên bố chung, tóm lược của phần đưa thêm vào bao hàm trong yêu cầu về
quyền tác giả đang được đăng ký;
(10). Đối với tác phẩm đã công bố bao hàm các yếu tố cấu thành bản sao của tác phẩm theo
yêu cầu quy định tại Điều 601 đối với việc được sản xuất tại Hợp Chủng Quốc Hoa Kỳ, tên
của những người hoặc tổ chức đã thực hiện quy trình sản xuất quy định tại Khoản (c) của
Điều 601 có liêu quan đến các yếu tố cấu thành đó, và nơi mà quy trình sản xuất đó được
thực hiện; và
Khác với quyền sở hữu công nghiệp, việc bảo hộ phải được xác lập thông qua hoạt động
đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền là Cục Bản quyền tác giả, đối với các tác
phẩm thuộc đối tượng của quyền tác giả, pháp luật bảo hộ ngay từ khi tác phẩm ra đời và
thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định. Đăng ký quyền tác giả không phải là thủ tục
bắt buộc để được hưởng quyền tác giả. Việc đăng ký bảo hộ không phải là cơ sở xác lập
quyền tác giả. Vì vậy, có thể khẳng định dù có được đăng ký hay không thì tác phẩm vẫn
được pháp luật bảo hộ.
Tuy nhiên, việc đăng ký quyền tác giả lại cần thiết và rất có ý nghĩa trong việc bảo vệ
quyền tác giả, đặc biệt trong việc chứng minh quyền tác giả khi có tranh chấp xảy ra.
1.2.4.1. Đối với bản thân tác giả, chủ sở hữu tác phẩm
Việc đăng ký quyền tác giả giúp tác giả, chủ sở hữu tác phẩm bảo vệ tác phẩm của mình
theo quy định tại Khoản 2 Điều 49 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 đã được sửa đổi, bổ sung 2009
thì tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả
không có nghĩa vụ chứng minh quyền tác giả thuộc về mình khi có tranh chấp, trừ trường
hợp có chứng cứ ngược lại. Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả là bằng chứng mặc
12
Điều 26i, Luật Quyền tác giả tác phẩm văn học và nghệ thuật của Thụy Điển.
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi
17
SVTH: Trần Thị Yến Nhi
Copyright: Tài liệu đại học ©