1. Cao Bá Quát (1809 ? – 1855) người làng Phú Thị, huyện Gia
Lâm, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc quận Long Biên, Hà Nội). Thân
sinh ông là một nhà nho danh tiếng. Cao Bá Quát là người tài
năng, đức độ, nổi tiếng với câu thơ :
Thập tải luân giao cầu cổ kiếm
Nhất sinh đê thủ bái mai hoa.
(Mười năm rong ruổi tìm kiếm báu
Một đời chỉ cúi lạy hoa mai)
Là người có tài có đức nên ông chịu nhiều bất hạnh. Nhân cách cứng cỏi và tính tình phóng khoáng nên
sau một thời gian ra làm quan với triều Nguyễn, Cao Bá Quát bị đẩy ra khỏi kinh đô để nhận chức giáo
thụ ở phủ Quốc Oai, Sơn Tây. Một thời gian sau, bất bình với triều đình chỉ lo ăn chơi, ông đã từ quan và
tham gia lãnh đạo khởi nghĩa nông dân và Cao Bá Quát đã chịu cái án tru di tam tộc oan nghiệt.
2. Sa hành đoản ca thuộc thể thơ cổ thể, không gò bó vào luật, vần gieo tương đối tự do… Bài thơ thể
hiện tâm trạng của một con người đang cảm thấy bế tắc trên đường đời. Để thể hiện tâm trạng ấy, tác giả
đã dùng hình ảnh có ý nghĩa biểu tượng : bãi cát dài và con đường cùng. Tâm sự của nhân vật trữ tình
trong bài thơ chính là những nỗi niềm day dứt của nhà thơ Cao Bá Quát trong hành trình đi tìm lí tưởng
sống cho riêng mình.
3. Đọc kĩ phần phiên âm và dịch nghĩa trước khi đọc phần dịch thơ. Chú ý thể hiện sự hiệp vần xuyên
suốt toàn bài thơ.
II - Kiến thức cơ bản
Cao Bá Quát là một nhân vật lịch sử nổi tiếng văn võ toàn tài và tính tình phóng khoáng, ngay thẳng.
Nhưng tài năng xuất chúng và nhân cách cứng cỏi ấy lại sinh lầm thời nên nó trở thành nguyên nhân gây
nên những bất hạnh cho cuộc đời Cao Bá Quát. Cuộc đời ông là một chuỗi liên tiếp những lận đận, bất
trắc và để rồi có một kết cục thật đau xót. Cuộc đời đầy chông gai và bất trắc ấy có lẽ đã được nhà thơ
cảm nhận rất rõ nên mới có một bài thơ trĩu nặng tâm sự như Bài ca ngắn đi trên bãi cát này.
Người đọc rất dễ dàng nhận ra một hình tượng nhân vật trữ tình của bài thơ, dù đó là hình tượng có ý
nghĩa biểu tượng. Đó là một con người cô đơn lẻ loi bước đi những bước vô cùng nặng nhọc và vất vả
giữa một bãi cát mênh mông nắng cháy. Người đi ấy đi những bước đi đầy tâm sự. Nguyên nhân sự khó
nhọc cất bước ấy không phải là do bãi cát hay con đường mà do tâm trạng. Điều đó được thể hiện ở ngay
những câu đầu của bài thơ :
Trường sa phục trường sa,

đãi. Xen vào dòng tâm sự nặng trĩu u buồn và bế tắc đó là những triết lí về cuộc đời.
“Xưa nay hạng người danh lợi,
Vẫn tất tả ở ngoài đường sá.
(Hễ) quán rượu ở đầu gió có rượu ngon,
(Thì) người tỉnh thường ít mà người say vô số !”
Nhà thơ đã nói lên một quy luật phổ biến của đời sống : con người luôn không ngừng đua chen để giành
lấy danh lợi. Chẳng ai chịu “học phép ngủ kĩ” của ông tiên cả. Danh lợi như rượu ngon có mùi thơm hấp
dẫn và đầy cám dỗ. Chẳng mấy người đủ can đảm để đứng ngoài những cám dỗ của danh lợi. Cũng chẳng
ai cầm lòng trước hương rượu thơm ngon. Cho nên người say danh lợi rất nhiều. Sau những giây phút thả
hồn cùng những suy lí về cuộc sống, nhân vật trữ tình lại đối diện với thực tế phũ phàng của phận mình.
Một lần nữa “bãi cát dài” lại xuất hiện gắn liền với một con đường mịt mù tăm tối phía trước :
Tính sao đây ? Đường bằng mờ mịt,
Đường ghê sợ còn nhiều, đâu ít ?


…
Anh đứng làm chi trên bãi cát ?
Hình ảnh và ngôn ngữ đều thể hiện sự bế tắc. Không nói xa hay nói gần mà là nói thẳng, nói một cách đầy
tuyệt vọng. Từ tâm trạng này có thể suy đoán rằng, tác giả làm bài thơ này sau nhiều lần thất bại và thất
vọng trước cuộc đời. Vì thất bại nên nhân vật trữ tình đang muốn tìm một con đường mới. Nhưng con
đường mới trên cát thì thật khó khăn.
Bài thơ thể hiện rất rõ sự bế tắc của nhà thơ khi đi tìm hướng đi đúng đắn cho cuộc đời mình. Trên thực
tế, Cao Bá Quát cũng không ngừng tìm hướng đi, tìm lí tưởng sống cho mình. Ông cũng đã từng loay
hoay trong vòng tròn của chế độ thi cử, của con đường quen thuộc “tề gia trị quốc bình thiên hạ” của nhà
nho. Nhưng Cao Bá Quát đã thất bại. Có lẽ, đây là bài thơ thể hiện khá trung thực tâm sự của cái Tôi cá
nhân thi sĩ, điều còn ít thấy trong văn học trung đại.
Hình ảnh và tâm trạng thơ đều rất hiện đại và mới mẻ. Tác giả cũng rất dụng công trong việc lựa chọn thể
thơ, hình ảnh và các biện pháp nghệ thuật. Bài thơ đã thể hiện tâm sự của một nhà nho tài năng, tâm huyết
với dân tộc nhưng gặp nhiều bất trắc trong cuộc đời. Mà căn nguyên của những bất trắc ấy suy cho cùng
là từ thói ham danh lợi của người đời. Vì thế, nhà nho ấy rơi vào tâm trạng bế tắc. Trên thực tế, nhà nho