TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
======
NGÔ THỊ BÍCH NGỌC
HƢỚNG DẪN TRẺ 5 - 6 TUỔI KHÁM PHÁ
CHỦ ĐỀ THẾ GIỚI THỰC VẬT
THEO HƢỚNG TRẢI NGHIỆM
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục Mầm non
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
ThS. NGUYỄN THỊ DUYÊN
HÀ NỘI - 2015
LỜI CẢM ƠN
Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo Trường Đại học Sư phạm
Hà Nội 2, các thầy cô giáo trong Khoa Giáo dục Tiểu học và các thầy cô giáo
trong tổ bộ môn Phương pháp cho trẻ làm quen với Môi trường xung quanh
đã giúp đỡ em trong quá trình học tập tại trường và tạo điều kiện cho em tìm
hiểu và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này.
Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới Thạc sĩ Nguyễn
Thị Duyên - Người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ em trong quá
trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp.
Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các cô giáo và các em học sinh
trường mầm non Đại Thịnh - Mê Linh - Hà Nội đã tận tình giúp đỡ em. Trong
quá trình nghiên cứu, không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế. Kính
mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và các bạn đồng
: CTKPMTXQ
Khám phá môi trường xung quanh
: KPMTXQ
Phương tiện,thiết bị dạy học
: PTTBDH
Phương pháp dạy học
: PPDH
Khám phá khoa học
: KPKH
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................... 3
3. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 3
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu .............................................................. 3
5. Phạm vi nghiên cứu ....................................................................................... 3
6. Phương pháp nghiên cứu............................................................................... 3
7. Giả thuyết khoa học ...................................................................................... 3
2.4.1. Thực trạng dạy học cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng trải nghiệm ở trường
mầm non .......................................................................................................... 21
2.4.2. Thực trạng hướng dẫn trẻ 5-6 tuổi khám phá chủ đề Thế giới thực vật ... 26
2.4.3. Thực trạng hướng dẫn trẻ 5-6 tuổi khám phá chủ đề Thế giới thực vật
theo hướng trải nghiệm ................................................................................... 32
CHƢƠNG 3. QUY TRÌNH HƢỚNG DẪN TRẺ 5-6 TUỔI KHÁM PHÁ
CHỦ ĐỀ THẾ GIỚI THỰC VẬT THEO HƢỚNG TRẢI NGHIỆM ..... 38
3.1. Nguyên tắc hướng dẫn trẻ 5-6 tuổi khám phá chủ đề Thế giới thực vật
theo hướng trải nghiệm ................................................................................... 38
3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính tương tác ....................................................... 38
3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính tích cực, chủ động, sáng tạo của trẻ .............. 38
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn ....................................................... 39
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức ......................................................... 39
3.2. Quy trình hướng dẫn trẻ 5-6 tuổi khám phá chủ đề Thế giới thực vật theo
hướng trải nghiệm ........................................................................................... 40
3.3. Minh họa quy trình hướng dẫn trẻ 5-6 tuổi khám phá chủ đề Thế giới
thực vật theo hướng trải nghiệm ..................................................................... 41
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................... 49
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 51
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
“Giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc
dân, là bậc học có tính chất nền tảng giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất,
tình cảm, trí tuệ, thẩm mĩ; hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách;
chuẩn bị cho trẻ bước vào lớp 1”(Chương trình GDMN, ban hành kèm theo
Thông tư số 17/2009/TT - BGD & ĐT ngày 25/7/2009 của Bộ trưởng Bộ
Dạy học theo hướng trải nghiệm tạo điều kiện để trẻ tiếp xúc trực tiếp với các
đối tượng trong môi trường thực giúp trẻ phát triển nhận thức: những kiến
thức sơ đẳng về thực vật (tên gọi, cấu tạo, đặc điểm, môi trường sống, điều
kiện sống, vai trò, lợi ích, quy luật phát triển...); hình thành và phát triển các
thao tác, kĩ năng tư duy: quan sát, so sánh, phân loại, xếp nhóm... Đồng thời
nảy sinh ở trẻ phẩm chất đạo đức đáng quý đó là: tình yêu thiên nhiên, cây cỏ,
hoa lá... và có ý thức chăm sóc, bảo vệ các đối tượng đó.
Hiện nay, việc hướng dẫn trẻ KPKH về MTXQ ở các trường mầm non
trên địa bàn cả nước nói chung vẫn còn nhiều hạn chế. Việc hướng dẫn trẻ
khám phá chủ đề Thế giới thực vật chưa thực sự quan tâm tới vai trò chủ thể
tích cực nhận thức của trẻ, chưa lấy trẻ làm trung tâm, chưa phát huy được
tính tích cực ở trẻ. Một số trường mầm non vẫn tồn tại hình thức dạy học
truyền thống: cô tập trung giảng giải kiến thức cho trẻ chứ không để trẻ tự
mình trải nghiệm khám phá. Việc vận dụng các phương pháp còn lúng túng,
chưa hợp lí, cách thức tổ chức còn đơn điệu, lặp đi lặp lại ít khơi gợi được
hứng thú, nhu cầu khám phá và năng lực nhận thức ở trẻ…
Những lý do kể trên chính là căn cứ để lựa chọn nghiên cứu đề tài
“Hƣớng dẫn trẻ 5-6 tuổi khám phá chủ đề Thế giới thực vật theo hƣớng
trải nghiệm”.
2
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất quy trình hướng dẫn trẻ 5-6 tuổi khám phá chủ đề Thế giới
thực vật theo hướng trải nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động
hướng dẫn trẻ 5-6 tuổi khám phá chủ đề Thế giới thực vật.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài “Hướng dẫn trẻ 5-6
tuổi khám phá chủ đề Thế giới thực vật theo hướng trải nghiệm”
phá chủ đề Thế giới thực vật theo hướng trải nghiệm
Chương 3: Quy trình Hướng dẫn trẻ 5-6 tuổi khám phá chủ đề Thế
giới thực vật theo hướng trải nghiệm.
4
NỘI DUNG
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC HƢỚNG DẪN TRẺ 5-6 TUỔI KHÁM
PHÁ CHỦ ĐỀ THẾ GIỚI THỰC VẬT THEO HƢỚNG TRẢI NGHIỆM
1.1. Dạy học theo hƣớng trải nghiệm
1.1.1 Khái niệm trải nghiệm
Trải nghiệm là xu thế dạy học hiện đại đang được quan tâm nghiên cứu
và áp dụng vào nhà trường ở nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt
Nam.
Theo Wikipedia: Trải nghiệm hay kinh ngiệm (exprience) là tổng quan
khái niệm bao gồm: tri thức, kĩ năng thu được thông qua việc tiếp xúc, thao
tác trực tiếp với các sự vật hiện tượng. [14]
Từ khái niệm nêu trên, kinh nghiệm và trải nghiệm được hiểu giống
nhau. Kinh nghiệm được đề cập tới việc biết như thế nào, trải nghiệm thường
đi đến một tri thức về sự hiểu biết đến sự vật, hiện tượng, sự kiện.
Theo Từ điển Tiếng Việt: trải nghiệm là đã từng qua, đã từng biết, từng
chịu đựng [tr 1020,10].
Từ các khái niệm nêu trên chúng tôi rút ra: Trải nghiệm là quá trình
tham gia vào các sự kiện, tiếp xúc trực tiếp, hoạt động cụ thể với các sự vật,
hiện tượng nhằm thu thập tri thức, kĩ năng về các đối tượng.
1.1.2 Học tập trải nghiệm
Có thể nói học tập trải nghiệm có từ rất lâu cùng với sự xuất hiện của
loài người. Cha đẻ của học tập trải nghiệm là Jond Dewey (1859 - 1952), ông
bằng việc tiếp
thu một kinh
nghiệm
Thử nghiệm
chủ động
Quan sát và
phản hồi
Hình thành
khái niệm
trừu tượng
Theo David Kolb, trong mô hình của ông, người học có thể tiếp cận ở
bất cứ giai đoạn nào trong bốn giai đoạn của chu trình học. Mô hình học tập
trải nghiệm của Kolb nhấn mạnh vai trò trung tâm của kinh nghiệm trong quá
trình học tập. Nhìn vào mô hình học tập trải nghiệm của Kolb ta có thể hiểu
chu trình học tập trải nghiệm diễn ra như sau:
* Giai đoạn 1: Khởi động bằng việc tiếp thu một kinh nghiệm
Người học đã có hiểu biết, kiến thức về chủ đề học tập qua việc đọc tài
liệu, tham dự bài giảng... Việc này tạo nên các kinh nghiệm nhất định cho
người học và chúng trở thành nguyên liệu đầu vào cho quá trình học tập.
* Giai đoạn 2: Quan sát và phản hồi
Người học cần có sự quan sát, phân tích, đánh giá các sự kiện và kinh
nghiệm đã có. Sự đánh giá này cần mang yếu tố “phản tỉnh” tức là tự mình
suy tưởng về các kinh nghiệm đó, xem mình cảm thấy thế nào, có hiểu được
hay không, có thấy nó hợp lý hay không, có thấy nó đúng hay là không ổn, có
quan điểm thực tế nào đi ngược lại với các kinh nghiệm mình vừa trải qua
không. Khi suy tưởng người học sẽ tham gia sâu hơn vào quá trình học tập.
8
Từ phân tích trên có thể nhận thấy học tập qua trải nghiệm (experiential
learning) là một cách học thông qua làm, với quan niệm việc học là quá trình
tạo ra tri thức mới trên cơ sở trải nghiệm thực tế, dựa trên những đánh giá,
phân tích trên những kinh nghiệm, kiến thức sẵn có. Về bản chất học tập trải
nghiệm mang tính chất cá nhân và có tính hiệu quả, tác động cả tới tình cảm
và cảm xúc cũng như nâng cao kiến thức và kĩ năng.
1.1.3. Dạy học theo hƣớng trải nghiệm
Có rất nhiều cách tiếp cận quan niệm dạy học theo hướng trải nghiệm.
Một số tác giả coi dạy học theo hướng trải nghiệm là một chiến lược dạy học,
hay là một hình thức dạy học. Ở phạm vi nghiên cứu đề tài này, chúng tôi tiếp
cận quan điểm dạy học theo hướng trải nghiệm dưới góc độ là một phương
pháp dạy học.
Như vậy: Dạy học theo hướng trải nghiệm là một phương pháp dạy học
trong đó giáo viên hướng dẫn, tổ chức các hoạt động cho người học tham gia
vào các sự kiện, tiếp xúc trực tiếp, hoạt động cụ thể với các sự vật, hiện tượng
nhằm thu thập tri thức, kĩ năng về các đối tượng.
Trong dạy học theo hướng trải nghiệm, giáo viên giữ vai trò là người
hướng dẫn, điều chỉnh hoạt động của học sinh nhằm làm cho học sinh tự giác
nắm vững hệ thống tri thức, kĩ năng, kĩ xảo giúp phát triển năng lực nhận
thức, năng lực hoạt động và hình thành cơ sở của thế giới quan. Phương pháp
này nhấn mạnh việc học tập dựa trên những kinh nghiệm, người học tiếp thu
tri thức dựa trên những trải nghiệm thực tế. Đây là PPDH lấy hoạt động của
người học làm trung tâm thực sự và toàn diện. Hay nói cách khác đây là
phương pháp dạy học dựa trên việc học tập từ kinh nghiệm trực tiếp và sử
dụng tất cả mọi giác quan. Phương pháp này tập trung vào người học và kinh
nghiệm của người học.
nghiệm trực tiếp và sử dụng tất cả các giác quan của người học. Muốn có
10
được kinh nghiệm, người học phải trực tiếp được trải nghiệm thông qua các
hoạt động cụ thể. Trải nghiệm trở thành một quá trình học khi nó được người
học động não và phản hồi, từ đó rút ra những kinh nghiệm để ghi nhớ và vận
dụng vào các tình huống khác nhau... Mục đích của việc động não và phản hồi
là để có được một sự đánh giá trung thực nhưng không mang tính chất bắt lỗi
về toàn bộ hoạt động, trong đó mọi sai lầm đều được nhìn nhận dưới góc nhìn
khách quan là điều tất yếu xảy ra và thậm chí sai lầm đó còn có giá trị. Mặt
khác những sai lầm đó còn làm giảm bớt một số con đường đi tìm kiến thức
và thúc đẩy trẻ tìm những con đường mới khác. Như vậy có thể nói, sai lầm
trong quá trình học tập của trẻ cũng là một động thái giúp trẻ tìm ra chân lý.
Những phân tích trên đây cho thấy, khi dạy học theo hướng trải
nghiệm, người giáo viên luôn khuyến khích trẻ trải nghiệm, tự phát hiện ra tri
thức mới và chấp nhận kết quả sai lầm trong quá trình hình thành kinh
nghiệm.
Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động cho trẻ: Đặc trưng nổi bật của
dạy học theo hướng trải nghiệm là dạy học thông qua các hoạt động cụ thể.
Xuất phát từ mục tiêu từng hoạt động học mà giáo viên lên kế hoạch tổ chức
các hoạt động thích hợp cho trẻ, giúp các em chủ động chiếm lĩnh tri thức, kĩ
năng, kĩ xảo cần thiết. Trẻ luôn bị cuốn vào các hoạt động cụ thể do giáo viên
tổ chức, mà các hoạt động thì luôn vận động, điều đó tạo ra sự hấp dẫn của nội
dung bài học và khiến các em tỏ ra thích thú, ham thích khám phá, thay đổi tích
cực, đó là cơ sở của sự thành công ở mỗi cá nhân trẻ tham gia.
Dạy học trải nghiệm rất thích hợp để trẻ tiếp thu những kĩ năng thực
hành thông qua thực hành làm thí nghiệm và những bài tập thực tế. Việc trẻ
được trải nghiệm bằng các hoạt động cụ thể sẽ giúp các em tạo dựng sự tự tin,
mầm non. Dạy học theo hướng trải nghiệm có vai trò rất lớn trong việc nâng
cao chất lượng giáo dục mầm non.
12
Trẻ mầm non rất ưa hoạt động, ham thích khám phá. Dưới đôi mắt trẻ
thơ có biết bao điều mới lạ từ thế giới xung quanh mà các em muốn đi tìm
hiểu và lý giải. Thông qua các hoạt động học tập ở trường mầm non, trẻ được
thỏa mãn nhu cầu nhận thức, khám phá của mình. Hơn nữa, trẻ mầm non có
tâm hồn nhạy cảm, rất dễ xúc động trước cái đẹp, mới lạ, sinh động và những
đối tượng được tiếp xúc trực tiếp. Bất kì một sự vật, hiện tượng nào mà các
em tiếp xúc cũng để lại ấn tượng sâu sắc trong các em. Quá trình dạy học theo
hướng trải nghiệm luôn đặt trẻ vào những hoạt động trải nghiệm trực tiếp,
luôn tạo ra thách thức hấp dẫn trẻ cho nên việc dạy học theo hướng trải
nghiệm tạo nhiều cơ hội cho trẻ tự tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh.
Trong quá trình hoạt động trải nghiệm, trẻ được thỏa sức sáng tạo, tự nhận
xét, tự đánh giá, học hỏi lẫn nhau. Như vậy, dạy học theo hướng trải nghiệm
đáp ứng và thúc đẩy nhu cầu nhận thức, từ đó, giúp trẻ mở rộng hiểu biết,
khơi gợi tính sáng tạo và hình thành các phẩm chất đạo đức tốt đẹp: tính ham
học hỏi, lòng say mê khám phá...
Dạy học theo hướng trải nghiệm rất thích hợp để trẻ gắn lí thuyết với
thực hành, ứng dụng những tri thức học được vào thực tế giúp cho các tri thức,
kĩ năng của trẻ có ý nghĩa hơn. Các bài tập thực tế, các hoạt động làm thí
nghiệm rèn cho trẻ kĩ năng thực hành. Việc tham gia các hoạt động trải nghiệm
sẽ tạo điều kiện để trẻ được hoạt động trong nhóm, từ đó, rèn cho trẻ kĩ năng
hợp tác nhóm, tinh thần đoàn kết và tạo cơ hội để trẻ bộc lộ sự tự tin, điểm
mạnh của mình cũng như các kĩ năng xã hội khác (lãnh đạo, giao tiếp, ...)
Lứa tuổi mầm non là giai đoạn sự biến đổi của các cơ quan trong cơ thể
diễn ra một cách tích cực, thể hiện rõ ràng ở sự phát triển chiều cao, cân nặng,
sống...) của một số loại cây, hoa quả phổ biến.
- Biết mối quan hệ đơn giản giữa cây, hoa,quả và sự phụ thuộc của
chúng với các yếu tố của môi trường sống: đất, nước, không khí, ánh sáng,
nhiệt độ.
14
- Biết quá trình phát triển của cây
- Biết lợi ích phong phú của cây, hoa, quả đối với đời sống con người.
* Về kĩ năng
- Rèn luyện kĩ năng chung: quan sát, tri giác, ghi nhớ...
- Hình thành, rèn luyện và phát triển các các kĩ năng: so sánh, phân biệt
một số đặc điểm giống và khác nhau của các loại cây. Phân nhóm các loại
cây, hoa, quả theo các dấu hiệu đặc trưng( về cấu tạo, công dụng, màu sắc,
hương vị, nơi sống...)
* Về thái độ
- Có cảm xúc, ấn tượng về các loại cây, hoa, rau quả. Từ đó yêu thích,
tìm tòi, khám phá chúng.
- Hình thành một số thói quen, kĩ năng cần thiết bảo vệ, chăm sóc cây
cối, quý trọng người trồng cây và yêu thích thiên nhiên.
- Có thái độ và hành vi phù hợp để chăm sóc và bảo vệ môi trường.
1.4.2. Nội dung chủ đề Thế giới thực vật
Nội dung của chủ đề Thế giới thực vật bao gồm các chủ đề nhánh sau:
Cây xanh và môi trường sống; Một số loại hoa; Một số loại quả, hạt phổ biến;
Một số loại rau phổ biến. Nội dung cụ thể của các chủ đề nhánh như sau:
* Cây xanh và môi trường sống
- Trẻ tìm hiểu về tên gọi, đặc điểm, cấu tạo, lợi ích của cây xanh.
- Những điều kiện cần thiết để cây lớn lên và phát triển.
* Một số loại hoa
em bao thắc mắc: Đây là cái gì? Tại sao cây lại có màu xanh? Cây được trồng
để làm gì?... Để trả lời cho hàng vạn câu hỏi vì sao ấy, chúng ta chỉ có thể để
trẻ tự mình tham gia vào hoạt động khám phá Thế giới thực vật nhằm thỏa
mãn trí tò mò của trẻ. Việc tổ chức cho trẻ khám phá với Thế giới thực vật
trước hết nhằm thỏa mãn nhu cầu nhận thức, nâng cao hiểu biết về thế giới
xung quanh của trẻ, cung cấp cho trẻ những hiểu biết sơ đẳng về thực vật: tên
16
gọi, cấu tạo, đặc điểm, nơi sống, lợi ích, quy luật phát triển... hình thành và
phát triển ở trẻ các thao tác, kĩ năng tư duy: quan sát, so sánh, phân loại, xếp
nhóm... Từ đó làm nảy sinh ở trẻ phẩm chất đạo đức đáng quý đó là: tình yêu
cây cỏ, hoa lá... và ý thức chăm sóc, bảo vệ môi trường.
Việc tổ chức cho trẻ khám phá Thế giới thực vật giúp trẻ phát triển tất
cả các mặt: trí tuệ, thể chất, tình cảm đạo đức, thẩm mĩ góp phần vào mục tiêu
phát triển trẻ một cách toàn diện.
Như vậy Thế giới thực vật vừa là môi trường sống, điều kiện sống; vừa
là đối tượng nghiên cứu của trẻ; vừa là phương tiện để trẻ học, vui chơi...
1.5. Đặc điểm của trẻ 5-6 tuổi
1.5.1. Đặc điểm tâm lí
Quá trình nhận thức của trẻ mang tính trực quan cụ thể, trẻ nhận thức
chủ yếu qua hoạt động tri giác (qua việc sử dụng các giác quan). Tri giác của
trẻ gắn với hoạt động thực tiễn, trí nhớ mang tính chất hình ảnh, cụ thể, trực
tiếp. Ở 5-6 tuổi cảm giác của trẻ đang phát triển và dần hoàn thiện. Đối tượng
gây xúc cảm cho trẻ chủ yếu là các sự vật, hiện tượng, hình ảnh... cụ thể, sinh
động, trực tiếp. Trẻ rất dễ bị thu hút bởi các đối tượng sống động có màu sắc
bắt mắt, hình dáng kì lạ, âm thanh vui nhộn và có thể di chuyển được.
Trẻ 5-6 tuổi nhận thức trừu tượng có sự phát triển hơn so với các giai
đoạn trước. Khả năng tư duy của trẻ tốt hơn: trẻ biết phân tích, tổng hợp, khái
thiện, đặc biệt là chức năng vận động, phối hợp các động tác, cơ lực phát triển
nhanh. Từ những động tác còn vụng về, chậm chạp trẻ đã làm được các động
tác khéo léo, gọn gàng hơn. Cùng với đó là sự phát triển của cơ lòng bàn tay,
bàn chân giúp trẻ cầm, nắm, mang vác các đồ vật một cách dễ dàng, khéo léo,
thao tác nhanh chóng và chính xác với các đối tượng hơn. Chính các đặc điểm
phát triển sinh lí đã tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ 5-6 tuổi tham gia vào các
hoạt động trải nghiệm.
18
Copyright: Tài liệu đại học ©