TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM
VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Đề tài

VẬN DỤNG CẶP PHẠM TRÙ CÁI CHUNG VÀ CÁI
RIÊNG CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT VÀO
PHÂN TÍCH MÔ HÌNH KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
HIỆN NAY

Nhóm 8 - Lớp đêm 1 - Khóa 24 thực hiện
Nhóm trưởng : Bùi Thị Thu Lan
Thành viên 1 : Lâm Nguyễn Ngọc Lan
Thành viên 2 : Dương Thế Lân
Giảng viên phụ trách: TS. Bùi Văn Mưa

TP.Hồ Chí Minh, tháng 1 năm 2015


PHẦN 1. MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế mà Đảng
ta đã lựa chọn cho thời kỳ đổi mới ( bắt đầu từ năm 1986). Mô hình này vừa mang
tính chất chung của nền kinh tế thị trường, vừa có những đặc thù và được quyết định
bởi các nguyên tắc, bản chất của chủ nghĩa xã hội.
Đến nay, sau hơn 25 năm thực hiện công cuộc đổi mới, nền kinh tế nước ta
đã có những chuyển biến mạnh mẽ, tốc độ tăng trưởng hàng năm đều ở mức khá cao
so với (thời kỳ bao cấp) trước kia, đời sống nhân dân ngày càng được nâng lên một
cách rõ rệt…. Những thành tựu trên đã chứng minh rằng sự lựa chọn của Đảng là vô

còn có thể được hiểu là một nhóm sự vật gia nhập vào một nhóm các sự vật rộng
hơn, phổ biến hơn”[2, 1]. Ví dụ: Thái dương hệ ( bao gồm nhiều hành tinh và tiểu
hành tinh) là cái riêng trong vũ trụ bao la, rộng lớn.
“Cái chung là phạm trù triết học dùng để chỉ một mặt (thuộc tính, yếu tố)
không chỉ có ở trong cái riêng (sự vật) này mà còn được lập lại trong những cái
riêng (sự vật) khác” [1, 130]. Ví dụ: Cái chung của người Việt Nam là có một lòng
nồng nàn yêu nước, cái chung của chủ nghĩa tư bản là bóc lột giá trị thặng dư của
công nhân làm thuê, cái chung của sinh viên là đi học, thi cử…..
1.2. Mối quan hệ biện chứng giữa cái riêng, cái chung
“Thứ nhất, cái chung chỉ tồn tại trong những cái riêng và thông qua
những cái riêng mà biểu hiện sự tồn tại của chính mình” [1, 130] . Ví dụ: Không
có cái cây nói chung tồn tại bên cạnh cây mai, cây đào, cây quất… Nhưng cây mai,
cây đào, cây quất nào cũng có rễ, thân, lá, có quá trình lý hóa để duy trì sự sống.
Những đặc tính này lặp lại ở những cây riêng lẻ, và được phản ánh trong khái niệm
“cây”. Đó là cái chung của những cái cây cụ thể. Rõ ràng cái chung tồn tại thực sự,
nhưng không tồn tại ngoài cái riêng mà phải thông qua cái riêng.
“Thứ hai, cái riêng chỉ tồn tại trong mối liên hệ dẫn đến cái chung và
thông qua cái chung mà những cái riêng có liên hệ chuyển hóa lẫn nhau” [1,
130] . Ví dụ, mỗi con người là một cái riêng, nhưng mỗi người không thể tồn tại
2


ngoài mối liên hệ với tự nhiên và xã hội. Không cá nhân nào không chịu sự tác động
của các quy luật sinh học và quy luật xã hội. Đó là những cái chung trong mỗi con
người. Như vậy sự vật, hiện tượng riêng nào cũng bao hàm cái chung trong nó.
“Thứ ba, cái chung chỉ là một bộ phận của cái riêng, do đó cái riêng
không gia nhập hết vào trong cái chung, bên trong cái riêng còn chứa cái đơn
nhất”
[1, 130] . Có thể khái quát mối quan hệ cái chung, cái riêng bằng công thức như
sau:

cái đơn nhất, chỉ còn tồn tại trong một số lĩnh vực quan trọng như an ninh quốc
phòng, an ninh năng lượng…
Đôi khi sự phân biệt giữa cái chung và cái đơn nhất chỉ mang tính tương đối.
Có những đặc điểm xét trong nhóm sự vật này là cái đơn nhất, nhưng nếu xét trong
nhóm sự vật khác lại là cái chung. Ví dụ: Cá trê là cái chung nếu xem xét trong các
loại cá trê ( vàng, đen, trắng,….) nhưng nó lại là cái riêng nếu xem xét trong tất cả
các loại cá (cá trê, cá phi, cá rô….).
1.3. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
1.3.1. Khái niệm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ: “Kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là một kiểu tổ chức kinh tế vừa tuân theo những
quy luật của kinh tế thị trường vừa dựa trên cơ sở và được sự dẫn dắt, chi phối bởi các
nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội, thể hiện trên cả ba mặt: sở hữu, tổ chức
quản lý, và phân phối. Nói cách khác, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là
nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý
của nhà nước. Mục đích của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là để phát
4


triển lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế để xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật của
chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống nhân dân; phát triển lực lượng sản xuất hiện đại
gắn liền với xây dựng quan hệ sản xuất mới, tiên tiến.
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của nhà nước.
Nhà nước xã hội chủ nghĩa quản lý nền kinh tế bằng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch,
chính sách, pháp luật, và bằng cả sức mạnh vật chất của lực lượng kinh tế nhà nước;
đồng thời sử dụng cơ chế thị trường để kích thích sản xuất, giải phóng sức sản xuất,
phát huy mặt tích cực, hạn chế và khắc phục mặt tiêu cực của cơ chế thị trường, bảo vệ
lợi ích của nhân dân lao động, của toàn thể nhân dân.
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực hiện phân phối chủ yếu theo
kết quả lao động và hiệu quả kinh tế, đồng thời phân phối theo mức đóng góp vốn và

và trên thực tế đang diễn ra việc đó, tức là chuyền từ kinh tế kế hoạch hóa tập trung
sang kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN. Đây là
một sự thay đổi về nhận thức có ý nghĩa rất quan trọng trong thực tế cũng như trong lý
luận.
2. Vận dụng cặp phạm trù cái chung và cái riêng của phép biện chứng duy vật
vào phân tích mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện
nay.
2.1. Cái chung được vận dụng vào nền kinh tế thị trường định hướng
XHCN ở nước ta hiện nay
Quá trình phát triển mô hình KTTT mỗi quốc gia đều có màu sắc riêng đó là
những điều kiện đặc thù về mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội. Bên cạnh đó nhất
thiết có đặc điểm chung mang tính quy luật mà khi theo mô hình kinh tế này đất
nước chúng ta buộc phải trải qua.
Một đặc điểm chung cơ bản dễ nhận ra đó là cũng như mọi nước khác, chúng
ta cũng chịu sự phận công lao động theo nhiều ngành nghề, có sự khác biệt về sở
hữu tài sản và đặc biệt lợi nhuận là động lực cho sự phát triển. Nền kinh tế nước ta
cũng vận động theo quy luật vốn có của nền KTTT đó là quy luật cung cầu, quy luật
giá trị, quy luật lưu thông tiền tệ và phát triển các loại thị trường như thị trường tài
6


chính, thị trường chứng khoán, thị trường lao động…đây là những đặc điểm tốt mà
kinh tế thị trường đem lại.
Kinh tế thị trường định hướng XHCN do người lao động làm chủ. Điều này
có thể trên cơ sở nhà nước thực sự của dân, do dân và chế độ công hữu. Trong đó,
người lao động đóng vai trò sở hữu tư liệu sản xuất.
Đặc điểm chung nữa là những vấn đề tiêu cực mà kinh tế thị trường đem lại,
đó là sự phân hóa giàu nghèo sâu sắc, sử dụng cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên
gây ô nhiễm môi trường, nạn thất nghiệp gây khó khăn cho cuộc sống của nhiều
người, các tệ nạn xã hội cũng gây sức ép to lớn cho nền kinh tế nước ta làm cho kinh

doanh nghiệp, mọi tổ chức dân cư, mỗi gia đình, mỗi người dân bình đẳng về kinh
tế, chính trị, xã hội. Trong đường lối mà Đảng ta đã đề ra, Đảng chủ trương xây
dựng nền KTTT phải dựa trên cơ sở đa dạng hóa hình thức sở hữu, đa dạng hóa hình
thức kinh tế.
Ở Việt Nam là nền KTTT định hướng XHCN, mặc dù phân bố các nguồn lực
cho các nhu cầu sử dụng khác nhau chủ yếu được quyết định bởi thị trường, nhưng
nhà nước XHCN đóng một vai trò quan trọng trong việc điều tiết vĩ mô, bảo đảm
giữ vững các cân đối khách quan một cách tự giác. Bằng cách này hệ thống kinh tế
có thể hạn chế và khắc phục một số khuyết điểm của KTTT đảm bảo đạt tới mục
tiêu phát triển của một nền kinh tế định hướng XHCN.
KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam là sự tìm tòi thể hiện mới cả về lý luận
lẫn thực tiễn của CNXH trong thời đại ngày nay. Đại đại hội Đảng IX, Đảng ta đã
xác định những nội dung lớn trong việc xây dựng KTTT ở nước ta trong những năm
tới là tiếp tục tạo lập đồng bộ các yếu tố thị trường, đổi mới và nâng cao hiệu quả
quản lý kinh tế của Nhà nước. Thúc đẩy sự hình thành và phát triển, từng bước hoàn
thiện các loại thị trường theo định hướng XHCN, đặc biệt quan tâm các thị trướng
quan trọng nhưng chưa có hoặc còn sơ khai như thị trường lao động, thị trường
chứng khoán….Như vậy cùng với sự hoàn thiện và thích đáng dẫn đến hệ thống
kinh tế mới, thuật ngữ KTTT định hướng XHCN cũng đang ở trong quá trình hoàn
thiện về nhận thức.
8


Theo lý luận của Mac – Lenin chúng ta đã biết cái riêng phong phú hơn cái
chung, cái riêng bao hàm cái chung. Ở đây, KTTT định hướng XHCN là cái riêng
trong nền kinh tế thị trường, nó vận hành theo những quy luật chung của KTTT mà
ngoài ra còn có những nét riêng đặc trưng mà chúng ta đã nói ở trên.
2.3. Những thành tựu và hạn chế nền kinh tế thị trường định hướng
XHCN ở Việt Nam
2.3.1. Thành tựu

trong hệ thống kinh tế thị trường thế giới, kinh tế thị trường nước ta chịu tác động
của các qui luật kinh tế vốn có: qui luật cung cầu, qui luật giá trị, qui luật lưu thông
tiền tệ …các phạm trù: cạnh tranh, cung cầu, giá cả …Nhưng kinh tế thị trường
nước ta là kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển kinh tế đi đôi
với công bằng và tiến bộ xã hội. Chúng ta không coi kinh tế thị trường là mục tiêu
mà kinh tế thị trường chỉ là phương tiện để chúng ta xây dựng một xã hội dân giàu
nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh, xã hội yêu con người và vì con người.
Với vai trò là một cái riêng, nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt
Nam cũng tuân theo những quy luật chung mang tính bản chất của kinh tế thị
trường, đồng thời cũng chứa đựng những đặc điểm, bản sắc đặc trưng, vốn có, riêng
của Việt Nam.
Sau khi nghiên cứu mối quan hệ biện chứng giữa cái chung, cái riêng và vận
vào xây dựng kinh tế thị trường ở Việt Nam, ngoài việc nâng cao nhận thức của bản
thân về kinh tế thị trường, điều nhóm thu nhận lớn nhất là hiểu được thế nào là một
tỷ lệ thích hợp giữa cái chung với cái riêng để tạo nên một thực thể riêng biệt. Vì
vậy, trong mọi hoạt động thực tiễn cần phải kết hợp tốt mối quan hệ giữa cái chung
và cái riêng để tồn tại tốt hơn.

10


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ts. Bùi Văn Mưa ( Chủ biên ) – Ts. Trần Nguyên Ký – Ts. Bùi Bá Linh –
Ts. Bùi Xuân Thanh, 2014, Triết học, Trường Đại học Kinh tế Tp. Hồ Chí Minh –
Khoa lý luận chính trị.
2. Thongtinphapluatdansu.edu.vn
3. Giangvien.net/shops/tài tiệu môn lý luân chính trị/ mối quan hệ gữa cái
chung và cái riêng – 298.html
4. Ts. Bùi Văn Mưa ( Chủ biên ) – Ts. Trần Nguyên Ký – Ts. Bùi Bá Linh –
Ts. Bùi Xuân Thanh, 2014, Lịch sử triết học, Trường Đại học Kinh tế Tp. Hồ Chí


Thời
lượng

1

2

Phác thảo đề cương bài

90 phút

Ngày thực Địa điểm
hiện

viên

30/11/2014 Khuôn viên

tiểu luận và phân công

trường Đại học

tìm kiếm tài liệu

kinh tế Tp. Hồ

Thảo luận phần mở đầu

Chí Minh


Thảo luận phần: vận

Chí Minh
120 phút 02/01/2012 Khuôn viên

dụng cặp phạm trù cái

trường Đại học

chung và cái riêng của

kinh tế Tp. Hồ

phép biện chứng duy vật

Chí Minh

Cả nhóm

Cả nhóm

vào phân tích mô hình
kinh tế thị trường định
hướng XHCN ở nước ta
hiện nay.
5

Phân công đánh máy
Thảo luận phần kết luận