Trường Đại học Khoa học xã hội & Nhân văn
-------000---------
Khoa Văn học
Tiểu luận
Truyện Kiều nhìn từ góc độ văn hóa
Đề tài: Quan điểm và cách nhìn mới của Nguyễn Du về thuyết “Hồng nhan bạc
mệnh” trong Truyện Kiều.
Hà Nội, tháng 5/2005
1
2
Những khách má hồng gặp phận truân chuyên đã trở thành một hiện tượng
phổ biến trong xã hội phong kiến và đi vào văn học như một đề tài quen thuộc. Đến
ngày nay, “hồng nhan bạc mệnh” cũng là những câu nói cửa miệng của ngưòi đời.
Trong Truyện Kiều, thi hào Nguyễn Du cũng gửi gắm nhiều triết lý sâu sa qua thân
phận của những hồng nhan. Nhưng cũng từ vấn đề muôn thửơ ấy, thi nhân có
những cách tiếp cận mới.
Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du hơn một lần nói về bất hạnh của người tài
sắc: “Rằng hồng nhan tự thửơ xưa/ Cái điều bạc mệnh có chừa ai đâu”. Rồi: “Phận
sao bạc chẳng vừa thôi/ Khăng khăng buộc mãi lấy người hồng nhan”. Khách hồng
nhan trong Truyện Kiều được cụ Tiên Điền hướng tới là nàng Thuý Kiều tài sắc, là
Đạm Tiên phận bạc nức tiếng yến oanh một thời… Nàng Kiều với vẻ đẹp “Hoa
ghen thua thắm liễu hờn kém xanh” dường như ẩn chứa trong đó sự hờn ghen đố kỵ
của con tạo. Và cũng vô tình trong lễ thanh minh, đi tảo mộ, nàng bắt gặp nấm mộ
xè xè bên đường của Đạm Tiên, nghiệm đến thân mình mà than: “Đau đớn thay
phận đàn bà/ Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung”. Và cuộc đời 15 năm lưu lạc
của Kiều cũng chính là một câu trả lời cho sự tiên nghiệm đó. Kiều cũng chịu
chung số phận với những người đẹp trong lịch sử, họ trở thành nạn nhân của chế độ
phong kiến vô nhân đạo. Đó là nàng Muội Hỷ bị vua Kiệt nhà Hạ cướp được trong
chiến tranh, được Kiệt sủng ái nhưng người ta đã quy tội làm mất nhà Hạ cho nàng.
Nàng Tây Thi, người đẹp nghiêng nước nghiêng thành đã được Việt Vương Câu
Tiễn sử dụng làm công cụ trả thù nước Ngô, sau cũng chịu một cái chết thê thảm.

là câu chuyện bất hạnh của người sống bằng tình, đề cao giá trị của nghệ thuật.
Cũng chính vì cách nhìn mới đó mà vấn đề con người trong Truyện Kiều có rất
nhiều cách hiểu khác nhau. Nhà nghiên cứu Trần Đình Sử cho rằng Nguyễn Du
trong Truyện Kiều đã có sự chuyển đổi nhân vật từ con người tỏ lòng sang thế giới
tấm lòng. Con người được khai thác từ những tình cảm tâm tư nhỏ nhặt nhất…
4
Quan niệm về thuyết Tài mệnh tương đố, hồng nhan bạc mệnh của Nguyễn
Du trong Truyện Kiều xuất phát từ những nguyên lý có thực trong xã hội thời ấy
nhưng cũng chính từ thực tế ấy, thi nhân đã vươn tới những giá trị nhân đạo cao cả.
Viết về những con người có số phận đau khổ như Kiều, Đạm Tiên, ông không đứng
trên lập trường của một nhà nho, soi xét họ đánh giá thấp họ ở những phẩm chất tư
cách của một công dân trong xã hội cũ. Ông nhận thấy khách hồng nhan chỉ là nạn
nhân đáng thương, họ có tài có tình, những phẩm cách mà xã hội phong kiến không
dung nạp nên một điều hiển nhiên là họ bị loại trừ. Điểm tiến bộ của ông là thấy
được những giá trị tiềm tàng của người phụ nữ, cái tài của họ được gắn kết với cái
tình, với mong muốn được phát triển mọi năng lượng. Nguyễn Du không ngại
ngần xây dựng mô hình nhân vật lý tưởng đi ra ngoài mẫu nhân vật chuẩn mực theo
quan niệm của xã hội phương Đông.
Nếu như các triết thuyết phương Đông coi thân là ái gì tạm bợ, phù du, thân
là nguồn gốc của nỗi khổ và chất là nguyên nhân của nghiệp chướng. Nằm trong xu
hướng của văn học thế kỷ XVIII, các tác giả có xu hướng kéo con người từ mô
hình thánh nhân về với con người phàm trần. Các tác phẩm viết về đề tài người phụ
nữ, đòi quyền sống cho thân xác họ xuất hiện ngày càng nhiều. Trong Truyện Kiều,
Nguyễn Du chú ý đề cao con người ở phương diện thân xác, quý thân trọng thân
bênh vực cho quyền sống của con người. Không phải ngẫu nhiên, Giáo sư Trần
Đình Sử nhận xét: “Truyện Kiều là tiếng nói thương thân xót thân vào bậc nhất!”.
Ngòi bút phân tích tâm lý của Nguyễn Du đã đi vào tận cùng bên trong những xúc
cảm tế vi của nhân vật. Từ buổi gặp mặt ban đầu lưu luyến của Thúy Kiều và chàng
Kim cho tới những cảm giác nảy nở về thân xác trong tâm tư Kiều. Khác với những
quan niệm của Tam giáo phải kìm chế cảm xúc, giữ lại trạng thái tinh thần tỉnh táo,