BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
--------------

NGUYỄN THỊ HƯƠNG

ẢNH HƯỞNG CỦA PHÂN LÂN ĐẾN SINH TRƯỞNG,
PHÁT TRIỂN, NĂNG SUẤT VÀ CHẤT LƯỢNG CỦA MỘT
SỐ GIỐNG KHOAI LANG TRONG VỤ ĐÔNG XUÂN
2011 - 2012 TRÊN ĐẤT CÁT VEN BIỂN
TỈNH NGHỆ AN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
KỸ SƯ NGÀNH: NÔNG HỌC

VINH, 5/2012


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
--------------

ẢNH HƯỞNG CỦA PHÂN LÂN ĐẾN SINH TRƯỞNG,
PHÁT TRIỂN, NĂNG SUẤT VÀ CHẤT LƯỢNG CỦA MỘT
SỐ GIỐNG KHOAI LANG TRONG VỤ ĐÔNG XUÂN
2011 - 2012 TRÊN ĐẤT CÁT VEN BIỂN
TỈNH NGHỆ AN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
KỸ SƯ NGÀNH: NÔNG HỌC


thực nghiệm ngành Nông học, người đã luôn sát cánh bên tôi, giúp đỡ động viên
trong suốt quá trình tiến hành thực tập nghiệm tại trại.
Qua đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới toàn thể thầy (cô) giáo trong khoa
Nông – Lâm – Ngư, trường Đại học Vinh, đặc biệt là tổ bộ môn Cây trồng, đã tạo
điều kiện thuận lợi nhất giúp tôi hoàn thành đề tài thực tập tốt nghiệp của mình.
Cuối cùng, tôi xin bày tỏ cảm ơn chân thành tới gia đình, bạn bè, tập thể lớp
49K_Nông Học, luôn bên cạnh, cổ vũ động viên giúp đỡ tôi trong suốt quá trình
thực tập cũng như trong suốt khóa học.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Nghi Lộc, ngày 15 tháng 5 năm 2012
Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hương

ii


KÝ HIỆU CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
Chữ cái viết tắt
cs
CT
G
K
N
NSTL
NSTT
P
SE±

Nội dung

Chương

1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU................................4

1.1. Nguồn gốc, phân loại và lịch sử phát triển cây khoai lang ...........4
Khoai lang có nguồn gốc nguyên thuỷ từ vùng nhiệt đới châu Mỹ. Hầu hết
các bằng chứng về khảo cổ học, ngôn ngữ học và sử học đều cho
thấy châu Mỹ là khởi nguyên của cây khoai lang (Trung Mỹ hoặc
Nam Mỹ). Theo Engel (1970), từ những mẫu khoai lang khô thu
được tại hang động Chilca Canyon (Peru) sau khi phân tích
phóng xạ cho thấy có độ tuổi từ 8000 – 10000 năm [31]. Theo
quan điểm của Obrien (1972) và ý kiến của Yen (1982), trung
tâm khởi nguyên chính xác của cây khoai lang là Trung hoặc
Nam Mỹ [40][51]. Nhưng cây khoai lang thực sự lan rộng ở châu
Mỹ khi người châu Âu đầu tiên đặt chân tới. Vì vậy, khoai lang

iv


được xem là nguồn lương thực chính của người Mayan ở Trung
Mỹ và người Péruvian ở vùng núi Andet (Nam Mỹ)....................4
Vào năm 1492 trong chuyến vượt biển đầu tiên, Christopher Columbus đã
tìm ra Tân thế giới (châu Mỹ) và phát hiện ra khoai lang được
trồng ở Hispaniola và Cuba. Từ đó, khoai lang mới thực sự lan
rộng ở châu Mỹ và sau đó được di thực khắp thế giới..................4
Đầu tiên khoai lang được đưa về Tây Ban Nha, tiếp đó lan tới một số nước
châu Âu và được gọi là batatas (hoặc padada) sau đó là Spanish
Potato (hoặc Sweet Potato).


đây..................................................................................................6
Bảng 1.2. Tình hình sản xuất khoai lang ở các châu lục trong năm 2010........8

1.2.2. Tình hình sản xuất khoai lang ở Việt Nam ............................9
Bảng 1.3. Diện tích,năng suất, sản lượng bốn cây lương thực chính của .....10
Việt Nam 10
Bảng 1.4. Diện tích khoai lang phân theo địa phương qua các năm tại các
vùng sinh thái Nông nghiệp ở Việt Nam.....................................11
Bảng 1.5. Diện tích và sản lượng khoai lang phân theo điạ phương năm 2010
tại các vùng sinh thái Việt Nam...................................................13

1.3 Tình hình sử dụng và chế biến khoai lang trên thế giới và trong
nước ............................................................................................................14
Bảng 1.6. Tình hình sử dụng khoai lang ở Việt Nam (% tổng sản lượng).....15

1.4. Tình hình nghiên cứu khoai lang trên thế giới và Việt Nam .......15
1.4.1. Tình hình nghiên cứu giống khoai lang trên thế giới và Việt
Nam ........................................................................................................15
1.4.1.1. Tình hình nghiên cứu giống khoai lang trên thế giới ........15
Bảng 1.7. Giống khoai lang phát hành tại châu Á từ năm 1981 - 2000........16

1.4.1.2. Tình hình nghiên cứu giống khoai lang ở Việt Nam..........17
1.5.2 Tình hình nghiên cứu về phân bón khoai lang trên thế giới và
ở Việt Nam..............................................................................................19
1.4.2.1 Tình hình nghiên cứu phân bón khoai lang trên thế giới....19
1.4.2.2 Tình hình nghiên cứu phân bón khoai lang ở Việt Nam....21
Chương

2
VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.....................23

2.6.1.7. Màu sắc vỏ củ.....................................................................29

vii


2.6.1.8. Màu sắc thịt củ vừa thu hoạch và sau khi nấu chín............30
2.6.2 Các chỉ tiêu về động thái sinh trưởng.....................................30
2.6.3 Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất.........................31
2.6.4. Khả năng chống chịu sâu bệnh..............................................32
2.6.5. Khả năng thích ứng với điều kiện ngoại cảnh (1-5 điểm) ....32
2.7. Hiệu quả kinh tế..........................................................................32
2.8. Xử lý số liệu.................................................................................32
2.9. Điều kiện nghiên cứu thí nghiệm.................................................32
2.9.1 Đặc điểm địa hình..................................................................33
2.9.2. Khí hậu .................................................................................33
Bảng 2.1. Một số yếu tố khí tượng trong thời gian thí nghiệm......................34
Chương

3
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN...........................36

3.1 Đặc điểm sinh vật học của các giống khoai lang nghiên cứu ......36
Bảng 3.1 Đặc điểm sinh vật học và hình thái của 3 giống khoai lang............36

3.2. Ảnh hưởng của các mức phân lân tới sự sinh trưởng và phát triển
.....................................................................................................................37
3.2.1. Sự sinh trưởng và độ che phủ luống.....................................38
Bảng 3.2. Sự sinh trưởng và độ che phủ luống của 3 giống ở các mức........38

3.2.2. Sự tăng trưởng chiều dài thân chính.....................................39


3.6 Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất................................51
3.6.1 Ảnh hưởng của các mức phân lân và giống đến củ nhỏ.........51
Bảng 3.9a. Ảnh hưởng của các mức phân lân và giống đến củ nhỏ...............51
Bảng 3.9b. Sự tương tác của giống và lân đến củ nhỏ....................................52

3.6.2 Ảnh hưởng của các mức phân lân và giống đến củ to...........54
Bảng 3.10a. Ảnh hưởng của các mức bón phân lân và giống đến củ to........54
Bảng 3.10b. Sự tương tác của giống và lân đến củ to.....................................55

3.6.3. Ảnh hưởng của các mức phân lân và giống đến tổng số củ và
khối lượng củ trên gốc.............................................................................57
Bảng 3.11a. Ảnh hưởng của các mức phân lân và giống đến tổng số củ và
khối lượng củ trên gốc.................................................................58
Bảng 3.11b. Sự tương tác của giống và lân đến tổng số củ và khối lượng củ
......................................................................................................59
trên gốc

59

ix


3.6.4 Ảnh hưởng của các mức phân lân và giống đến số củ trên ô
.................................................................................................................61
Bảng 3.12a. Ảnh hưởng của các mức phân lân và giống đến số củ trên ô.....61
Bảng 3.12b. Sự tương tác của giống và lân đến số củ trên ô.........................62

3.6.5 Ảnh hưởng của các mức phân lân và giống đến năng suất . .65
Bảng 3.13b. Sự tương tác của giống và lân đến năng suất ............................66


ĐỀ TÀI TỐT NGHIỆP...............................................................74
TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................................76

x


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1. Tình hình sản xuất khoai lang trên thế giới trong những năm gần
đây.............................................Error: Reference source not found
Bảng 1.2. Tình hình sản xuất khoai lang ở các châu lục trong năm 2010 Error:
Reference source not found
Bảng 1.3. Diện tích,năng suất, sản lượng bốn cây lương thực chính của Error:
Reference source not found
Việt Nam ...................................................Error: Reference source not found
Bảng 1.4. Diện tích khoai lang phân theo địa phương qua các năm tại các
vùng sinh thái Nông nghiệp ở Việt Nam. .Error: Reference source
not found
Bảng 1.5. Diện tích và sản lượng khoai lang phân theo điạ phương năm 2010
tại các vùng sinh thái Việt Nam..........Error: Reference source not
found
Bảng 1.6. Tình hình sử dụng khoai lang ở Việt Nam (% tổng sản lượng)Error:
Reference source not found
Bảng 1.7. Giống khoai lang phát hành tại châu Á từ năm 1981 - 2000...Error:
Reference source not found
Bảng 2.1. Một số yếu tố khí tượng trong thời gian thí nghiệm.................Error:
Reference source not found
Bảng 3.1 Đặc điểm sinh vật học và hình thái của 3 giống khoai lang......Error:
Reference source not found
Bảng 3.2. Sự sinh trưởng và độ che phủ luống của 3 giống ở các mức phân

Bảng 3.11a. Ảnh hưởng của các mức phân lân và giống đến tổng số củ và
khối lượng củ trên gốc..............Error: Reference source not found
Bảng 3.11b. Sự tương tác của giống và lân đến tổng số củ và khối lượng củ
trên gốc......................................Error: Reference source not found
Bảng 3.12a. Ảnh hưởng của các mức phân lân và giống đến số củ trên ô
...................................................Error: Reference source not found

xii


Bảng 3.12b. Sự tương tác của giống và lân đến số củ trên ô..Error: Reference
source not found
Bảng 3.13a. Ảnh hưởng của các mức phân lân và giống đến năng suất .......65
Bảng 3.13b. Sự tương tác của giống và lân đến năng suất......Error: Reference
source not found
Bảng 3.14a. Ảnh hưởng của các mức phân lân và giống đến hàm lượng chất khô
của củ.........................................Error: Reference source not found
Bảng 3.14b. Sự tương tác của giống và lân đến hàm lượng chất khô của củ
...................................................Error: Reference source not found
Bảng 3.15. Bảng điểm đánh giá độ ngọt, độ bở của củ bằng phương pháp
cảm quan.......................................................................................69
Bảng 3.16. Chí phí của các công thức thí nghiệm trong vụ Đông Xuân 2011 2012...........................................Error: Reference source not found
Bảng 3.17. Bảng hiệu quả kinh tế của các giống tại các mức phân bón lân
khác nhau trong vụ Đông Xuân 2011 - 2012.......Error: Reference
source not found

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 3.1. Sự tăng trưởng chiều dài thân chính của 3 giống khoai lang……………...41
Hình 3.2. Tốc độ tăng trưởng số lá trên thân chính của 3 giống khoai lang
...................................................Error: Reference source not found

cây khoai lang có hàm lượng protein cao sẽ sản xuất khí mê-tan ít hơn so với thức
ăn khác, có khả năng góp phần quan trọng trong việc giảm khí thải độc hại toàn cầu
(Trung tâm khoai tây quốc tế - CIP) [22].
Mặt khác, năng suất khoai lang ở Việt Nam còn thấp, mới chỉ đạt 8,16 tấn/ha
trong khi đó năng suất bình quân của thế giới là 12,61 tấn/ha (năm 2008) [8]. Trong
sản xuất ở nhiều nơi khoai lang là cây quảng canh, tận dụng quỹ đất, phân bón hầu
như không được sử dụng. Tuy khoai lang là cây không đòi hỏi nhiều phân, nhưng bón
phân đủ và đảm bảo cân đối các chất dinh dưỡng cần thiết dễ mang lại năng suất cao.
Cây khoai lang là cây ưa phân hữu cơ, phân chuồng vì ngoài cung cấp chất dinh dưỡng
cho cây, phân hữu cơ còn cải thiện khả năng giữ nước, khả năng trao đổi cation, tạo

1


cho đất độ tơi xốp, thoáng cần thiết cho sự hình thành và phát triển củ (Đinh Thế Lộc,
1997; Bouwkamp JC, 1985) [5], [28]. Các nguyên tố đa lượng như đạm, lân, kali rất
cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của khoai lang, đặc biệt là kali khi bón đơn lẻ
hay bón kết hợp với đạm đều tăng năng suất củ (Đinh Thế Lộc, 1979; Mai Thạch
Hoành, 2006; Bouwkamp JC, 1985) [6], [14], [28].
Lân có ảnh hưởng tới quá trình phát triển của rễ, khả năng quang hợp và vận
chuyển chất dinh dưỡng của cây. Mặt khác, bón lân còn giúp cây đồng hoá tốt hơn,
hút đạm và kai tốt hơn. Thiếu lân năng suất giảm, vật chất kém.
Theo Samvel G và cs., thấy rằng đạm và lân làm tăng tỉ lệ caroten trong củ,
năng suất tăng. Theo một nghiên cứu bón lân cho khoai lang trên đất cát ở Quảng
Ninh cho thấy rằng bón nhiều lân làm tăng năng suất củ nhưng ở mức 200 – 300
kg/ha thì có hiệu suất cao nhất. Về thời kỳ bón lân, kết quả nghiên cứu cũng cho
thấy rằng với mức bón 300 kg/ha thì bón lót toàn bộ cho năng suất củ cao nhất và
hiệu suất 1kg lân cũng đạt cao nhất.
Viện Khoa học kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung bộ và Trung tâm Tài
nguyên thực vật chọn lọc từ các cá thể phân ly của giống khoai lang Nhật Bản đã

- Đánh giá khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh và sâu bệnh hại của
các giống khoai lang dưới các mức bón phân lân khác nhau trên đất cát ven biển
Nghệ An.
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
3.1. Ý nghĩa khoa học
Tìm ra được mức bón phân thích hợp cho giống khoai lang góp phần vào
việc tăng năng suất cây trồng.
Đề tài nghiên cứu đánh giá và tuyển chọn giống khoai lang có năng suất cao,
chất lượng tốt, khả năng thích ứng tốt. Trên cơ sở đó sẽ xác định được những giống
tham gia thí nghiệm có triển vọng. Các kết quả đó là dẫn liệu khoa học làm cơ sở
cho các nhà chọn giống nghiên cứu và tham khảo, qua đó góp phần bổ sung nguồn
giống khoai lang cho nghiên cứu và sản xuất đại trà ở Việt Nam.
3.2. Ý nghĩa thực tiễn
Giúp người nông dân có mức phân bón hợp lý, vừa giảm chi phí sản xuất mà
lại tăng năng suất, cho hiệu quả kinh tế cao.
Đưa giống khoai lang phù hợp với đất cát ven biển vào sản xuất.

3


Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
1.1. Nguồn gốc, phân loại và lịch sử phát triển cây khoai lang
Cây khoai lang Ipomea batatas (L.) Lam. là cây hai lá mầm thuộc loài
Ipomea batatas, chi Ipomea, họ Bìm bìm Convolvulaceae (Purseglove, 1974 ; Võ
Văn Chi và cs, 1969) [45][25]. Trong họ Convolvulaceae có 50 tộc và hơn 1000
loài thì chỉ có loài I. batatas là loài có ý nghĩa quan trọng và được sử dụng làm
lương thực, thực phẩm (Võ Văn Chi và cs, 1969) [25]. Trong chi Ipomea có hơn
400 loài nhưng chỉ có loài I. batatas là loại cây trồng duy nhất có củ ăn được [25].
Khoai lang có nguồn gốc nguyên thuỷ từ vùng nhiệt đới châu Mỹ. Hầu hết

400 Bắc đến 320 Nam, ở vùng xích đạo khoai lang còn được trồng ở độ cao 3000m
so với mặt nước biển ( Woolfe, 1992 ) [50]. Tuy nhiên, khoai lang được trồng nhiều
nhất ở các nước nhiệt đới, á nhiệt đới, châu Á, châu Phi và châu Mỹ Latinh.Là một
cây có củ, thời gian sinh trưởng ngắn từ 3 – 5 tháng và không biểu hiện một đặc
tính thời vụ rõ rệt, bởi vậy khoai lang được trồng như một cây bảo hiểm phối hợp
trong hệ thống canh tác với cây có hạt (như lúa) ở Đông Nam Á, với các cây có củ
khác (khoai mỡ, khoai nước,...) ở châu Úc.
Ở Việt Nam, theo các tài liệu cổ như sách “thực vật bản thảo”, “Lĩnh nam tạp
kỷ” và “Quảng Đông tân ngữ” của Lê Quý Đôn (Bùi Huy Đáp, 1984; Viện Hán
nôm,1995) [1], [24], cây khoai lang có khả năng là cây trồng nhập nội và có thể đưa
vào nước ta từ nước Lã Tông (đảo Luzon ngày nay) vào cuối đời Minh cai trị nước
ta.
Trong “Thảo mộc trang” có đoạn viết: Cam thự (Khoai lang) là loài củ thuộc
loài thử dự, rễ và lá như rễ khoai, củ to bằng nắm tay, to nữa bằng cái bình, da tía,
thịt trắng, người ta luộc ăn (Bùi Huy Đáp, 1984; Viện Hán nôm,1995) [1][24].
Sách “Biên niên cổ trung đại Việt Nam” (Nhà xuất bản khoa học xã hội 1987 đã
có ghi): “Năm 1558, khoai lang từ Philippin được đưa vào Việt Nam, trồng đầu tiên ở An
Tường - thủ đô tạm thời của nhà Lê Trung Hưng (Hậu Lê), nay thuộc huyện Thọ Xuân,
tỉnh Thanh Hoá” Như vậy, cây khoai lang đã có mặt tại Việt Nam khoảng gần 450 năm.
Cây khoai lang được giới thiệu vào Việt Nam có thể tính từ tỉnh Phúc Kiến Trung Quốc
hoặc đảo Luzon, Philippin vào cuối thế kỷ 16 (Vũ Đình Hòa, 1996) [26].

5


1.2. Tình hình sản xuất khoai lang trên thế giới và Việt Nam
1.2.1. Tình hình sản xuất khoai lang trên thế giới
Nhờ tính thích nghi tương đối rộng, khoai lang được trồng khắp nơi trên thế
giới, từ 0 – 450 Bắc và Nam.
Theo FAO ( tháng 2/2012), tình hình sản xuất khoai lang trên thế giới qua các

3,219
0,33
4,301
0,005
0,124

8,106
3,203
0,342
4,417
0,004
0,14

2008

2009

Sản lượng
(triệu tấn)
2010

2008

2009

2010

12,618 12,871 13,147 104,26 102,7 106,57
4,557 4,602 4,437 15,065 14,812 14,214
9,738 8,828 8,918 2,768 2,917 3,048

Tại châu Á, Trung Quốc là nước có diện tích trồng khoai lang lớn nhất, đạt
3.683.581 ha, chiếm 83,4% diện tích trồng khoai lang của châu Á và chiếm 45,4%
diện tích khoai lang thế giới. Về năng suất thì Israel đạt năng suất cao nhất (30,91
tấn/ha), còn Brunei Darussalam là nước có năng suất thấp nhất chỉ đạt 5,25 tấn/ha.
Năng suất khoai lang ở trong từng châu lục cũng rất khác xa nhau. Ở châu Mỹ,
nước có năng suất cao nhất là Mỹ (22,84 tấn/ha), nước có năng suất thấp nhất là
Saint Vincent và Grenadines (1,31 tấn/ha). Ở châu Phi, nước có năng suất cao nhất
là Senegal (33,33 tấn/ha), nước có diện tích thấp nhất là Mauritania (0,79 tấn/ha). Ở
châu Âu, nước có năng suất cao nhất là Italy (19,01 tấn/ha), nước có diện tích thấp
nhất là Bồ Đào Nha (7,96 tấn/ha).

7


Bảng 1.2. Tình hình sản xuất khoai lang ở các châu lục trong năm 2010

Châu lục

Số nước

Nước có diện tích (ha)

Nước có năng suất (tấn/ha)

trồng
Nước

Cao nhất

Nước

34

Haiti

103.000

Đảo Cayman

1

Mỹ

22,84

Châu Á

18

40

Israel

30,91

Brunei Darussalam

5,25

Châu Âu


Hy Lạp

190

Italy

19,01

Bồ Đào Nha

7,96

123.400

Guam

10

Australia

24,21

Fiji

1,31

Nguồn: FAO, 2012 [8]

8


9