Một số ngoại lệ trong WTO và quy định của Việt Nam
Ngoại lệ của WTO được hiểu là trong một số trường hợp cho phép các nước thành viên
được làm khác đi so với các nguyên tắc cơ bản của WTO nhưng phải đảm bảo phù hợp
với quy định của Tổ chức thương mại thế giới nhằm bảo đảm chủ quyền, an ninh, đạo
đức, sức khoẻ của con nguời, bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên quý hiếm, bảo
đảm cán cân thanh toán. Ngoại lệ đã được đặt ra trong quá trình đàm phán và xây dựng
các văn kiện của Tổ chức Thương mại Thế giới, đặc biệt được chú trọng trong các lĩnh
vực thương mại quốc tế và quy định tại các văn kiện của WTO trong 3 lĩnh vực thương
mại hàng hóa, thương mại dịch vụ và sở hữu trí tuệ. Ngoài ra, còn có các ngoại lệ giành
riêng cho các nước đang phát triển.
Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT 1994)
Hiệp định chung về thuế quan và thương mại 1994 dành một số ngoại lệ cho các
Thành viên để đáp ứng yêu cầu về đảm bảo an ninh, lợi ích quốc phòng, bảo vệ các giá trị
văn hoá, tinh thần của dân tộc, truyền thống lịch sử, bảo vệ sức khoẻ con người, động vật,
thực vật và môi trường, di sản quốc gia, tài nguyên quý hiếm, ngăn chặn gian lận thương
mại, bảo đảm an ninh tài chính, tiền tệ quốc gia, liên quan đến các sản phẩm lao động của
tù nhân, chính sách độc quyền, bảo hộ bản quyền, nhãn hiệu thương mại, duy trì hoà bình
và an ninh thế giới, tình hình tài chính đối ngoại và cán cân thanh toán, mua sắm nhằm
mục đích cho tiêu dùng của Chính phủ và chi trả các khoản trợ cấp. Đây là những vấn đề
cực kỳ quan trọng, ảnh hưởng đến an ninh và sự phát triển kinh tế của mỗi nước. Các quy
định của WTO là bắt buộc nhưng cũng có những ngoại lệ riêng, theo đó các Thành viên
có thể áp dụng các biện pháp trái với quy tắc đối xử tối huệ quốc và đối xử quốc gia trong
phạm vi cho phép khi thực thi nghĩa vụ của mình.
Điều XX quy định việc áp dụng các ngoại lệ chung không được tạo ra sự phân biệt
đối xử phi lý giữa các nước có điều kiện như nhau hay hạn chế, ngăn cản thương mại
quốc tế. Áp dụng các ngoài lệ trái với quy tắc không phân biệt đối xử trong trường hợp
cần thiết: bảo vệ đạo đức công cộng; bảo vệ cuộc sống và sức khoẻ con người, động vật
hay thực vật; liên quan đến việc xuất hoặc nhập khẩu vàng và bạc; liên quan đến các sản
phẩm sử dụng lao động của tù nhân; bảo đảm sự tôn trọng pháp luật và các quy tắc không
trái với các quy định về áp dụng các biện pháp hải quan, duy trì hiệu lực của chính sách
độc quyền, bảo hộ bản quyền, nhãn hiệu thương mại, quyền tác giả và các biện pháp ngăn

đảm bảo đảm thực thi các cam kết.
Đối với ngoại lệ liên quan đến việc xuất nhập khẩu vàng và bạc được quy định
tại Pháp lệnh về ngoại theo đó Chính phủ có thẩm quyền trong việc hạn chế mua, mang,
chuyển, thanh toán đối với các giao dịch trên tài khoản vãng lai, tài khoản vốn để bảo
đảm an ninh tài chính, tiền tệ quốc gia. Việc quản lý hoạt động xuất nhập khẩu vàng và
bạc được quy định tại Điều 31: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quản lý hoạt động xuất
khẩu, nhập khẩu vàng dưới dạng khối, thỏi, hạt, miếng của tổ chức tín dụng và các tổ
chức được phép kinh doanh vàng.
Đối với các ngoại lệ để duy trì hiệu lực của chính sách độc quyền, bảo hộ bản
quyền, nhãn hiệu thương mại, quyền tác giả và các biện pháp ngăn ngừa gian lận thương
mại thì Việt Nam đã có một loạt văn bản quan trọng điều chỉnh các vấn đề này. Ví dụ,
theo quy định của Luật Hải quan thì có thể kiểm tra thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập
khẩu trong khi vắng mặt người khai hải quan, hay theo Điều 4 Luật Thương mại thì Nhà
nước thực hiện độc quyền Nhà nước có thời hạn về hoạt động thương mại đối với một số
hàng hóa, dịch vụ hoặc tại một số địa bàn hay Điều 31 và 77 Luật Thương mại cũng có
quy định về việc áp dụng các biện phápkhẩn cấp đối với hoạt động mua bán hàng hóa
quốc tế hay áp dụng biện pháp khẩn cấp đối với hoạt động cung ứng hoặc sử dụng dịch
vụ; theo Luật Sở hữu trí tuệ thì Nhà nước chỉ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong một số
trường hợp... Nhìn chung, những quy định này là khá phù hợp với GATT.
Hiệp định chung về thương mại dịch vụ (GATS)
Cũng tương tự như Hiệp định GATT, ngoại lệ trong thương mại dịch vụ được áp
dụng đối với các yêu cầu cơ bản về an ninh, sức khoẻ của con người, động thực vật;
quyền lợi thương mại hợp pháp của một doanh nghiệp, mua sắm của Chính phủ v..v
Ngoài ra, còn có các ngoại lệ về việc thực hiện đánh thuế hoặc thu thuế; thực hiện Hiệp
định tránh đánh thuế hai lần; ngăn ngừa lừa đảo, gian lận thương mại.


Khoản 2 Điều II: quy định có thể duy trì biện pháp không phù hợp với yêu cầu của
đối xử tối huệ quốc, với điều kiện là biện pháp đó phải được liệt kê và đáp ứng các điều
kiện của Phụ lục về các ngoại lệ đối với Điều II.

nghiệp, tại Điều 10 Luật bưu chính viễn thông còn cấm việc cung cấp, sử dụng dịch vụ
bưu chính, viễn thông hoặc sử dụng tần số vô tuyến điện và thiết bị vô tuyến điện, thiết bị
bưu chính, viễn thông nhằm mục đích chống lại Nhà nước, gây rối an ninh, trật tự, an
toàn xã hội; Điều 10 Luật hàng hải cấm việc vận chuyển người, hàng hoá, hành lý, vũ
khí, chất phóng xạ, chất phế thải độc hại, chất ma tuý trái với quy định của pháp luật;
Điều 10 Luật Xuất bản cấm một số hành vi như tuyên truyền chống lại Nhà nước; kích
động chiến tranh xâm lược. Cấm các động kinh doanh gây phương hại đến quốc phòng,
an ninh.
Đối với ngoại lệ để đối phó với các hành vi gian lận thương mại, bảo vệ bí mật đời
tư được quy định tại Luật Thương mại, theo quy định thì hành vi gian lận, lừa dối khách


hàng khi mua bán hàng hóa bị coi là hành vi vi phạm pháp luật thương mại hay Điều 525
Bộ Luật dân sự quy định bên thuê dịch vụ không thực hiện nghĩa vụ của mình hoặc thực
hiện không đúng theo thoả thuận thì bên cung ứng dịch vụ có quyền đơn phương chấm
dứt thực hiện hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại, Điều 38 Bộ luật Dân sự cũng quy
định việc thu thập, công bố thông tin, tư liệu về đời tư của cá nhân phải được người đó
đồng ý.
Đối với ngoại lệ để đảo đảm việc thực hiện đánh thuế hoặc thu thuế; thực hiện
Hiệp định tránh đánh thuế hai lần được nội luật hoá tại Thông tư 05/2005/TT-BTC ngày
11/1/2005 về hướng dẫn chế độ thuế áp dụng đối với các tổ chức nước ngoài không có tư
cách pháp nhân Việt Nam và cá nhân nước ngoài kinh doanh hoặc có thu nhập phát sinh
tại Việt Nam và Thông tư 133/2004/TT-BTC ngày 31/12/2004 hướng dẫn thực hiện tránh
đánh thuế hai lần đối với các loại thuế đánh vào thu nhập và tài sản giữa Việt Nam và các
nước có hiệu lực thi hành tại Việt Nam.
Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ
(TRIPS)
Điều 3: Yêu cầu khi thực hiện quy định về đối xử quốc gia cần lưu ý đến những
ngoại lệ của Công ước Paris, Rome và Berne.
Các quy định về đối xử quốc gia (Điều 3) và đối xử tối huệ quốc (Điều 4) không

quyền được cấp trên cơ sở bằng sáng chế với điều kiện bằng sáng chế đó không mâu
thuẫn với việc khai thác bình thường bằng sáng chế này và không làm tổn hại một cách
bất hợp lý tới lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu bằng sáng chế, và lợi ích hợp pháp của bên
thứ ba.
Hiện nay, Việt Nam là thành viên của một số Hiệp định quốc tế về sở hữu trí tuệ,
chính vì vậy đây không phải là lĩnh vực hoàn toàn mới đối với Việt Nam, điều này được
thể hiện ngay tại các văn bản điều chỉnh về lĩnh vực này, mà văn bản được đề cập trước
tiên phải nhắc đến đó là Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005. Trước khi Luật sở hữu trí tuệ ra
đời, những vấn đề liên quan đến lĩnh vực này được quy định rãi rác trong Bộ luật Dân sự,
Nghị định và thông tư, còn nhiều nội dung chưa rõ ràng và chưa phù hợp với quy định
của quốc tế. Do vậy, có thể nói sự ra đời của Luật sở hữu trí tuệ đã khắc phục được
những hạn chế, lỗ hổng về pháp luật liên quan đến sở hữu trí tuệ và góp phần đáp ứng
yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật của Việt Nam. Những ngoại lệ liên quan đến
thương mại của quyền sở hữu trí tuệ còn được quy định tại Pháp lệnh MFN và NT, Nghị
định số 100/2006/NĐ-CP ngày 21/09/2006 Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một
số điều của Bộ luật Dân sự, Nghị định 103/2006/NĐ-CP ngày 22/9/2006 hướng dẫn thi
hành luật sở hữu trí tuệ về sở hữu công nghiệp, Thông tư 01/2007/TT-BKHCN, ngày
14/02/2007 của Bộ khoa học và công nghệ hướng dẫn thi hành Nghị định số
103/2006/NĐ-CP ngày 22 /9 /2006.