PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ
Môn tiếng việt ở trường phổ thông có nhiệm vụ hoàn thành năng lực
ngôn ngữ cho học sinh .Năng lực hoạt động ngôn ngữ thể hiện trong bốn
dạng hoạt động ,tương ứng với bốn kĩ năng : nghe, nói, đọc, viết.
Đặc biệt trong môn Tập Làm Văn: mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duy,
bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mỹ, hình thành nhân cách cho học sinh.
Việc dạy tập làm văn ở tiểu học góp phần rèn luyện cho học sinh năng
lực sử dụng tiếng mẹ đẻ, tạo điều kiện cho các em giao tiếp trong cuộc sống
hàng ngày và học tốt các môn học khác. Nếu như ở các môn học và phân môn
khác của tiếng Việt cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thức, rèn luyện
các kỹ năng đó một cách linh hoạt, thực tế và có hệ thống hơn. Chính những
văn bản nói, viết các em có được từ phân môn tập làm văn theo nghi thức lời
nói, hoặc các đơn thư, các bài văn, các báo cáo, thuyết trình đã thể hiện những
hiểu biết thực tế, những kỹ năng sử dụng tiếng Việt mà các em được học ở
các phân môn Tập làm văn và các môn học khác.
Ở tiểu học, văn miêu tả chiếm nhiều thời lượng trong các thể loại Tập
làm văn. Nhất là ở giai đoạn cuối cấp(ở lớp 5 văn miêu tả chiếm 65% thời
lượng toàn bộ chương trình tập làm văn). Văn miêu tả được chia thành các
kiểu bài khác nhau căn cứ vào đối tượng miêu tả. Các kiểu bài miêu tả ở lớp 5
bao gồm tả cảnh, tả đồ vật, tả con vật, tả cây cối.
Kiểu bài “ tả cảnh” được học sau khi học sinh học tả đồ vật, tả con vật.
Vì tả cảnh là một chủ đề khó so với các em. Khi làm bài đòi hỏi các em phải
biết quan sát, phải có sự tinh tế, biết chọn lọc để tả đối tượng một cách sinh
động, gợi cảm, có tâm hồn và xúc cảm. Từ đó sẽ là cơ sở để cung cấp vốn
kiến thức và rèn kỹ năng làm văn cho học sinh.

1


Phân môn Tập làm văn lớp 5 theo chương trình sách giáo khoa Tiếng
Việt mới đầu tiên là hướng dẫn học sinh lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh.

sự vật thông qua những nhận xét tinh tế, những rung động sâu sắc thể hiện
cảm xúc thẩm mỹ của người viết. Văn miêu tả mang tính thông báo thẩm mỹ,
chứa đựng tình cảm của người viết, sinh động và tạo ngôn ngữ miêu tả giàu
hình ảnh.
Ở lớp 5, các loại bài Tập làm văn đều gắn với các chủ điểm, văn miêu
tả cũng nằm trong cấu trúc đó.Quá trình thực hiện các kỹ năng phân tích đề,
quan sát, tìm ý, viết đoạn là những cơ hội để huy động vốn từ, phong phú hoá
vốn từ, tích cực hoá vốn từ để vẽ lại được cảnh vật, đồng thời giúp trẻ hiểu
biết được về cuộc sống theo các chủ điểm đã học. Việc phân tích đề phân tích
dàn bài, lập dàn ý, chia đoạn văn miêu tả góp phần phát triển khả năng phân
tích, tổng hợp, phân loại của học sinh. Tư duy hình tượng của trẻ cũng được
rèn luyện nhờ vận dụng các biện pháp so sánh, nhân hóa …. khi miêu tả.
Văn tả cảnh là một trong các loại văn miêu tả ở lớp 5. Học sinh được
học văn miêu tả ngay từ tuần 1 thông qua hai loại hình bài học: loại bài hình
thành kiến thức và loại bài luyện tập thực hành. Gồm có các nội dung sau:

3


- Cấu tạo của bài văn tả cảnh.
- Tập quan sát
- Lập dàn ý
- Xây dựng đoạn văn trong bài văn tả cảnh
- Viết bài văn tả cảnh
- Trả bài kiểm tra viết.
Như vậy, về việc rèn luyện kỹ năng làm văn cho học sinh, theo chương
trình sách giáo khoa mới thì ngoài việc rèn luyện kỹ năng viết văn bản… Còn
chú ý đến kỹ năng quan sát, lập dàn ý và viết đoạn văn là cơ sở đầu tiên và
quan trọng giúp học sinh viết bài đầy đủ, chính xác.
3. Yêu cầu về kỹ năng lập dàn ý và viết đoạn văn khi làm bài tập làm

- Giữa hệ thống kỹ năng làm văn với cấu trúc của hành vi nói, có mối
liên quan. Xem xét mối liên quan này giúp chúng ta giải quyết nhiều vấn đề
đang đặt ra cho việc dạy tập làm văn. Sau đây là hệ thống hoá mối quan hệ
trên.
TT
1

Cấu trúc hoạt động lời nói
Định hướng

Hệ thống kỹ năng làm văn
1. Kỹ năng xác định đề bài, yêu
cầu và giới hạn đề bài (kỹ năng tìm
hiểu đề).
2. Kỹ năng xác định tư tưởng của

2

Lập chương trình nội dung biểu

bài viết.
3. Kỹ năng tìm ý(thu thập tài liệu

đạt

cho bài viết).
4. Kỹ năng lập dàn ý(hệ thống hoá,

3


khác học sinh thường học thuộc bài văn mẫu để chép vào bài của mình. Với
cách học ấy các em không cần quan sát, không có cảm xúc gì về đối tượng
được tả.
- Miêu tả hời hợt, chung chung không có sắc thái riêng biệt nào của
đối tượng được tả...Vì thế bài làm ấy gán cho đối tượng miêu tả nào cùng loại
cũng được.. Một bài miêu tả như vậy đọc lên thấy mờ nhạt. Nguyên nhân chủ
yếu là các em không biết cách quan sát hoặc các em không biết cách hồi
tưởng lại kinh nghiêm sống của mình.
Về phía giáo viên dạy văn miêu tả thường có các biểu hiện sau:
- Chỉ có một con đường duy nhất hình thành các hiểu biết về lý
thuyết, các kỹ năng làm bài là qua phân tiách các bài mẫu.
- Để đối phó với việc học sinh làm bài kém, để đảm bảo chất lượng
khi kiểm tra nhiều giáo viên cho học sinh học thuộc một số bài bài văn mẫu
để các em khi gặp đề bài tương tự cứ thế chép ra. Vì thế đẫn đến tình trạng cả
thầy và trò nhiều khi bị lệ thuộc vào văn mẫu.

6


Chính vì vậy khảo sát chất lượng của 30 học sinh lớp 5 năm học 20082009 thu được kết quả như sau :
+ Số bài học sinh lập được dàn ý và viết được đoạn văn hay theo dàn ý
đã lập: 3 bài
+ Số bài học sinh lập được dàn ý nhưng chưa viết được đoạn văn do
chưa biết cách quan sát cụ thể: 10 bài
+ Số bài học sinh chưa biết lập dàn ý và chưa biết viết đoạn văn: 17 bài
Như vậy, tỷ lệ học sinh chưa lập được dàn ý và chưa viết được đoạn
văn theo dàn ý đã lập còn khá cao.
2. Nguyên nhân của những tồn tại:
-Để làm tốt một bài văn tả cảnh,học sinh phải biết vận dụng kiến thức
tổng hợp của các môn học cộng với vốn sống thực tế.Tuy nhiên,kiến thức

- Học sinh không biết ghi chép những gì mà mình quan sát được một
cách rõ rang.
- Học sinh thiếu sự tưởng tượng, ít cảm xúc về đối tượng miêu tả, vốn
ngôn ngữ còn quá ít ỏi.
Những nguyên nhân trên đã ảnh hưởng không tốt tới chất lượng giờ
dạy, không gây hứng thú học tập cho học sinh. Chính vì vậy tôi đã sử dụng
một số biện pháp giúp các em biết cách lập giàn ý và viết đoạn văn tả cảnh.

3. Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn văn tả
cảnh
3.1. Biện pháp đối với học sinh.
- Ôn lại kiến thức về cấu tạo bài văn tả cảnh.
- Chuẩn bị bài mới như: Đọc yêu cầu của bài, đọc bài văn cho sẵn, nhận
xét cách quan sát của tác giả.
- Tự giác làm bài theo khả năng và nỗ lực của bản thân, đánh giá bài
tập của mình sau khi làm xong. Trao đổi, thảo luận và tham gia ý kiến một
cách tích cực với các bạn trong nhóm, trong tổ khi làm bài.
3.2. Biện pháp với giáo viên.

8


3.2.1 Xác định rõ nhiệm vụ của môn tập làm văn, nhiệm vụ của giờ
lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh.
Chúng ta phải xác định dạy học sinh môn tập làm văn là giúp cho các
em nói, viết lưu loát. Học sinh phát triển vốn từ ngữ, bồi dưỡng cảm xúc, tình
cảm lành mạnh, trong sáng, khả năng quan sát lựa chọn xắp xếp ý rõ ràng.
Rèn khả năng tư duy, trí tưởng tượng phong phú. Qua đó, vốn sống của các
em được tăng lên giúp các em tự tin, có khả năng ứng xử linh hoạt trong cuộc
sống.

úp” - đặc điểm ngoại hình tạo nên ưu thế “láo khoét” , “thích tán tỉnh”.cuối
cùng là con gà của bà Kiến ,một chú gà trống tơ không đẹp, không khỏe:
“lông đen”, “ chân chì”, “bộ giò cao”, “cổ ngắn”,tính nết bộc lộ rõ tư thế :
“xòe cánh, nghển cổ, chuẩn bị chu đáo, nhưng rốt cuộc chỉ rặn được ba
tiếng éc, e, ê cụt ngủn”.
•Quan sát tỉ mỉ nhiều lần
Muốn tìm ra ý của đoạn văn ,học sinh phải quan sát kĩ, quan sát
nhiều lần cảnh đó.Tránh quan sát qua loa như ta nhìn lướt qua hay liếc
nhìn nó sẽ không tìm ra ý hay cho bài văn.
* Học sinh cần xác định rõ vị trí,thời điểm,thời gian, trình tự quan sát.
-Học sinh có thể lựa chọn các trình tự quan sát khác nhau :
+Trình tự không gian : quan sát từ trên xuống dưới hoặc từ dưới lên
trên, từ trái sang phải hoặc từ ngoài vào trong.
+Trình tự thời gian : quan sát từ sáng đến tối, từ lúc bắt đầu đến khi kết
thúc…
+Trình tự tâm lý: thấy nét gì nổi bật, thu hút bản thân, gây cảm xúc
quan sát trước.
d/ Hướng dẫn học sinh xác định được yêu cầu quan sát của bài văn

10


* Phải tìm được những nét riêng biệt, tiêu biểu của sự vật. Không cần
giàn đủ sự việc, chỉ cần chép lại những đặc điểm mà mình cảm nhận sâu sắc
nhất, không thống kê tỉ mỉ chi tiết về sự vật.
* Để làm được bài văn đúng yêu cầu của đề bài ,quá trình quan sát
không thể dàn đều mà phải tìm ra trọng tâm để tìm hiểu kĩ trọng tâm quan sát
thường là nét chính của bài nêu bật chủ đề của đoạn văn và dụng ý của người
viết . Có như vậy bài viết mới tránh khỏi dàn trải, nhạt nhẽo, lan man, xa đề.
* Tạo hứng thú và cảm xúc

-Giáo viên có thể có những câu hỏi gợi mở, học sinh trả lời miệng hoặc
giáo viên chỉ cần gợi ý với một học sinh nào đó để em đó thực hiện.
-Giáo viên dành thời gian tối đa cho hoạt động này, học sinh có thể
ngồi yên một chỗ ,để có vị trí thích hợp quan sát các em có thể dịch chuyển vị
trí, các em có thể thảo luận nhóm để tìm ý.
-Giáo viên có thể gợi ý,các em có thể phát hiện những nét đặc sắc của
bầu trời,cây cối, cảnh vật…
III. Hiệu quả của nghiên cứu giải pháp khoa học
2.1. Lập dàn ý và viết một đoạn văn tả cảnh.
2.1.1. Bài 1 : Tiết 1 - Tuần 1(SGK trang 14 – TV5/T1)
Lập dàn ý bài văn tả cảnh một buổi sáng (buổi trưa, chiều) trong vườn
cây (trong công viên, trên đường phố, trên cánh đồng, nương rẫy)

12


* Bước 1: Xác định yêu cầu của bài.

Vườn cây
Công viên

Một buổi sáng

Trên đường phố
Trên cánh đồng
Trên nương rẫy
Vườn cây
Công viên

Tả cảnh

+ Tả theo thời gian.
+ Tả theo trình tự từng bộ phận.
- Kết luận : Nêu cảm nghĩ và nhận xét của em về cảnh vật.
(Giáo viên nhắc học sinh tả cảnh bao giờ cũng có con người,
con vật, phong cảnh thiên nhiên. Hoạt động của con người, chim
muông làm cho cảnh vật thêm đẹp và sinh động)
* Bước 5 : Làm mẫu bài tập
- Buổi sáng trong công viên
+ Mở Bài : Giới thiệu bao quát : Sáng chủ nhật em được mẹ cho đi chơi
công viên, cảnh tượng đây thật hấp dẫn
+ Thân bài : Tả bộ phận của cảnh vật.


Ngay từ phía cổng vào đã tấp lập người.



Là gió nhẹ nhẹ mơn man mái tóc em.



Mặt hồ lăn tăn gợn song.



Những hạt sương đêm còn đọng trên cành

cây, kẽ lá



•

Ông mặt trời lững thững đạp xe qua ngọn tre

•

Những tia nắng vàng nhạt dần

•

Cánh đồng là một màu vàng

•

Những đợt sóng lúa nhấp nhô theo làn gió

•

Dọc 2 bên bờ sông là hàng bạch đàn cao vút, soi

bóng xuống mặt nước trong veo.
•

Đàn trâu bò mộng, đàn bò vàng mượt trên đường

làng dưới hàng cây
+Lũ chim chiền chiện lúc bay, lúc xà xuống ruộng lúa
•

Chim cu gáy bay về từng đàn

* Đoạn văn mẫu.
- Mặt trời đã lui dần sau rặng tre. Những tia nắng vàng nhạt rồi tắt hẳn.
Đàn trâu lững thững đi về. Cánh đồng làng chỉ còn là một khoảng không mờ,
xam xám. Bóng tối chum lên cảnh vật như một lớp màng mỏng. Trong nhà
điện đã bật sáng, trong lùm cây chỉ còn lại những khoảng sáng nhỏ. Tiếng chó
sủa gâu gâu khi chưa kịp nhận ra người nhà. Bóng tối đã làm đôi mắt mèo
xanh lét. Tất cả như muốn nghỉ ngơi sau một ngày làm việc. Làn gió nhẹ mơn
man, đùa nghịch trên cây gọi chị sao thức dậy.
- Buổi sáng ở khu phố em thật êm đềm. Khi ông mặt trời bắt đầu đạp xe
qua các dãy nhà cao tầng, toả những tia nắng vàng xuống mặt đất. Mọi nhà,
mọi người đều nhộn nhịp bắt đầu một ngày mới. Ánh đèn điện trên đương vụt
tắt. Ánh đèn điện trên đường vụt tắt, đâu đó vang lên tiếng chó ssủa, tiếng
meo meo đòi ăn. Ánh đèn ne – ong từ các của sổ hắt ra ngoài nhè nhẹ. Trong
nhà tiếng xoong nồi lách cách. Tiếng nước chảy lách tách. Các cụ già đi tập
dưỡng sinh đã về, tiếng bước chân thình thịch, tiếng cười nói lao xao. Thoảng
trong không khí mùi bánh mì thơm phức, mùi nước phở ngào ngạt. Bếp than

16


của bác

hàng phở rực hồng. Làn gió nhẹ tung tăng trên các cành cây.

Những hình ảnh đó sao mà thân thuộc đáng yêu thế.
2.2. Giáo án thực nghiệm

Bài : LUYỆN TẬP TẢ CẢNH
(Tiết 1- Tuần 4)
I. Mục tiêu : Giúp học sinh

2.1. Bài 1:

17


- Gọi 1 học sinh đọc yêu cầu và các lưu ý - 1 học sinh đọc thành tiếng
trong sách giáo khoa
cho học sinh cả lớp theo dõi
- Giáo viên nêu câu hỏi giúp học sinh xác - Lần lượt từng học sinh nêu
định các việc phải làm khi thực hiện lập dàn ý kiến của mình
ý
+ Đối tượng em miêu tả là gì?
+ Thời gian em quan sát là lúc nào?

+ Ngôi trường của em
+ Buổi sáng/ trước buổi học/

+ Em quan sát bằng giác quan nào?
+ Em tả phần nào của cảnh trường

sau buổi học
+ Em quan sát bằng mắt
+ Tả cảnh cảnh : Sân trường,
lớp học, vườn trường, phòng
truyền thống, Hoạt đông của

+ Tình cảm của em với mái trường?

thày cô và trò..
+ Em rất yêu quý và tự hào

lên bảng : Giáo viên cùng học sinh lên bảng, đọc to dàn ý của mình cho
dưới lớp nhận xét, bổ sung để có một các bạn theo dõi
dàn ý mẫu.
Ví dụ : Dàn ý bài văn miêu tả ngôi trường
- Mở bài : Giới thiệu bao quát.
+ Trường em mang tên anh hùng thiếu niên Kim Đồng
+ Ngôi trường khang trang nằm giữa dãy phố xinh xinh, bên hồ Giảng
Võ.
- Thân bài : Tả từng phần của Trường
+ Từ xa nhìn lại ngôi trường nhỏ bé, hiền hoà dưới tán những cây cổ
thụ.
+ Trường được sơn màu vàng rất sang trọng.
+ Cổng trường sơn màu xanh đậm.
+ Sân trường : Gạch đỏ như ô bàn cờ. Lá cờ đỏ sao vàng tung bay.
Những cây Bàng, cây Bằng Lăng, cây Phượng làm ô che nắng. Sân trương
nhộn nhịp trong giờ ra chơi
+ Lớp học
Có 3 toà nhà 2 tầng, xây thành dãy chữ U
Lớp học rộng rãi, thoáng mát có quạt điện, dèn điện. Cửa sổ và cửa ra
vào sơn màu xanh rất đẹp.
Bàn ghế lúc nào cũng ngay ngắn, gon gàng.
+ Phòng Đội : Trang hoáng rất đẹp.

19


+ Thư viện : Có nhiều sách, báo, truyện....
+ Vườn trường : Có rất nhiều hoa và cây cảnh.
- Kết Bài : Tình cảm của em đối với ngôi trường.
+ Em rất yêu quý và tự hào về mái trường của mình

- Gọi học sinh dưới lớp đọc đoạn văn - 2 đến 5 học sinh đọc đoạn văn của
của mình.

mình

- Nhận xét, cho điểm học sinh đạt yêu
cầu
Ví dụ:

20


Thẳng cổng trường vào là sân trường, không rộng lắm nhưng đây là
thiên đường của chúng em sau mỗi giời học. Giữa sân trường cây bàng toả
bóng xanh mát. Góc sân trước lớp 5A1cây phượng thắp lửa một khoảng trời.
Mảng sân rộng với những viên gạch đỏ xếp hình ô bàn cờ thật đẹp. Chúng em
chơi trò chơi hay ngồi đọc báo ở sân trường.
Trường em có ba dãy lớp học xếp hình chữ U. Mỗi dãy có 10 phòng
học, hành lang rộng, lúc nào cũng sạch sẽ. Tường vôi màu vàng nhạt, của sổ
và của chính sơn màu xanh thật hài hoà. Trước của mỗi phòng học được gắn
một tấm biển nhỏ màu xanh đề tên lớp. Trứơc giờ học chúng em thường mở
hết các của sổ để không khí thoáng đãng.
3. Củng cố và dặn dò
- Giáo viên nhận xét tiết học
- Giáo viên dặn học sinh về nhà viét lại các đoạn văn chưa đạt yêu
cầu, đọc trước các đề văn trang 44, sách giáo khoa để chuẩn bị tốt cho tiết
kiểm tra viết.

Bài : LUYỆN TẬP TẢ CẢNH
( Tiết 1 - Tuần 8)

đẹp của quê hương mình giới thiệu

trước trước lớp
- Mỗi địa phương đều có rất nhiều -Lắng nghe
cảnh đẹp, những nét đẹp riêng trong
tiết học hôm nay, các em cùng lập
dàn ý miêu tả một cảnh đẹp ở địa
phương quan sát và viết một đoạn
văn phần thân bài, miêu tả cảnh đẹp
ấy
2. Hướng dẫn luyện tập
2.1.Bài 1 :
- Gọi học sinh đọc yêu cầu của bài -1 Học sinh đọc thành tiếng cho cả lớp
tập
nghe
- Giáo viên cùng xây dựng dàn ý - Trả lời câu hỏi cho giáo viên nêu ra
chung cho bài bằng hệ thống câu hỏi.
Giáo viên nghi nhanh câu trả lời của
học sinh lên bảng để được một dàn ý
tốt
+ Phần mở bài, em cần nêu

+ Mở bài : Giới thiệu cảnh đẹp

22


những gì?

định tả, địa điểm của cảnh đẹp đó, giới

- Nhận xét, sửa chữa

khổ to, dán hai bài lên bảng. Giáo
viên cùng học sinh nhận xét, sửa
chữa bổ sung
- Gọi 3 học sinh đọc dàn ý của mình.
Giáo viên nhận xét sửa chữa cho từng

o

em

23


- Em có nhận xét gì về bài làm của - Bài làm của bạn gồm đủ 3 phần
bạn? (mở bài,thân bài, kết bài...)
- Em thích nhất chi tiết nào?

- Tiếng bước chân xào xạc làm rung
động những bông lúa trĩu hạt ngả đầu
vào nhau như những cô gái đàn
chuyện trò.

- giáo viên nhận xét ,chấm điểm.

2.2.Bài 2 :
- Gọi học sinh đọc yêu cầu và gợi ý - 2 học sinh tiếp nối nhau đọc thành
của bài tập
- Yêu cầu học snh tự viết đoạn văn

- Dặn học sinh về nhà viết đoạn thân
bài trong bài văn miêu tả cảnh đẹp địa
phương
3. Dạy thực nghiệm:
a. Đối tượng thực nghiệm. :Học sinh lớp 5A1 trường Tiểu học Xuân
Hoà A – Xuân Hòa-Phúc yên-Vĩnh phúc
b. Kết quả thực nghiệm.
Sau một thời gian vận dụng các biện pháp trên. Qua việc khảo sát 30
bài làm của 30 em học sinh đã cho tôi một kết quả khả quan hơn, cụ thể:
- 100% học sinh nắm được thể loại, yêu cầu của đề bài.
- 100% học sinh có khả năng quan sát tìm ý.
- 100% học sinh biết lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh
Trong đó:
+ Lập được dàn ý chi tiết và viết được đoạn văn hay, sử dụng từ ngữ
chính xác, hình ảnh sinh động: 15 em
+ Lập được dàn ý và viết được đoạn văn theo đúng trình tự dàn ý đã
lập: 10 em

25