Sáng kiến kinh nghiệm

Năm học 2007-2008

Vài lời nói đầu
Ai đó đã từng nói : Văn học là quy luật của tình cảm . Một tác phẩm
văn học dù tồn tại dới dạng nào thì đó cũng là kết quả của những xúc động cao
độ, ở đó ta bắt gặp những cung bậc tình cảm, những trạng tháI cảm xúc ,hơn thế
đó còn là t tởng, là thái độ của nhà văn, của thời đại. Bởi thế dạy văn không thể
là việc giản đơn. Dạy cái gì ? Dạy nh thế nào ? để mỗi tác phẩm văn học đến
với học trò thực sự là tiếng hát của tâm hồn. Để đến với ngời tiếp nhận bằng
con đờng của trái Tim nhất thiết phải còn trăn trở để lựa chọn một phơng
pháp dạy một cách tiếp cân thích hợp. Trong bản sáng kiến kinh nghiệm này, tôi
muốn bàn đến một hớng đi một cách cảm thụ một cách khai thác bằng phơng
pháp dạy học : Phơng pháp tích cực và tích hợp trong văn bản: Một thứ quà
của lúa non: Cốm

I. Đặt vấn đề
Môn văn là một môn học vừa có tính chất nghệ thuật, vừa có tính khoa học
Vì vậy ngoài việc rèn luyện t duy lô gíc nh bất cứ môn học nào cần phải giành
sự quan tâm thích đáng cho năng lực cảm thụ. Một tác phẩm thơ hay áng văn
đẹp đều là công trình nghệ thuật lung linh phản chiếu vẻ đẹp tâm hồn, tình cảm
con ngời. Chừng nào học sinh cha nhận rõ và cha có phản ứng mỹ cảm thực sự ,

1


Sáng kiến kinh nghiệm

Năm học 2007-2008


biểu đạt ( Về phần tập làm văn ) là gì ? Văn bản ấy sử dụng từ loại gì hay biện
pháp tu từ gì ? ( ở phần tiếng việt).Đó là mặt hạn chế khi chúng ta không sử
dụng phơng pháp tích hợp vào dạy học nên học sinh sang phần tập làm văn tiếng
2


Sáng kiến kinh nghiệm

Năm học 2007-2008

việt không ứng dụng đợc. Vì vậy, đó chính là điểm hạn chế không mang hiệu
quả học tập cho học sinh qua việc sử dụng phơng pháp cũ và quá trình dạy học .
Chính vì vậy, tôi mạnh dạn áp dụng kinh nghiệm của bản thân vào bài dạy nhằm
mang lại hiệu quả hơn
II Nhận thức mới và những việc làm mới :
Do yêu cầu đòi hỏi của xã hội thì ngành giáo dục phải có sự chuyển mình
rất lớn trong việc thực hiện: Hiện đại hoá giáo dục nghĩa là sử dụng công
nghệ mới Máy chiếu Phơng pháp mới Phơng pháp tích cực nhằm đáp ứng
yêu cầu thực tiễn của thời đại. Qua tiếp cân ở các buỏi chuyên đề thay sách và
sinh hoạt chuyên môn thì tôi thấy việc sử dụng phơng pháp tích cực và tích hợp
vào quá trình giảng dạy là rất cần thiết. để có phơng pháp dạy học tích hợp trớc
hết ngời giáo viên phải hiểu đợc tích hợp là gì ? Tích hợp trong môn ngữ văn đợc thể hện nh thế nào ?
Tích hợp là sự kết hợp hàI hoà, hợp nhất , là sự liên kết tất yếu của kiến thức
trong môn học đợc mở rộng với mọi thành tố của bộ môn. Tích hợp trong môn
ngữ văn là việc gắn liền với chơng trình và SGK Ngữ văn, là sự kết hợp hoà
đồng ba phân môn Văn, Tiếng Việt, Tập Làm Văn thành một. Tuy nhiên nh chơng trình SGK đã khẳng định : Giảng dạy theo quan điểm tích hợp không phủ
định việc dạy các tri thức , kỹ năng riêng của từng phân môn. Vấn đề là làm thế
nào phối hợp các tri thức kỹ năng từng phân môn đẻ tìm ra những yếu tố đồng
quy giữa ba phân môn, tích hợp trong từng thời điểm theo từng vấn đề. Tính tích
hợp đợc thể hiện rất đa chiều: Tích hợp ngang , tích hợp dọc , tích hợp đồng tâm

Từ một thứ quà quê dân dã bình thờng giản dị là Cốm, tác giả đã cảm nhận rất
tinh tế về cội nguồn hình thành nên Cốm trên hai phơng diện: Sự kết tinh của
thiên nhiên và bàn tay khéo léo của con ngời. Cảm nhận về giá trị văn hoá qua
những phong tục đẹp giàu ý nghĩa nhân văn của Cốm và nghệ thuật thởng thức
Cốm. Đó là sự cảm nhận bằng tâm hồn , bằng tình yêu trân trọng trên phơng
diện tinh thần chứ không thiên về vật chất để từ đó gợi lên trong lòng ngời đọc ý
thức trân trọng giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc
b. Định hớng về cấu trúc , thể loại tác phẩm.
- Văn bản đợc viết theo thể loại tuỳ bút,thể văn gần với thể bút ký,ký sự ở yếu tố
miêu tả, ghi chép những hình ảnh sự việc mà nhà văn quan sát chứng kiến.
Những tuỳ bút thiên về biểu cảm, chú trọng thể hiện cảm xúc, tình cảm suy nghĩ
của tác giả trớc các hiện tợng và vấn đề của cuộc sống. Ngôn ngữ tuỳ bút thờng
giàu hình ảnh và chất trữ tình . vì thế, văn bản này mang phong cách văn chơng
nghệ thuật.
Các phơng thức biểu đạt đợc thể hiện rõ qua từng đoạn, từng phần trong văn
bản .
- Bố cục: Gồm 3 phần
Phần I : Đoạn I + Đoạn II : Cảm nghĩ về nguồn gốc Cốm
Phần II : Đoạn III : Cảm nghĩ về giá trị văn hoá Cốm
Phần III : Đoạn IV : Cảm nghĩ về sự thởng thức Cốm
c. Định hớng về phơng pháp tích hợp
Tìm hiểu văn bản theo quy trình phân đoạn và phân tích ý nghĩa nội dung biểu
cảm của từng đoạn qua việc phân tích các hình thức biểu đạt của thể văn, của
4


Sáng kiến kinh nghiệm

Năm học 2007-2008



5


Sáng kiến kinh nghiệm

Năm học 2007-2008

1. Mục tiêu cần đạt
Giúp học sinh: - Cảm nhận đợc phong vị đặc sắc, nét văn hoá trong thứ quà
độc đáo và giản dị của dân tộc
- Thấy và chỉ ra đợc sự tinh tế nhẹ nhàng mà sâu sắc trong lối văn tuỳ bút
của Thạch Lam
2. Tiến trình các bớc
I.
Chuẩn bị : Bảng phụ ,Bánh Cốm, Giáo án
II.
Bài cũ : - Đọc thuộc và diễn cảm bàI thơ Tiếng gà tra ?
- Phân tích vai trò đIệp ngữ ở trong bàI ?
III. Bài mới :
1 Giáo viên giới thiệu bài
Việt Nam là một đất nớc văn hiến với nền văn hoá lúa nớc có từ ngàn đời. Văn
hoá truyền thống ấy thể hiện ngay ở những thứ quà giản dị mà đặc sắc, độc đáo
của từng vùng miền. Khi nhắc tới Hà nội chúng ta lại nhớ tới món bánh cốm
một đặc sản nổi tiếng làm ở làng Vòng , thứ quà ấy chúng ta thởng thức không
chỉ bằng vị giác mà còn bằng cả tâm hồn cùng hơng vị tinh khiết của đất trời.
Bằng giọng văn nhẹ nhàng ngôn ngữ giàu chất thơ tác giả Thạch Lam đã thể
hiện rõ ở văn bản : Một thứ quà của lúa non : Cốm .
2 Tổ chức các hoạt động dạy học
Hoạt động của Thầy trò

Giáo viên kiểm tra một số từ khó ở SGK
- Văn bản này thuộc thể loại gì ?
- Tuỳ bút là thể văn có đặc đIểm gì ?
- GV: Tuỳ bút là thể văn đậm chất trữ
tình đồng thời cũng thờng có yếu tố
nghị luận, suy t, triết lý. Tuỳ bút thờng
giàu tính biểu cảm, gần với thơ, không
có cốt truyện nhng đều có cảm hứng
chủ đạo dù mạch cảm xúc có thể vận
động khá tự do linh hoạt.
- Văn bản đợc chia làm mấy đoạn ? nội
dung từng đoạn ?
- Học sinh phát biểu, giáo viên bổ sung
và treo bảng phụ để học sinh quan sát về
bố cục
( - đoạn 1 : Từ đầu chiếc thuyền rồng
Cảm nghĩ về nguồn gốc của Cốm
- Đoạn 2 : Tiếp kín đáo và nhún nhặn
Cảm nghĩ về giá trị của Cốm
- Đoạn 3 : Còn lại
Cảm nghĩ ồê sự thởng thức Cốm )
Hoạt động 2: Hớng dẫn học sinh tìm
hiểu nội dung văn bản
Đoạn 1 và 2 đợc viết theo phơng thức
biểu đạt nào ?
( Đoạn 1 phơng thức miêu tả , đoạn 2
phơng thức kể + với miêu tả )
- Cảm xúc về Cốm đợc khêu gợi từ đâu?
- Tác giả cảm nhận hơng vị của lúa non
bằng giác quan nào ?


- Mùi thơm mát, vỏ xanh giọt sữa
trắng thơm
- phảng phất hơng vị ngàn hoa cỏ
đọng lại cong xuống
- Nặng vì chất quý trong sạch
Miêu tả bằng cảm nhận qua
các giác quan
Tinh khiết,
thanh nhã, kết tinh những tinh tuý
trong sạch của đất trời, thiên nhiên
- Một loạt cách chế biến Khéo

- Đoạn văn 2 phơng thức biểu đạt thiên
léo,
về kể hay tả ?
bí mật , truyền từ đời này sang đời
( Vừa tả vừa kể, những cách thức làm ra
khác
Trân trọng và khắt khe giữ
Cốm của con ngời đặc biệt là Làng vòng) gìn truyền thống của làng vòng
Tác giả kể chi tiết những vấn đề gì ?
( thời đIểm gặt nếp và cách chế biến )
-Trong miêu tả cách thức chế biến Cốm ,
tác giả chú ý quan sát miêu tả cái gì ?vì
sao ?
- Tại sao viết về cốm làng vòng tác giả
- Cô gái làng vòng xinh xinh ,
miêu tả về cô gái
quần áo gọn ghẽ

- Giáo viên đa bánh Cốm để giới thiệu
-Tác giả ca ngợi Cốm là một thứ quà nh
thế nào ?
- Tại sao nó lại gắn liền với quà sêu tết ?
- Tác giả đã bình luận ý nghĩa của phong
tục này ra sao ?
- Em có nhận xét gì về cách dùng từ
trong đoạn văn này ?
- Việc sử dụng nhiều tính từ cách miêu tả
sinh động có tác dụng gì ?
- Tình cảm của tác giả ở đoạn văn này
nh thế nào ?
- Qua đó tác giả muốn hớng tới bạn đọc
tình cảm và thái độ nào trong cách ứng
xử với thứ quà dân tộc là Cốm ?

đồng
- Quà tặng của đồng quê cho con
ngời
Từ ngữ trang trọng, biểu thị
trân trọng yêu quý đề cao giá trị
tinh thần thiêng liêng cao đẹp
- Giá trị của Cốm : Lễ nghi , cới
hỏi, đặc biệt: Sêu tết
Cốm trở thành một thứ lễ vật cao
quý sang trọng rất Việt nam

Ca ngợi phong tục đẹp, giàu ý
nghĩa nhân văn là nét đẹp văn hoá
truyền thống


Năm học 2007-2008

- Qua lời đề nghị đó chứng tỏ Ông là
một con ngời có tâm hồn nh thế nào ?
( Tâm hồn trong sáng cao đẹp, có cách
nhìn cách cảm về những sự vật bình
thờng trong cuộc sống với một tình yêu
của ngời nghệ sỹ. Đặc biệt Ông là một
ngời rất sành trong thởng thức ẩm thực
và có tinh thần dân tộc sâu sắc )
Hoạt động 3 Hớng dẫn học sinh tổng kết
- Tác giả đã thành công ở những biện
pháp nghệ thuật nào ?
- Và đã thể hiện nội dung gì của văn
bản ?

- Em hãy trình bày một số câu thơ ca
dao có nói đến Cốm ?
( Học sinh trình bày giáo viên bổ sung
nhận xét.

- Nhẹ nhàng mà nâng đỡ
- Chút chiu mà vuốt ve
Xem
Cốm nh một giá trị tinh thần
Thiêng liêng, đáng đợc trân trọng
Giữ gìn

III. Tổng kết


Khá

%
18%
35%

SL
15
12

TB

%
44%
35%

SL
12
6

Yếu

%
35%
19%

IV. Bài học kinh nghiệm
Để mỗi bài học thực sự đi vào tâm hồn của các em thì đòi hởi mỗi ngời giáo
viên phải dành nhiều thời gian đọc sách, tài liệu tham khảo, so sánh đối chiếu để