TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT

ĐỖ THỊ HUYỀN TRANG

ỨNG DỤNG BÀI TẬP PHÁT TRIỂN
SỨC MẠNH TỐC ĐỘ NHẰM NÂNG CAO
THÀNH TÍCH CHẠY 100M CHO NỮ ĐỘI
TUYỂN ĐIỀN KINH TRƢỜNG THPT
YÊN LẠC - VĨNH PHÚC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

HÀ NỘI, 2012


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT

ĐỖ THỊ HUYỀN TRANG

ỨNG DỤNG BÀI TẬP PHÁT TRIỂN
SỨC MẠNH TỐC ĐỘ NHẰM NÂNG CAO
THÀNH TÍCH CHẠY 100M CHO NỮ ĐỘI
TUYỂN ĐIỀN KINH TRƢỜNG THPT
YÊN LẠC – VĨNH PHÚC
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: CNKHSP TDTT - GDQP
Hƣớng dẫn khoa học

TH.S HÀ MINH DỊU

: Huấn luyện viên

4. THPT

: Trung học phổ thông

5. XPT

: Xuất phát thấp

6. XPC

: Xuất phát cao

7. BXTC

: Bật xa tại chỗ

8. TTN

: Trước thực nghiệm

9. STN

: Sau thực nghiệm

10. CNH – HĐH

: Công nghiệp hóa - hiện đại hóa


Các bài tập phát triển SMTĐ được sử dụng trong huấn
luyện đội tuyển nữ điền kinh trường THPT Yên Lạc –

23

Vĩnh Phúc
Bảng 3.2

Kết quả phỏng vấn lựa chọn các test đánh giá năng
lực SMTĐ trong chạy 100m Nữ (n = 10)

Bảng 3.3

Kết quả kiểm tra năng lực SMTĐ của đội tuyển điền
kinh trường THPT Yên Lạc – Vĩnh Phúc (n = 12).

Bảng 3.4

Kết quả phỏng vấn lựa chọn các bài tập phát triển
SMTĐ trong cự ly chạy 100m Nữ (n = 10)

Bảng 3.5

Nội dung bài tập phát triển SMTĐ

Bảng 3.6

Kết quả kiểm tra 2 nhóm trước thực nghiệm
(nA = nB = 6)


38


MỤC LỤC
Trang
ĐẶT VẤN ĐỀ

1

CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ

4

1.1. Đặc điểm tâm - sinh lý lứa tuổi THPT

4

1.2. Cơ sở lý luận của tố chất SMTĐ

7

1.3. Đặc điểm cơ bản trong huấn luyện SMTĐ

13

CHƢƠNG 2: NHIỆM VỤ, PHƢƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC

18

NGHIÊN CỨU

39

A. Kết luận

39

B. Kiến nghị

40

TÀI LIỆU THAM KHẢO

41


1
ĐẶT VẤN ĐỀ
Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước bước đầu trên con đường
CNH - HĐH đất nước. Chúng ta đã và đang đạt được những thành tựu to lớn
về kinh tế, chính trị, quốc phòng, cùng với sự chuyển mình của đất nước, thể
thao Việt Nam đã có những bước tiến vuợt bậc trên đấu trường khu vực cũng
như trên thế giới. Mặt khác TDTT Việt Nam đã khẳng định vị thế của mình
trên trường quốc tế và đã để lại nhiều tình cảm tốt đẹp với bạn bè khắp năm
châu.
Ngày nay được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, TDTT Việt Nam
đã có bước khởi sắc mới và đang trên đà phát triển nhanh chóng từng bước
hội nhập với nền thể thao khu vực, châu lục cũng như các nước trên thế giới,
nước ta đã có những VĐV tham gia Olympic, Asiad thế giới, đặc biệt trong
vài thập niên trở lại đây Việt Nam đã liên tục tham gia các kỳ đại hội thể thao
Đông Nam Á (Seagames) và luôn có thứ hạng cao, tuy nhiên để so sánh với

của các loại hình hoạt động, vận động. Mang ý nghĩa to lớn và thấy rằng
thành tích thể thao là tổng hợp các tố chất nhanh, mạnh, bền, dẻo trong đó có
liên quan chặt chẽ nhất các chỉ số sức mạnh tốc độ. Để chuẩn bị tốt thể lực
chuyên môn cho vận động viên chạy cự ly ngắn tác giả Enraketan đã viết:
“Để đạt thành tích cao trong chạy cự ly ngắn (trong đó có chạy 100 m) thì yếu
tố tất yếu là trình độ chuẩn bị thể lực chuyên môn. Song trong thực tế ta thấy
mối quan hệ giữa chuẩn bị thể lực chuyên môn với thành tích thể thao có thể
đánh giá được trình độ của VĐV. Nhưng hiệu quả của quá trình huấn luyện
thể lực chuyên môn phụ thuộc phần lớn vào việc giải quyết mối quan hệ giữa
khối lượng và cường độ để đánh giá trình độ của VĐV, cũng như diễn biến
của mối quan hệ giữa cường độ trong các giai đoạn khác nhau của thời kỳ
huấn luyện….”


3
Như vậy, trong quá trình huấn luyện chạy cự ly ngắn (100m) thì sức
mạnh tốc độ là một yếu tố quan trọng của VĐV điền kinh. Có nhiều tác giả đã
nghiên cứu về SMTĐ trong chạy 100m nhưng với đề tài: “Ứng dụng bài tập
phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ
đội tuyển Điền kinh trường THPT Yên Lạc - Vĩnh Phúc”, chưa có ai nghiên
cứu về SMTĐ cho nữ đội tuyển điền kinh trường THPT Yên Lạc – Vĩnh
Phúc.
* Mục đích nghiên cứu
- Tìm hiểu đánh giá thực trạng tố chất sức mạnh tốc độ của nữ đội
tuyển điền kinh trường THPT Yên Lạc - Vĩnh Phúc.
- Trên cơ sở phân tích tài liệu chung và tài liệu chuyên môn có liên
quan. Đề tài tiến hành nghiên cứu lựa chọn áp dụng bài tập một cách khoa học
hợp lý để phát triển sức mạnh tốc độ nhằm đạt hiệu quả cao trong chạy 100m
đối với nữ đội tuyển điền kinh trường THPT Yên Lạc - Vĩnh Phúc.



5
thận trọng, hợp lý. Đặc biệt là các bài tập sức mạnh, bài tập bật nhảy, chạy tốc
độ cao, chức năng của cơ quan nội tạng và cơ bắp phụ nữ kém hơn ở nam và
khác nhau, khi đặt kế hoạch phải chú ý đến đặc điểm khung chậu, các cơ
bụng, cơ vùng hông rất yếu, ngay từ khi bắt đầu tập phải thường xuyên củng
cố hệ thống này. Chính vì những đặc điểm trên làm hạn chế tốc độ chạy, tốc
độ bật nhảy của phụ nữ. Sức mạnh và tính đàn hồi của cơ tăng lên làm cho
các cơ quan nội tạng hoạt động bình thường khi chạy và chạy với tốc độ cao.
Đặc biệt chú ý đến việc tập luyện của học sinh nữ trong thời gian xuất hiện
chu kỳ kinh nguyệt, cả thời gian này lượng vận động phải giảm, nhất là chạy
với tốc độ cao. Nếu không theo chế độ, tính chất nguyên tắc trên sẽ làm giảm
hoạt động bình thường của học sinh nữ bị rối loạn thần kinh.
1.1.2. Đặc điểm sinh lý
Ở lứa tuổi này cơ thể các em đã phát triển nhưng tốc độ giảm dần, chức
năng sinh lý tương đối ổn định, khả năng hoạt động của các cơ quan, bộ phận
của cơ thể được nâng cao, sự phát triển hình thể đã tương đối hoàn thiện.
* Hệ thần kinh: Các bộ phận thần kinh đã khá hoàn thiện, kích thước
não hành tuỷ đạt đến mức của người trưởng thành hoạt động phân tích, tổng
hợp của vỏ não tăng. Trên vỏ não có các tri giác hoạt động có định hướng sâu
sắc hơn, khả năng nhận biết cấu trúc động tác và tái hiện chính xác khả năng
vận động được nâng cao, ngoài ra do việc hoạt động của các tuyến giáp trong
tuyến sinh dục cũng ảnh hưởng đến hoạt động thể dục thể thao, các bài tập
đơn điệu làm cho học sinh nhàm chán mệt mỏi. Vì vậy cần phải thay đổi
nhiều hình thức tập luyện.
* Hệ cơ: Ở lứa tuổi này đang phát triển nhưng chậm hơn so với hệ
xương, số lượng sợi cơ tăng chậm nhưng chiều dài sợi cơ phát triển nhanh.
Đàn tính cơ tăng nhưng không đều, do đó để củng cố và phát triển sức nhanh,
mạnh cần phát triển sức bền và sức mạnh bền. Khi áp dụng các bài tập cần



7
phải hết sức lưu ý để làm sao tạo điều kiện tốt nhất để các em tiếp tục phát
triển cân đối và hoàn thiện.
Tóm lại: Từ đặc điểm tâm sinh lý chúng tôi đưa ra phương pháp và
khối lượng bài tập một cách hợp lý với lứa tuổi này là cơ thể của các em phát
triển và dần đi đến hoàn thiện về các cơ quan trong hệ thống trong cơ thể. Do
vậy việc sử dụng các bài tập phát triển tố chất thể lực nói chung và phát triển
sức mạnh tốc độ nói riêng, đặc biệt là vận dụng các bài tập sức mạnh tốc độ
nhằm góp phần nâng cao thành tích chạy 100m. Qua phân tích tài liệu chuyên
môn và khảo sát thực tiễn thì ở thời điểm lứa tuổi này phát triển tố chất sức
mạnh tốc độ là hợp lý và có hiệu quả.
1.2. Cơ sở lý luận của tố chất sức mạnh tốc độ
1.2.1. Khái niệm và các quan điểm về SMTĐ
Nghiên cứu về sức mạnh tốc độ có rất nhiều quan điểm cho rằng: Sức
mạnh là khả năng của con người sinh ra lực cơ học bằng sự nỗ lực của cơ bắp.
- Theo quan điểm của các nhà tâm lý thì: Sức mạnh tốc độ là khả năng
VĐV vượt qua lực cản bên ngoài với tốc độ co cơ lớn (các môn ném đẩy nhảy cao, chạy ngắn) song các môn thể thao khác đặt ra, sức mạnh luôn luôn
có quan hệ với tố chất thể lực cụ thể với sức mạnh và sức bền.
Năng lực sức mạnh tốc độ là khả năng khắc phục các lực cản với tốc độ
co cơ cao của VĐV, việc vận dụng hệ thống bài tập nhằm phát triển sức mạnh
tốc độ cho những môn thể thao liên quan trước hết là sức mạnh tương đối cần
phải tiến hành sao cho sức mạnh tốc độ được nâng cao mà không có sự phì
đại cơ to quá mức. Đó là trường hợp khi người ta hay sử dụng lực cản trở và
trung bình, những lực cản phải được khắc phục bằng tốc độ co cơ cao. Trong
đó sự căng thẳng cơ cần thiết để tăng sức mạnh được tạo nên bằng sự co cơ
nhanh “bột phát”.
- Theo quan điểm của các nhà sinh lý học: Cơ chế sinh lý điều hoà sức
mạnh có cơ sở khoa học. Lực tối đa mà con người ta sản sinh ra một mặt phụ




9
Như vậy, qua tất cả những điều đã nêu ở trên việc phát triển sức mạnh
tốc độ là hết sức quan trọng và cần thiết trong quá trình huấn luyện cho các
VĐV và nhất là với VĐV chạy 100m thì một số bài tập phát triển sức mạnh
tốc độ có ý nghĩa rất lớn và liên quan trực tiếp đến thành tích.Để tìm hiểu sâu
hơn về bài tập sức mạnh tốc độ chúng tôi đi nghiên cứu cơ chế sinh lý của sức
mạnh tốc độ.
Như ta đã biết lực tối đa mà con người có thể sinh ra một mặt phụ thuộc
vào đặc tính sinh cơ của động tác, khả năng thu hút các nhóm cơ lớn nhất hoạt
động. Mặt khác nó còn phụ thuộc vào mức độ hoạt động của từng nhóm cơ
riêng biệt và sự phức tạp giữa chúng, mức độ hoạt động của các cơ được quy
định bởi 2 nhân tố sau:
- Xung động từ nơron thần kinh vận động trong sừng trước tuỷ sống
đến cơ.
- Phản ứng của cơ tức là lực do nó sinh ra để đáp lại xung động thần
kinh.
Phản ứng của cơ phụ thuộc vào thiết diện sinh lý đặc điểm cấu trúc của
nó ảnh hưởng dinh dưỡng của hệ thần kinh trung ương thông qua dự phòng
Adrgnalin giao cảm.
Nếu lực do cơ huy động chỉ vào khoảng 20 – 80% khả năng tối đa của
nó thì có thể điều hoà số lượng sợi cơ ý nghĩa cơ bản điều đó có ý nghĩa nếu
lực kích thích nhỏ (trọng lượng nhỏ thì có ít sợi cơ hoạt động tích cực trong
trường hợp đó phát huy đạt trị số tối đa có thể xảy ra các điều hoà thứ ba đồng
bộ hoạt động các sợi cơ), ở những người không tập luyện thường không vượt
quá 20% xung động đồng bộ với nhau. Cùng với sự phát triển cả trình độ tập
luyện khả năng điều hoà toàn bộ tăng lên rất nhiều.
Để phát huy sức mạnh, một số vấn đề quan trọng là phải lựa chọn lực
đối kháng bên ngoài là mặt kích thích sinh lý có cường độ nhất định, qua

ném đẩy, nhảy).


11
Bằng thực nghiệm và phân tích khoa học đi đến một số kết luận có ý
nghĩa cơ bản trong phân loại sức mạnh.
Trị số lực sinh ra trong các động tác chậm hầu như không khác biệt với
trị số lực phát huy trong điều kiện đẳng trường.
Trong chế độ nhượng bộ khả năng sinh lực của cơ là lớn nhất đôi khi
gấp hai lần lực phát huy trong điều kiện tĩnh.
Trong các động tác nhanh trị số lực giảm dần theo chiều tăng tốc độ
khả năng sinh lực trong các động tác nhanh tuyệt đối và khả năng sinh lực
trong các động tác tĩnh.
Trên cơ sở đó có thể phân chia năng lực phát huy của con người thành
các loại.
* Sức mạnh đơn thuần: Khả năng sinh lực trong các động tác chậm
hoặc tĩnh
* Sức mạnh tốc độ: Khả năng sinh lực trong các động tác nhanh trong
khi xây dựng hệ thống bài tập phát triển sức mạnh tốc độ.
1.2.2. Mối quan hệ giữa tố chất SMTĐ với thành tích chạy 100m
Trong huấn luyện để đạt được thành tích ở cự ly ngắn 100m thì phải
phát triển sức mạnh tốc độ không ngừng nâng cao tốc độ co cơ mà còn làm
tăng sức mạnh tốc độ rất có ý nghĩa nhưng nó lại phụ thuộc vào từng môn.
Trong những môn mà sức mạnh tối đa là cơ sở quyết định tốc độ vận động tối
ưu, thì phải huấn luyện sức mạnh tốc độ trong dẫn chứng bằng phương trình
(phương pháp này được suy ra từ sự cân bằng năng lượng của giai đoạn cơ
sở).
(P + a)(V+b)= không đổi
P: Ngoại lực
V: Tốc độ tối đa của động tác

hành nó trong những điều kiện mệt mỏi (cần phải hạn chế một cách thích hợp
toàn bộ khối lượng vận động sức mạnh nhanh phải tương đối dài từ 3 – 5 phút
để toàn bộ năng lực thành tích có thể hồi phục). Nếu phát triển năng lực sức


13
mạnh tốc độ cho các động tác thì chu kỳ cũng phải hướng tới một tần số động
tác tối đa, quá trình sức mạnh tốc độ cho VĐV của cơ bắp đồng thời hoàn
thiện cơ chế cung cấp năng lượng cho các hoạt động trong điều kiện không có
ôxy, về phương pháp tổ chức huấn luyện thì tập luyện các bài tập làm sao cho
phù hợp.
Như vậy từ những điều kiện trên ta có thể thấy các bài tập sức mạnh tốc
độ và sự hoàn thiện nó giúp cho thành tích chạy 100m tăng. Nhưng bên cạnh
việc phát triển sinh cơ học nhằm hoàn thiện các chuyển động của động tác
trong kỹ thuật chạy 100m cho VĐV là vô cùng cần thiết. Bởi lẽ muốn thực
hiện động tác nhanh mạnh chuẩn xác về tư thế của các giai đoạn kỹ thuật
chạy, cần phải sử dụng lực đúng thời điểm và hợp lý mới có hiệu quả cao và
chỉ khi nâng cao mức độ hoàn thiện kỹ thuật mới đảm bảo cho quá trình phát
triển thành tích chạy 100m. Muốn vậy trong quá trình huấn luyện VĐV đạt
thành tích cao cần vận dụng những bài tập phát triển sức mạnh tốc độ, kết hợp
với hoàn thiện kỹ thuật mặc dù đặc trưng là giai đoạn xuất phát thấp và chạy
lao sau xuất phát.
Đánh giá mức độ hoàn thiện kỹ thuật ở các giai đoạn trong chạy 100m
chúng ta có thể thông qua quan sát thực tế thực hiện kỹ thuật động tác. Với cách
này thì người quan sát phải có trình độ chuyên môn tốt và phải có kinh nghiệm.
Mặt khác chúng ta dùng phương tiện máy móc như video kết hợp với máy móc
xác định sinh cơ học để phân tích các giai đoạn kỹ thuật sẽ chuẩn xác.
Qua nghiên cứu cho thấy ý nghĩa của sức mạnh tốc độ đối với các môn
chạy cự ly càng ngắn càng có ý nghĩa cao.
1.3. Đặc điểm cơ bản trong huấn luyện sức mạnh tốc độ

tốc độ cho nữ VĐV chạy 100m. Song phải hiểu và biết phân biệt rõ ràng tác
động của sức mạnh tốc độ ảnh hưỏng đến chạy 100m ta cần nghiên cứu kỹ
nhiều lần và áp dụng vào thực tiễn cho có hiệu quả cao.


15
Thực tế cho thấy hoạt động sức mạnh tốc độ bao gồm các dạng bài tập
thể lực luôn tạo ra một trọng tải ổn định, một vận tốc cao nhất và VĐV cần
phải hoạt động ở mức tối đa trong thời gian tối thiểu. Năng lượng sử dụng chủ
yếu là ATP – CP dự trữ trong cơ. Trong quá trình hoạt động nợ ôxy lên đến
95%, song do thời gian hoạt động ngắn nên tổng nợ ôxy không lớn lắm. Với
tín hiệu xuất phát VĐV nhanh chóng bước vào hoạt động với cường độ các
nhóm cơ nhanh với chức năng vận động càng nhiều ôxy. Như trong chạy
100m quá trình năng lượng cơ bản không có sự tham gia của ôxy nên được
coi là yếm khí. Nếu quan sát tập luyện VĐV chạy 100m mà không quan sát
đến năng lượng thì nó sẽ dẫn đến năng lượng cơ bản sau:
* Tăng khối lượng và bảo đảm yếm khí phot pho cho hoạt động cụ thể
* Từ từ tăng năng suất hoạt động trên đoạn đường xuất phát và tăng tốc
độ tối đa.
Phương pháp cơ bản tăng năng suất nguồn năng lượng yếm khí là hoạt
động trên quãng đường 30 - 50m chạy với tốc độ tối đa không quá 5,6 lần.
Như chúng ta đã biết sức mạnh tốc độ là khả năng sinh lực trong các
động tác nhanh. Lực tối đa mà con người có thể sinh sản ra một mặt phụ
thuộc đặc tính sinh cơ riêng biệt và sự phối hợp giữa chúng. Do đó, để phát
triển sức mạnh thì nhất thiết phải tạo ra sự căng cơ tối đa và phương pháp tập
luyện sức mạnh tốc độ rất phong phú các bài tập vật nặng các loại, những bài
tập mang vật nặng như: Bật xa tại chỗ, đạp sau tại chỗ… cũng có tác dụng tốt
đối với việc phát triển sức mạnh tốc độ.
- Tiếp tục hoàn thiện khả năng thực hiện các hình thức cơ bản như sức
mạnh bền, sức mạnh động lực, sức mạnh đơn thuần nhưng điều quan tâm nhất

đa) - (sức mạnh tuyệt đối). Như vậy vấn đề này cần ra là muốn phát triển sức
mạnh tuyệt đối nên sử dụng các bài tập có lượng đối kháng tối đa và gần tối
đa. Nhưng khi thực hiện các bài tập như vậy tốc độ co cơ lại chậm.
Nhưng khi sử dụng các bài tập với lượng nhỏ thì tốc độ co cơ lại nhanh,
nhưng không phát triển tuyệt đối. Nên trong thực tế để huấn luyện sức mạnh


17
tốc độ cần phải nâng cao sức mạnh tốc độ một cách có trọng tâm tuỳ thuộc
môn thể thao. Huấn luyện sức mạnh tốc độ yêu cầu phải sắp xếp chính xác
yếu tố của lượng vận động và không nên tiến hành tập luyện khi cơ thể mệt
mỏi cần hạn chế khối lượng vận động trong buổi tập luyện sức mạnh tốc độ.
Những lần nghỉ giữa các đợt phải tương đối dài 3 – 5 phút để kịp thời phục
hồi.


18

CHƢƠNG 2
NHIỆM VỤ, PHƢƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU
2.1. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích của đề tài này tôi xác định giải quyết các nhiệm
vụ sau:
- Nhiệm vụ 1: Thực trạng việc sử dụng bài tập và đánh giá năng lực
sức mạnh tốc độ cho nữ đội tuyển điền kinh trường THPT Yên Lạc - Vĩnh
Phúc.
- Nhiệm vụ 2: Lựa chọn, ứng dụng và đánh giá hiệu quả một số bài tập
phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ đội
tuyển điền kinh trường THPT Yên Lạc – Vĩnh Phúc.
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu

nhằm đánh giá một cách khái quát về đối tượng nghiên cứu. Bằng cách quan
sát sư phạm trong quá trình tập luyện của người tập, chúng tôi có thể rút ra
những kết luận chính xác và đưa ra những bài tập nâng cao thành tích chạy
100m cho nữ đội tuyển điền kinh trường THPT Yên Lạc - Vĩnh Phúc.
2.2.4. Phương pháp kiểm tra sư phạm
Trong quá trình nghiên cứu đề tài này chúng tôi có sử dụng các test
kiểm tra năng lực sức mạnh tốc độ của nữ đội tuyển điền kinh trường THPT
Yên Lạc – Vĩnh Phúc trước và sau khi sử dụng hệ thống bài tập mà chúng tôi
đưa ra.
2.2.5. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Để giải quyết nhệm vụ trên chúng tôi tiến hành phân nhóm thực
nghiệm với 12 VĐV nữ của đội tuyển chia làm hai nhóm, mỗi nhóm 6 người.
Chương trình được thực nghiệm trong 6 tuần.
* Nhóm 1: Nhóm thực nghiệm gồm 6 VĐV tập theo các bài tập mà
chúng tôi đưa ra.