Khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm

TÔN THỊ TÚ TRINH

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Trong sự nghiệp đổi mới đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã
hội công bằng, dân chủ, văn minh, xây dựng CNXH, Đảng và Nhà nước ta rất
quan tâm đến việc xây dựng con người, đặc biệt là việc rèn luyện phẩm chất
đạo đức. Trong đó, vai trò của đoàn viên, thanh niên rất được coi trọng, bởi vì
thanh niên là tương lai của đất nước. Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh
phần lớn là do các thanh niên. Nghị quyết Trung ương 4, khoá VII chỉ rõ: “Sự
nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị
trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, cách mạng Việt Nam có
vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩa hay không phần lớn tuỳ thuộc vào
lực lượng thanh niên, vào việc rèn luyện, bồi dưỡng thế hệ thanh niên” [1; tr.
135]
Trong quá trình toàn cầu hóa hiện nay, có ý kiến cho rằng, đức là hàng
thứ yếu, không thể lấy cái đức ra để sống, để làm giàu cho bản thân, gia đình
và đất nước mà chỉ có tài mới giúp thành đạt, từ đó dẫn đến việc một số người,
trong đó có thanh niên có thái độ sống cực đoan, lệch lạc không phù hợp với
truyền thống tốt đẹp dân tộc. Một bộ phận thanh niên còn ít quan tâm hoặc
ngại tham gia vào các tổ chức sinh hoạt đoàn thể chính trị, xã hội, chưa xác
định được lý tưởng sống đúng đắn, coi nhẹ những giá trị truyền thống nhân
văn của dân tộc, bị ảnh hưởng bởi lối sống ngoại lai, văn hoá phương Tây và
những mặt tiêu cực của nền kinh tế thị trường, dẫn đến các tệ nạn xã hội, đặc
biệt là ma tuý, mại dâm, lối sống thực dụng… diễn biến phức tạp, đang là vấn
đề “nóng” mà trong đó thanh thiếu niên vừa là đối tượng vừa là nạn nhân hiện
tượng này đã gây nhức nhối xã hội.
Trong bối cảnh trên, vấn đề quan trọng đặt ra là phải không ngừng tăng
cường công tác giáo dục phẩm chất đạo đức cho thanh niên, nhằm hình thành

thanh niên của Đoàn Trường Đại học An Giang, đồng thời khóa luận kiến nghị
một số giải pháp nhằm giáo dục đạo đức cho đoàn viên, thanh niên Trường
Đại học An Giang ngày càng tốt đẹp hơn.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu:

-2-


Khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm

TÔN THỊ TÚ TRINH

Nghiên cứu những chuẩn mực đạo đức phù hợp để giáo dục cho đoàn
viên, thanh niên và thực tiễn giáo dục phẩm chất đạo đức của Đoàn Trường
Đại học An Giang.
3.2. Phạm vi nghiên cứu:
Khóa luận chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu về một số chuẩn mực đạo
đức của con người Việt Nam mới được Đảng Cộng sản Việt Nam và Đoàn
Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh xác định:
- Về lí luận: Vấn đề giáo dục phẩm chất đạo đức cho thanh niên được
nhiều khoa học nghiên cứu như Triết học về con người, Triết học về đạo đức
học, Tâm lí học giáo dục nhân cách, Giáo dục học, Xã hội học. Nhưng ở khóa
luận này, chúng tôi chỉ nghiên cứu vấn đề đặt ra ở góc độ khoa học Triết học
là chủ yếu.
- Về thực tiễn: đề tài khái quát và phân tích thực trạng giáo dục phẩm
chất đạo đức cho đoàn viên, thanh niên ở Trường Đại học An Giang từ năm
2002 đến nay.
4. Phương pháp nghiên cứu
Khóa luận sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

2. Những phẩm chất đạo đức cần giáo dục cho đoàn viên, thanh niên
2.1. Những căn cứ xác định.
2.1.1. Nghị quyết Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản HCM từ năm
2002 đến nay
2.1.2. Chương trình giảng dạy môn Giáo dục Công dân ở các trường
THPT và THCS.
2.2. Nội dung cơ bản của các phẩm chất đạo đức cần giáo dục
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG VỀ VIỆC GIÁO DỤC PHẨM CHẤT
ĐẠO ĐỨC CHO ĐOÀN VIÊN, THANH NIÊN CỦA TRƯỜNG
ĐẠI HỌC AN GIANG
1. Thực trạng về giáo dục đạo đức cho đoàn viên, thanh niên của Đoàn
Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh Trường Đại học AG từ năm 2002 đến nay.
-4-


Khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm

TÔN THỊ TÚ TRINH

1.1. Những thành quả đạt được.
1.2. Những hạn chế cần khắc phục
2. Nguyên nhân
3. Một số kiến nghị, giải pháp.

-5-


Khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm

TÔN THỊ TÚ TRINH


Khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm

TÔN THỊ TÚ TRINH

hội, dân tộc, lịch sử. Trong lĩnh vực triết học người ta quan niệm, “Đạo đức là
quy tắc chung trong xã hội và hành vi của con người, quy định những nhiệm
vụ của người này đối với những người khác và đối với xã hội” [2; tr. 234].
Chủ nghĩa Mác-Lênin xây dựng quan điểm về đạo đức và những yêu cầu của
đạo đức không phải trên những định nghĩa chung, trừu tượng mà dựa trên
những điều kiện lịch sử cụ thể. Không có đạo đức nào ở ngoài xã hội loài
người. Trong một xã hội có giai cấp, đạo đức có tính giai cấp.
Theo Phạm Khắc Chương và Hà Nhật Thanh, “Đạo đức là một hình
thái ý thức xã hội, là tổng hợp những quy tắc, những chuẩn mực xã hội, nhờ
đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp với lợi ích,
hạnh phúc của con người và tiến bộ xã hội trong quan hệ với con người, giữa
cá nhân và xã hội…”[3; tr. 4]. Đối với kết quả nghiên cứu của chương trình
khoa học công nghệ cấp Nhà nước do GS. VS. Phạm Minh Hạc làm chủ
nhiệm, mã số KHXH-04, được trình bày trong tác phẩm “Về sự phát triển toàn
diện của con người thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa” thì, “Đạo đức theo
nghĩa hẹp là luân lí, những quy định, những chuẩn mực ứng xử của con người
với con người, với công việc, với bản thân kể cả thiên nhiên và môi trường
sống…”[4; tr 30]. Theo nghĩa rộng, khái niệm đạo đức liên quan chặt chẽ với
phạm trù chính trị, pháp luật, lối sống. Đạo đức là thành phần cơ bản của nhân
cách, phản ánh bộ mặt nhân cách đã được xã hội hóa. Đạo đức được biểu hiện
ở cuộc sống tinh thần lành mạnh, trong sáng, ở hành động, góp phần giải
quyết hợp lí, có hiệu quả những mâu thuẫn của cuộc sống.
1.1.2. Các quan điểm khác nhau về nguồn gốc, bản chất của đạo
đức
Quan điểm tôn giáo cho rằng, đạo đức có nguồn gốc từ tôn giáo. Vì

quyết mối quan hệ giữa con người với con người, giữa cá nhân và xã hội theo
quan điểm của giai cấp thống trị. Trong xã hội tư sản, đạo đức tư sản là đạo
đức thống trị. Thời đại ngày nay, những giai cấp đã suy tàn thì đạo đức của nó
cũng suy tàn theo. Ngược lại, giai cấp công nhân là giai cấp tiên tiến đứng
trung tâm của thời đại, gánh trên vai mình sứ mệnh lịch sử lãnh đạo xã hội,
tiến lên giải phóng con người, giải phóng xã hội. Vì vậy, những quan điểm
đạo đức của nó là bước phát triển mới về chất của đạo đức nói chung, là giai
đoạn phát triển cao của đạo đức con người.
Từ những quan điểm trên ta thấy, đặc trưng của đạo đức là năng lực ý
thức và hành động tự nguyện, tự giác của con người vì cái thiện. Lẽ tất nhiên

-8-


Khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm

TÔN THỊ TÚ TRINH

của sự tồn tại và phát triển xã hội loài người đòi hỏi sống trong cộng đồng
phải biết tuân thủ những nguyên tắc và chuẩn mực do xã hội đề ra để điều
chỉnh quan hệ của mình. Hoạt động đạo đức của con người là hoạt động bao
gồm ý thức và hành vi vì cái thiện, đồng thời hoạt động đạo đức là hoạt động
có tính tự nguyện, tự giác điều này được xem là một đặc trưng cho xã hội loài
người.
Như vậy, mục đích cao cả nhất của con người và xã hội loài người là
được tự do và hạnh phúc. Để đạt được mục đích đó, con người phải không
ngừng phấn đấu một cách tự nguyện, tự giác vì lợi ích của người khác và vì lợi
ích của cộng đồng, xã hội. Mặt khác, hạnh phúc còn đòi hỏi có sự hài hoà giữa
lợi ích cá nhân và lợi ích cộng đồng. Vì lẽ đó mà thước đo của đạo đức (tiêu
chuẩn giá trị của đạo đức) là tất cả những gì tích cực, phù hợp với lợi ích chân

đó, việc nghiên cứu nhằm hệ thống hoá tư tưởng, lý luận về công tác thanh
niên và xây dựng Đoàn Thanh niên Cộng sản HCM sẽ có ý nghĩa to lớn vào
việc đổi mới công tác thanh niên trong thời kỳ mới của Đảng, để góp phần vào
thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn
minh. Từ buổi đầu thời kỳ tìm đường cứu nước Hồ Chí Minh đã sớm khẳng
định rằng, muốn thức tỉnh dân tộc, trước hết phải thức tỉnh thanh niên. Đó là
tư tưởng chiến lược, nhạy cảm và sáng suốt của Người trong trong quá trình
hoạt động cách mạng ở Việt Nam, Bác Hồ luôn dành cho thế hệ trẻ lòng yêu
thương vô hạn và sự ân cần chăm sóc đầy đủ. Những quan điểm của Bác về
việc xây dựng tổ chức Đoàn vững mạnh tuy cách đây mấy mươi năm, nhưng
vẫn mang tính thời sự và có giá trị rất cơ bản. Nó là bó đuốc soi đường, là kim
chỉ nam cho thanh niên ta vững bước đi lên trong cuộc sống và là cơ sở để
giúp cho cán bộ có ý thức bản lĩnh chính trị vững vàng để thực thi nhiệm vụ
cấp trên giao phó đặc biệt là trong công tác giáo dục thanh niên.
Ngày nay, khi đất nước bước vào thời kì mới, tiến lên CNH, HĐH vị trí
và vai trò của Đoàn Thanh niên phải thích ứng với sự nghiệp phát triển của
thanh niên và vị thế của đất nước. Do đó, Đoàn Thanh niên phải phát triển cao
hơn, mạnh hơn để tạo điều kiện tốt nhất giúp thanh niên chuẩn bị hành trang đi
vào thế kỷ XXI vững chắc. Điều đó có nghĩa là Đoàn Thanh niên phải chủ
động đề xuất, tham mưu cho Đảng về những chương trình, chính sách thanh
niên thích hợp và phải tổ chức thực hiện tốt đường lối, chính sách, đổi mới của
Đảng và Nhà nước ta, tăng cường công tác giáo dục đạo đức, bồi dưỡng vận
động thanh niên: xã hội hóa, tri thức hoá và hiện đại hoá thế hệ trẻ cho phù
hợp với yêu cầu của thời đại thông tin đang đặt ra, để thanh niên có khả năng
- 10 -


Khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm

TÔN THỊ TÚ TRINH

- 11 -


Khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm

TÔN THỊ TÚ TRINH

Thứ ba, thanh niên phải không ngừng tự giác, tự rèn luyện, có lòng gan
dạ, sự sáng tạo, có ý chí hăng say luôn có tinh thần vượt khó khăn, gian khổ
luôn gương mẫu trong mọi phong trào. Trước lúc đi xa Người căn dặn “Đoàn
viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong,
không ngại khó khăn, có chí tiến thủ. Đảng, Đoàn cần phải chăm lo giáo dục
đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành người kế thừa xây dựng chủ
nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên”. Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời
sau là một việc quan trọng và cần thiết” [9; tr. 510]. Chủ tịch Hồ Chí Minh
đánh giá rất cao vai trò của thanh niên, đồng thời Người cũng nhận thấy thanh
niên như là một chủ thể đang phát triển, đang dần dần hoàn thiện mình. Người
viết “Ưu điểm của thanh niên là hăng hái, giàu tinh thần xung phong. Khuyết
điểm là ham chuộng hình thức, bệnh cá nhân, bệnh “anh hùng” [9; tr. 197]. Do
vậy, thanh niên muốn xứng đáng là người chủ tương lai của nước nhà thì một
yếu tố quan trọng là phải tự giác rèn luyện bản thân. Sự rèn luyện đó thể hiện
ở mọi phương diện: Rèn luyện đạo đức cách mạng; trau dồi và nâng cao trình
độ văn hoá và nghiệp vụ chuyên môn; rèn luyện ý chí và lòng dũng cảm; rèn
luyện thân thể.vv... Người còn nhấn mạnh, muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội
phải có con người xã hội chủ nghĩa, do vậy trước tiên, “thanh niên phải rèn
luyện và thấm nhuần tư tưởng xã hội chủ nghĩa”[9; tr. 305]. Người dùng nhiều
từ ngữ thuộc về những phẩm chất ý chí, để giáo dục đoàn viên thanh niên như:
cả quyết, quyết đoán, nhẫn nại, hy sinh, dũng cảm, quyết chí, quyết tâm…
Người nêu những câu châm ngôn để dạy thanh niên “Ở đâu cần thanh niên có,
nơi nào khó có thanh niên” hay “Không có việc gì khó. Chỉ sợ lòng không

trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc tổ quốc Việt Nam Xã hội Chủ
nghĩa.
1.2.2. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục đạo đức
Đảng ta đánh giá rất cao vai trò của thanh niên Việt Nam trong sự
nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta. Ngày nay, trong cuộc đổi mới nói
chung và sự nghiệp CNH, HĐH đất nước nói riêng, thanh niên có vị trí và vai
trò hết sức quan trọng, bởi lẽ thanh niên là nguồn nhân lực trẻ, chiếm trên 50%
lực lượng lao động của nước ta, là lớp trẻ khỏe, nhanh nhạy trước những biến
đổi của xã hội, có khả nǎng tiếp thu cái mới, lĩnh hội nhanh những kiến thức
khoa học kỹ thuật và công nghệ tiên tiến hiện đại, có khả nǎng vận dụng một
cách sáng tạo những tri thức và kỹ nǎng vào quá trình sản xuất, đáp ứng các
yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước. Theo “Kết quả điều tra lao động
và việc làm toàn quốc”: Việt Nam là một quốc gia có cơ cấu dân số trẻ, dân số
- 13 -


Khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm

TÔN THỊ TÚ TRINH

thanh niên (từ 16 đến 30 tuổi) trong những năm gần đây khoảng từ 22 đến
23,8 triệu người. Do tác động không nhỏ của quá trình CNH, HĐH làm cho cơ
cấu thanh niên cũng có sự chuyển dịch từ nông thôn đi làm ăn, sinh sống ở các
đô thị từ 24,1% năm 2000 lên 25,2% năm 2004 và dự đoán đến năm 2006 là
49,5%. Về tình hình tư tưởng, nhận thức và thái độ chính trị của thanh niên,
đánh giá chung theo tinh thần của Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 của Ban
chấp hành Trung ương Đoàn khoá VIII ngày 28/3/2004 khẳng định: Những
năm qua, tư tưởng, thái độ chính trị của thanh niên có những chuyển biến tích
cực. Đa số thanh niên tin vào sự lãnh đạo của Đảng, tin vào thành công của
công cuộc đổi mới, gương mẫu đi đầu trong việc thực hiện chủ trương, đường

thanh niên trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ
nghĩa. Xây dựng Đảng, xây dựng Đoàn trong mọi thời kỳ cách mạng luôn là
nhân tố quyết định thắng lợi sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc ta.
Thời kỳ CNH, HĐH đặt ra cho toàn Đảng, toàn dân và tuổi trẻ chúng ta những
nhiệm vụ nặng nề nhưng hết sức vẻ vang. Để thực hiện được thắng lợi sứ
mệnh lịch sử này, thế hệ trẻ phải đương đầu với mọi khó khăn, gian khổ,
đương đầu với mọi thách đố. “Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không,
đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới
hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội chủ
nghĩa hay không phần lớn tuỳ thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc rèn
luyện, bồi dưỡng thế hệ thanh niên”.[1; tr.135]. Để thực hiện trách nhiệm vẻ
vang đó, Đoàn Thanh niên phải được xây dựng và củng cố, Đảng phải tăng
cường và nâng cao vai trò lãnh đạo xã hội, trong đó có sự giáo dục, lãnh đạo
đoàn viên, thanh niên của mình cho phù hợp với thời kỳ nhằm đáp ứng nhu
cầu phát triển của xã hội và sự trưởng thành của thanh niên. Lý tưởng cách
mạng của đoàn viên thanh niên là độc lập tự do và chủ nghĩa xã hội đã trở
thành niềm tin, lẽ sống của nhiều thế hệ thanh niên cách mạng kế tiếp nhau
trên nửa thế kỷ qua. Con đường đi đến lý tưởng cao đẹp là con đường phải đổ
nhiều xương máu, mồ hôi, nhưng là con đường đầy vinh quang và sự tích anh
hùng. Chính vì vậy mới có được nhiều thắng lợi của cuộc cách mạng tháng
Tám thành công, chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ và đại thắng mùa xuân
năm 1975. Con đường tiếp tục hôm nay còn phải vượt qua nhiều thử thách vô
cùng lớn lao, đòi hỏi không ít những hành động dũng cảm anh hùng, những
chịu đựng hy sinh, gian khổ. Có giác ngộ lý tưởng cao đẹp sâu sắc, có niềm tin
cách mạng, đoàn viên, thanh niên mới đảm đương đựơc sứ mệnh lịch sử của
mình, đưa lá cờ bách chiến, bách thắng của Đảng và của dân tộc ta đến thắng
lợi cuối cùng trong chặng đường CNH, HĐH đất nước. Để giác ngộ sâu sắc về
- 15 -



sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của
cách mạng”[18, tr.12]. Nghị quyết lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương

- 16 -


Khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm

TÔN THỊ TÚ TRINH

khóa X đã đề ra những quan điểm chỉ đạo đối với công tác thanh niên thời kỳ
CNH, HĐH đất nước:
Thứ nhất: Thanh niên là rường cột của nước nhà, chủ nhân tương lai
của đất nước, là lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, chăm
lo, phát triển, thanh niên vừa là mục tiêu, vừa là động lực bảo đảm cho sự ổn
định và phát triển vững bền của đất nước.
Thứ hai: Chăm lo, bồi dưỡng, giáo dục thanh niên thành lớp người “vừa
hồng vừa chuyên” theo tư tưởng Hồ Chí Minh là trách nhiệm của cả hệ thống
chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng, vai trò quan trọng của Đoàn Thanh niên
Cộng sản Hồ Chí Minh, gia đình, nhà trường và xã hội.
Thứ ba: Sự nỗ lực học tập, rèn luyện và phấn đấu không ngừng của
thanh niên theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là yếu tố quan trọng để xây
dựng thế hệ thanh niên thời kỳ mới.
Từ những quan điểm chỉ đạo đó Đảng ta đã phát huy vai trò lãnh đạo
của mình cùng với tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã đề ra
những chủ trương và biện pháp để phát huy được vai trò của thanh niên trong
sự nghiệp CNH, HĐH đất nước và bước đầu đã đạt đựoc một số kết quả đáng
ghi nhận.
1.2.2.2. Chủ trương của Đảng trong việc giáo dục đạo đức cho đoàn
viên, thanh niên

nhập và cải thiện đời sống cho thanh niên. Sau hơn 20 năm đổi mới và phát
triển đất nước, nhất là sau 15 năm thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VII), tình hình về thanh niên nói
chung và tình hình về chất lượng lao động, vấn đề việc làm, thu nhập và cải
thiện đời sống đã có những bước chuyển biến rất mạnh mẽ. “Một trong những
thành tựu của công cuộc đổi mới là đã xây dựng được thế hệ thanh niên thời
kỳ mới có đạo đức, nhân cách, có trí thức, sức khỏe, tư duy năng động và hành
động sáng tạo; … đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh, phong phú, môi
trường sống an toàn”[19; tr. 37]. Bên cạnh những mặt tích cực mà thanh niên
Việt Nam đã đạt được thì Hội nghị cũng đã đưa ra một số hạn chế của thanh
niên hiện nay đó là: “học vấn của một bộ phận thanh niên, nhất là thanh niên
nông thôn, thanh niên dân tộc thiểu số còn thấp; nhiều thanh niên thiếu kiến
thức và kỹ năng trong hội nhập quốc tế. Tính độc lập, chủ động, sáng tạo,
năng lực thực hành sau đào tạo của thanh niên còn yếu, chưa đáp ứng yêu cầu
công nghiệp hóa, hiện đại hóa”[19, tr.38]

- 18 -


Khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm

TÔN THỊ TÚ TRINH

Trên cơ sở quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng
Hồ Chí Minh về giáo dục bồi dưỡng nâng cao trình độ cho thanh niên. Đảng ta
đã chủ trương nâng cao chất lượng lao động trẻ, giải quyết việc làm, tăng thu
nhập và cải thiện đời sống cho thanh niên nhằm khắc phục những hạn chế của
và phát huy vai trò, sức mạnh của thanh niên vào công cuộc xóa đói, giảm
nghèo và thúc đẩy nhanh sự nghiệp CNH, HĐH đất nước.
2. Những phẩm chất đạo đức cần giáo dục cho đoàn viên, thanh

thức lớn đối với thanh niên. Vì thế, thanh niên cần phải có tri thức cao, tay
nghề giỏi, có đạo đức trong sáng, lối sống cao đẹp và sức khỏe tốt. Bác Hồ
kính yêu của chúng ta từng nói: “Thanh niên là người chủ tương lai của đất
nước, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh phần lớn là do thanh niên”[20;
tr.9]. Do đó, Bác Hồ và Đảng ta luôn chăm lo sự nghiệp đào tạo, bồi dưỡng lý
tưởng và giáo dục toàn diện đặc biệt là việc giáo dục đạo đức với các công tác
tuyên truyền, giáo dục Chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh được
triển khai và thực hiện có hiệu quả với nhiều hình thức và nội dung phong
phú, sáng tạo.
- Trước hết, Đoàn Thanh niên phải đặc biệt quan tâm giáo dục chính trị,
bồi dưỡng niềm tin, lý tưởng cách mạng cho thanh niên, bảo đảm sự vững
vàng, kiên định của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc,
trong hội nhập kinh tế và trong giao lưu văn hóa quốc tế. Ra sức xây dựng lối
sống và nếp sống văn hóa trong sạch, lành mạnh, gương mẫu, có kỷ luật, kỷ
cương, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng vị kỷ, coi
đồng tiền là trên hết, lấy hưởng thụ làm chính, thiếu trách nhiệm với gia đình,
xã hội cũng như các biểu hiện tiêu cực khác.
- Thứ hai, phát triển các phong trào Đoàn Thanh niên vừa phải xuất
phát từ nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội, giữ vững ổn định chính trị, an ninh
quốc phòng của đất nước, vừa phải gắn với yêu cầu, lợi ích chính đáng và phù
hợp với đặc điểm, khả năng của thanh niên. Thanh niên phải vươn tới tầm cao,
ra sức học tập và góp phần xây dựng một “xã hội học tập”, tiến quân vào phát
triển khoa học, công nghệ, tiên phong trong các cuộc vận động”, “toàn dân
đoàn kết, xây dựng lối sống văn hóa”, “toàn dân thi đua làm kinh tế giỏi nhằm
làm giàu cho mình, cho cộng đồng cơ sở và cho đất nước”[21; tr.24]
- Thứ ba, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ về phương thức giáo dục đối với
thanh niên trên cơ sở nguyên lý giáo dục khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin
và tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận gắn với thực tiễn, "học" đi đôi với "hành".
- 20 -


phổ thông (THPT) và trung học cơ sở (THCS) đã trang bị cho đoàn viên, học
sinh những hiểu biết ban đầu về thế giới quan duy vật và phương pháp luận
biện chứng, biết được những phạm trù cơ bản của đạo đức như chủ nghĩa yêu
nước, lòng nhân ái, hiếu học, cần cù… bên cạnh đó việc học tập GDCD sẽ
- 21 -


Khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm

TÔN THỊ TÚ TRINH

giúp cho học sinh hiểu được một cách sâu sắc những yêu cầu những đòi hỏi
của thanh niên hiện nay kết hợp với những chuẩn mực đạo đức mà học sinh đã
được học ở các lớp dưới được nâng lên thành những giá trị đạo đức, tư tưởng
chính trị, lối sống của con người Việt Nam thời kỳ CNH, HĐH nhằm giải
quyết hợp lý, có hiệu quả các mối quan hệ xã hội một cách tốt nhất. Đồng thời,
việc học tập môn GDCD ở nhà trường phổ thông còn giúp học sinh có nhận
thức rõ trách nhiệm của thanh niên đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc Việt Nam XHCN, trang bị cho học sinh phương pháp luận đúng đắn để
học sinh có đủ bản lĩnh, đủ năng lực chủ động và tự giác xác định và thực hiện
phương hướng phát triển của bản thân sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông
bằng các hình thức học nghề, học trung cấp chuyên nghiệp, cao đẳng, đại
học… để tạo thuận lợi cho thanh niên có được những năng lực cơ bản của bản
thân, giao tiếp và ứng xử, tổ chức quản lý, hoạt động chính trị- xã hội, hợp tác
và cạnh tranh lành mạnh. Năm điều Bác Hồ dạy là sự thực hiện những nguyên
tắc đạo đức XHCN dưới một hình thức giản dị nhất và phù hợp nhất đối với
lứa tuổi thanh thiếu niên, trong hoàn cảnh cụ thể nước ta cũng như sự phát
triển nhanh của thời đại CNH, HĐH. Trong công tác giáo dục con người nói
chung và công tác giáo dục đoàn viên, thanh niên nói riêng, để xây dựng cho
đoàn viên thanh niên hiểu được những nguyên tắc đạo đức, cần chú ý bảo đảm

trong sinh hoạt cũng như trong đời sống, thói tuỳ tiện, thiếu khoa học và
không có kế hoạch, thường để lại những hậu quả khó lường không những ảnh
hưởng đến bản thân mà còn gia đình và xã hội.
Vì vậy, việc học tập tốt, rèn luyện tốt môn GDCD các trường THPT và
THCS nhằm trang bị cho đoàn viên, thanh niên những chuẩn mực đạo đức cơ
bản là việc làm thật cần thiết và có ý nghĩa thiết thực nhất là trong giai đoạn
hiện nay.
2.2. Nội dung cơ bản của các phẩm chất đạo đức cần thiết
Từ những căn cứ xác định về phẩm chất đạo đức cần giáo dục cho đoàn viên,
thanh niên, ta thấy những nội dung cần để rèn luyện phẩm chất đạo đức con
người Việt Nam nói chung và đoàn viên thanh niên nói riêng theo tinh thần
Nghị quyết Trung ương V, khóa VIII về nhiệm vụ xây dựng con người Việt
Nam trong thời kì CNH, HĐH là: 1 –Lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường
dân tộc; 2- Ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân – gia đình – làng – nước; 3 –
Lòng nhân ái, khoan dung; 4 – Vì nghĩa; 5 – Cần Cù; 6 – Lạc quan; 7 – Hiếu
học.

- 23 -


Khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm

TÔN THỊ TÚ TRINH

2.2.1. Lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc
Có thể nói, lòng yêu nước, yêu quê hương là “sợi chỉ đỏ xuyên qua toàn
bộ lịch sử Việt Nam”[22; tr.114]. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: “
Dân tộc ta có lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của
dân tộc ta”[9; tr.117]. Lịch sử nghìn năm dựng nước và giữ nước, từ Văn
Lang, Âu Lạc đến nay, không ai có thể phủ nhận tình cảm yêu nước là một

xã hội Việt Nam. Đối với người Việt Nam, gia đình là nước thu nhỏ, nhưng
mở rộng gia đình là làng. Cho nên, “Làng cũng là mở rộng của huyết thống”
[23; tr.7]. Nhìn lại quá khứ, chúng ta thấy, lịch sử nước ta gắn liền với việc
đắp đê chống lũ, chống ngoại xâm. Chính trong điều kiện đó, nhân dân ta đoàn
kết gắn bó với nhau và yêu thương cộng đồng, đất nước. Đây là hai yếu tố
được xem như sản phẩm “bẩm sinh” của tính cộng đồng và tính tự trị làng xã
Việt Nam. Chính vì vậy, có thể nói rằng, hoàn cảnh kinh tế, xã hội Việt Nam
đã sinh ra một “sản phẩm đặc thù” đáng quý, đó là tính cộng đồng. Nhờ tính
cộng đồng, người Việt Nam luôn sẵn sàng đoàn kết tương trợ giúp đỡ nhau,
coi mọi người trong cộng đồng như anh em một nhà; “Tay đứt ruột xót”, “chị
ngã em nâng”, “lá lành đùm lá rách”. Họ đặt lợi ích tập thể lên trên lợi ích cá
nhân, lợi ích của làng – nước lên trên lợi ích của gia đình. Họ thích sống, hoạt
động và cống hiến trong cộng đồng và muốn đặt mình trong quan hệ với gia
đình – làng xã – Tổ quốc. Ngày nay, ở những làng quê tính cộng đồng, tình
làng nghĩa xóm vẫn duy trì bền chặt. Người ta chia sẻ nhau những niềm vui
trong lễ hội, tân gia, mừng thọ; người ta cũng chia sẻ nhau nhiều nỗi buồn bất
hạnh của cuộc đời như: ma tang, hỏa họan, bệnh tật… hay vừa qua, cả nước
cùng nhau ký hàng triệu chữ ký đòi Mỹ phải bồi thường những thiệt hại,
những mất mát cuộc đời của những nạn nhân bị nhiễm chất độc màu da cam
đã góp phần nào xoa dịu nổi đau khó có thể bù đắp được. Chính vì vậy, có thể
nói rằng, tính cộng đồng là một truyền thống quý báu, là nguồn sức mạnh nội
sinh của con người Việt Nam từ xa xưa cho đến ngày nay; “là cốt lõi của
những giá trị truyền thống trong văn hóa Việt Nam” [24; tr.93]
2.2.3. Lòng nhân ái
Lòng nhân ái của dân tộc Việt Nam có nguồn gốc sâu xa từ thời kỳ
công xã nguyên thủy, buổi đầu dựng nước. “Nhân ái” trong quan hệ gia đình
của người Việt Nam biểu hiện ở chỗ, cha mẹ lo cho con từ khi còn nhỏ, con
cái có trách nhiệm lo cho cha mẹ khi cha mẹ già yếu, bệnh tật. Còn anh em

- 25 -