BỘ TÀI CHÍNH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH – MARKETING


NGUYỄN THỊ HOÀNG OANH

NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
KHẢ NĂNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG CỦA DOANH
NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG
THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG
VIỆT NAM CHI NHÁNH VĨNH LONG

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
Mã số: 60.34.02.01

Thành Phố Hồ Chí Minh, Năm 2015


BỘ TÀI CHÍNH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH – MARKETING


NGUYỄN THỊ HOÀNG OANH

NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
KHẢ NĂNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG CỦA DOANH
NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG
THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG
VIỆT NAM CHI NHÁNH VĨNH LONG


kiến thức quý báu giúp tôi hoàn thành luận văn này.
Đặc biệt tôi xin cảm ơn Tiến sĩ Đặng Thị Ngọc Lan, người hướng dẫn khoa
học của luận văn, đã tận tình hướng dẫn, đưa ra những đánh giá xác đáng giúp tôi
hoàn thành luận văn này.
Tôi xin cảm ơn Ban lãnh đạo, các Anh Chị đang công tác tại Vietinbank Vĩnh
Long cùng bạn bè, người thân đã tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình thực
hiện luận văn.
Sau cùng, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến Quý Thầy Cô trong Hội Đồng
Bảo Vệ luận văn đã có những ý kiến đóng góp quý báu giúp tôi hoàn thiện luận văn
này.
Trân trọng!
Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 09 tháng 10 năm 2015
Người thực hiện

Nguyễn Thị Hoàng Oanh

ii


MỤC LỤC

MỤC LỤC .................................................................................................................. iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ........................................................................ viii
DANH MỤC BẢNG .................................................................................................. ix
CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU...............................................................1
1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI ........................................................................1
1.2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI ........................................................2
1.3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI .........................................................2
1.4 PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU ...........................................................3
1.4.1 Phạm vi nghiên cứu ..........................................................................................3

2.3.2 Một số mô hình nghiên cứu liên quan trên thế giới .......................................21
2.3.3 Tổng kết các nghiên cứu ................................................................................23
CHƯƠNG 3 MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU .................................................................28
3.1 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ................................................................................28
3.1.1 Nghiên cứu định tính ......................................................................................29
3.1.1.1 Thiết kế nghiên cứu định tính .................................................................29
3.1.1.2 Kết quả nghiên cứu định tính ..................................................................30
3.1.2 Nghiên cứu định lượng...................................................................................30
3.2 MẪU NGHIÊN CỨU .........................................................................................30
3.3 PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH DỮ LIỆU ........................................................31
3.4 CÁC GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU .................................................................32
iv


3.4.1 Vốn chủ sở hữu ..............................................................................................32
3.4.2 Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản ................................................................33
3.4.3 Tài sản bảo đảm .............................................................................................33
3.4.4 Tỷ lệ nợ trên tổng tài sản ...............................................................................34
3.4.5 Tuổi doanh nghiệp..........................................................................................35
3.4.6 Mối quan hệ giữa DNNVV với ngân hàng ....................................................36
3.5 MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ................................................................................37
3.5.1 Mô hình nghiên cứu đề xuất...........................................................................37
3.5.2 Mô hình hồi quy Binary Logistic ...................................................................39
3.7 CÁC KIỂM ĐỊNH TRONG MÔ HÌNH HỒI QUY BINARY LOGISTIC ..42
3.7.1 Phân tích tương quan Pearson để kiểm tra đa cộng tuyến giữa các biến độc
lập trong mô hình .........................................................................................................42
3.7.2 Kiểm định độ phù hợp của mô hình ...............................................................42
3.7.3 Kiểm định ý nghĩa thống kê của các hệ số .....................................................42
3.7.4 Kiểm định mức độ phù hợp tổng quát ...........................................................43
CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .................................44

4.2.3.3 Kết quả kiểm định giả thuyết: .................................................................70
4.3 THẢO LUẬN VỀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ..................................................71
CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CÁC CHÍNH SÁCH ..................................74
5.1 KẾT LUẬN ..........................................................................................................74
5.2 CÁC GỢI Ý CHÍNH SÁCH ...............................................................................75
5.2.1 Gợi ý chính sách đối với tỷ suất lợi nhuận.....................................................75
5.2.2 Gợi ý chính sách đối với tài sản bảo đảm ......................................................76
5.2.3 Gợi ý chính sách đối với tỷ lệ nợ trên tổng tài sản ........................................78
vi


5.2.4 Gợi ý chính sách đối với tuổi doanh nghiệp ..................................................78
5.2.5 Gợi ý chính sách đối với mối quan hệ giữa DNNVV với ngân hàng ............79
5.2.6 Các gợi ý chính sách mang tính bổ trợ...........................................................79
5.2.6.1 Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa ...........................................................79
5.2.6.2 Đối với Vietinbank Vĩnh Long ...............................................................80
5.3 HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO ...........83
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC A: PHIẾU THAM VẤN Ý KIẾN CHUYÊN GIA (Định tính)
PHỤ LỤC B: PHIẾU THU THẬP THÔNG TIN KHÁCH HÀNG
PHỤ LỤC C: THỐNG KÊ MÔ TẢ
PHỤ LUC D: PHÂN TÍCH TƯƠNG QUAN, HỒI QUY

vii


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
CP

Chính phủ


Nghị định

NHNN

Ngân hàng nhà nước

NQ

Nghị quyết

SXKD

Sản xuất kinh doanh

ROA

Lợi nhuận ròng trên tổng tài sản

TMCP

Thương mại cổ phần

TNHH

Trách nhiệm hữu hạn

TSBD

Tài sản bảo đảm


Ngân hàng thế giới
viii


DANH MỤC BẢNG
Trang
Bảng 2.1 Phân loại DNNVV theo ngành hoạt động ở Việt Nam ................................... 8
Bảng 2.2 Tổng kết các nghiên cứu ............................................................................... 23
Bảng 3.1 Các giả thuyết nghiên cứu và dấu kỳ vọng ................................................... 37
Bảng 4.1 Tình hình phát triển DNNVV tại Tỉnh Vĩnh Long ....................................... 45
Bảng 4.2 Dư nợ cho vay DNNVV tại Vietinbank Vĩnh Long ..................................... 46
Bảng 4.3 Dư nợ cho vay DNNVV phân theo TSBD tại Vietinbank Vĩnh Long ......... 48
Bảng 4.4 Dư nợ cho vay phân theo ngành nghề kinh doanh của DNNVV tại
Vietinbank Vĩnh Long .................................................................................................. 50
Bảng 4.5 Dư nợ cho vay phân theo mục đích sử dụng vốn vay của DNNVV tại
Vietinbank Vĩnh Long ................................................................................................. 52
Bảng 4.6 Cơ cấu mẫu phân theo ngành nghề kinh doanh ............................................ 58
Bảng 4.7 Cơ cấu mẫu phân theo mục đích sử dụng vốn vay ....................................... 59
Bảng 4.8 Kết quả khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của DNNVV ................ 59
Bảng 4.9 Thống kê mô tả các biến độc lập và phụ thuộc ............................................. 60
Bảng 4.10 Ma trận hệ số tương quan giữa các biến ..................................................... 62
Bảng 4.11 Kiểm định giả thuyết về mức độ phù hợp tổng quát của mô hình .............. 65
Bảng 4.12 Kiểm định mức độ phù hợp của mô hình tổng thể...................................... 65
Bảng 4.13 Mức độ dự đoán của mô hình ..................................................................... 66
Bảng 4.14 Kiểm định mô hình lần 1............................................................................. 67
Bảng 4.15 Kiểm định mô hình lần 2............................................................................. 67
Bảng 4.16 Mô tả kết quả giả thuyết từ SPSS ............................................................... 71

ix

của nền kinh tế chưa cao, sức ép nợ xấu còn nặng nề, năng lực quản lý và cạnh tranh
của doanh nghiệp thấp,... làm cho kinh tế trong nước giảm sút ngày càng trầm trọng
hơn.
Tín dụng ngân hàng có vai trò vô cùng quan trọng đối với nền kinh tế. Về lý
thuyết tài chính- ngân hàng, tín dụng ngân hàng là cầu nối giữa người có vốn và người
cần vốn để giải quyết thỏa đáng nhu cầu về vốn, từ đó thúc đẩy tái sản xuất mở rộng
kinh doanh. Đối với hoạt động tín dụng doanh nghiệp nói chung và tín dụng doanh
nghiệp nhỏ và vừa nói riêng là một mảng kinh doanh lớn của các ngân hàng thương
mại. Trong thời gian qua, hoạt động tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa dường như
tăng trưởng rất chậm cho dù các ngân hàng thương mại không ngừng đưa ra các sản
phẩm, các chương trình tín dụng dành riêng cho nhóm khách hàng này. Tuy nhiên, đến
nay việc tiếp cận tín dụng của DNNVV vẫn còn nhiều khó khăn, chưa kết nối và tạo
được dòng chảy vốn đến các doanh nghiệp, để phục hồi sản xuất, kinh doanh, góp
phần phát triển kinh tế - xã hội. Điều này đặt ra hướng nghiên cứu cho đề tài: vậy đâu
là yếu tố ảnh hưởng đến việc tiếp cận tín dụng ngân hàng cho các DNNVV để nhằm
tìm ra các nguyên nhân, đưa ra các gợi ý chính sách nhằm khắc phục nâng cao hơn nửa
khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng cho DNNVV. Chính vì lý do đó nên
tác giả chọn đề tài: “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận tín dụng của

1


doanh nghiệp nhỏ và vừ

Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam chi nhánh

Vĩnh Long” làm đề tài luận văn nghiên cứu.
1.2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
Qua sưu tầm, tham khảo các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước có liên
quan đến đề tài, các nghiên cứu về tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và

 Câu hỏi nghiên cứu
- Doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long trong thời gia qua tiếp
cận tín dụng ngân hàng Vietinbank Vĩnh Long như thế nào?
- Những yếu tố nào có ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của
DNNVV tại Vietinbank Vĩnh Long?
- Để các DNNVV trên đại bàn Tỉnh Vĩnh Long có điều kiện tiếp cận tín dụng
Vietinbank Vĩnh Long cần có các gợi ý chính sách nào cho DNNVV, cho Vietinbank
Vĩnh Long?
1.4 PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
1.4.1 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi không gian nghiên cứu: các hồ sơ vay vốn của DNNVV tại Vietinbank
Vĩnh Long.
- Phạm vi về thời gian: dữ liệu để thực hiện đề tài được thu thập trong khoảng
thời gian từ năm 2010 đến năm 2014.
- Phạm vi về nội dung nghiên cứu: nội dung nghiên cứu của đề tài là tập trung
nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của
DNNVV tại Vietinbank Vĩnh Long và phân tích các yếu tố đó.
1.4.2 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận
tín dụng của DNNVV đang hoạt động trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long.
1.5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
 Đối với mục tiêu 1: Đề tài sử dụng phương pháp thu thập số liệu từ báo cáo
cho vay các DNNVV tại Vietinbank Vĩnh Long, số liệu từ Sở Kế Hoạch Đầu tư Tỉnh
Vĩnh Long, từ báo, tạp chí chuyên ngành để phân tích.
3


 Đối với mục tiêu 2: Đề tài sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp từ
giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và báo cáo tài chính của các DNNVV nộp hồ sơ
vay vốn tại Vietinbank Vĩnh Long.

Vĩnh Long.
1.7 BỐ CỤC CỦA NGHIÊN CỨU
Đề tài được chia thành 5 chương, cụ thể như sau:
Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu
Chương này giới thiệu về tính cấp thiết của đề tình hình nghiên cứu trước đây.
Ngoài ra, trong chương này cũng trình bày mục tiêu nghiên cứu, phạm vi và đối tượng
nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.
Chương 2: Tổng quan lý luận
Chương này trình bày cơ sở lý thuyết liên quan đến DNNVV, liên quan đến hoạt
động tín dụng ngân hàng đến các DNNVV.
Nêu ra các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của các
DNNVV.
Trình bày các mô hình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan để làm cơ
sở đề xuất mô hình nghiên cứu.
Chương 3: Phương pháp nghiên cứu
Trình bày thiết kế nghiên cứu
Mẫu nghiên cứu
Phương pháp phân tích dữ liệu
Các giả thuyết nghiên cứu
Mô hình nghiên cứu
Các kiểm định của mô hình
Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Đánh giá thực trạng và phân tích kết quả nghiên cứu
Trình bày kết quả thống kê mô tả về mẫu khảo sát
5


Phân tích tương quan
Phân tích hồi quy
Kiểm định mô hình và giả thuyết

nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể
như sau:

7


Bảng 2.1 Phân loại DNNVV theo ngành hoạt động ở Việt Nam

Quy mô
Khu vực
I.Nông lâm
nghiệp và
thủy sản

Doanh
nghiệp
siêu nhỏ
Số lao
động

Doanh nghiệp nhỏ

Doanh nghiệp vừa

Tổng
nguồn vốn

Tổng
nguồn vốn


đồng
(Nguồn: Nghị định số 56/2009/NĐ-CP)
Theo Nghị định trên, DNNVV phải đáp ứng các tiêu chí sau:
- Về mặt pháp lý: phải là cơ sở kinh doanh đã kinh doanh theo quy định của pháp
luật.
- Về quy mô: được phân thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo tổng nguồn vốn.
- Về vốn đăng ký: phụ thuộc vào quy mô và loại hình doanh nghiệp.
- Về số lượng lao động trung bình hằng năm: phụ thuộc vào quy mô và loại hình
doanh nghiệp.
2.1.1.2 Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa
Nghiên cứu về mô hình các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên thế giới, có thể nêu lên
những nét điển hình như sau:
- Đặc điểm về hình thức sở hữu
Doanh nghiệp nhỏ và vừa tồn tại và phát triển ở mọi loại hình khác nhau: doanh
nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, DNNN, DNTN, công ty TNHH, công ty cổ phần,
hợp tác xã.

8


- Đặc điểm về vốn
DNNVV khởi sự với vốn đầu tư ban đầu ít, hoạt động kinh doanh thuộc khu vực
kinh tế tư nhân là chủ yếu. Việc mở rộng qui mô đầu tư, đổi mới công nghệ, thiết bị
được thực hiện chủ yếu bằng một phần vốn tự có và tín dụng không chính thức như:
vay, mượn bạn bè, người thân hay từ các tổ chức tài chính và phi tài chính trong xã
hội.
- Năng lực quản lý lao động
Phần lớn các DNNVV có quy mô hoạt động nhỏ, vốn đầu tư cho hoạt động sản
xuất kinh doanh thấp, chủ yếu được thành lập dựa trên năng lực, kinh nghiệm của chủ
doanh nghiệp. Vì vậy, đội ngũ quản lý còn thiếu trình độ, kỹ năng quản lý, sử dụng

thị trường.
ủa doanh nghiệp nhỏ và vừa

t

Ở mỗi nền kinh tế quốc gia hay lãnh thổ, các DNNVV có thể giữ những vai trò
với mức độ khác nhau, song nhìn chung có một số vai trò tương đồng như sau:
+ Đóng góp phần quan trọng vào GDP: DNNVV thường chiếm tỷ trọng lớn,
thậm chí áp đảo trong tổng số doanh nghiệp.
+ Giữ vai trò ổn định nền kinh tế.
+ Làm cho nền kinh tế năng động hơn, do có quy mô nhỏ nên dễ điều chỉnh
hoạt động, nhanh thích ứng với những biến động của môi trường kinh doanh.
+ Tạo nên ngành công nghiệp và dịch vụ phụ trợ quan trọng.

10


+ Là trụ cột của kinh tế địa phương: nếu như DN lớn thường đặt cơ sở ở những
trung tâm kinh tế của đất nước, thì DNNVV lại có mặt ở khắp các địa phương và là
người đóng góp quan trọng vào thu ngân sách, vào sản lượng và tạo công ăn việc làm
ở địa phương.

2.1.2 Lý thuyết về tiếp cận tín dụng
Trong quan hệ tín dụng, có hai đối tượng tham gia là người vay và người cho
vay. Người vay sử dụng tiền vay trong điều kiện không gian và thời gian nhất định,
đồng thời bị chi phối bởi các yếu tố khách quan hay chủ quan.
Mặt khác, vốn tín dụng là một nguồn tài nguyên khan hiếm và khả năng tiếp cận
vốn tín dụng của người vay phụ thuộc vào cách đánh giá rủi ro của người cho vay.
Việc tiếp cận tín dụng được bắt đầu với lý thuyết cầu tín dụng của một cá nhân hoặc
doanh nghiệp với mong muốn tối đa hóa hữu dụng kỳ vọng của họ từ việc vay tiền của

bất kể khả năng trả nợ của họ (Armendariz de Aghion & Morduch, 2005). Nói cách
khác, dòng chảy tín dụng không chỉ đơn giản tuân theo lý thuyết cung cầu, nó là một
quá trình cân nhắc trong đó cá nhân hoặc doanh nghiệp nộp đơn xin vay sau đó người
cho vay xác định số tiền cho vay dựa trên các cách đánh giá của người cho vay đối với
người đi vay.
Tóm lại, dòng chảy tín dụng phụ thuộc vào cấu trúc thị trường và tính chất của
thông tin bất cân xứng. Như vậy, tiếp cận tín dụng là đề cập đến khả năng rằng các cá
nhân hoặc doanh nghiệp có thể tiếp cận tài chính dịch vụ, bao gồm tín dụng, tiền gửi,
thanh toán, bảo hiểm và các dịch vụ rủi ro khác. Hay nói cách khác, khả năng tiếp cận
tín dụng là một xác xuất mà người đi vay có khả năng nhận được hoặc không nhận
được các khoản tiền tín dụng.
2.1.3 Những vấn đề cơ bản về tín dụng ngân hàng
2.1.3.1 Khái niệm về tín dụng ngân hàng
Tín dụng ngân hàng là một giao dịch về tài sản giữa bên cho vay và bên đi vay,
trong đó các ngân hàng, các tổ chức tín dụng vừa là bên đi vay vừa là bên cho vay.
Bên cho vay chuyển giao tạm thời quyền sử dụng tài sản cho bên đi vay trong thời
gian thỏa thuận, bên đi vay có nghĩa vụ hoàn trả vô điều kiện đầy đủ vốn và lãi cho
bên cho vay khi đến thời hạn thanh toán.

12


2.1.3.2 Đặc điểm của tín dụng ngân hàng
Về đối tượng dùng để cấp tín dụng: được thực hiện chủ yếu dưới hình thức tiền tệ
gồm tiền mặt và bút tệ. Cho vay bằng tiền tệ là loại hình tín dụng phổ biến, linh hoạt
và đáp ứng mọi đối tượng trong nền kinh tế quốc dân.
Chủ thể trong quan hệ tín dụng ngân hàng: trong quan hệ tín dụng ngân hàng,
người đi vay là các tổ chức kinh tế-xã hội, các cá nhân; người cho vay là các ngân
hàng, các tổ chức tín dụng.
Quá trình vận động và phát triển của tín dụng ngân hàng không hoàn toàn phù