TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
BỘ MÔN LUẬT TƯ PHÁP
------

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
KHÓA 33 (2007 – 2011)

Đề tài:

TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT
HẠI DO HÀNH VI LÀM Ô NHIỄM
MÔI TRƯỜNG NƯỚC

Giáo viên hướng dẫn:

Sinh viên thực hiện:

Tăng Thanh Phương

Huỳnh Tuấn Anh
MSSV: 5075007
Lớp: Luật Tư Pháp 1- K33

Cần Thơ -Tháng 5/2011


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
------

Các từ viết tắt

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
Cần Thơ, ngày..…tháng….năm 2011

2.1.1 Có thiệt hại xảy ra ....................................................................................... 27
2.1.2 Phải có hành vi gây thiệt hại trái pháp luật .................................................. 31


2.1.3 Có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại và hành vi trái pháp luật .............. 33
2.1.4 Có lỗi của người gây thiệt hại...................................................................... 34
2.2 Xác định thiệt hại được bồi thường do hành vi làm ô nhiễm nước, suy
thoái môi trường nước.......................................................................................... 35
2.2.1 Các nguyên tắc xác định bồi thường............................................................ 35
2.2.2 Thiệt hại do sức khỏe, tính mạng bị xâm phạm............................................ 39
2.2.3 Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm ................................................................. 41
2.2.4 Giám định thiệt hại trong ô nhiễm, suy thoái môi trường nước .................... 44
2.3 Cách thức bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái nước..... 45
2.3.1 Nguyên tắc bồi thường thiệt hại................................................................... 45
2.3.2 Các chủ thể có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm,
suy thoái môi trường nước ...................................................................................... 48
2.3.3 Các chủ thể có trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm,
suy thoái môi trường nước ...................................................................................... 50
2.3.4 Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm,
suy thoái môi trường nước ...................................................................................... 51
2.3.5 Trình tự, thủ tục giải quyết bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm,
suy thoái môi trường nước ...................................................................................... 51
2.3.6 Hình thức bồi thường .................................................................................. 52
2.3.6.1 Bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi trường
nước bằng tiền ........................................................................................................ 53
2.3.6.2 Khắc phục hậu quả do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi trường nước 54

CHƯƠNG 3 THỰC TIỄN VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN VỀ BỒI
THƯỜNG THIỆT HẠI DO HÀNH VI LÀM Ô NHIỄM, SUY THOÁI
MÔI TRƯỜNG NƯỚC................................................................................ 56

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi trường
nước là một trong những loại trách nhiệm bồi thường thiệt hại do làm ô nhiễm, suy
thoái môi trường nói chung được pháp luật ghi nhận lần đầu tiên tại Luật BVMT năm
1993, theo đó “tổ chức, cá nhân gây tổn hại môi trường do hoạt động của mình phải
bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật”. Nhưng phải đến khi Luật BVMT
năm 2005 được ban hành, vấn đề này mới được đề cập một cách rõ ràng hơn. Với việc
dành riêng 5 điều cho các quy định về bồi thường thiệt hại do ô nhiễm (từ Điều 131
đến Điều 135, Mục 2), Luật BVMT năm 2005 đã thể hiện một bước tiến đáng kể trong
quá trình hiện thực hóa nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền - một nguyên tắc
được xem là đặc trưng của lĩnh vực môi trường. Tuy nhiên, để có thể áp dụng được
trách nhiệm này một cách đầy đủ trên thực tế, pháp luật môi trường cần phải quy định
rõ ràng, cụ thể hơn nữa việc xác định các thiệt hại do ô nhiễm môi trường gây nên,
trách nhiệm bồi thường thiệt hại về môi trường. Vì những lý do trên người viết quyết
định đề tài: “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái
môi trường nước” để làm luận văn tốt nghiệp.
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích của việc nghiên cứu đề tài là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và cơ sở pháp
lý về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi
trường nước, làm cơ sở cho việc hoàn thiện trách nhiệm bồi thường thiệt hại
trong lĩnh vực môi trường nước và trách nhiệm bảo vệ môi trường nói chung.
3. Phạm vi nghiên cứu
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi trường
nước gồm 2 nội dung chính: Bồi thường thiệt hại về môi trường nước do hành vi vi
phạm pháp luật môi trường gây nên và bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm,
1

GVHD: Ths.Tăng Thanh Phương

SVTH: Huỳnh Tuấn Anh


chỉnh hơn.
Người viết xin gửi lời cám ơn chân thành đến giảng viên hướng dẫn, cô Tăng
Thanh Phương đã giúp đỡ tận tình trong suốt quá trình thực hiện đề tài!

2

GVHD: Ths.Tăng Thanh Phương

SVTH: Huỳnh Tuấn Anh


LVTN: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi
trường nước

CHƯƠNG 1
LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO
HÀNH VI LÀM Ô NHIỄM, SUY THOÁI MÔI TRƯỜNG NƯỚC
1.1. Khái niệm về ô nhiễm môi trường nước, suy thoái môi trường nước
1.1.1. Ô nhiễm môi trường
Môi trường hiện đang là vấn đề nóng bỏng của mọi quốc gia, dù đó là quốc gia
phát triển hay đang phát triển. Sự ô nhiễm, suy thoái và những sự cố môi trường diễn
ra ngày càng ở mức độ cao đang đặt con người trước những sự trả thù ghê gớm của
thiên nhiên. Nguy cơ môi trường đặc biệt nóng bỏng ở các quốc gia đang phát triển,
nơi nhu cầu cuộc sống hàng ngày của con người và nhu cầu phát triển của xã hội xung
đột mạnh mẽ với sự cần thiết là phải bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường. Việt
nam đứng trong hàng ngũ của các quốc gia đang phát triển và cũng đang phải đối đầu
với vấn đề môi trường.1
Vậy môi trường là gì? Trong pháp luật Việt Nam tại khoảng 1 Điều 3 Luật Bảo Vệ
Môi Trường (BVMT) 2005 khái niệm môi trường được hiểu như sau: “Môi trường
bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng

LVTN: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi
trường nước
nhiễm môi trường là sự thay đổi không có lợi cho môi trường sống về các tính chất vật
lý, hóa học, sinh học, mà qua đó có thể gây tác hại tức thời hoặc lâu dài tới sức khỏe
con người, các loài động thực vật và các điều kiện sống khác. Dưới góc độ pháp lý, “Ô
nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với
tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật”2.
Có thể thấy điểm chung nhất giữa các định nghĩa nêu trên về ô nhiễm môi trường
là chúng điều đề cập đến sự biến đổi của các thành phần môi trường theo chiều hướng
xấu, gây bất lợi cho con người và sinh vật. Sự biến đổi các thành phần môi trường có
thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân trong đó có nguyên nhân chủ yếu là do các chất
gây ô nhiễm. Chất gây ô nhiễm được các nhà môi trường học định nghĩa là chất hoặc
yếu tố vật lý khi xuất hiện trong môi trường thì làm cho môi trường bị ô nhiễm. Thông
thường chất gây ô nhiễm là các chất thải, tuy nhiên chúng có thể xuất hiện dưới dạng
nguyên liệu, thành phẩm, phế liệu…và được phân thành các loại sau đây :
 Chất gây ô nhiễm tích lũy (chất dẻo, chất thải phóng xạ) và chất gây ô nhiễm
không tích lũy (tiếng ồn);
 Chất gây ô nhiễm trong phạm vi địa phương (tiếng ồn) trong phạm vi vùng
(mưa axit) và trong phạm vi toàn cầu (chất CFC);
 Chất gây ô nhiễm từ các nguồn có thể xác định được nguồn (hóa chất dung
cho nông nghiệp);
 Chất gây ô nhiễm do phát thải liên tục (chất thải từ các cơ sở sản xuất kinh
doanh) và chất thải gây ô nhiễm do phát thải không liên tục (tràn dầu do sự cố tràn
dầu).
Ô nhiễm môi trường có nhiều hình thức ô nhiễm khác nhau như ô nhiễm không
khí, ô nhiễm đất, ô nhiễm phóng xạ, ô nhiễm tiếng ồn, ô nhiễm sóng, ô nhiễm ánh sáng
và ô nhiễm nước trong đó ô nhiễm nước được xem là khá nguy hiểm hơn so với một
số loại ô nhiễm khác, xét về tốc độ lan truyền và quy mô ảnh hưởng thì ô nhiễm nước
là vấn đề đáng lo ngại hơn ô nhiễm đất. Ô nhiễm nước là một vấn đề quan trọng, vì
nước là nguồn tài nguyên quý báu và hết sức thiết yếu đối với sự sống trên trái đất,

loại rác thải sinh hoạt bình thường, của con người hay hóa chất, thuốc trừ sâu, phân
bón hữu cơ... sử dụng trong sản xuất nông nghiệp được đẩy ra các ao, hồ, sông, suối
hoặc ngấm xuống nước dưới đất mà không qua xử lí hoặc với khối lượng quá lớn vượt
quá khả năng tự điều chỉnh và tự làm sạch của các loại ao, hồ, sông, suối”4.
Nói chung ô nhiễm môi trường nước là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất
vật lý, hoá học, sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho
nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật, làm giảm độ đa dạng sinh vật
trong nước5. Ô nhiễm môi trường nước có thể là tự nhiên hay nhân tạo.
 Nguyên nhân gây ô nhiễm nước
 Ô nhiễm nước tự nhiên do mưa, tuyết tan, xói mòn, quá trình thấm dầu, quá
trình phân hủy chất hữu cơ tự nhiên trong nước.
 Ô nhiễm nước có nguồn gốc nhân tạo là sự thải các chất độc hại chủ yếu dưới
các dạng lỏng, gây ra bởi con người làm thay đổi chất lượng và khả năng sử dụng
nước. Chủ yếu do xả nước thải từ các vùng dân cư, khu công nghiệp, hoạt động giao
thông vận tải, thuốc trừ sâu, diệt cỏ, phân bón nông nghiệp.
 Ô nhiễm nước do hoạt động của các khu công nghiệp là do các nhà máy thải
các chất cặn bã ra sông làm ô nhiễm nước mặt, nước ngầm và các vùng của sông bờ
biển.
 Ô nhiễm nước do nước thải từ các khu dân cư là do sự thải các chất hữu cơ có
thể lên men được, sự thải sinh hoạt hoặc kỷ nghệ có chứa chất cặn bã sinh hoạt, phân
tiêu.

3

Phạm Ngọc Hồ-Đồng Kim Loan -Trịnh Thị Thanh , Giáo trình cơ sở môi trường Nước, Nxb giáo dục, tr. 9.
Từ điển bách khoa Việt Nam 3, Nhà xuất bản từ điển bách khoa, Hà Nội, 2003, tr. 340.
5
Nguyễn Thùy Dung, Ô nhiễm nước - http://tailieu.vn/xem-tai-lieu/tieu-luan-o-nhiem-nuoc-.370330.html, [ngày
truy cập 8/01/2011].
4

Nam, bầu không khí đậm đặc mùi hôi
thối bốc lên. Ngoài việc bị viêm xoang,
những người sống ven con sông này
cũng bị điêu đứng bởi tình trạng cá
Hình ống nước thải của công ty VeDan xả
tôm nuôi bị chết phơi bụng hàng loạt,
nước thải ra môi trường chưa qua xử lý
vì vậy những dãy hồ nuôi cá dọc bờ
sông thuộc địa bàn xã Long Thọ bị bỏ không từ nhiều năm nay. Không những thế, tình
hình sức khỏe của người dân sống gần sông cũng đang bị đe dọa.6
 Môi trường nước bị ô nhiễm sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người,
cụ thể là gây ra các bệnh về da, đường hô hấp... đặc biệt là bệnh ung thư.
Ví dụ: tài nguyên nước mặt và nước ngầm của Việt Nam bị ô nhiễm khiến người
dân ngày càng khó có thể tiếp cận với nước sạch sinh hoạt, đặc biệt là dân cư các
vùng nông thôn. Số lượng các làng bị ung thư xuất hiện ngày càng tăng. Hiện Việt
Nam đã phát hiện hơn 10 làng, xã bị ung thư. Ngoài bệnh ung thư còn có các bệnh
nghề nghiệp khác do ô nhiễm môi trường sống gây ra cũng đang diễn biến phức tạp.
6

Phạm khôi, Sông Thị Vải bị ô nhiễm nặng,
http://vietbao.vn/Khoa-hoc/Song-Thi-Vai-bi-o-nhiem-nang/20635129/197/, [0 8/01/2011].

6

GVHD: Ths.Tăng Thanh Phương

SVTH: Huỳnh Tuấn Anh


LVTN: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi

động sản xuất công nghiệp, nông nghiệp đang khiến cho các nguồn nước ngày càng bị
ô nhiễm nghiêm trọng.

7

Hoang Trường, Ô nhiễm môi trường nước và biển trước tác động phát triển,,
http://svmt.vicongdong.vn/29301371/O-nhiem-moi-truong-nuoc-va-bien-truoc-tac-dong-phat-trien, [ngày truy

8

Diễm Quỳnh, Các bệnh liên quan đến ô nhiễm môi trường,
http://www.giaoducsuckhoe.soctrang.gov.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=211:cac-bnhlien-quan-n-o-nhim-moi-trng-&catid=24, [ngày truy cập 8/01/2011].

cập 8/1/2011].

7

GVHD: Ths.Tăng Thanh Phương

SVTH: Huỳnh Tuấn Anh


LVTN: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi
trường nước
Nguồn nước bị ô nhiễm đã ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe con người. Gần 5
triệu người chết hàng năm ở các nước đang phát triển có liên quan đến vấn đề thiếu
nước sạch.
Những chất gây ô nhiễm chủ yếu trong nước là các mầm bệnh sinh ra từ chất thải
của con người (vi khuẩn và vi rút), kim loại nặng và hoá chất từ chất thải công nghiệp,
nông nghiệp. Uống nước đã bị ô nhiễm hoặc ăn thức ăn chế biến bằng nước nhiễm độc

Theo Báo cáo “The World’s worst pollution problems”/2009, Những vấn nạn ô nhiễm thế giới,
http://www.vietnamforumcsr.net/default.aspx?portalid=1&tabid=324&itemid=3966, [ truy cập ngày
09/01/2011].

8

GVHD: Ths.Tăng Thanh Phương

SVTH: Huỳnh Tuấn Anh


LVTN: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi
trường nước
mỗi năm Việt Nam có hơn 20.000 người tử vong do điều kiện nước sạch và vệ sinh
nghèo nàn và thấp kém. Còn theo thống kê của Bộ Y tế, hơn 80% các bệnh truyền
nhiễm ở nước ta liên quan đến nguồn nước. Người dân ở cả nông thôn và thành thị
đang phải đối mặt với nguy cơ mắc bệnh do môi trường nước đang ngày một ô nhiễm
trầm trọng.
Hiện nay, trong tổng số 134 khu công nghiệp, khu chế xuất đã đi vào hoạt động ở
nước ta mới chỉ có 1/3 khu công nghiệp, chế xuất có hệ thống xử lý nước thải. Nhiều
nhà máy vẫn dùng công nghệ cũ, có khu công nghiệp thải ra 500.000 m2 nước thải mỗi
ngày chưa qua xử lý. Chất lượng nước thải công nghiệp đều vượt quá nhiều lần giới
hạn cho phép. Đặc biệt là nước thải các ngành công nghiệp nhộm, thuộc da, chế biến
thực phẩm, hóa chất có hàm lượng các chất gây ô nhiễm cao, không được xử lý thải
trực tiếp vào hệ thống thoát nước đã làm cho nguồn nước bị ô nhiễm nặng.
Còn tại các khu đô thị, trung bình mỗi ngày thải ra 20.000 tấn chất thải rắn nhưng
chỉ thu gom và đưa ra các bãi rác được trên 60% tổng lượng chất thải nên đã gây ô
nhiễm nguồn nước. Theo kết quả xét nghiệm mẫu nước tại bãi rác Nam Sơn (Hà Nội)
và một bãi rác ở tỉnh Lạng Sơn cho thấy, tất cả các mẫu nước thải từ bãi rác đều có vi
khuẩn Coliform rất cao. Có tới 97,5% mẫu nước ăn uống của người dân khu vực lân

LVTN: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi
trường nước
khoảng 300-700 tấn dầu thô,...Ngày 8/5/1994 vụ va trạm tại cây số 20 luồng Sài GònVũng Tàu làm tràn trên 130 tấn dầu FO gây ô nhiễm trên 200 km2 . Ngày 30/10/1994,
tàu chở dầu Neptuyn Ariess đâm vào cầu cảng Cát Lái- Thủ Đức, làm tràn 1.864,766
tấn xăng dầu, khí các loại, gây ô nhiễm nặng khoảng 300 km2. Đến nay đã có 37 cảng
biển lớn cùng hàng trăm cảng nhỏ của địa phương, 800 tàu hàng và 54.000 tàu thuyền
đánh cá lớn nhỏ hoạt động. Đường hàng hải quốc tế Ấn Độ Dương- Thái Bình Dương
cắt qua vùng Đông Nam biển nước ta, các mỏ khai thác dầu khí trên vùng thềm lục
địa, tất cả điều đóng góp vai trò làm gia tăng nồng độ dầu trong nước biển, trong khi
đó nuôi trồng thủy sản nước mặn bằng hình thức đầm nuôi, lồng bè làm phát sinh thức
ăn dư, gây ô nhiễm hữu cơ nước11.
1.1.3. Khái niệm về suy thoái môi trường nước
Theo khoản 7 Điều 3 Luật BVMT năm 2005 thì “Suy thoái môi trường là sự suy
giảm về chất lượng và số lượng của thành phần môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến
con người và sinh vật12.Trong đó, thành phần môi trường được hiểu là các yếu tố tạo
thành môi trường: không khí, nước, đất, âm thanh, ánh sáng, lòng đất, núi, rừng, sông,
hồ biển, sinh vật, các hệ sinh thái và các hình thái vật chất khác13.Một thành phần môi
trường bị suy thoái khi có đầy đủ các dấu hiệu: có sự suy giảm cả về số lượng và chất
lượng thành phần môi trường đó hoặc là sự thay đổi về số lượng sẽ kéo theo sự thay
đổi về chất lượng các thành phần môi trường và ngược lại. Nghĩa là sự thay đổi về số
lượng và chất lượng các thành phần môi trường phải đến mức gây ảnh hưởng xấu đến
sức khỏe, đến hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc gây nên những thiên tai như hiện
tượng hạn hán lũ lụt xói mòn đất, sạt lở đất thì mới coi thành phần đó bị suy thoái.
Cấp độ suy thoái môi trường cũng khác nhau: suy thoái môi trường, suy thoái
môi trường nghiêm trọng và suy thoái môi trường đặc biệt nghiêm trọng. Cấp độ suy
thoái môi trường đối với một thành phần môi trường cụ thể thường được xác định dựa
vào mức độ khan hiếm của thành phần môi trường đó, cũng như dựa vào các số lượng
các thành phần môi trường bị khai thác, tiêu hủy so với trữ lượng trước của nó.
Từ khái niệm suy thoái môi trường nói chung thì suy thoái môi trường nước nói
riêng được hiểu như sau: “Suy thoái môi trường nước là sự suy giảm về chất lượng và

 Đặc điểm suy thoái môi trường nước
 Suy thoái môi trường nước dẫn đến nước có mùi đặc trưng khó chịu, màu
nước bị thay đổi, có màu nhạt hơn so với ô nhiễm môi trường nước. Do các chất hóa
học trong nước thay đổi từ từ trong một thời gian nhất định chúng ta sẽ thấy được màu
nước trên các con sông thay đổi, mùi nước trong mạch nước ngầm hay nước sinh hoạt
bình thường cũng có mùi hôi không thể sử dụng được, tuy nhiên suy thoái nước nếu
xét về mức độ thì màu nước, mùi hôi còn kém nguy hiểm hơn so với ô nhiễm nước.
 Suy thoái môi trường nước là một dạng ban đầu của ô nhiễm môi trường nước.
Ban đầu nguồn nước bị tác động nhẹ bởi các tác nhân gây ô nhiễm, trong nguồn nước
khi các chất thải được thải ra ở mức độ ít thì ban đầu nguồn nước mới chỉ bị suy thoái,
các thành phần hóa học trong nước bị suy giảm nghiêm trọng, chất nước không được
đảm bảo như bình thường dần dần thay vào đó là các chất gây ô nhiễm, số lượng vi
sinh vật có ích trong nước cũng mất đi bởi các chất gây ô nhiễm xuất hiện ngày một
nhiều trong nước.
 Suy thoái môi trường nước cũng làm mất cân bằng sinh thái gây ảnh hưởng
đến các loại động vật chết hàng loạt, gây ra các bệnh tật, cây trồng bị giảm năng
suất...khi sử dụng nguồn nước bị suy thoái cho hoạt động nông nghiệp tất nhiên sẽ bị
giảm năng suất tùy theo nguồn nước bị suy thoái, nếu các chất gây ô nhiễm trong nước
cao sẽ gây tác hại cao, đối với sức khỏe con người khi dung phải nguồn nước gây ô
nhiễm tuy ban đầu chỉ là những bệnh nhỏ nhặt nhưng tác hại về sau cũng tương tự như
các bệnh do ô nhiễm nước gây ra.
 Tình hình suy thoái môi trường nước trên thế giới
Theo thống kê của các nhà khoa học hiện trạng suy thoái nước trên thế giới ngày
diễn ra một cách rõ rệt và khó ngăn chặng thì tổng lượng nước trên toàn cầu là 1.360
triệu km3, trong đó lượng nước ngọt chỉ chiếm trên dưới 3% và con người chỉ sử dụng
được khoảng 1% để phục vụ nhu cầu của xã hội. Thế nhưng 1% đó đang bị ô nhiễm
bởi các chất thải trong sinh hoạt, trong sản xuất…Như các hoá chất dùng trong công
nghiệp, thuốc trừ sâu, phân bón hoá học dùng trong nông nghiệp...Hàng năm
11


và xử lý các chất thải lỏng, thải rắn theo yêu cầu cũng đã làm ô nhiễm nguồn nước,
cho nên suy thoái đã trở thành khá phổ biến đối với các lưu vực sông, vì vậy Việt Nam
đã được quốc tế xếp vào loại các quốc gia có tài nguyên nước suy thoái. Chẳng hạn
như suy thoái môi trường nước vùng nuôi tôm Cầu Ngang- Trà Vinh,nguyên nhân dẫn
đến suy thoái là do sự phát triển ồ ạt phong trào nuôi tôm tự phát nên môi trường nước
vùng nuôi tôm của huyện ngày càng diễn biến theo chiều hướng bất lợi, đặc biệt các
chỉ tiêu về hàm lượng oxy hòa tan, nhu cầu oxy hóa học đang ở mức báo động, một số
điểm nhiễm kim loại nặng, khả năng tự làm sạch của nước cũng bị suy giảm14.
Mặc dù là một trong những quốc gia có nguồn tài nguyên nước phong phú nhất
thế giới (khoảng 64.000 m3/người/năm) nhưng cũng đã có lúc các nhà máy thuỷ điện
bị thiếu nước vào mùa khô. Nhiều vùng như Lai Châu, Hà Tĩnh, Quảng Trị, nhân dân
14

Thanh Huyền, Suy thoái môi trường nước vùng nuôi tôm Cầu Ngang,
http://www.baomoi.com/Info/Suy-thoai-moi-truong-nuoc-vung-nuoi-tom-Cau-Ngang/45/4806177.epi,
[ngày truy cập 12/01/2011].

12

GVHD: Ths.Tăng Thanh Phương

SVTH: Huỳnh Tuấn Anh


LVTN: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi
trường nước
phải đi xa nhiều cây số kiếm nước. Nước thải sinh hoạt và công nghiệp làm suy thoái
nguồn nước ở nhiều vùng. Một số địa phương ven biển có nguồn nước bị nhiễm mặn
hoặc chua do quá trình phát triển kinh tế hoặc khai thác nước ngầm quá mức. Tỷ lệ
dân được sử dụng nước sạch ở VN mới chỉ có 50%.Các vùng môi trường biển và ven

15

Phương Linh, Suy thoái môi trường Việt Nam, http://vietbao.vn/Khoa-hoc/Suy-thoai-moi-truong-Viet-Nam,
[ngày truy cập 12/01/2011].

13

GVHD: Ths.Tăng Thanh Phương

SVTH: Huỳnh Tuấn Anh


LVTN: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi
trường nước
tắc bồi thường, năng lực chịu trách nhiệm, thời hạn hưởng bồi thường,…Vậy trách
nhiệm bồi thường thiệt hại có thể hiểu như sau:
“Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là trách nhiệm của một hoặc
nhiều người phải bồi thường thiệt hại cho người khác do lỗi cố ý hoặc vô ý xâm phạm
đến tính mạng sức khỏe danh dự nhân phẩm uy tín, tài sản, các quyền lợi ích hợp pháp
khác”.
1.2.2. Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng
 Có thiệt hại xảy ra:
Thiệt hại là những hậu quả ngoài ý muốn về tài sản hoặc phi tài sản do một sự
kiện hoặc một hành vi nào đó gây ra; những chi phí phải bỏ ra để ngăn chặn, hạn chế
khắc phục thiệt hại; những hư hỏng mất mát về tài sản, thu nhập thực tế bị giảm sút.
Thiệt hại gây tổn thất về tính mạng, sức khỏe tính mạng, danh dự, nhân phẩm, uy tính
tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác của cá nhân; tài sản, danh dự uy tính của pháp
nhân hoặc chủ thể khác được pháp luật bảo vệ.16
Thiệt hại bao gồm thiệt hại về vật chất và thiệt hại do tổn thất về tinh thần.
 Thiệt hại về vật chất bao gồm: thiệt hại do tài sản bị xâm phạm quy định tại



LVTN: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi
trường nước
lý trí kiểm soát, gây thiệt hại cho các lợi ích được pháp luật bảo vệ. Hành động gây
thiệt hại có thể là tác động trực tiếp của chủ thể vào đối tượng gây thiệt hại hoặc có thể
là tác động gián tiếp của chủ thể vào đối tượng thông qua công cụ, phương tiện gây
thiệt hại. Không hành động gây thiệt hại là một hình thức của hành vi gây thiệt hại, nó
làm biến đổi tình trạng bình thường của đối tượng tác động, gây thiệt hại cho khách
thể bằng việc chủ thể không làm một việc pháp luật quy định bắt buộc phải làm trong
khi bản thân chủ thể có đầy đủ điều kiện để làm việc đó.
Quyền được bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự, uy tín, tài sản là một quyền
tuyệt đối của mọi công dân, tổ chức. Mọi người đều phải tôn trọng những quyền đó
của chủ thể khác, không được thực hiện bất cứ hành vi nào xâm phạm đến các quyền
đó. Bởi vậy, Điều 609 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định về thiệt hại do sức khỏe bị
xâm phạm. Việc xâm phạm mà gây thiệt hại có thể là hành vi vi phạm pháp luật hình
sự, hành chính, dân sự, kể cả những hành vi vi phạm đường lối, chính sách của Đảng,
Nhà nước, vi phạm các quy tắc sinh hoạt trong từng cộng đồng dân cư...
 Có lỗi của người gây thiệt hại:
Người gây thiệt hại phải chịu trách nhiệm dân sự khi họ có lỗi. Xét về hình thức
lỗi là thái độ tâm lý của người có hành vi gây thiệt hại, lỗi được thể hiện dưới dạng cố
ý hay vô ý.
 Cố ý gây thiệt hại là trường hợp một người nhận thức rõ hành vi của mình sẽ
gây thiệt hại cho người khác mà vẫn thực hiện và mong muốn hoặc không mong
muốn, nhưng để mặc cho thiệt hại xảy ra.
 Vô ý gây thiệt hại là một người không thấy trước hành vi của mình có khả
năng gây ra thiệt hại mặc dù phải biết trước thiệt hại sẽ xảy ra hoặc thấy trước hành vi
của mình có khả năng gây ra thiệt hại, nhưng cho rằng thiệt hại sẽ không xảy ra hoặc
có thể ngăn chặn được.
Lỗi là một trong bốn điều kiện làm phát sinh trách TNBTTH ngoài hợp đồng nói

xác định bồi thường.
Thiệt hại xảy ra là kết quả của hành vi trái pháp luật hay ngược lại hành vi trái
pháp luật là nguyên nhân của thiệt hại xảy ra. Điều này được quy định tại Điều 609 Bộ
luật Dân sự dưới dạng: "Người nào... xâm phạm... mà gây thiệt hại... thì phải bồi
thường". Tuy nhiên, việc xác định mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và
thiệt hại xảy ra trong nhiều trường hợp rất khó khăn. Do đó cần phải xem xét, phân
tích, đánh giá tất cả các sự kiện liên quan một cách thận trọng, khách quan và toàn
diện. Từ đó mới có thể rút ra được kết luận chính xác về nguyên nhân, xác định đúng
trách nhiệm của người gây thiệt hại.
Trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng là trách nhiệm hình thành từ việc thực hiện
một hành vi, cố ý hoặc vô ý, gây thiệt hại cho một hay nhiều người và hành vi đó
không liên quan đến bất kỳ một hợp đồng nào có thể có giữa người gây thiệt hại và
người bị thiệt hại18. Hay nói một cách khác trước thời điểm phát sinh trách nhiệm, các
bên trong quan hệ pháp luật này không có quan hệ với nhau. Trong trường hợp các bên
có quan hệ hợp đồng nhưng việc gây thiệt hại không liên quan gì đến việc thực hiện
hợp đồng thì cũng là TNBTTH ngoài hợp đồng.
1.2.3. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi
trường nước
1.2.3.1. Khái niệm
Vậy trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm, suy thoái môi
trường nước là gì? Trước tiên để làm rõ thế nào là TNBTTH do hành vi làm ô nhiễm,
suy thoái môi trường nước gây ra thì chúng ta tìm hiểu thế nào là TNBTTH do hành vi
làm ô nhiễm, suy thoái môi trường gây ra? Bồi thường thiệt hại do ô nhiễm, suy thoái
môi trường được pháp luật ghi nhận lần đầu tiên tại Luật Bảo vệ môi trường (Luật
BVMT) năm 1993, theo đó "tổ chức, cá nhân gây tổn hại môi trường do hoạt động của
18

Nguyễn Ngọc Điện, Tổng quan về trách nhiệm dân sự, Khoa Luật Trường Đại Học Cần Thơ.

16