BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Bạch Ngọc

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THIẾT BỊ
DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ THỦ DẦU MỘT,
TỈNH BÌNH DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Bạch Ngọc

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THIẾT BỊ
DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ THỦ DẦU MỘT,
TỈNH BÌNH DƯƠNG
Chuyên ngành : Quản lý giáo dục
Mã số

: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN .................................................................................................. 3
MỤC LỤC ........................................................................................................ 4
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................ 7
DANH MỤC CÁC BẢNG .............................................................................. 8
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ ......................................................................... 9
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ ........................................................................... 10
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THIẾT BỊ
DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG............................. 6
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................. 6
1.1.1. Ở nước ngoài ............................................................................................ 6
1.1.2. Ở trong nước ............................................................................................ 7
1.2. Một số khái niệm liên quan đến đề tài ........................................................... 9
1.2.1. Quản lý ..................................................................................................... 9
1.2.2. Quản lý giáo dục .................................................................................... 13
1.2.3. Quản lý nhà trường ................................................................................ 15
1.2.4. Thiết bị dạy học ..................................................................................... 16
1.2.5. Quản lý thiết bị dạy học ......................................................................... 17
1.3. Một số vấn đề về thiết bị dạy học.................................................................. 17
1.3.1. Vị trí, vai trò của thiết bị dạy học........................................................... 17
1.3.2. Phân loại thiết bị dạy học....................................................................... 22
1.3.3. Các yêu cầu đối với thiết bị dạy học ...................................................... 23


1.3.4. Nguyên tắc quản lý thiết bị dạy học ....................................................... 25
1.4. Nội dung công tác quản lý thiết bị dạy học ................................................. 26
1.4.1. Lập kế hoạch công tác thiết bị dạy học .................................................. 27
1.4.2. Tổ chức, chỉ đạo việc thực hiện kế hoạch công tác thiết bị dạy học............. 28
1.4.3. Quản lý việc kiểm tra, đánh giá công tác thiết bị dạy học ..................... 32

2.3.3. Thực trạng công tác tổ chức, chỉ đạo ..................................................... 54
2.3.4. Thực trạng kiểm tra, đánh giá công tác thiết bị dạy học ....................... 58
2.4. Đánh giá chung thực trạng quản lý thiết bị dạy học ở các trường trung
học phổ thông thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương. ............................. 61
2.4.1. Ưu điểm .................................................................................................. 61
2.4.2. Hạn chế ................................................................................................... 61

Tiểu kết chương 2 .......................................................................................... 63
Chương 3. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY
HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ
THỦ DẦU MỘT, TỈNH BÌNH DƯƠNG .................................................... 65
3.1. Những cơ sở đề xuất biện pháp.................................................................... 65
3.2. Một số biện pháp đề xuất .............................................................................. 68
3.3. Khảo sát tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp .......................... 83

Tiểu kết chương 3 .......................................................................................... 86
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................... 88
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 92


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CBQL

:

cán bộ quản lý

CSVC

:


mục tiêu dạy học

NDDH

:

nội dung dạy học

Nxb

:

nhà xuất bản

PPDH

:

phương pháp dạy học

TBDH

:

thiết bị dạy học

THCS

:

Bảng 2.5.

Đánh giá của CBQL và GV về tính hiện đại TBDH ở các
trường THPT ............................................................................... 45

Bảng 2.6.

Đánh giá mức độ sử dụng TBDH của giáo viên trong các
giờ dạy......................................................................................... 46

Bảng 2.7.

Thực trạng nhận thức của CBQL và GV về tầm quan trọng
của nội dung quản lý TBDH ở trường THPT ............................. 48

Bảng 2.8.

Thực trạng công tác lập kế hoạch quản lý TBDH ...................... 51

Bảng 2.9.

Thực trạng công tác tổ chức, chỉ đạo quản lý TBDH ................. 55

Bảng 2.10. Thực trạng kiểm tra, đánh giá công tác TBDH .......................... 58
Bảng 3.1 . Ý kiến về tính cần thiết của các biện pháp quản lý TBDH ở
các trường THPT thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương ... 84
Bảng 3.2 . Ý kiến về tính khả thi của các biện pháp quản lý TBDH ở
các trường THPT thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương ... 85



1. Lý do chọn đề tài
Hiện nay nước ta đã đặt ra mục tiêu đến năm 2020 Việt Nam trở thành
nước công nghiệp và từng bước phát triển kinh tế tri thức. Để đạt được mục
tiêu này phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng của giáo dục và liên quan chặt
chẽ đến yêu cầu phát huy tối đa hiệu quả sử dụng các trang thiết bị dạy học.
Nghị quyết của Quốc hội khoá X, kỳ họp thứ 8, ngày 9/12/2000 về “Đổi mới
chương trình giáo dục phổ thông” đã nêu rõ: “Đổi mới nội dung chương trình,
sách giáo khoa, phương pháp dạy và học phải được thực hiện đồng bộ với
việc nâng cấp và đổi mới trang thiết bị dạy học”; “Đổi mới mạnh mẽ phương
pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp
tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến
và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời
gian tự học, tự nghiên cứu của học sinh. Phát triển mạnh phong trào tự học,
tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân”. [25]
Thiết bị dạy học (TBDH) là một thành tố không thể thiếu được trong
quá trình dạy học. Muốn đổi mới phương pháp dạy học phải đổi mới cả nội
dung dạy học, TBDH, tổ chức dạy học và cách kiểm tra đánh giá. TBDH là
điều kiện cần thiết để giáo viên thực hiện được các nội dung giáo dục, giáo
dưỡng và phát triển trí tuệ, khơi dậy tố chất thông minh của học sinh.
Để có một TBDH đến trường phổ thông, phải trải qua nhiều giai đoạn,
trong đó giai đoạn quản lý sử dụng và bảo quản là khâu cuối cùng nhưng cực
kì quan trọng. Bởi vì, nếu không quản lý tốt TBDH thì sẽ gây nên sự lãng phí
lớn, đồng thời không góp phần đổi mới phương pháp giáo dục và không nâng
cao được chất lượng dạy học.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của thiết bị và đồ dùng dạy học, trong
những năm qua, ngành giáo dục và đào tạo Bình Dương đã quan tâm đến việc


2



Việc khảo sát, đánh giá đúng thực trạng và đề xuất biện pháp cần thiết,
khả thi có thể nâng cao hiệu quả dạy và học trong các trường trung học phổ
thông thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Hệ thống hoá cơ sở lý luận về thiết bị dạy học và công tác quản lý
thiết bị dạy học trong trường trung học phổ thông.
5.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng công tác quản lý thiết bị dạy học ở
các trường trung học phổ thông thành phố Thủ Dầu Một, tình Bình Dương.
5.3. Đề xuất một số biện pháp quản lý thiết bị dạy học cho trường trung
học phổ thông.
6. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp luận
6.1.1. Quan điểm tiếp cận hệ thống cấu trúc
Quan điểm tiếp cận hệ thống cấu trúc giúp người nghiên cứu tìm hiểu
mối quan hệ chặt chẽ giữa quản lý thiết bị dạy học với quản lý các hoạt động
sư phạm khác ở trường THPT. Trong đó quản lý thiết bị dạy học là một hệ
thống con với các yếu tố hợp thành. Từ đó giúp chúng ta tìm hiểu chính xác
thực trạng công tác quản lý thiết bị dạy học.
6.1.2. Quan điểm tiếp cận lịch sử
Quan điểm tiếp cận lịch sử giúp người nghiên cứu xác định phạm vi
không gian, thời gian và điều kiện hoàn cảnh cụ thể để điều tra thu thập số
liệu chính xác, đúng với mục đích nghiên cứu đề tài, trình bày công trình
nghiên cứu theo trật tự logic.
6.1.3. Quan điểm tiếp cận thực tiễn
Quan điểm tiếp cận thực tiễn giúp phát hiện những ưu điểm, mâu thuẫn,
tồn tại trong công tác quản lý thiết bị dạy học ở các trường THPT thành phố


4

7. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
Giới hạn nội dung nghiên cứu: Đề tài tập trung khảo sát thực trạng và
đề xuất các biện pháp quản lý TBDH ở 05/05 trường THPT thành phố Thủ
Dầu Một, tỉnh Bình Dương, gồm các trường:
- Trường THPT chuyên Hùng Vương
- Trường THPT An Mỹ
- Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu
- Trường THPT Bình Phú
- Trường THPT Võ Minh Đức.
Giới hạn mẫu nghiên cứu:
- Về cán bộ quản lý : nghiên cứu 75 cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, Phó
Hiệu trưởng và Tổ trưởng chuyên môn) của 5 trường THPT trên địa bàn thành
phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương.
- Về giáo viên: Chỉ nghiên cứu trên mẫu 150 giáo viên và viên chức
phụ trách TBDH của 5 trường (mỗi trường chỉ chọn điều tra theo mẫu ngẫu
nhiên 30 giáo viên).
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn
được cấu trúc thành ba chương chính như sau:
Chương 1: Cơ sở lý luận về công tác quản lý thiết bị dạy học ở trường
trung học phổ thông.
Chương 2: Thực trạng quản lý thiết bị dạy học ở các trường trung học
phổ thông thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương.
Chương 3: Đề xuất một số biện pháp quản lý thiết bị dạy học ở các
trường trung học phổ thông thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương.


6

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ

của chúng và được học viên chứng thực trên cơ sở cảm nhận của các giác
quan.
Theo C.Mác, yếu tố quyết định trình độ hoạt động không phải là tạo ra
cái gì, mà là tạo ra cái đó bằng cách nào và bằng phương tiện nào.
Theo nhà giáo dục học, viện sĩ Xukhômlinxki: “Nghệ thuật giáo dục
là chỗ không chỉ giáo dục bằng các quan hệ giữa người với người, bằng
gương sáng và lời nói của nhà giáo dục, bằng những truyền thống được trân
trọng giữ gìn trong tổ chức mà còn giáo dục bằng các đồ vật, những của cải
vật chất và tinh thần, giáo dục bằng môi trường và cảnh trí do chính học sinh
xây dựng nên, đó là cách làm phong phú cuộc sống tâm hồn của học sinh”. [7]
Tổ chức lao động quốc tế ADB/ILO (Evaluation Rating criteria for the
VTE Institution, ADB/ILO – Bangkok 1997) đưa ra 9 tiêu chuẩn và điểm
đánh giá cơ sở giáo dục – đào tạo để kiểm định các nước thuộc tiểu vùng sông
Mêkông. Trong đó các điều kiện cơ sở hạ tầng của nhà trường: khuôn viên, cơ
sở vật chất – kỹ thuật và thư viện chiếm 125/500 tổng điểm chung.
Country Report on Quality Assurrance in Higher Education, Bangkok
– Thailand, 1998, đưa ra tỉ lệ đánh giá các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo
dục của Malaysia với 6 chỉ số trong đó các điều kiện đảm bảo cơ sở vật chất –
kỹ thuật cho công tác đào tạo chiếm 20% tổng điểm đánh giá chung.
1.1.2. Ở trong nước
Lê Thanh Giang với đề tài: “Thực trạng và giải pháp quản lý việc sử
dụng thiết bị dạy học của giáo viên trường trung học phổ thông tỉnh Cà Mau”
[12], qua đề tài tác giả đã khảo sát và phân tích thực trạng quản lý và sử dụng
TBDH ở một số trường THPT tỉnh Cà Mau, từ đó đề xuất một số giải pháp
quản lý việc sử dụng TBDH của giáo viên nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng
TBDH ở các trường THPT tỉnh Cà Mau.


8



Trong cuốn: “Quản lý giáo dục” [15] do Bùi Minh Hiền chủ biên, ở
chương 10 tác giả đã đề cập đến vai trò của TBDH trong sự phát triển hệ
thống giáo dục quốc dân, phân loại các nhóm TBDH mà người quản lý cần
bao quát và đưa ra một số nguyên tắc cùng giải pháp quản lý TBDH ở trường
học trong giai đoạn hiện nay.
Giáo trình “Nghiệp vụ quản lý trường phổ thông”, tập 3 [32] của
trường Cán bộ quản lý giáo dục thành phố Hồ Chí Minh, các tác giả đã nêu
những vấn đề chung về CSVC-TBDH và công tác quản lý về CSVC-TBDH.
Đây là những nội dung giúp người Hiệu trưởng có thể áp dụng trong công tác
quản lý CSVC và TBDH ở trường của mình.
Nhìn chung, các đề tài nghiên cứu của các tác giả nêu trên và các
giáo trình về lý luận dạy học đã làm sáng tỏ lý luận về TBDH. Tuy vậy, trong
các hướng nghiên cứu trên, lĩnh vực nghiên cứu quản lý TBDH trong quá
trình dạy học nói chung và trong các trường THPT thành phố Thủ Dầu Một,
tỉnh Bình Dương nói riêng chưa được nghiên cứu đầy đủ.
1.2. Một số khái niệm liên quan đến đề tài
1.2.1. Quản lý
1.2.1.1. Khái niệm
Từ khi xã hội loài người xuất hiện thì nhu cầu quản lý cũng được hình
thành như một tất yếu khách quan. Trong tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội,
con người muốn tồn tại và phát triển đều phải dựa vào các nỗ lực của cá nhân,
của tổ chức, từ một nhóm nhỏ đến phạm vi rộng hơn ở tầm quốc gia, đều phải
thừa nhận và chịu sự quản lý nào đó của chính con người.
Khái niệm quản lý là một khái niệm rất quan trọng, phong phú và có
nhiều dấu hiệu đặc trưng, có nhiều đối tượng. Đồng thời nó cũng thay đổi
theo từng giai đoạn lịch sử, bởi vậy không có khái niệm quản lý chung nào
cho mọi lĩnh vực. Chúng ta có thể nêu một số khái niệm quản lý như sau:




11

Nhiệm vụ cốt yếu của người quản lý là làm thế nào để mọi người biết
nhiệm vụ của mình, biết phương pháp hoạt động nhằm thực hiện có hiệu quả
mục tiêu của tổ chức. Đấy là chức năng kế hoạch hóa của nhà quản lý. Kế
hoạch hóa bao gồm việc xây dựng mục tiêu, chương trình hành động, xác
định từng định hướng cụ thể, những điều kiện, phương tiện cần thiết trong
một thời gian nhất định của cả hệ thống quản lý và bị quản lý. Chức năng này
bao gồm: các loại kế hoạch và việc lập kế hoạch trong lĩnh vực quản lý.
* Chức năng tổ chức
Để giúp cho các cá nhân cùng làm việc với nhau nhằm thực hiện có
hiệu quả mục tiêu cần phải xây dựng và duy trì một cơ cấu nhất định về vai
trò, nhiệm vụ và vị trí công tác. Cho nên, có thể nói việc xây dựng các vai trò,
nhiệm vụ là chức năng tổ chức trong quản lý. Vai trò của một bộ phận hay
một cá nhân bao hàm bộ phận hay cá nhân đó hiểu rõ công việc mình làm
nằm trong một phạm vi nào, nhằm mục đích hoặc mục tiêu nào, công việc của
họ ăn khớp như thế nào với các cá nhân hoặc bộ phận khác và những thông
tin cần thiết để hoàn thành công việc.
Vì vậy, ta có thể hiểu rằng, chức năng tổ chức trong quản lý là việc
thiết kế cơ cấu các bộ phận cho phù hợp với mục tiêu của tổ chức. Song,
không phải chỉ có vậy, mà việc thực hiện chức năng tổ chức trong quản lý còn
phải chú ý đến phương thức hoạt động, đến quyền hạn của từng bộ phận, tạo
điều kiện cho sự liên kết ngang, dọc và đặc biệt chú ý đến việc bố trí cán bộ là
người vận hành các bộ phận của tổ chức.
* Chức năng chỉ đạo thực hiện
Đây là chức năng thể hiện năng lực của người quản lý. Sau khi hoạch
định kế hoạch và sắp xếp tổ chức, người cán bộ quản lý phải điều khiển cho
hệ thống hoạt động nhằm thực hiện mục tiêu đã đề ra. Đây là quá trình sử
dụng quyền lực của người quản lý để tác động đến các đối tượng bị quản lý

nhất, trong đó từng chức năng vừa có tính độc lập tương đối vừa có mối quan
hệ phụ thuộc các chức năng khác. Quá trình ra quyết định quản lý là quá trình
thực hiện các chức năng quản lý theo một trình tự nhất định. Chuỗi các chức
năng tạo thành một chu trình quản lý của mọi hệ thống. Việc bỏ qua hoặc coi


13

nhẹ bất cứ một chức năng nào trong chuỗi các chức năng đều ảnh hưởng xấu
tới thành công.
1.2.2. Quản lý giáo dục
Hiện nay ở nước ta các nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng: quản lý giáo
dục là sự tác động có ý thức, có mục đích của chủ thể quản lý tới khách thể
quản lý nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt tới kết quả
mong muốn một cách hiệu quả nhất. Hay quản lý giáo dục, quản lý trường
học là một chuỗi tác động hợp lý (có hệ thống, có mục đích, có kết quả) mang
tính sư phạm của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên và học sinh, đến những
lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường. Nhằm huy động họ cùng cộng
tác, phối hợp, tham gia mọi hoạt động của nhà trường, làm cho quá trình này
vận hành một cách tối ưu đến việc hoàn thành các mục tiêu dự kiến. [28,
tr.11]
Theo từ điển Giáo dục học, quản lý giáo dục theo nghĩa rộng là thực
hiện việc quản lý trong lĩnh vực giáo dục. Quản lý giáo dục theo nghĩa hẹp là
quản lý giáo dục thế hệ trẻ, giáo dục nhà trường, giáo dục trong hệ thống giáo
dục quốc dân.
Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác
động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm
cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lí giáo dục của Đảng thực hiện
được các tiêu chí của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội
tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ thống giáo dục tới mục tiêu

mạnh phân cấp quản lý giáo dục phổ thông cho Ủy ban nhân dân các tỉnh
thành phố quản lý. Phân cấp quản lý giáo dục là cần thiết nhưng công tác
quản lý giáo dục ở tất cả các cấp đều nhằm mục đích tạo điều kiện tối ưu cho
sự vận hành thuận lợi của các cơ sở giáo dục để đạt đến chất lượng và hiệu
quả cao.


15

1.2.3. Quản lý nhà trường
Trường học là một tổ chức giáo dục cơ sở, trực tiếp làm công tác đào
tạo thực hiện việc giáo dục toàn diện đối với thế hệ trẻ. Thành tích tập trung
nhất của trường học là chất lượng và hiệu quả giáo dục, được thể hiện ở sự
tiến bộ của học sinh, ở việc đạt mục tiêu giáo dục ở nhà trường. Quản lý nhà
trường là yếu tố rất cơ bản và hết sức quan trọng, nhằm đảm bảo tổ chức tốt
các hoạt động giáo dục toàn diện trong nhà trường. Trong chừng mực nhất
định, quản lý nhà trường chính là quản lý giáo dục (theo Phạm Minh Hạc). Cụ
thể hơn: việc quản lý nhà trường phổ thông là quản lý hoạt động dạy học, tức
là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để dần dần
tiến tới mục tiêu giáo dục. [13, tr.34]
Quản lý nhà trường là quản lý một hệ thống xã hội sư phạm chuyên
biệt, nó đòi hòi những tác động có ý thức, có kế hoạch và có hướng đích của
chủ thể quản lý để đảm bảo sự vận hành tối ưu xã hội – kinh tế và tổ chức sư
phạm của quá trình dạy học và giáo dục thế hệ trẻ. Quản lý nhà trường bao
gồm quản lý các mối quan hệ giữa trường học với môi trường xã hội bên
ngoài và quản lý nội bộ bên trong nhà trường.
Thực chất của quản lý quá trình dạy học, giáo dục là: Tổ chức chỉ đạo,
điều hành, việc dạy của thầy và hoạt động của trò, đồng thời quản lý những
điều kiện cơ sở vật chất, kỹ thuật, thiết bị cho dạy và học, nhằm đạt được mục
đích giáo dục đào tạo. Quá trình giáo dục đào tạo trong nhà trường có thể coi