BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Phạm Trọng Sang

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TỔ CHUYÊN MÔN
CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN BẾN CÁT, TỈNH BÌNH DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Phạm Trọng Sang

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TỔ CHUYÊN MÔN
CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN BẾN CÁT, TỈNH BÌNH DƯƠNG

Chuyên ngành

: Quản lý giáo dục

Mã số

: 60 14 01 14


Trân trọng cảm ơn !
Tác giả
Phạm Trọng Sang


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................... 1
MỤC LỤC ................................................................................................ 2
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .................................................................... 6
DANH MỤC CÁC BẢNG......................................................................... 7
MỞ ĐẦU................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ......................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu ...............................................................................................2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu .....................................................................2
4. Giả thuyết khoa học .................................................................................................3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ...............................................................................................3
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu ...........................................................................3
7. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................................4

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TỔ CHUYÊN MÔN CÁC
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.................................................. 7
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề...................................................................................7
1.2. Lý luận về hoạt động của tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông .... 11
1.2.1. Khái niệm về tổ chuyên môn, tổ trưởng chuyên môn............................... 11
1.2.2. Vai trò, nhiệm vụ của tổ chuyên môn và tổ trưởng chuyên môn trong
trường THPT............................................................................................................ 13
1.2.3. Nội dung hoạt động của tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông .......... 16
1.3. Lý luận về quản lý tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông ......... 22
1.3.1. Khái niệm quản lý, quản lý trường học, quản lý hoạt động dạy học,
quản lý tổ chuyên môn ............................................................................................ 22

trường THPT Huyện Bến Cát, Tỉnh Bình Dương ............................................... 69
2.3.6. Đảm bảo các điều kiện cho hoạt động của tổ chuyên môn ở các trường
THPT huyện Bến Cát, Tình Bình Dương ............................................................. 75
2.4. Nguyên nhân thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường
THPT huyện Bến Cát, Tình Bình Dương............................................................. 78


Tiểu kết chương 2 ................................................................................... 83
Chương 3. MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ TỔ CHUYÊN MÔN Ở
CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN BẾN CÁT,
TÌNH BÌNH DƯƠNG ............................................................................. 84
3.1. Căn cứ đề xuất biện pháp ................................................................................. 84
3.1.1. Cơ sở lý luận ................................................................................................ 84
3.1.2. Cơ sở thực tiễn ............................................................................................. 84
3.2. Biện pháp quản lý tổ chuyên môn ở các trường trung học phổ thông
huyện Bến Cát, Tình Bình Dương.......................................................................... 84
3.2.1. Nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý, tổ trưởng chuyên
môn và giáo viên các trường THPT huyện Bến Cát, Tỉnh Bình Dương ..... 84
3.2.2. Nâng cao phẩm chất, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ quản lý cho tổ
trưởng chuyên môn các trường THPT huyện Bến Cát, Tỉnh Bình Dương 86
3.2.3. Quy hoạch, bổ nhiệm tổ trưởng chuyên môn các trường THPT huyện
Bến Cát, Tỉnh Bình Dương .................................................................................. 90
3.2.4. Tăng cường quản lý hoạt động của tổ chuyên môn các trường THPT
huyện Bến Cát, Tỉnh Bình Dương ...................................................................... 93
3.2.5. Quản lý các điều kiện hỗ trợ hoạt động của tổ chuyên môn các trường
THPT huyện Bến Cát, Tỉnh Bình Dương ......................................................... 96
3.2.6. Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá tổ chuyên môn các trường THPT
huyện Bến Cát, Tỉnh Bình Dương ...................................................................... 98
3.3. Khảo sát sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất .......... 100


4. CNTT

:

Công nghệ thông tin

5. ĐLC

:

Điểm lệch chuẩn

6. GV

:

Giáo viên

7. HS

:

Học sinh

8. KTXH

:

Kinh tế xã hội


14. THPT

:

Trung học phổ thông

15. TT

:

Thứ tự

16. TTCM

:

Tổ trưởng chuyên môn


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1.

Quy mô, cơ cấu các trường THPT huyện Bến Cát ....................51

Bảng 2.2.

Mẫu kháo sát ..........................................................................52

Bảng 2.3.


Bảng 3.1.

Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp về
quản lý hoạt động tổ chuyên môn .......................................... 101


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hiện nay, cuộc cách mạng khoa học công nghệ phát triển ngày càng
nhanh, kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển
của xã hội. Trong bối cảnh đó, giáo dục đã trở thành nhân tố quyết định đối
với sự phát triển kinh tế - xã hội. Các nước trên thế giới đều coi giáo dục là
nhân tố hàng đầu quyết định sự phát triển nhanh và bền vững của mỗi
quốc gia.
Chỉ thị số 40-CT/TW ngày 15/6/2004 của Ban Bí thư Trung ương Đảng
về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý
giáo dục nêu rõ: “Phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là
một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá,
hiện đại hoá đất nước, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người. Đây là
trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, trong đó nhà giáo và cán bộ quản lý
giáo dục là lực lượng nòng cốt, có vai trò quan trọng”.
Hoạt động dạy học ở nhà trường phổ thông giữ một vị trí trung tâm bởi
nó chiếm hầu hết thời gian, khối lượng công việc của thầy và trò trong một
năm học; nó là nền tảng quan trọng để thực hiện thành công mục tiêu giáo dục
toàn diện của nhà trường phổ thông; đồng thời, nó quyết định kết quả đào tạo
của nhà trường. Chính vì thế, nhiệm vụ trọng tâm của hiệu trưởng trường phổ
thông là phải quản lý tốt họat động dạy học trong nhà trường nhằm nâng cao
chất lượng đào tạo của nhà trường, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội.

xuất biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tổ chuyên môn, góp
phần nâng cao chất lượng dạy học.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Công tác quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông.


3

3.2. Đối tượng nghiên cứu
Thực trạng quản lý tổ chuyên môn các trường trung học phổ thông
huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương.
4. Giả thuyết khoa học
Công tác quản lý tổ chuyên môn ở nhà trường trung học phổ thông đã
được thực hiện và bước đầu đạt một số kết quả nhất định. Tuy nhiên vẫn còn
nhiều hạn chế và bất cập trong nhận thức, trong việc xây dựng kế hoạch thực
hiện, hoạt động tổ chức, chỉ đạo cũng như công tác kiểm tra đánh giá tổ
chuyên môn trong quản lý hoạt động dạy học. Nguyên nhân của thực trạng
này có thể do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan trong công tác quản
lý ở trường trung học phổ thông.
Khi đánh giá đúng thực trạng và đề xuất biện pháp cần thiết và khả thi
thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lí tổ chuyên môn ở các trường trung
học phổ thông huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương hiện nay.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Hệ thống hoá cơ sở lý luận về quản lý tổ chuyên môn ở trường trung
học phổ thông.
5.2. Khảo sát thực trạng quản lý tổ chuyên môn ở các trường trung học
phổ thông huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương.
5.3. Đề xuất biện pháp quản lý tổ chuyên môn ở các trường trung học
phổ thông huyện Bến Cát – tỉnh Bình Dương.

nâng cao hiệu quả quản lí tổ chuyên môn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý
hoạt động dạy học ở các trường trung học phổ thông huyện Bến cát, tỉnh Bình
Dương.
7.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
7.2.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Phân tích và tổng hợp các văn bản, tài liệu, sách báo và các công trình
nghiên cứu liên quan đến đề tài; phân loại và hệ thống hoá những nội dung lý


5

luận nói trên làm cơ sở lí luận về hoạt động quản lý tổ chuyên môn ở các
trường trung học phổ thông.
7.2.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.2.1. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
- Mục đích: thu thập các thông tin về thực trạng quản lý tổ chuyên
môn các trường trung học phổ thông huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương nhằm
xác định thực trạng quản lý hoạt động này.
- Nội dung: tập trung khảo sát thực trạng quản lí tổ chuyên môn ở các
trường trung học phổ thông huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương; những ưu điểm,
hạn chế và nguyên nhân; đồng thời khảo sát tính cần thiết và khả thi của hệ
thống các biện pháp đề xuất.
- Công cụ khảo sát: xây dựng các bảng hỏi nhằm thu thập thông tin từ
các đối tượng khảo sát gồm cán bộ quản lý, tổ trưởng chuyên môn và giáo
viên.
7.2.2.2. Phương pháp quan sát sư phạm
Thu thập thông tin qua việc quan sát hoạt động quản lí, hoạt động sinh
hoạt tổ chuyên môn ở các trường khảo sát.
7.2.2.3. Phương pháp phỏng vấn
Thu thập thông tin thông qua phỏng vấn các nhà quản lí và các giáo

Nghiên cứu quản lý hoạt động chuyên môn trường THPT là một vấn đề
tưởng như đơn giản nhưng lại rất khó khăn, phức tạp, vì thực chất công tác
quản lý hoạt động tổ chuyên môn với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất
lượng dạy học của giáo viên THPT.
Việc nâng cao chất lượng dạy học trong các nhà trường nói chung và
nhà trường THPT nói riêng từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nước
trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển Giáo
dục và Đào tạo, nâng cao chất lượng giảng dạy, vai trò đóng góp của các biện
pháp đó là hết sức quan trọng. Đây là vấn đề luôn luôn được các nhà khoa học
trong và ngoài nước quan tâm. Họ nghiên cứu thực tiễn các nhà trường để tìm
ra biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn sao cho có hiệu quả nhất.
Các nhà nghiên cứu quản lý giáo dục Xô Viết đã cho rằng: “ Kết quả
toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng
đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên”. Với kinh nghiệm 26
năm làm hiệu trưởng VAXukhomlinxki (VA.Xukhomilinxki - Một số kinh
nghiệm lãnh đạo của hiệu trưởng THPT) đã tổng kết được những thành công
cũng như thất bại của mình. Cùng với nhiều tác giả khác ông đã đưa ra một số
biện pháp quản lý của trường THPT như việc phân công công việc hợp lý qua
các thành viên trong BGH, hiệu trưởng và hiệu phó phụ trách chuyên môn.
Các tác giả nhấn mạnh đến sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý giữa
hiệu trưởng và hiệu phó để đạt mục tiêu đề ra. Các tác giả đều khẳng định vai
trò lãnh đạo toàn diện của hiệu trưởng. Tuy nhiên, trong thực tế cùng tham gia
quản lý nhà trường với hiệu trưởng còn có vai trò của phó hiệu trưởng, đặc
biệt là phó hiệu trưởng phụ trách công tác hoạt động chuyên môn. Tất nhiên


8

công việc của hiệu trưởng, và phó hiệu trưởng đều nhằm tiến tới mục tiêu
chung của nhà trường nhưng làm thế nào để công việc của hiệu trưởng và phó

kỹ, tính ham hiểu biết của học sinh bộc lộ ra nhiều hơn, ở các em sẽ nảy sinh
ra nhiều câu hỏi, nhiều thắc mắc hơn, những câu hỏi các em đặt ra sẽ thông
minh hơn, thú vị hơn và khó khăn hơn”. Tuy nhiên để hoạt động này đạt hiệu
quả cao, nội dung các cuộc hội thảo khoa học được chuẩn bị kỹ và có tác
dụng thiết thực đến việc dạy học, tổ chức hội thảo sinh động thu hút được
nhiều giáo viên tham gia thảo luận, trao đổi, vấn đề đưa ra thảo luận phải
mang tính thực tiễn cao, phải là vấn đề được nhiều giáo viên quan tâm và có
tác dụng thiết thực đối với việc dạy học. Qua các buổi hội thảo hiệu trưởng
hiểu thêm được các quan điểm của giáo viên về việc dạy học. Bản thân giáo
viên cũng nắm vững hơn, sâu hơn về khoa học cơ bản, về các vấn đề còn mơ
hồ và họ sẽ mở rộng hơn về tầm nhìn, tầm hiểu biết vận dụng vào trong giảng
dạy và từ đó nâng cao được chất lượng dạy học.
V.A.Xukhomlinki và Xvecxlenrơ nhấn mạnh tầm quan trọng của biện
pháp dự giờ, phân tích bài học. Xvecxlenrơ cho rằng việc dự giờ và phân tích
bài học là đòn bẩy quan trọng nhất trong công tác quản lý quá trình dạy học
của giáo viên. Việc phân tích bài học trước hết phải nêu cho giáo viên biết
cách khắc phục thiếu sót, phát huy các mặt mạnh để nâng cao chất lượng bài
giảng. Tác giả đã đề ra các yêu cầu và quy trình phân tích một giờ dạy để giúp
cho hiệu trưởng thực hiện có hiệu quả biện pháp quản lý này. Tác giả
V.AXukhomlinki đã nêu lên rất cụ thể cách tiến hành dự giờ và phân tích sư
phạm của sách giáo khoa, nội dung dạy trong chương trình. Tiếp theo là giáo
viên và hiệu trưởng dự giờ lẫn nhau và cùng nhau dự giờ giáo viên giỏi, cứ
như vậy giáo viên đã được hiệu trưởng hướng dẫn cho rất nhiều về phương
pháp dạy học, về cách thức tổ chức dạy học để nâng cao trình độ học vấn của
học sinh.


10

Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu chủ yếu về mặt lý luận

lượng giáo dục học sinh THPT tỉnh Gia Lai” của Trần Ngọc Chi (1997); “
Một số biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng nhằm góp phần nâng
cao kết quả học tập cho các học sinh THPT thị xã Sơn La” của Nguyễn Khai
Tâm (2000); “Các biện pháp quản lý hoạt động dạy của hiệu trưởng trường
THPT tỉnh Thái Nguyên” của Đinh Thị Tuyết Mai (2002)”; “Biện pháp quản
lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng các trường THPT huyện Yên Khánh Ninh Bình trong bối cảnh hiện nay” của Đỗ Văn Thông (2008); “Biện pháp
quản lý chuyên môn của hiệu trưởng trường THPT Ngô Gia Tự tỉnh Bắc
Ninh” của Nguyễn Hữu Hùng (2010); Thực trạng quản lý tổ chuyên môn của
Hiệu trưởng các trường THPT huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long an của Phạm
Tuấn Dũng ...
Nhìn chung các đề tài đã nghiên cứu lý luận quản lý, quản lý giáo dục,
quản lý trường học, quản lý tổ chuyên môn nhưng chưa có đề tài nào nghiên
cứu “Thực trạng quản lý tổ chuyên ở các trường THPT huyện Bến Cát, tỉnh
Bình Dương”.
1.2. Lý luận về hoạt động của tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông
1.2.1. Khái niệm về tổ chuyên môn, tổ trưởng chuyên môn
1.2.1.1. Khái niệm về tổ chuyên môn
Tổ chuyên môn là tổ giáo viên theo bộ môn hoặc nhóm bộ môn, là một
bộ phận chính thức trong cơ cấu tổ chức của nhà trường, giúp hiệu trưởng
điều hành và thực hiện các hoạt động nghiệp vụ sư phạm và trực tiếp quản lý
lao động của các giáo viên trong tổ.
Theo điều 16 - Điều lệ trường Trung học cơ sở, trường trung học phổ
thông và trường phổ thông có nhiều cấp học của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm
2011: “Hiệu trưởng, các Phó Hiệu trưởng, giáo viên, viên chức làm công tác
thư viện, thiết bị giáo dục, cán bộ làm công tác tư vấn cho học sinh của
trường trung học được tổ chức thành tổ chuyên môn theo môn học, nhóm môn


12


1.2.2.1. Vai trò của tổ chuyên môn trong trường THPT
TCM có vị trí,vai trò,chức năng,nhiệm vụ vô cùng quan trọng trong
việc thực hiện mục tiêu giáo dục trong trường THPT theo quy định của Luật
giáo dục.
- Trong nhà trường THPT, TCM là tổ chức cơ sở của bộ máy chính
quyền nhà trường giúp hiệu trưởng quản lý giáo viên một cách toàn diện về tư
tưởng, chuyên môn nghiệp vụ, kế hoạch giáo dục và giảng dạy về hiệu quả
đào tạo thể hiện ở số lượng và chất lượng học sinh trong phạm vi TCM phụ
trách.
- TCM là nơi triển khai toàn bộ các hoạt động giáo dục chung của nhà
trường đến học sinh các lớp, tổ chức thực hiện toàn bộ chương trình học theo
nội dung và phương pháp đã được hướng dẫn theo biên chế năm học đã quy
định.
- TCM là tập thể sư phạm gần nhất của giáo viên có tác dụng giúp đỡ
nhau bồi dưỡng, nâng cao tay nghề, phát huy những sáng kiến kinh nghiệm
chuyên môn, đánh giá, phân loại giáo viên về nghiệp vụ, là cơ sở đề nghị
khen thưởng, kỷ luật và nâng bậc lương hàng năm đối với giáo viên.
1.2.2.2. Nhiệm vụ của tổ chuyên môn
Điều 16 của Điều lệ Trường trung học cơ sở, trường trung học phổ
thông và trường phổ thông có nhiều cấp học (Ban hành kèm theo Thông tư
số: 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3 /2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào
tạo) quy định về nhiệm vụ tổ chuyên môn như sau:
a) Xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn
xây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch dạy học,
phân phối chương trình và các hoạt động giáo dục khác của nhà trường;


14

b) Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ; tham gia đánh giá,

Theo quy định, mỗi tổ chuyên môn ở một trường THPT phải có đủ từ 5
giáo viên bộ môn trở lên thì thành lập 1 tổ chuyên môn. Nếu trường thiếu giáo
viên thì hiệu trưởng thành lập tổ ghép (gồm những giáo viên bộ môn có
chuyên môn gần nhau).
- Thông thường tổ chuyên môn ở trường THPT được thành lập theo
môn học, gồm: tổ Văn, tổ Toán, tổ, lý, tổ Hóa, tổ Sinh, tổ Sử, tổ Địa, tổ Ngoại
ngữ.....
- Trường hợp thiếu giáo viên bộ môn (không thành lập tổ chuyên môn
theo bộ môn) thì hiệu trưởng thành lập tổ chuyên môn ghép. Giáo viên sinh
hoạt ở tổ chuyên môn ghép gồm những giáo viên có chuyên môn được đào
tạo không giống nhau nhưng gần nhau. Chia ra:
+ Tổ tự nhiên:( gồm những giáo viên bộ môn: Toán, lý, hóa, sinh, công
nghệ, tin học...).
+ Tổ xã hội: (gồm những giáo viên bộ môn: Văn, sử, địa, ngoại ngữ,
thể dục, giáo dục công dân...).
1.2.2.4. Vai trò nhiệm vụ của tổ trưởng chuyên môn
Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần 2 khoá VIII đã khẳng
định “Đội ngũ cán bộ quản lý có vai trò quyết định cho sự phát triển nền giáo
dục quốc dân trong giai đoạn mới”. [36,tr.89]. Cán bộ quản lý giáo dục thể
hiện trình độ, năng lực của mình trong các vai trò chủ yếu sau:
- Kiểm tra việc thực hiện chương trình (nội dung tiến độ) và việc áp
dụng những phương pháp đổi mới trong giảng dạy và học tập.
- Giữ gìn tốt mối quan hệ giữa các giáo viên, chịu trách nhiệm về việc
triển khai thực hiện nhiệm vụ năm học (cân đối chương trình, thời khoá
biểu…).
- Tham gia bồi dưỡng giáo viên bằng cách dự giờ, thăm lớp, kiểm tra
soạn bài của giáo viên, cách thức tổ chức lớp học, phương pháp đổi


16