BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Phạm Trọng Sang

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TỔ CHUYÊN MÔN
CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN BẾN CÁT, TỈNH BÌNH DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Phạm Trọng Sang

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TỔ CHUYÊN MÔN
CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN BẾN CÁT, TỈNH BÌNH DƯƠNG

Chuyên ngành

: Quản lý giáo dục

Mã số

: 60 14 01 14


Trân trọng cảm ơn !
Tác giả
Phạm Trọng Sang


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN..................................................................................................1
MỤC LỤC........................................................................................................2
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT..........................................................................6
DANH MỤC CÁC BẢNG..............................................................................7
MỞ ĐẦU.......................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài...................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu............................................................................................2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu...................................................................2
4. Giả thuyết khoa học..............................................................................................3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu............................................................................................3
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu.........................................................................3
7. Phương pháp nghiên cứu.....................................................................................4

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TỔ CHUYÊN MÔN CÁC
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG......................................................7
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.................................................................................7
1.2. Lý luận về hoạt động của tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông....11
1.2.1. Khái niệm về tổ chuyên môn, tổ trưởng chuyên môn.............................. 11
1.2.2. Vai trò, nhiệm vụ của tổ chuyên môn và tổ trưởng chuyên môn trong
trường THPT.........................................................................................................13
1.2.3. Nội dung hoạt động của tổ chuyên môn ở trường Trung họcphổ thông..........16
1.3. Lý luận về quản lý tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông..........22
1.3.1. Khái niệm quản lý, quản lý trường học, quản lý hoạt động dạy học,
quản lý tổ chuyên môn......................................................................................... 22

giáo dục khác trong các trường THPT................................................................67
2.3.5. Thực trạng công tác kiểm tra hoạt động của tổ chuyên môn ở các
trường THPT Huyện Bến Cát, Tỉnh Bình Dương...............................................69
2.3.6. Đảm bảo các điều kiện cho hoạt động của tổ chuyên môn ở các trường
THPT huyện Bến Cát, Tình Bình Dương............................................................75
2.4. Nguyên nhân thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường


MỤC LỤC
THPT huyện Bến Cát, Tình Bình Dương............................................................78

CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN BẾN CÁT,
TÌNH BÌNH DƯƠNG...................................................................................84
3.1. Căn cứ đề xuất biện pháp...............................................................................84
3.1.1. Cơ sở lý luận.............................................................................................84
3.1.2. Cơ sở thực tiễn..........................................................................................84
3.2. Biện pháp quản lý tổ chuyên môn ở các trường trung học phổ thông
huyện Bến Cát, Tình Bình Dương........................................................................84
3.2.1. Nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý, tổ trưởng chuyên
môn và giáo viên các trường THPT huyện Bến Cát, Tỉnh Bình Dương.......84
3.2.2. Nâng cao phẩm chất, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ quản lý cho tổ
trưởng chuyên môn các trường THPT huyện Bến Cát, Tỉnh Bình Dương 86
3.2.3. Quy hoạch, bổ nhiệm tổ trưởng chuyên môn các trường THPT huyện
Bến Cát, Tỉnh Bình Dương................................................................................ 90
3.2.4. Tăng cường quản lý hoạt động của tổ chuyên môn các trường THPT
huyện Bến Cát, Tỉnh Bình Dương.....................................................................93
3.2.5. Quản lý các điều kiện hỗ trợ hoạt động của tổ chuyên môn các trường
THPT huyện Bến Cát, Tỉnh Bình Dương.........................................................96
3.2.6. Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá tổ chuyên môn các trường THPT
huyện Bến Cát, Tỉnh Bình Dương.....................................................................98

Cán bộ quản lý

4. CNTT

:

Công nghệ thông tin

5. ĐLC

:

Điểm lệch chuẩn

6. GV

:

Giáo viên

7. HS

:

Học sinh

8. KTXH

:


Trung học cơ sở

14. THPT

:

Trung học phổ thông

15. TT

:

Thứ tự

16. TTCM

:

Tổ trưởng chuyên môn


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1.

Quy mô, cơ cấu các trường THPT huyện Bến Cát......................51

Bảng 2.2.

Mẫu kháo sát............................................................................... 52



Bảng 2.10. Công tác kiểm tra hoạt động của TCM ở các trường THPT.......70
Bảng 2.11. Đảm bảo các điều kiện cho hoạt động TCM các trường THPT..75
Bảng 2.12. Nguyên nhân thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn
78
Bảng 3.1.

Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp về
quản lý hoạt động tổ chuyên môn............................................. 101


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hiện nay, cuộc cách mạng khoa học công nghệ phát triển ngày càng
nhanh, kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển
của xã hội. Trong bối cảnh đó, giáo dục đã trở thành nhân tố quyết định đối
với sự phát triển kinh tế - xã hội. Các nước trên thế giới đều coi giáo dục là
nhân tố hàng đầu quyết định sự phát triển nhanh và bền vững của mỗi
quốc gia.
Chỉ thị số 40-CT/TW ngày 15/6/2004 của Ban Bí thư Trung ương Đảng
về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý
giáo dục nêu rõ: “Phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là
một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá,
hiện đạihoá đất nước, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người. Đây là
trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, trong đó nhà giáo và cán bộ quản lý
giáo dục là lực lượng nòng cốt, có vai trò quan trọng”.
Hoạt động dạy học ở nhà trường phổ thông giữ một vị trí trung tâm bởi
nó chiếm hầu hết thời gian, khối lượng công việc của thầy và trò trong một

2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở hệ thống hoá lý luận, khảo sát thực trạng quản lý tổ chuyên
môn ở các trường trung học phổ thông huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương, đề
xuất biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tổ chuyên môn, góp
phần nâng cao chất lượng dạy học.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Công tác quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông.


3.2. Đối tượng nghiên cứu
Thực trạng quản lý tổ chuyên môn các trường trung học phổ thông
huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương.
4. Giả thuyết khoa học
Công tác quản lý tổ chuyên môn ở nhà trường trung học phổ thông đã
được thực hiện và bước đầu đạt một số kết quả nhất định. Tuy nhiên vẫn còn
nhiều hạn chế và bất cập trong nhận thức, trong việc xây dựng kế hoạch thực
hiện, hoạt động tổ chức, chỉ đạo cũng như công tác kiểm tra đánh giá tổ
chuyên môn trong quản lý hoạt động dạy học. Nguyên nhân của thực trạng
này có thể do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan trong công tác quản
lý ở trường trung học phổ thông.
Khi đánh giá đúng thực trạng và đề xuất biện pháp cần thiết và khả thi
thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lí tổ chuyên môn ở các trường trung
học phổ thông huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương hiện nay.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Hệ thống hoá cơ sở lý luận về quản lý tổ chuyên môn ở trường trung
học phổ thông.
5.2. Khảo sát thực trạng quản lý tổ chuyên môn ở các trường trung học
phổ thông huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương.
5.3. Đề xuất biện pháp quản lý tổ chuyên môn ở các trường trung học

hoạt động dạy học ở các trường trung học phổ thông huyện Bến cát, tỉnh Bình
Dương.
7.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
7.2.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Phân tích và tổng hợp các văn bản, tài liệu, sách báo và các công trình
nghiên cứu liên quan đến đề tài; phân loại và hệ thống hoá những nội dung lý


luận nói trên làm cơ sở lí luận về hoạt động quản lý tổ chuyên môn ở các
trường trung học phổ thông.
7.2.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.2.1. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
- Mục đích: thu thập các thông tin về thực trạng quản lý tổ chuyên
môn các trường trung học phổ thông huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương nhằm
xác định thực trạng quản lý hoạt động này.
- Nội dung: tập trung khảo sát thực trạng quản lí tổ chuyên môn ở các
trường trung học phổ thông huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương; những ưu điểm,
hạn chế và nguyên nhân; đồng thời khảo sát tính cần thiết và khả thi của hệ
thống các biện pháp đề xuất.
- Công cụ khảo sát: xây dựng các bảng hỏi nhằm thu thập thông tin từ
các đối tượng khảo sát gồm cán bộ quản lý, tổ trưởng chuyên môn và giáo
viên.
7.2.2.2. Phương pháp quan sát sư phạm
Thu thập thông tin qua việc quan sát hoạt động quản lí, hoạt động sinh
hoạt tổ chuyên môn ở các trường khảo sát.
7.2.2.3. Phương pháp phỏng vấn
Thu thập thông tin thông qua phỏng vấn các nhà quản lí và các giáo
viên đang công tác ở các trường THPT. Các đối tượng gồm hiệu trưởng, phó
hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, một số giáo viên.
7.2.2.3. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

dục và Đào tạo, nâng cao chất lượng giảng dạy, vai trò đóng góp của các biện
pháp đó là hết sức quan trọng. Đây là vấn đề luôn luôn được các nhà khoa học
trong và ngoài nước quan tâm. Họ nghiên cứu thực tiễn các nhà trường để tìm
ra biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn sao cho có hiệu quả nhất.
Các nhà nghiên cứu quản lý giáo dục Xô Viết đã cho rằng: “ Kết quả
toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng
đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên”. Với kinh nghiệm 26
năm làm hiệu trưởng VAXukhomlinxki (VA.Xukhomilinxki - Một số kinh
nghiệm lãnh đạo của hiệu trưởng THPT) đã tổng kết được những thành công
cũng như thất bại của mình. Cùng với nhiều tác giả khác ông đã đưa ra một số
biện pháp quản lý của trường THPT như việc phân công công việc hợp lý qua
các thành viên trong BGH, hiệu trưởng và hiệu phó phụ trách chuyên môn.
Các tác giả nhấn mạnh đến sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý giữa
hiệu trưởng và hiệu phó để đạt mục tiêu đề ra. Các tác giả đều khẳng định vai
trò lãnh đạo toàn diện của hiệu trưởng. Tuy nhiên, trong thực tế cùng tham gia
quản lý nhà trường với hiệu trưởng còn có vai trò của phó hiệu trưởng, đặc
biệt là phó hiệu trưởng phụ trách công tác hoạt động chuyên môn. Tất nhiên


công việc của hiệu trưởng, và phó hiệu trưởng đều nhằm tiến tới mục tiêu
chung của nhà trường nhưng làm thế nào để công việc của hiệu trưởng và phó
hiệu trưởng đạt được kết quả cao nhất tránh “dẫm chân” lên nhau, tránh bị
“lấn sân” của nhau. Làm được như vậy là đã huy động tốt nhất sức mạnh của
tập thể giáo viên. Vì vậy V.A.Xukhom linki cũng như nhiều tác giả đã chú
trọng đến sự phân công hợp lý giữa Hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng, ở
đây được hiểu theo nghĩa: Hiệu trưởng là người lãnh đạo tập thể sư phạm của
nhà trường chịu trách nhiệm về các vấn đề chung, song không xa rời công tác
giảng dạy. Bằng việc hiệu trưởng có thể trực tiếp quản lý một công tác chuyên
môn cụ thể nào đó và am hiểu công tác dạy môn học chuyên ngành thuộc lĩnh
vực chuyên môn của mình. Phó hiệu trưởng cùng với hiệu trưởng đề ra kế

dạy và từ đó nâng cao được chất lượng dạy học.
V.A.Xukhomlinki và Xvecxlenrơ nhấn mạnh tầm quan trọng của biện
pháp dự giờ, phân tích bài học. Xvecxlenrơ cho rằng việc dự giờ và phân tích
bài học là đòn bẩy quan trọng nhất trong công tác quản lý quá trình dạy học
của giáo viên. Việc phân tích bài học trước hết phải nêu cho giáo viên biết
cách khắc phục thiếu sót, phát huy các mặt mạnh để nâng cao chất lượng bài
giảng. Tác giả đã đề ra các yêu cầu và quy trình phân tích một giờ dạy để giúp
cho hiệu trưởng thực hiện có hiệu quả biện pháp quản lý này. Tác giả
V.AXukhomlinki đã nêu lên rất cụ thể cách tiến hành dự giờ và phân tích sư
phạm của sách giáo khoa, nội dung dạy trong chương trình. Tiếp theo là giáo
viên và hiệu trưởng dự giờ lẫn nhau và cùng nhau dự giờ giáo viên giỏi, cứ
như vậy giáo viên đã được hiệu trưởng hướng dẫn cho rất nhiều về phương
pháp dạy học, về cách thức tổ chức dạy học để nâng cao trình độ học vấn của
học sinh.


Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu chủ yếu về mặt lý luận
như quản lý và chức năng quản lý, về tiêu chuẩn và phẩm chất cần có của
người quản lý, vai trò người quản lý. Các công trình nghiên cứu riêng về
người hiệu trưởng trường học, có thể kể đến các tác giả: Nguyễn Ngọc
Quang, Hà Sỹ Hồ, Lê Tuấn, Nguyễn Văn Lê...
Biện pháp giáo dục chính trị tư tưởng cho giáo viên và bồi dưỡng
chuyên môn nghiệp vụ để xây dựng tiềm lực chuyên môn cho đội ngũ giáo
viên cũng là biện pháp không thể thiếu được mà phải làm thường xuyên
liên tục.
Công tác thi đua và khen thưởng trong quá trình quản lý là vấn đề rất
quan trọng. Bởi vì thi đua là động lực cho mọi thành viên phát huy hết khả
năng, trí tuệ, động viên lẫn nhau dạy thật tốt, học thật tốt, làm cho chất lượng
và hiệu quả giáo dục ngày một nâng cao hơn.
Về vai trò công tác quản lý trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.

1.2.1. Khái niệm về tổ chuyên môn, tổ trưởng chuyên môn
1.2.1.1. Kháiniệm về tổ chuyên môn
Tổ chuyên môn là tổ giáo viên theo bộ môn hoặc nhóm bộ môn, là một
bộ phận chính thức trong cơ cấu tổ chức của nhà trường, giúp hiệu trưởng
điều hành và thực hiện các hoạt động nghiệp vụ sư phạm và trực tiếp quản lý
lao động của các giáo viên trong tổ.
Theo điều 16 - Điều lệ trường Trung học cơ sở, trường trung học phổ
thông và trường phổ thông có nhiều cấp học của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm
2011: “Hiệu trưởng, các Phó Hiệu trưởng, giáo viên, viên chức làm công tác
thư viện, thiết bị giáo dục, cán bộ làm công tác tư vấn cho học sinh của
trường trung học được tổ chức thành tổ chuyên môn theo môn học, nhóm môn


học hoặc nhóm các hoạt động ở từng cấp học THCS, THPT. Mỗi tổ chuyên
môn có tổ trưởng, từ 1 đến 2 tổ phó chịu sự quản lý chỉ đạo của Hiệu trưởng,
do Hiệu trưởng bổ nhiệm trên cơ sở giới thiệu của tổ chuyên môn và giao
nhiệm vụ vào đầu năm học” [5].
Tổ chuyên môn có nhiệm vụ tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp
vụ, kiểm tra đánh giá chất lượng, hiệu quả giảng dạy và giáo dục của giáo
viên theo kế hoạch của nhà trường.
Như vậy, tổ chuyên môn là một tổ chức thu nhỏ của nhà trường mà
người chịu trách nhiệm điều hành chính là tổ trưởng. Hoạt động tổ chuyên
môn có đủ mạnh thì hoạt động giáo dục nhà trường mới đủ mạnh và bền
vững. Chính vì vậy, vai trò người cán bộ quản lý phải có sự đầu tư, quan tâm,
hỗ trợ kịp thời cho hoạt động của tổ chuyên môn.
1.2.1.2. Khái niệm tổ trưởng chuyên môn
Tổ trưởng tổ chuyên môn là giáo viên bộ môn giỏi, nhiệt tình, có đầy
đủ năng lực, phẩm chất của người giáo viên, có nhiều kinh nghiệm quản lý
điều hành hoạt động và năng lực sư phạm, được hiệu trưởng tín nhiệm và chỉ
định làm tổ trưởng; chịu trách nhiệm trước hiệu trưởng về việc quản lý điều

thông và trường phổ thông có nhiều cấp học (Ban hành kèm theo Thông tư
số: 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3 /2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào
tạo) quy định về nhiệm vụ tổ chuyên môn như sau:
a) Xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn
xây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch dạy học,
phân phối chương trình và các hoạt động giáo dục khác của nhà trường;


b) Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ; tham gia đánh giá,
xếp loại các thành viên của tổ theo quy định của Chuẩn nghề nghiệp giáo viên
trung học và các quy định khác hiện hành;
c) Giới thiệu tổ trưởng, tổ phó;
d) Đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên.
Tổ chuyên môn sinh hoạt hai tuần một lần và có thể họp đột xuất theo
yêu cầu công việc hay khi Hiệu trưởng yêu cầu.
TCM có chức năng quản lý giáo viên trong tổ: thực hiện tốt kế hoạch
giảng dạy và giáo dục một cách đồng bộ đó là chức năng chuyên môn nghiệp
vụ. Để làm tròn chức năng này, tổ trưởng chuyên môn cần phối hợp với tổ
trưởng Công đoàn để chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho giáo viên trong
tổ, ổn định tư tưởng cho Đoàn viên và động viên thi đua dạy tốt.
TCM là bộ phận trong cơ cấu bộ máy nhà trường vì vậy hoạt động của
tổ không thể tách rời các hoạt động chung của nhà trường. TCM có nhiệm vụ
phải chăm lo về nhiều mặt, chủ yếu là việc dạy tốt học tốt theo đúng nội dung,
phương pháp và các quy chế chuyên môn, các nề nếp, phong cách thầy và trò,
các điều kiện về cơ sở vật chất và trang thiết bị cần thiết để dạy tốt và học tốt.
Trong nhà trường THPT, TCM là một tổ chức cơ sở, là bộ máy của
chính quyền nhà trường, không những quản lý giáo viên về chuyên môn
nghiệp vụ, kế hoạch giảng dạy, chất lượng giáo dục mà còn quản lý hiệu quả
đào tạo, được thể hiện trong hoạt động nhà trường và phạm vi ngoài nhà
trường, nó biểu hiện ở số lượng lẫn chất lượng học sinh trong phạm vi tổ

triển khai thực hiện nhiệm vụ năm học (cân đối chương trình, thời khoá
biểu…).
- Tham gia bồi dưỡng giáo viên bằng cách dự giờ, thăm lớp, kiểm tra
soạn bài của giáo viên, cách thức tổ chức lớp học, phương pháp đổi


- Quản lý tài sản, cơ sở vật chất, thư viện, trang thiết bị dạy học…
- Giữ gìn sự vận hành tốt các hoạt động của nhà trường.
- Quản lý tốt nguồn nhân lực, giao nhiệm vụ cụ thể cho từng giáo viên,
cán bộ, nhân viên.
- Xây dựng kế hoạch áp dụng trong đơn vị tổ: xác định đối tượng, nội
dung hình thức bồi dưỡng phù hợp với điều kiện tổ.
- Thực hiện giao khoán cho nhóm, cá nhân các nội dung bồi dưỡng cụ
thể và nhiệm thu theo lịch thời gian quy định.
- Đề xuất với HT về các nội dung nhân sự cần tham gia trong các
chương trình bồi dưỡng không thường xuyên.
Với hàng loạt nhiệm vụ trên, người tổ trưởng chuyên môn thực hiện
nhiều công việc như nhắc nhở đồng nghiệp thực hiện đúng đủ chương trình
dạy. Tổ chức các buổi thảo luận, chuyên đề với các bài dạy khó mục đích là
đổi mới dạy học cả về bài soạn và phương pháp dạy nhằm phát huy tính tích
cực của học sinh. Kết quả của sự đổi mới đó được đánh giá bằng các bài
khảo sát đầu kì và các bài kiểm tra định kì. Trong mỗi kì học thì tiến hành tổ
chức các đợt thi đua của giáo viên và học sinh, động viên các thành viên
trong tổ nên dự giờ học hỏi nhau, sau đó rút kinh nghiệm cho đồng nghiệp
của mình để có giờ giảng tốt hơn. Kinh nghiệm cho thấy các bài giảng được
xây dựng bằng trí tuệ của tập thể sẽ có chất lượng tốt hơn...
1.2.3.Nội dung hoạt động của tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông
1.2.3.1. Chăm lo các điều kiện để dạy tốt và học tốt
- Phòng học, bàn ghế học sinh, bảng đen, ánh sáng trong lớp, các thiết
bị chống gió, nắng, cho thầy và trò.