SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

LÀM TĂNG HỨNG THÚ CHO HỌC
SINH QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA
TRONG BỘ MÔN SINH HỌC


I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Ngành giáo dục Việt Nam đang đứng trước một vấn đề rất nan giải: Đó là việc
ngày càng có nhiều học sinh bỏ học. Các em bỏ học với rất nhiều lý do và một
trong những lý do đó là các em chán học, không muốn đến trường. Xuất phát từ
tình hình này, mô hình “ Trường học thân thiện” của Bộ giáo dục đã ra đời.
Phải gây được sự hứng thú, ham mê học hỏi, khám phá ở các em học sinh đó là yêu
cầu cấp bách của ngành giáo dục đặt ra cho mỗi Thầy, Cô giáo. Làm sao để các em
thấy được mỗi ngày đến trường là một ngày vui.
Qua thực tế giảng dạy bộ môn Sinh học ở trường trung học phổ thông chúng tôi
nhận thấy có một thực trạng là phần lớn học sinh chưa chú trọng đến việc tìm hiểu
các kiến thức của bộ môn Sinh. Nguyên nhân có nhiều, song trước hết có lẽ vì học
và dạy các kiến thức Sinh học là một công việc khó. Người dạy cũng như người
học trước hết phải có niềm say mê, yêu thích khoa học, thích khám phá, tìm hiểu
những bí ẩn của thiên nhiên... Đó là những yêu cầu khắt khe, mang tính đặc thù của
bộ môn Sinh học. Mặt khác, xu hướng nghề nghiệp hiện nay khá rộng mở đối với
các ngành thi của khối A với 3 môn Toán, Lí, Hóa. Chính tính thực dụng trong học
tập khiến học sinh ngày càng thờ ơ với bộ môn Sinh học. Đặc biệt, việc giảng dạy
các kiến thức lý thuyết trên lớp đã trở nên đơn điệu, xơ cứng, không phù hợp với
tâm lý con người hiện đại. Điều này cũng đã ảnh hưởng không nhỏ đến hứng thú
học tập, khả năng sáng tạo của học sinh.
Giải quyết thực trạng trên đây, theo chúng tôi, cần phải kết hợp đổi mới phương
pháp giảng dạy cả giờ chính khoá lẫn hoạt động ngoại khoá, mà trước hết là phải có
một quan niệm đúng về tầm quan trọng, ý nghĩa của những hoạt động ngoại khoá
Sinh học.

học khác trong đó có môn Sinh ít được các em quan tâm
- Trong nhà trường hiện nay, các hoạt động ngoại khóa chưa thực sự được chú
trọng,việc tổ chức các hoạt động này phần lớn còn tùy tiện, tuỳ hứng, chưa có kế
hoạch cụ thể, cũng chưa được đánh giá rút kinh nghiệm một cách nghiêm túc.
- Trong chương trình của bậc học phổ thông, không quy định giờ cho hoạt động
ngoại khoá. Ban Giám Hiệu các trường phần lớn chỉ tập trung cho giờ học chính
khoá và quan niệm ngoại khoá chỉ là vui chơi, giải trí nên không chú trọng, ai làm
cũng được, không làm cũng chẳng sao.
- Chương trình chính khoá quá nặng, nhà trường cũng như giáo viên không còn
thời gian tổ chức hoạt động ngoại khoá.
- Tổ chức ngoại khoá cần phải có kinh phí mà nguồn kinh phí này rất hạn chế
- Hoạt động ngoại khoá chưa có một kế hoạch, chương trình hướng dẫn chung cho
các trường phổ thông nên không có định hướng cụ thể, các trường tự biên tự diễn.
III. NỘI DUNG ĐỀ TÀI:
A. Cơ sở lí luận:
Hứng thú trong học tập có được khi học sinh yêu thích môn học, ý thức được
tầm quan trọng của việc học. Muốn tạo sự hứng thú cho học sinh, giáo viên cần đa
dạng các phương pháp dạy học. Giáo viên dạy học sinh cách tự học, rèn luyện các
kĩ năng tư duy logic và sáng tạo, kĩ năng giải quyết vấn đề, ngoài ra còn phải dạy
học sinh cách diễn đạt bằng lời nói, kĩ năng viết, thuyết trình trước đám đông.
Để rèn kĩ năng thì phải dành thời gian để các em tự rèn luyện, do đó phải nghĩ ra
phương pháp tạo điều kiện cho các em chủ động tham gia vào quá trình tìm kiếm,
khám phá chiếm lĩnh kiến thức. Phải làm sao để các em áp dụng nguyên tắc học
thông qua hành ở mọi nơi, mọi lúc. Phải tạo cho học sinh sự hứng thú trong học tập
thông qua sinh hoạt ngoại khóa, tham quan thực tế thiên nhiên, qua các bài giảng
sinh động, luôn cho các em thấy được “ học mà chơi,chơi mà học”.
Hứng thú sẽ nảy sinh khi các em được cùng làm việc trong một nhóm, tự mình
tìm hiểu, nghiên cứu thiết kế một phần của bài học, tự mình thuyết trình về những
vấn đề đã nghiên cứu, các em sẽ ý thức được vai trò làm chủ và sẽ tự tin hơn trong
học tập.

Thế nhưng, lâu nay trong nhà trường phổ thông, hoạt động ngoại khoá Sinh học
được hiểu là hoạt động ngoài giờ học, là một hoạt động phụ, nằm ngoài quản lý
chuyên môn. Việc tổ chức ngoại khoá Sinh học tuỳ thuộc vào quỹ thời gian vốn rất
hẹp hòi, vào năng lực và nhiệt tình của người dạy và nhu cầu, hứng thú của người
học. Sở dĩ có tình trạng như vậy vì chương trình nội khoá lâu nay chỉ chú trọng
cung cấp kiến thức về mặt số lượng, coi nhẹ việc rèn luyện kĩ năng, tách rời lý
thuyết với thực hành. Mọi yêu cầu mục đích của môn học coi như đã được giải
quyết triệt để khi bài giảng trên lớp chấm dứt. Theo chúng tôi, quan niệm về hoạt
động ngoại khoá sinh học như trên là chưa thoả đáng, chưa quan tâm đúng mức đến
lợi ích của hoạt động này trong quá trình giảng dạy và học tập bộ môn.
B. Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài:
1/ Tạo hứng thú cho học sinh qua hoạt động ngoại khóa:
Tổ chức hoạt động ngoại khoá Sinh học là một công việc vừa có ý nghĩa thực tiễn
vừa có ý nghĩa khoa học. Tuy nhiên, để tổ chức tốt hoạt động này cần phải có sự
chuẩn bị kỹ lưỡng về khâu tổ chức và nghiên cứu kĩ về chương trình. Căn cứ vào


tình hình thực tế ở nhà trường phổ thông và nhu cầu học tập của bộ môn, chúng tôi
xin đề xuất một số hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá Sinh học cho đối tượng
là học sinh THPT như sau:
Có thể tổ chức bằng hai hình thức sau:
1.1 Tổ chức đơn giản trong giờ ra chơi hoặc sinh hoạt cuối tuần:
1.1.1 Chuẩn bị:
- Chuẩn bị của Giáo viên:
+ Giới hạn nội dung cho học sinh nghiên cứu
+ Đồng hồ bấm giây
+ Bảng đen,phấn trắng,khăn lau bảng(để trong một túi)
+ Những câu hỏi trắc nghiệm với nội dung ngắn gọn
- Chuẩn bị của học sinh:
+ Tìm hiểu các kiến thức liên quan đến nội dung mà giáo viên đã giới hạn



+ Cử 1 học sinh thi thuyết trình và nhóm học sinh thi tiểu phẩm
b) Hình thức tổ chức: Giáo viên kết hợp với đoàn trường để tổ chức
- Tổ chức thi theo từng khối lớp theo 2 phần riêng
- Thi loại trực tiếp, chọn 6 lớp vào bán kết sau đó chọn 3 lớp vào thi chung kết.
c) Phần thực hiện chương trình: Trong thời gian 90 phút
+ Lời khai mạc: Giới thiệu chương trình,mục đích ý nghĩa của chương trình (5phút)
+ Phần thi thuyết trình của của học sinh xen kẻ với tiểu phẩm (75 phút)
+ Tổng kết: (10 phút) Ban tổ chức đánh giá kết quả, rút kinh nghiệm, trao quà cho
học sinh có bài thuyết trình hay nhất và tiểu phẩm xuất sắc nhất
1.2.2 Ngoại khóa về giới tính, sức khỏe vị thành niên
1.2.2.1 Tổ chức các buổi báo cáo và tư vấn của giáo viên cho học sinh:
Đây là việc làm rất cần thiết để bổ sung thêm các kiến thức về giới tính và sức
khỏe sinh sản cho học sinh bởi nếu chỉ cung cấp kiến thức và giáo dục cho các em
qua bài giảng là chưa đủ.
a)Chuẩn bị:
- Chuẩn bị của giáo viên:
+ Lên kế hoạch tổ chức trước, dự trù kinh phí và thông qua sự đồng ý của Ban giám
hiệu.
+ Chuẩn bị các báo cáo thật đầy đủ, dễ hiểu. Tuỳ thời gian cho phép, giáo viên có
thể bố trí báo cáo tổng quát, đầy đủ trong một buổi hoặc báo cáo theo chuyên đề
vào nhiều buổi.
+ Liên hệ trước với bộ phận thiết bị để mượn máy chiếu, hệ thống âm thanh,..
- Chuẩn bị của học sinh:
+ Vở, viết để ghi chép
+ Chuẩn bị trước những câu hỏi có liên quan đến nội dung của báo cáo đã được
thông báo trước.
b)Hình thức tổ chức: giáo viên kết hợp với Đoàn thanh niên để tổ chức
- Tổ chức theo từng khối lớp vào sáng thứ hai ở hội trường

chấm điểm và chỉ chọn đội có điểm cao nhất vào vòng sau
- Cuối cùng tổ chức thi cho 3 đội có số điểm cao nhất để tranh giải nhất, nhì, ba và
phát thưởng.
1.2.3 Ngoại khóa về môi trường :
Dựa vào tâm lý của học sinh hiện nay, tôi cho rằng cần đưa giáo dục môi trường
vào trường học dưới hình thức các tiết học ngoại khóa. Ở đó các em vừa được chơi
các trò chơi thú vị chứa các thông điệp về bảo vệ môi trường, vừa được cung cấp
thêm rất nhiều kiến thức bổ ích về môi trường, bảo vệ môi trường mà trong trường
học chưa đáp ứng đủ. Hoạt động ngoại khóa này làm cho học sinh biết được tầm
quan trọng của việc bảo vệ môi trường, bảo vệ cuộc sống của chính mình.Từ đó
học sinh có ý thức và thái độ đúng đắn trong việc bảo vệ các nguồn tài nguyên
thiên nhiên cũng như bảo vệ môi trường sống.
a) Chuẩn bị :
- Chuẩn bị của giáo viên :
+ Giới hạn nội dung cho học sinh nghiên cứu: các vấn đề liên quan đến môi trường,
ô nhiễm môi trường, tài nguyên thiên nhiên, sức khỏe con người …
+ Giáo viên chọn một số vấn đề để các em thi thuyết trình và thi đố em
+ Cùng với Đoàn trường hướng dẫn các em vẽ tranh cổ động liên quan đến bảo vệ
môi trường
+ Thành lập Ban giám khảo chấm thi thuyết trình,đố em và thi vẽ tranh
- Chuẩn bị của học sinh :
+Tham khảo sách, báo, truyền hình, mạng internet để sưu tầm nội dung có liên
quan đến chủ đề
+ Giấy, bút màu
b) Hình thức tổ chức: Giáo viên kết hợp với đoàn thanh niên để tổ chức
+ Tổ chức thi thuyết trình và đố em loại trực tiếp theo từng khối lớp vào sáng thứ
hai
+ Mỗi khối chọn 1 đội
c) Phần thực hiện chương trình: Trong thời gian 100 phút


và nhận xét rút kinh nghiệm.
Tiết thực hành thực hiện theo hình thức trên diễn ra rất vui, sôi nổi với vai trò làm
chủ thuộc về các em học sinh, giáo viên chỉ là người tổ chức và định hướng. Khi
làm việc cùng nhau trong một nhóm sẽ giúp các em hiểu nhau hơn,c ác em có dịp
để khẳng định mình, kể cả những em có sức học yếu. Chính điều này sẽ giúp các
em yêu mến hơn lớp học và trường học của mình.
3/ Tổ chức tham quan thực tế thiên nhiên:
Được tham quan thực tế thiên nhiên là mơ ước của rất nhiều em học sinh, nhưng do
khó khăn về mặt kinh phí nên rất nhiều trường học không tổ chức.Theo tôi chúng ta
nên tổ chức một lần vào giữa năm học cho những em có thành tích học tập cao, đây
là phần thưởng động viên các em học tập tốt hơn.Việc tham quan thực tế thiên
nhiên sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về sự đa dạng ,phong phú của thế giới sinh
vật,các em sẽ có ý thức cao hơn trong việc bảo vệ môi trường
Chuẩn bị:


+ Giáo viên lên kế hoạch tham quan trình cho Ban giám hiệu vào đầu năm học
+ Liên hệ với địa phương nơi các em đến tham quan
Hình thức tổ chức: Kết hợp với Đoàn trường và giáo viên của bộ môn Địa
+ Mỗi lớp chọn 5 học sinh có thành tích cao trong học tập
+ Trước khi đi tham quan 2 tuần, giáo viên phải liên hệ trước địa điểm tham quan,
chuẩn bị xe, thức ăn, nước uống và nội dung sẽ tham quan
+ Giáo viên bộ môn đi theo hướng dẫn và quản lí.
IV. KẾT QUẢ:
Lợi ích trực tiếp do được áp dụng sáng kiến kinh nghiệm vào dạy học
+Việc tổ chức sinh hoạt ngoại khóa vào giờ ra chơi hoặc là trong giờ sinh hoạt cuối
tuần đã lôi kéo được rất nhiều học sinh đến tham gia thi và cổ vũ. Ngoài việc các
em được củng cố, nâng cao kiến thức,rèn kĩ năng trả lời câu hỏi trắc nghiệm thì
hình thức này còn tạo ra một không khí sôi nổi trong trường học, các em đã được
thể hiện mình qua hình thức “ chơi mà học,học mà chơi”


Qua buổi sinh hoạt ngoại khóa, trong phần thi đố em kết quả có 75% học sinh trả
lời đúng 5 câu hỏi đầu, 20% trả lời đúng 10 câu hỏi và có 8% số học sinh trả lời
đúng 15 câu hỏi. Kết quả trên chứng tỏ các em đã tích cực tìm hiểu thêm các thông
tin về môi trường để mở rộng sự hiểu biết và có thái độ đúng đắn với môi trường.
Ý thức giữ vệ sinh trường lớp của các em được nâng cao. Cụ thể là: 100% học sinh
không vứt rác bừa bãi, tham gia đầy đủ các phong trào của trường như : “Sạch và
xanh”, Ngày chủ nhật xanh.
+ Ngoại khóa về “ giới tính và sức khoẻ sinh sản” đã giúp cho học sinh có những
hiểu biết đúng đắn về “ giới tính và sức khoẻ sinh sản”. Từ đó xây dựng cho các em
thái độ và kỹ năng sống đúng đắn để có được một tương lai tốt đẹp
- Sau khi học sinh có những hiểu biết đúng đắn về vấn đề giới tính và sức khoẻ
sinh sản thì các em đã trở thành lực lượng tuyên truyền tốt cho những người xung
quanh, đặc biệt là bạn bè cùng trang lứa.
V. BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
- Để tổ chức sinh hoạt ngoại khóa có hiệu quả giáo viên cần phải có sự ủng hộ của
Ban giám hiệu, Ban chấp hành Đoàn trường và đội ngũ giáo viên trong tổ. Vì vậy
giáo viên cần có một kế hoạch cụ thể, thiết thực được ban giám hiệu duyệt vào đầu
năm học, ngoài ra giáo viên phải có sự chuẩn bị thật kĩ về nội dung thì buổi sinh
hoạt ngoại khóa mới có hiệu quả cao.
- Để đưa nội dung thực hành vào giờ ngoại khóa thì giáo viên cần có sự chuẩn bị
chu đáo từ trước để định hướng cho các em về cách thức phải làm. Giáo viên cần
kiểm tra phần chuẩn bị của các nhóm trước tiết thực hành để quyết định chọn nhóm
nào lên báo cáo. Giáo viên phải để học sinh thể hiện vai trò làm chủ của mình trong
tiết thực hành.
- Phải có sự quán triệt từ cán bộ quản lý – giáo viên – phụ huynh và học sinh về
tầm quan trọng trong hoạt động ngoại khoá ở nhà trường phổ thông.
- Phải có kế hoạch chu đáo, các đối tượng tham gia nhiệt tình, có rút kinh nghiệm
nghiêm túc của Ban hoạt động ngoại khoá, để hoạt động ngày đi vào nền nếp và
hiệu quả hơn.

Trên đây là một số nét lớn về thực trạng và hiệu quả hoạt động ngoại khoá Sinh
học ở trường THPT Dầu Giây trong những năm qua. Tuy chưa thật phong phú đa
dạng về hình thức tổ chức, hiệu quả chưa thực cao nhưng đó là sự nỗ lực của nhà
trường và tập thể giáo viên trong tổ chuyên môn. Tôi xin mạn phép trình bày và
cũng rất muốn góp một tiếng nói để công tác ngoại khoá ở trường phổ thông thực
có hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập .
Tôi mong rằng các đồng nghiệp sẽ đóng góp ý kiến và đưa ra những giải pháp mới
có hiệu quả hơn để mọi người cùng nhau học tập, góp phần tăng hứng thú cho học
sinh đối với bộ môn Sinh học và nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Sinh ở
trường trung học phổ thông ngày càng tốt hơn. Tôi xin chân thành cám ơn.
VIII. TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Sinh học – Nhà xuất bản giáo dục năm 2007
2. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Sinh học – Nhà xuất bản giáo dục năm 2008

Dầu Giây, ngày 20/4/2012
Người viết sáng kiến

Bùi Thị Thúy Lam