Sử dụng trò chơi trong dạy học Toán ở tiểu học

Phạm Văn Niu

Lời cảm ơn
Đề tài "Sử dụng trò chơi trong dạy học Toán ở Tiểu học" đợc thực
hiện trong một thời gian ngắn, điều kiện khó khăn. Để hoàn thành công
trình nghiên cứu này, tôi đã nỗ lực rất nhiều trong việc thu thập tài liệu,
xử lí thông tin, lựa chọn thông tin để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đã
đặt ra. Tôi hy vọng đề tài sẽ góp một phần nhỏ bé vào việc bổ sung lí
luận dạy học Toán để tăng hiệu quả thực tiễn góp phần nâng cao chất lợng dạy học môn học này. Thực hiện đề tài này, ngoài sự cố gắng của
bản thân, tôi còn đợc sự giúp đỡ tận tình của các thầy giáo, cô giáo và sự
động viên khích lệ của bạn bè.
Với tấm lòng biết ơn sâu sắc. Tôi xin chân thành cảm ơn Th.s GVC Phạm Thanh Thông - ngời đã trực tiếp chỉ đạo, hớng dẫn tôi trong
quá trình thực hiện đề tài này. Đồng thời tôi xin chân thành cảm ơn các
thầy, cô giáo trong khoa Giáo dục tiểu học trờng Đại học Vinh, Ban
giám hiệu, các giáo viên trờng tiểu học Lê Lợi đã cho tôi những ý kiến
đóng góp quý báu và tạo điều kiện để tôi hoàn thành đề tài này.
Tôi quan niệm đây là công trình nghiên cứu đầu tiên, là bớc tập dợt
trong lĩnh vực NCKH. Đề tài chắc chắn không tránh khỏi những thiếu
sót. Tôi rất mong nhận đợc các ý kiến đóng góp, nhận xét của các thầy cô
và bạn đọc.
Vinh tháng 6 năm 20003.
Tác giả

A. Phần mở đầu.
I. Lí do chọn đề tài.
Giáo dục tiểu học là cơ sở ban đầu hết sức quan trọng đặt nền móng cho
sự phát triển toàn diện nhân cách con ngời, đặt nền tảng vững chắc cho giáo dục
phổ thông và toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân.
Môn Toán là một trong những môn học đợc quy định trong kế hoạch đào

tạo ở học sinh góp phần nâng cao chất lợng dạy học Toán.
Tuy nhiên, hiện nay, ở tiểu học, việc sử dụng trò chơi trong dạy học Toán
cha đợc nghiên cứu nhiều và cha có hệ thống. Thực tế cho thấy, giáo viên có sử
dụng trò chơi trong dạy học Toán song cha đạt kết quả cao. Phần lớn họ cha
chuẩn bị kĩ kế hoạch dạy học, cha biết cách lựa chọn - thiết kế trò chơi, cha nắm
sâu sắc cách thức tổ chức trò chơi, Đặc biệt giáo viên cha có một lí luận vững
chắc về trò chơi và cách thức tổ chức nó để đa tới hiệu quả dạy học cao nhất. Vì
vậy, việc tổ chức trò chơi nhằm góp phần hoàn thành mục tiêu dạy học Toán vẫn
là vấn đề phải xem xét và đi tới thống nhất cả ở lí luận và thực tiễn.
Tóm lại: Giáo viên tiểu học còn gặp nhiều khó khăn trong việc tổ chức trò
chơi trong dạy học Toán. Xuất phát từ thực tiễn sinh động và u điểm của hình
thức tổ chức dạy học thông qua trò chơi Toán; nhằm nâng cao hơn nữa chất lợng
dạy học Toán ở tiểu học, chúng tôi chọn vấn đề "Sử dụng trò chơi trong dạy học
Toán ở tiểu học" làm đề tài nghiên cứu của mình.
II. Mục đích nghiên cứu.
Bớc đầu tìm hiểu và bổ cứu hệ thống lí luận về hình thức tổ chức dạy học
Toán thông qua trò chơi nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Toán ở tiểu
học.


Sử dụng trò chơi trong dạy học Toán ở tiểu học

Phạm Văn Niu

III. Khách thể nghiên cứu, đối tợng nghiên cứu.
1. Khách thể nghiên cứu.
Học sinh tiểu học
2. Đối tợng nghiên cứu.
Cách thức tổ chức trò chơi trong dạy học Toán ở tiểu học.
IV. Giả thuyết khoa học.

VIII. Cấu trúc đề tài.
B. Phần nội dung.
Chơng I. Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu.
I. Cơ sở lí luận về việc sử dụng trò chơi trong dạy học Toán ở tiểu học
II. Thực trạng sử dụng trò chơi trong dạy học Toán ở tiểu học.
Chơng II. Cách thức tổ chức trò chơi trong dạy học Toán ở tiểu học.


Sử dụng trò chơi trong dạy học Toán ở tiểu học
I.
II.

Phạm Văn Niu

Một số vấn đề chung.
Cách thức tổ chức trò chơi nhằm dẫn dắt hình thành tri thức, kĩ
năng Toán.
III. Cách thức tổ chức trò chơi nhằm cũng cố kiến thức, rèn luyện kĩ
năng Toán.
IV. Cách thức tổ chức trò chơi nhằm phát hiện và bồi dỡng năng khiếu
Toán.
Chơng III. Hệ thống trò chơi theo các mạch kiến thức Toán.
I. Trò chơi có nội dung Số học.
II. Trò chơi có nội dung Hình học.
III. Trò chơi có nội dung Đại lợng và đo đại lợng.
IV. Trò chơi có nội dung Giải toán.
Chơng IV. Thực nghiệm s phạm.
I. Mục đích, đối tợng, cách thức tiến hành, chỉ tiêu đánh giá kết quả thực
nghiệm.
II. Phân tích kết quả thực nghiệm.

khác, dạy học Toán cần đợc tiến hành dới dạng tổ chức các hoạt động học. Theo
đó, học sinh đợc đặt vào các tình huống học tập để tự khám phá, lĩnh hội các tri
thức, các mối quan hệ, liên hệ giữa những yếu tố, những tính chất Toán học bằng
các hoạt động của mình. Hoạt động học mà chúng tôi muốn đề cập trong khuôn
khổ luận văn này là học thông qua chơi. Học sinh sẽ đợc tiếp thu kiến thức, rèn
luyện kĩ năng dới hình thức tổ chức dạy học bằng trò chơi.
2. Khái niện trò chơi.
2.1. Hoạt động vui chơi.
Vui chơi không chỉ là nhu cầu của trẻ em mà còn là nhu cầu của ngời lớn
nói chung. Nó là dạng hoạt động nhằm giải toả căng thẳng do hoạt động học
tập, lao động đa lại. Vui chơi có thể xem là một dạng giải trí, giao lu xã hội đặc
biệt là để phát triển tính cộng đồng, tính trách nhiệm chung và tình thơng yêu
đồng loại. Qua đó, học sinh đợc rèn luyện kĩ năng giao tiếp và hoạt động; phát
triển tình cảm, niềm tin, đạo đức, thẩm mĩ của cá nhân. Hoạt động vui chơi cần
đợc tổ chức một cách có mục đích, có kế hoạch để đáp ứng đợc nhu cầu chính
đáng của trẻ.
2.2. Trò chơi là gì?
ở lứa tuổi mẫu giáo, hoạt động chủ đạo của trẻ là vui chơi. Vì vậy, trẻ đã
đợc làm quen với nhiều trò chơi lí thú và bổ ích. Bớc vào lứa tuổi tiểu học, vui
chơi không còn là hoạt động chủ đạo. Hoạt động chủ đạo của các em lúc này là
hoạt động học. Mặc dầu chỉ là một hoạt động bộ phận, song vui chơi lại chiếm
một vai trò quan trọng trong cuộc sống của trẻ và có thể hỗ trợ ở chừng mực nào
đó cho hoạt động học.


Sử dụng trò chơi trong dạy học Toán ở tiểu học

Phạm Văn Niu

Có nhiều cách hiểu khác nhau xung quanh định nghĩa trò chơi. TS.

tính trí tuệ và tính vận động đợc kết hợp hài hoà để phù hợp với đặc điểm tâm
sinh lý học sinh. ở các lớp dới, trò chơi có tính vận động cao hơn, tính trí tuệ ở
mức độ nhất định. Càng lên lớp trên tính vận động giảm, tính trí tuệ tăng dần.
3.3. Cấu trúc trò chơi học tập.
Một trò chơi học tập thờng có cấu trúc bốn phần: Cốt trò, đề trò, luật trò,
thởng phạt.
- Cốt trò (Mục đích trò chơi): Trò chơi có tác dụng rèn luyện nhiều mặt.
Trong đó có những mặt chủ yếu, nổi bật đợc gọi là cốt trò. Nói khác đi, cốt trò


Sử dụng trò chơi trong dạy học Toán ở tiểu học

Phạm Văn Niu

chính là nội dung chủ yếu của trò chơi, là mục đích học tập cần đạt tới về kiến
thức, về kĩ năng của việc tổ chức trò chơi. Cốt trò là cái "nút", là tình huống của
vấn đề cần giải quyết trong quá trình chơi. Vợt qua khó khăn của cái "nút" tức là
đạt đợc mục đích trò chơi. Chính cái "nút"ấy tạo nên sự lôi cuốn, sự hấp dẫn của
trò chơi, khơi gợi tính tò mò, lòng tự tin và thúc đẩy các em phối hợp hoạt động
để hoàn thành nhiệm vụ học tập.
Việc xác định và chọn cốt trò giúp ngời tổ chức tìm "trúng" trò chơi phục
vụ đối tợng.
- Để trò: Là hình thức thể hiện trò chơi. Đây là câu chuyện để dẫn vào trò
chơi có tình huống, có tác dụng thu hút, lôi cuốn, cổ vũ để trò chơi sôi nổi hơn.
Đề trò phải đợc trình bày theo đúng quan điểm, đờng lối giáo dục mới, phải có
tính thời sự, tính khoa học. Tránh dùng những đề trò chung chung, yếu về mặt t
tởng hoặc những đề trò quá cổ không còn phù hợp. Thực tế cho thấy, đề trò nếu
dựa vào các câu chuyện hay có tình huống hấp dẫn sẽ có sức lôi cuốn trẻ rất
mạnh.
- Luật trò: Luật trò là những quy tắc của trò chơi mà bất kì ai tham gia

Hầu hết các trò chơi trong dạy học ở tiểu học đã mang sẵn tính mục đích.
Quá trình chơi tạo ra sự tiếp xúc giữa các học sinh, giữa cá nhân học sinh với tập
thể. Vì vậy, tình bạn, lòng nhân ái, tinh thần tập thể đợc hình thành. Cũng trong
quá trình chơi, các phẩm chất nh: Tác phong khẩn trơng, tính nhanh nhẹn, tính
kỉ luật, sự sáng tạo đợc rèn luyện góp phần giáo dục đạo đức, hình thành nhân
cách học sinh.
Trong trò chơi, tính thi đua bao giờ cũng thể hiện rất cao. ở đó, các em sẽ
không ý thức đợc mình đang học mà hoạt động của các em sẽ đợc thúc đẩy bằng
động cơ vui chơi. Các em sẽ cố gắng làm nhanh để thắng cuộc. Với cách thức
đó, trẻ sẽ tự mình giải quyết đợc các nhiệm nhận thức. Trò chơi, nếu đợc tổ chức
tốt, dạy học sẽ giảm sự căng thẳng, giảm sự khô khan của Toán học, hứng thú
học tập Toán của học sinh tăng lên. Trẻ tự mình làm việc, tự do hoạt động là
điều kiện để bộc lộ, phát triển tài năng, trí tuệ của các em.
Tuy nhiên, chúng ta cũng phải nhận thức đợc mặt hạn chế của trò chơi.
Trò chơi không thể giúp dạy học hình thành, củng cố kiến thức, kĩ năng cho học
sinh theo một hệ thống lôgíc, chặt chẽ. Phàm là trò chơi thì chỉ có tác dụng giải
toả sự căng thẳng và góp phần hình thành, củng cố kiến thức, kĩ năng bộ phận.
Nó cha thể xem là một biện pháp để giải quyết khó khăn, càng không thể xem là
một phơng pháp dạy học. Trò chơi chỉ đợc dùng trong những điều kiện nhất
định, phục vụ một mục đích nhất định và đòi hỏi phải có năng lực tổ chức. Dẫu
vậy, hạn chế nêu trên của trò chơi không làm mất đi hiệu quả của hình thức tổ
chức dạy học mới này trong giảng dạy môn Toán ở tiểu học.
4. Việc sử dụng trò chơi trong dạy học Toán.
Cho đến nay, vẫn còn nhiều quan niệm xung quanh việc sử dụng trò chơi
tromh dạy học Toán. Theo tinh thần đổi mới phơng pháp dạy học, ngời ta
khuyến khích sử dụng trò chơi nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy. Dạy học Toán
đã bắt đầu sử dụng hình thức tổ chức trò chơi và đạt đợc một số kết quả nhất
định trong những năm gần đây.
Dạy học Toán bằng trò chơi có trể hiểu là cách thức tổ chức cho học sinh
thực hiện những hoạt động phù hợp với nội dung bài học thông qua một trò chơi

Các quan niệm về dạy học bằng trò chơi
Là một biện pháp tổ chức thực hành luyện tập
nhằmgiúp học sinh củng cố kiến thức, rèn luyện kĩ
năng
Là phơng pháp dạy học nhằm tổ chức cho học sinh vui
chơi mà đạt tới mục đích dạy học
Là hình thức tổ chức dạy học. Bằng hình thức dạy học
này, giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện những
hoạt động phù hợp với nội dung bài học thông qua
một trò chơi nào đó nhằm đạt tới mục tiêu bài học
Các ý kiến khác

Số ý kiến Tỉ lệ %
15

50

5

16,6

9

30

1

3,33

Qua bảng trên, ta thấy: Số giáo viên đồng ý với ý kiến 1 là 15 ngời chiếm


Phạm Văn Niu

kĩ năng vào việc giải quyết các nhiệm vụ nhận thức.
Tiết học diễn ra nhẹ nhàng, để lại ấn tợng tốt về môn học
3 cho học sinh; tạo đợc hứng thú, niềm say mê đối với môn
25
88,8
Toán
4. Các ý kiến khác
3
10
Qua bảng trên, ta thấy: hầu nh các giáo viên đều nhận thức đúng tầm quan
trọng, ý nghĩa của dạy học bằng trò chơi trong quá trình dạy học Toán.
2. Thực trạng về thiết kế - lựa chọn trò chơi của GVTH.
Qua điều tra và dự giờ thăm lớp, chúng tôi nhận thấy: giáo viên dùng các
trò chơi cha hợp lý. Trò chơi thờng không đảm bảo nguyên tắc lựa chọn - thiết
kế. Giáo viên cha có hệ thống trò chơi đầy đủ, chặt chẽ. Họ mới chỉ thiết kế đợc
một số trò chơi đơn giản nh: trò chơi tìm đúng, sai; trò chơi nối kết quả với phép
tính; Các trò chơi đó hạn chế về nhiệm vụ nhận thức, hoặc ít hoặc thấp về lợng kiến thức, kĩ năng mới cần đạt tới. Giáo viên mới chỉ dùng loại trò chơi với
mục đích cũng cố kiến thức, rèn luyện kĩ năng. Họ cha tổ chức đợc các trò chơi
để dẫn dắt hình thành tri thức, kĩ năng hay để phát hiện và bồi dỡng năng khiếu
Toán. Các trò chơi do giáo viên tổ chức vì vậy, căn bản chỉ dừng lại ở chỗ giúp
học sinh giải toả tâm lí căng thẳng trong tiết học, gây hứng thú cho học sinh đối
với môn học.
Trò chơi mà giáo viên đa vào thờng có cấu trúc lỏng lẻo. Cốt trò, luật trò,
cách tiến hành, thởng phạt cha chặt chẽ làm cho hiệu quả dạy học không cao,
sức hấp dẫn thấp. Vì thế, trò chơi mới chỉ gây hứng thú, đam mê toán cho học
sinh ở mức độ nhất định.
Nhìn chung, trò chơi sử dụng vào dạy học Toán còn kém chất lợng. Vấn


Phạm Văn Niu

- Khi tổ chức trò chơi, giáo viên cha quán triệt hết các nguyên tắc tổ chức
của nó. Nhiều giáo viên còn cha làm cho học sinh hiểu rõ nội dung, yêu cầu
chơi; cha huy động đợc tối đa học sinh tham gia vào cuộc chơi; cha tổ chức đợc
trò chơi một cách tự nhiên;
- Các bớc tổ chức trò chơi chơi cha sâu, cha nhuần nhuyễn. Chẳng hạn:
khâu chuẩn bị của giáo viên cha chu đáo. Vì vậy, họ cha có đợc trò chơi hay, cha
có phơng tiện, đồ dùng dạy học hoặc cha dự trù trớc nên không xử lí kịp các tình
huống xảy ra trong cuộc chơi. ở bớc tiến hành chơi, giáo viên còn thả nổi cuộc
chơi dẫn đến tính tự nhiên át đi tính mục tiêu, trò chơi không diễn ra theo dự
kiến. Giáo viên tổng kết cuộc chơi còn hời hợt, chỉ chú ý đến cho điểm cho đội
thắng chứ ít chú ý tới việc làm nổi bật ý nghĩa, kết quả thực của cuộc chơi. Một
số giáo viên còn nặng về phân thắng thua thiếu tính s phạm. Do vậy, trò chơi
mất đi một phần ý nghĩa đích thực của nó.
4. Nguyên nhân thực trạng.
4.1. Về phía giáo viên: Trình độ, năng lực nói chung của giáo viên còn
hạn văn hạn chế. Khả năng vận dụng phơng pháp mới, hình thức tổ chức dạy
học mới còn cha cao. Giáo viên cha có hệ thống lí luận đầy đủ, vững chắc về trò
chơi và cách thức sử dụng trò chơi trong dạy học Toán. Mặt khác, giáo viên còn
cha đầu t thời gian cho công tác chuẩn bị tổ chức trò chơi. Hạn chế nói trên của
giáo viên ảnh hởng đến hiệu quả sử dụng hình thức tổ chức dạy học Toán thông
qua trò chơi.
4.2. Về phía chỉ đạo của các cấp quản lí giáo dục.
Việc bồi dỡng, nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên cha đạt hiệu
cao. Tuy có tổ chức nói chuyện chuyên đề, phổ biến sáng kiến kinh nghiệm
song còn nặng về hình thức, qua loa, đại khái. Khi tổ chức triển khai những cái
mới, các cấp quản lí giáo dục còn thiếu phơng án tối u trong việc tổng kết, rút
kinh nghiệm triệt để. Hình thức tổ chức dạy học bằng trò chơi cho đến nay vẫn ít

lớp học, trờng học (về quỹ thời gian, không gian, các thiết bị, đồ dùng)
Ngời giáo viên cần coi các nguyên tắc này là cơ sở để thiết kế, lựa chọn
trò chơi cho tốt. Để làm đợc điều này, giáo viên phải đầu t thời gian và sức lực
cho công tác chuẩn bị. Nguyên tắc này chi phối bản thân cấu trúc trò chơi. Nhìn
vào cấu trúc trò chơi có thể thấy rõ trò chơi đợc thiết kế - lựa chọn đã quán triệt
các nguyên tắc cha.
1.2. Nguyên tắc tổ chức trò chơi.
Tổ chức trò chơi là việc quan trọng nhất. Đây chính là việc hiện thực hoá
tiến trình chơi để đạt mục đích. Khi tổ chức trò chơi trong tiết dạy học hay ở
buổi ngoại khoá, giáo viên cần chú ý đến các nguyên tắc sau đây:
- Đảm bảo cho học sinh hiểu rõ yêu cầu, nội dung và cách thức.
- Đảm bảo phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, và sáng tạo của học
sinh trong quá trình tham gia trò chơi.
- Đảm bảo tổ chức trò chơi một cách tự nhiên.
- Đảm bảo luân phiên các trò chơi một cách hợp lí.
- Đảm bảo tổ chức trò chơi với tinh thần thi đua đồng đội.


Sử dụng trò chơi trong dạy học Toán ở tiểu học

Phạm Văn Niu

- Đảm bảo về thời gian, không gian tức hình thức tổ chức lớp khi tiến
hành hoạt động chơi.
2. Các bớc tiến hành tổ chức trò chơi.
Hoạt động nói chung và hoạt động dạy học nói riêng cần đợc tiến hành
một cách trật tự, lôgíc mới đạt đợc mục đích đề ra. Tổ chức trò chơi cũng vậy.
Nó có các bớc tiến hành cụ thể. Nắm đợc các bớc tiến hành một trò chơi là một
yêu cầu quan trọng đối với ngời giáo viên.
Một trò chơi cần đợc tổ chức qua 4 bớc sau:

nằm ngay ở kết quả cuộc chơi. Điều quan trọng là giáo viên phải làm nổi bật kết
quả đích thực đó.
3. Về thời gian, thời điểm, địa điểm tổ chức trò chơi.


Sử dụng trò chơi trong dạy học Toán ở tiểu học

Phạm Văn Niu

Trò chơi đợc tổ chức trong bao lâu, vào khoảng thời gian nào, nơi tổ chức
là đâu?. Câu hỏi này cần đợc giáo viên xác định rõ ngay từ khâu chuẩn bị. Mỗi
trò chơi có thể có thời gian, thời điểm, địa điểm tổ chức khác nhau và có thể là:
- Thời gian tổ chức trò chơi dẫn dắt hình thành tri thức thờng là 6 đến 10
phút, trò chơi củng cố kiến thức cần từ 2 đến 5 phút.
- Trò chơi có thể tổ chức vào đầu, giữa hoặc cuối tiết học. Đôi khi, giáo
viên có thể tổ chức vào giờ ra chơi.
- Về chơng trình nội dung: sau khi đã hoàn thành một đơn vị kiến thức
hay một mảng kiến thức, giáo viên có thể tổ chức trò chơi.
- Nếu là phục vụ một tiết học trò chơi đợc tiến hành trên lớp. Nếu là phục
vụ cho tiết ngoại khoá trò chơi đợc tổ chức ngoài trời.
4. Yêu cầu về phẩm chất quản trò của giáo viên khi tổ chức trò chơi.
Với việc tổ chức hoạt động vui chơi cho học sinh trong dạy học, ngời
giáo viên đồng thời là ngời quản trò. Vì vậy, giáo viên ngoài năng lực s phạm
vốn có cần phải có thêm một năng lực khác là năng lực quản trò. Có nh vậy, họ
mới đảm đơng đợc vai trò trung tâm điều khiển cuộc chơi, là ngời trọng tài mẫu
mực trong các cuộc chơi.
- Phẩm chất quản trò: Làm tốt đợc nhiệm vụ quản trò, ngời giáo viên phải
có tâm hồn cởi mở, vui vẻ, hoà nhã, dễ gần và phải luôn ý thức đợc mình đang
hớng dẫn cho đối tợng nào? Quản trò phải là ngời năng động, sáng tạo, có bản
lĩnh và biết kìm chế; biết kết hợp hài hoà giữa nói và thực hiện động tác,

rất quan trọng của quá trình dạy học. Hoàn thành đợc nhiệm vụ đó, dạy học mới
có thể đạt tới mục tiêu của mình. Lí luận và thực tiễn dạy học Toán tiểu học chỉ
ra rằng: để dẫn dắt hình thành tri thức, kĩ năng cho học sinh, giáo viên có thể sử
dụng các hình thành tổ chức dạy học nh: dạy học cả lớp, dạy học theo nhóm,
dạy học cá nhân, dạy học thông qua trò chơi học tập. Mỗi hình thức tổ chức dạy
học nói trên đều có u điểm, nhợc điểm riêng và đều có khả năng đa lại hiệu quả
dạy học mong muốn. ở một số đơn vị kiến thức, việc tổ chức trò chơi học tập để
lĩnh hội nó lại tỏ ra có hiệu quả.
Ta biết rằng, thảo luận nhóm là một phơng pháp dạy học mới đang đợc áp
dụng rộng rãi ở trờng tiểu học. Bớc đầu, phơng pháp này đã phát huy tác dụng
chứng tỏ đổi mới quá trình dạy học là rất cần thiết. Trong quá trình thảo luận
nhóm, học sinh đợc bàn bạc thảo luận để tìm ra kiến thức. Và do vậy, nếu ta đa
yếu tố vui chơi, sự thi đua vào thảo luận thì hiệu quả dạy học sẽ cao hơn. Giáo
viên tổ chức trò chơi để hình thành tri thức, kĩ năng nên lồng với thảo luận
nhóm. Vậy là, học sinh chơi qua thảo luận, thảo luận để chơi.
2. Đăc điểm trò chơi.
Trò chơi học tập đích thực phải góp phần tạo cho giờ học diễn ra nhẹ
nhàng, hấp dẫn mà vẫn đảm bảo đi đến mục tiêu giờ học. Để có đợc điều đó,
kiến thức, kĩ năng đề cập trong trò chơi cần đơn giản, dễ nắm bắt. Xem xét nội
dung chơng trình sách giáo khoa Toán tiểu học ở 2 chơng trình CCGD và Chơng
trình năm 2000, ta thấy một số bài học có yêu cầu về kiến thức và kĩ năng ở mức
độ phức tạp vừa phải. Đó là những bài mà kiến thức Toán học là sự tổng hợp của
các đơn vị kiến thức đơn giản đã học hay kiến thức, kĩ năng đợc hình thành chủ
yếu nhờ kết quả của tiết học ngay trớc nó đa lại. Những bài học nh vậy cho phép
giáo viên có thể tổ chức trò chơi để dẫn dắt hình thành tri thức, kĩ năng mới một
cách có hiệu quả. Thời gian để tổ chức trò chơi này là từ 6 đến 10 phút, thời
điểm tổ chức là vào đầu tiết học.
3. Ví dụ về trò chơi và tiến trình tổ chức loại trò chơi này.
Dới đây là một số ví dụ và cách tổ chức trò chơi để giúp học sinh lĩnh hội
kiến thức, hình thành kĩ năng.

vừa tìm trên giấy nháp (vẽ hình vào vở nháp rồi đo, rút ra kết luận)
Cô chúc cả hai đội giành phần thắng trong trò chơi này. Trớc hết cả lớp
tặng hai đội một tràng pháo tay thật kêu.
+ Tiến hành chơi: Giáo viên phát lệnh "3-2-1, 8 phút bắt đầu". Học sinh
đo đạc, thảo luận, rút ra kết luận. Các học sinh dới lớp tự vẽ hình rồi đo, rút ra
kết luận. Giáo viên quán xuyến lớp, nhắc nhở học sinh nếu cần, không để học
sinh sử dụng sách giáo khoa. Hết 8 phút, giáo viên phát lệnh dừng cuộc chơi.
Đến phút thứ 7, giây thứ 50, giáo viên hô cho cả lớp hô theo 10-9-8--2-1. thời
gian các đội cùng chơi.
+ Tổng kết cuộc chơi: Giáo viên cùng học sinh tìm ra đội làm đúng, làm
nhanh, trình bày đẹp. Nếu các đội tìm ra kết luận cha thật chính xác, đầy đủ,
giáo viên có thể bằng đàm thoại làm cho kết luận thật chuẩn và hớng học sinh
vào kết luận đó. Đây chính là định nghĩa đầy đủ về hình chữ nhật mà chúng ta
cần nắm trong bài học hôm nay. Cô mời các em nhắc lại (2 đến 5 em).
Ví dụ 2. Trò chơi "Em làm nhà khoa học"
Sử dụng để dạy tiết 47 Phép cộng trong phạm vi 7. Toán 1. Chơng trình
2000.
+ Mục đích: Giúp học sinh nắm đợc phép cộng trong phạm vi 7 .
+ Chuẩn bị: 2 bút dạ, 2 băng giấy trình bày nh sau:
6 + 1 = ..

1 + 6 =

5 + 2 = ..

2 + 5 =

4 + 3 = .

3+4=

+ Tổng kết cuộc chơi: Giáo viên cùng học sinh kiểm tra từng phép tính.
Qua việc kiểm tra đó, các em sẽ nắm đợc bài học. Đội nào làm nhiều phép tính
đúng hơn sẽ giành phần thắng. Giáo viên cho học sinh nhắc lại các phép tính
(3 đến 5 em).
Ví dụ 3. Trò chơi "Khám phá bí ẩn công thức a x (b - c)".
Sử dụng để dạy tiết 46. Một số nhân với một tổng. Một số nhân với một
hiệu. Toán 4. CCGD.
+ Mục đích. Giúp học sinh nắm đợc cách tính nhân một số với một hiệu;
rèn luyện kĩ năng diễn đạt ý.
+ Chuẩn bị: 2 bút dạ, 2 băng giấy trình bày nh sau:

Làm tính:
So sánh:
Từ đó:

Khám phá bí ẩn của công thức a x (b - c)
4 x (5 - 3) = =
4 x 5 - 4 x 3 = . = ..
4 x (5 - 3) . 4 x 5 - 4 x 3
a x (b - c) =


Sử dụng trò chơi trong dạy học Toán ở tiểu học

Phạm Văn Niu

Vậy: Muốn nhân một số với một hiệu, ta
.
+ Cách tiến hành: 2 đội tham gia chơi, mỗi đội 3 em, học sinh hoàn thành
các ý trên nhờ thảo luận trao đổi.Đội nào làm đúng, làm nhanh, diễn đạt ý đúng,

dạng hoá các hình thức tổ chức dạy học chỉ ra rằng: dạy học bằng trò chơi là
góp phần nâng cao chất lợng dạy học môn Toán. Chất lợng đó thể hiện trớc hết ở
chỗ học sinh củng cố đợc kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo một cách nhệ nhàng sau bài
học; học sinh tỏ ra hứng thú học Toán, đam mê Toán học hơn. Môn Toán trở
thành môn học hấp dẫn sinh động hơn đối với học sinh.
2. Đặc điểm trò chơi.
Trò chơi nhằm mục đích củng cố kiến thức, rèn luyện kĩ năng mặc dù vẫn
bám sát mục tiêu bài học, song nó lại có tính tự do cao hơn. Nếu nội dung trò
chơi dẫn dắt hình thành tri thức, kĩ năng gần nh là nội dung bài học mới thì nội
dung trò chơi này lại khác. Nó có thể chỉ đề cập đến một phần của kiến thức, kĩ
năng; cũng có thể là sự tổng hợp, liên hệ nhiều đơn vị kiến thức khác nhau. Cốt
của trò chơi này là giúp trẻ nhớ lại, tái hiện lại các kiến thức đã học, huy động
kiến thức tổng hợp để thực hiện các thao tác chơi, hành động chơi.
Trò chơi dạng này thờng đợc tổ chức ở cuối tiết học coi nh phần củng cố
bài. Giáo viên cũng có thể tổ chức trò chơi vào giờ giải lao. Trò chơi này th ờng
diễn ra trong thời gian ngắn, học sinh thờng chơi thoải mái, sôi nổi hơn.
3. Ví dụ về trò chơi và tiến trình tổ chức loại trò chơi này.
Ví dụ 1 Trò chơi "Tìm bạn".


Sử dụng trò chơi trong dạy học Toán ở tiểu học

Phạm Văn Niu

Sử dụng để dạy tiết 45. Phép cộng trong phạm vi 8. Toán 1 Chơng trình
2000.
+ Mục đích: Giúp học sinh củng cố phép cộng trong phạm vi 8, rèn luyện
sự nhanh nhẹn .
+ Chuẩn bị: 1 chiếc còi, 10 chiếc mũ cắt bằng bìa cứng. Trên mũ có ghi
một trong các số: 0, 1, 2, 3, 4, 5 ,6, 7, 8, dự kiến các tình huống xảy ra khi học

chơi lại.
+ Tổng kết cuộc chơi: Giáo viên và cả lớp tìm ra 2 đội nhanh nhất, yêu
cầu từng đôi nêu phép cộng với số của mình.


Sử dụng trò chơi trong dạy học Toán ở tiểu học

Phạm Văn Niu

Ví dụ 2. Trò chơi "Thử làm siêu tính"
Sử dụng để dạy bài: "Tính giá trị biểu thức". Toán 3. Chơng trình 2000.
+ Mục đích: Giúp học sinh củng cố cách tính giá trị biểu thức có phép
cộng, trừ , nhân và phép chia.
+ Chuẩn bị: 2 bút dạ, 2 băng giấy trình bày nh sau:
Đúng điền Đ, sai điền S.
1. 37 - 5 x 5 = 12
2. 5 x 15 - 10 = 25
3. 5 x 15 - 10 = 65
4. 180 : 6 + 1 = 61
5. 30 + 60 x 2 = 180
6. 30 + 60 x 2 = 150
7. 282 - 100 : 2 = 232
8. 282 - 100 : 2 = 91
+ Cách tiến hành: Đội nam 8 em, đội nữ 8 em tham gia trò chơi. 2 đội xếp
thành hai hàng chơi theo kiểu tiếp sức. Đội nào làm đúng, nhanh sẽ giành phần
thắng. Đội thắng đợc phong là "siêu tính" của lớp. Trò chơi diễn ra trong 3 phút.
Tiến trình tổ chức trò chơi "Thử làm siêu tính"
+ Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị 2 bút dạ, 2 cột nam châm, 2 băng giấy có
nội dung nêu trên; dự kiến cách chơi, các tình huống xảy ra trong khi tổ chức trò
chơi.

S=

P=
a
S=
P=
a
d

c

h

S=
P=

b

S=
c

b
h
a

P=
S=

R


sinh có khả năng cộng trừ nhẩm nhất định thì cứ lấy hoa rồi về gần cuối sẽ
nhẩm để thắng cuộc. Ví dụ: nếu còn 7 bông hoa đến lợt mình thì phải lấy 3
bông. Bạn kia lấy nhiều nhất là 3 bông thì vẫn còn 4 - 3 =1 bông hay bạn lấy ít
nhất thì còn 4 1 = 3 vẫn có thể lấy đợc bông cuối cùng.
Trò chơi thứ 2: Lập trật tự thú vị.
+ Mục đích: Giúp học sinh rèn kĩ năng tính cộng, kĩ năng suy luận logíc
trong việc thực hiện phép cộng.
+ Chuẩn bị: 2 bút dạ, 2 băng giấy trình bày nh sau:

+ Cách tiến hành: Cho các số 1, 2, 3, 4, 5, 6. Học sinh điền một trong
các số này vào từng vòng tròn sao cho tổng 3 số ở mỗi cạnh đều bằng:
a. 10, b. 9, c. 12. Hai đội, mỗi đội 3 ngời tham gia chơi. Đội nào điền
đúng, nhanh sẽ giành phần thắng. Trò chơi có thể diễn ra trong 20 phút.
Gợi ý: Nếu học sinh thông minh các em sẽ làm nh sau:
a. Tổng của 3 số bằng 10 có: 1 + 3 + 6 =10
2 + 3 + 5 = 10
1 + 4 + 5 = 10
Số 1, 3, 5 đều xuất hiện ở các tổng nêu trên nên vị trí của nó trên tam
giác là ở đỉnh. Do đó ta có:
1

4

6

3

2

5

24 = 12 + 9 + 3
24 = 20 + 2 + 2

24 = 12 + 8 + 4