Nghiên cứu - trao đổi

TS. Bùi Sỹ Hiển *

T

heo cỏch núi thụng thng, minh bch
c hiu l s rừ rng, rnh mch, ai cng
c bit. Trong cỏc ti liu nghiờn cu, tu
theo cỏc gúc nghiờn cu khỏc nhau m ngi
ta cú phõn chia ra nhiu yờu cu c th i vi
tớnh minh bch. Ni dung c bn ca tớnh minh
bch, cụng khai ca vn bn phỏp lut trong bi
vit ny c th hin vn dõn ch hoỏ,
cụng khai hoỏ quỏ trỡnh son tho v s minh
bch ca vn bn sau khi c ban hnh, ni
dung ny c c th hoỏ nh sau:
1. Phỏp lut phi c t chc son tho,
ban hnh mt cỏch dõn ch, cụng khai v
phi c bit trc
Vn ly ý kin nhõn dõn v d ỏn lut,
d ỏn phỏp lnh, vn dõn ch hoỏ, cụng khai
hoỏ quỏ trỡnh son tho v ban hnh nhm bo
m tớnh minh bch ca vn bn phỏp lut núi
chung, trong ú cú vn bn phỏp lut ca tng
ngnh, lnh vc núi riờng ang c d lun xó
hi ht sc quan tõm v ó c quy nh ti
cỏc iu 39 - 41 Lut ban hnh vn bn quy
phm phỏp lut hin hnh. Mc tiờu c bn ca
vn ny khụng phi ch ai l ngi son
tho m l vn phi t chc son tho nh th

kin ca ngi dõn l mang tớnh mt chiu, cú
ngha rng ngi dõn c vic tham gia úng gúp
ý kin, cũn vic cú tip thu hay khụng l tu
thuc vo ý chớ c quan son tho vn bn.
* V k hoch thng kờ
B xõy dng
3


Nghiên cứu - trao đổi

i tng tham gia ý kin trong quỏ trỡnh
son tho vn bn c la chn cha ỳng
hoc cha mang tớnh i din. Ti nhiu cuc
hi tho do cỏc b, ngnh t chc, c bit l
cỏc hi tho cú s ti tr quc t, hu nh cỏc
i biu tham gia ch yu l t cỏc c quan nh
nc cũn i din cỏc t chc xó hi, ca gii
doanh nghip núi chung v doanh nghip t
nhõn núi riờng thỡ vng búng. Ngc li, ti cỏc
hi tho do cỏc t chc xó hi hay t chc xó
hi - ngh nghip t chc thỡ hu nh ton cỏc
i din ca doanh nghip v cỏc c ó ngh hu
m thng thiu i din t cỏc c quan qun lớ
nh nc, cỏc t chc chuyờn mụn khỏc nh i
din cỏc c quan nghiờn cu v.v.. iu ny lm
cho hi tho tr thnh din n ph bin kin
thc hay phn ỏnh d lun mt chiu v ni
dung khụng khỏc nhau, hu nh thiu s tho
lun ci m v cỏc quan im mt cỏch trc tip

XHCN bi nú l phng tin bo m trờn thc
t quyn lc nh nc l thng nht v thuc v
nhõn dõn. Nhng vic h trng ca t nc u
do nhõn dõn quyt nh, nhõn dõn c tham gia
cụng vic qun lớ xó hi vi cỏc hỡnh thc thớch
hp, trong ú cú hỡnh thc tham gia vo quỏ trỡnh
son tho vn bn phỏp lut, mi ngi u c
bỡnh ng, u cú iu kin, c hi ngang nhau
trong vic thc hin cỏc quyn t do dõn ch,
phỏt trin ton din nhõn cỏch, trớ tu v sc lc
phự hp vi nng lc ca mỡnh. Núi cỏch khỏc,
phỏp lut dõn ch phi l phỏp lut vỡ con ngi.
ú l nh hng xuyờn sut quỏ trỡnh phỏt trin
ca phỏp lut, l t tng ch o cụng tỏc xõy
dng phỏp lut m sinh thi, Ch tch H Chớ
Minh tng khng nh "lm cho phỏp lut dõn
ch ngy cng nhiu hn, tt hn.
Phi núi rng cho n nay, yờu cu ny cha
tr thnh mt ch nh bt buc trong thc tin
hot ng xõy dng vn bn quy phm phỏp
lut nc ta. Lut ban hnh vn bn quy phm
phỏp lut ch mi dng li vic quy nh
quyn tham gia gúp ý kin xõy dng vn bn
quy phm phỏp lut: Mt trn T quc Vit
Nam v cỏc t chc thnh viờn, cỏc t chc xó
hi khỏc, t chc kinh t, c quan nh nc, n
v v trang nhõn dõn v cụng dõn v cỏc c
Tạp chí luật học số 4/2005



Hin phỏp, Lut t chc Chớnh ph, Lut ban
hnh vn bn quy phm phỏp lut thỡ Chớnh ph,
Th tng Chớnh ph, cỏc b, cỏc c quan
ngang b, b trng, th trng c quan ngang
b cng cú thm quyn ban hnh vn bn quy
phm phỏp lut nh ngh nh, quyt nh, ch
th, thụng t v.v.. i vi cỏc hỡnh thc vn bn
ny, hin nay cha cú cỏc iu lut c th no
quy nh v trỏch nhim ca c quan son tho
Tạp chí luật học số 4/2005

phi ly ý kin ca ngi dõn, ca cỏc i tng
trc tip thi hnh vn bn phỏp lut trc khi
vn bn c ban hnh.
Thc tin hot ng ly ý kin nhõn dõn
trong thi gian qua cho thy, dự trin khai ly ý
kin trờn din rng nh th no thỡ nhng ý kin
úng gúp thit thc v tõm huyt thng tp
trung vo cỏc i tng cú liờn quan trc tip
n ni dung iu chnh ca vn bn. Cỏc ý kin
úng gúp ca nhõn dõn v doanh nghip khụng
phi lỳc no cng c cỏc ban son tho tip
thu mt cỏch y v nghiờm tỳc, cha cú
nhiu din n tho lun, phn bin mi khi
cú cỏc ý kin, cỏc quan im khỏc nhau. Thc
ra, vic ly ý kin cỏc i tng trc tip thi
hnh vn bn phỏp lut cho n nay phỏp lut
cha quy nh ú l trỏch nhim ca c quan
ch trỡ son tho nhng xột thy mc cn
thit v tm quan trng ca vic xin ý kin úng

c bit ca cỏc i tng chu s tỏc ng trc
tip nhiu nht ca vn bn s rt cú li v l
yờu cu ht sc khỏch quan, bt buc bi nhng
l sau õy:
Th nht, thụng qua ú lm cho ngi
hoch nh chớnh sỏch hiu sỏt thc tin cú
c nhng quy nh, chớnh sỏch phự hp vi
thc tin cuc sng; lm cho i tng iu
chnh cú c hi phn ỏnh ý kin, hiu c ni
dung cỏc quy nh v thc hin ỳng cỏc quy
nh phỏp lut. õy cng l hỡnh thc tuyờn
truyn ph bin mang tớnh tớch cc, ch ng
lm cho cỏc quy nh ca vn bn thc s i vo
cuc sng mi khi c ban hnh. Ngoi ra,
vic ly ý kin cỏc i tng ny cũn nhm
cung cp thờm cho c quan son tho nhng
thụng tin, cỏch nhỡn t thc t c quan son
tho xem xột, cõn nhc v cú nhng iu chnh
cn thit bo m cho vn bn phỏp lut mang
tớnh c th, sỏt thc t v d dng i vo cuc
sng. Núi nh vy, bi vỡ khụng ai cú th hiu
rừ hon cnh, iu kin ca cỏc i tng trc
tip chu s iu chnh ca vn bn bng chớnh
bn thõn h. Chng hn, mun bit mt vn bn
quy phm phỏp lut v ỏnh bt cỏ tỏc ng nh
th no n nhng ngi hnh ngh ỏnh bt cỏ
thỡ iu tt nhiờn phi hi xin ý kin cỏc ng
dõn; mun bit mt vn bn quy phm phỏp lut
v xõy lp cụng trỡnh tỏc ng nh th no n
nhng ngi hnh ngh xõy dng v lp rỏp

Bi vy, s tham gia ca doanh nghip, ca xó
hi v cụng dõn s to s cõn bng v khỏch
quan khoa hc trong quỏ trỡnh xõy dng phỏp
lut: cú bo v v cú phn bin, cú nờu vn
v cú phn bỏc vn , cú vai trũ ca qun lớ v
b qun lớ, cú quyn t do kinh doanh v cú trt
t cụng cng v.v ..
Th ba, trong nn kinh t th trng nh
hng XHCN hin nay, cỏc quan h kinh t rt
Tạp chí luật học số 4/2005


Nghiªn cøu - trao ®æi

đa dạng và luôn thay đổi. Không nhà làm luật
nào có thể am tường tất cả mọi vấn đề. Chính
các tầng lớp nhân dân, các nhà doanh nghiệp là
những người tạo ra và phát triển những tập
quán, thông lệ thương mại. Đây là nguồn quan
trọng để phát triển thành các quy phạm pháp
luật về kinh tế. Do vậy, quá trình xây dựng và
thực hiện pháp luật về kinh tế không thể thiếu
các nhà doanh nghiệp, các tầng lớp nhân dân chủ thể của cầu nối giữa pháp luật và thực tiễn
kinh doanh năng động, sáng tạo và rất phức tạp.
Yêu cầu có sự tham gia của người dân và các
nhà doanh nghiệp vào quá trình xây dựng pháp
luật về kinh tế cũng hoàn toàn phù hợp với bản
chất của Nhà nước ta. Nhà nước cho phép,
khuyến khích và tạo điều kiện để mọi tầng lớp
nhân dân, mọi thành phần kinh tế tham gia vào

sách, không có nhiều ý nghĩa trên thực tế hoặc là
cản trở sự phát triển của nền kinh tế đất nước.
Có một thực tế ở các nước có trình độ phát triển
thấp và dân trí chưa cao là nếu người dân không
trực tiếp tham gia và bỏ công sức vào một công
việc gì đó thì về cơ bản họ chưa xem cái đó là
cái của bản thân họ hay cho bản thân họ. Nếu
giữa pháp luật và đời sống thực tế của xã hội có
khoảng cách lớn thì người dân sẽ giảm lòng tin
và trông cậy vào pháp luật của Nhà nước. Một
văn bản pháp luật nếu không phản ánh được đầy
đủ ý chí, nguyện vọng và đời sống thực tế của
người dân thì sẽ không thể đi vào cuộc sống và
không được cuộc sống dễ dàng chấp nhận. Vì
vậy, cần tăng cường việc tham gia ý kiến của
doanh nghiệp và người dân vào quá trình soạn
thảo văn bản nhằm bảo đảm tính dân chủ, công
khai của hoạt động lập pháp, lập quy và tính
minh bạch của từng văn bản cũng như của cả hệ
thống văn bản pháp luật hiện hành.
2. Nội dung các quy phạm pháp luật phải
rõ ràng, nhất quán
Có thể nói rằng đây là một thuộc tính hết
sức quan trọng của pháp luật. Pháp luật phải là
chuẩn mực cho việc hành xử của các bên khi
tham gia quan hệ xã hội mà nó điều chỉnh.
Không thể coi là chuẩn mực hay nói cách khác
cái gọi là chuẩn mực đó sẽ khó được tuân thủ
một cách nghiêm chỉnh nếu nó phức tạp, không
7

luật, pháp lệnh, nghị quyết được ban hành đã có
hiệu lực nhưng không thực hiện được vì thiếu
văn bản quy định cụ thể, rõ ràng; trong khi đó
các văn bản hướng dẫn, quy định chi tiết thi
hành thường được ban hành rất chậm hoặc
hướng dẫn, chi tiết với những nội dung không
nhất quán. Cũng có ý kiến cho rằng dự thảo văn
bản quy định chi tiết thi hành phải được trình
cùng với dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết. Tuy
nhiên, những nội dung này đều trùng hợp với
quy định tại Điều 7 của Luật ban hành văn bản
8

quy phạm pháp luật hiện hành: “Luật, pháp lệnh
và các văn bản quy phạm pháp luật khác phải
được quy định cụ thể để khi các văn bản đó có
hiệu lực thì được thi hành ngay. Trong trường
hợp luật, pháp lệnh có điều, khoản cần phải
được quy định chi tiết bằng văn bản khác thì
ngay tại điều, khoản đó, phải xác định rõ cơ
quan nhà nước có thẩm quyền quy định và thời
hạn ban hành văn bản. Văn bản quy định chi tiết
thi hành phải được soạn thảo cùng với dự thảo
luật, pháp lệnh để trình cơ quan nhà nước có
thẩm quyền kịp thời ban hành khi luật, pháp
lệnh có hiệu lực”. Vấn đề tồn tại như vậy lại là
do quá trình tổ chức thực thi Luật ban hành văn
bản quy phạm pháp luật, các cơ quan nhà nước
chưa tuân thủ nghiêm chỉnh các quy định của
Luật này đã có hiệu lực pháp luật từ năm 1996.

nht l trong thi k quỏ lờn ch ngha xó hi
nc ta, khi chỳng ta ang bc thm u
tiờn ca kinh t th trng thỡ cỏc quan h xó hi
li cng nhiu thay i cho nờn phỏp lut cng
phi c thay i cho phự hp. c bit trong
lnh vc kinh t, trc õy phc v cho khỏng
chin nờn phi tp trung cao , thc hin ch
bao cp, phõn phi bỡnh quõn, sn xut tr
cp, khụng cn phi hch toỏn l lói kinh doanh
nhng ngy nay chuyn sang nn sn xut hng
hoỏ nhiu thnh phn theo c ch th trng
nh hng XHCN thỡ mi quy phm phỏp lut
phi c thay i nhanh chúng v kp thi cho
phự hp vi nhng quan h kinh t mi.
4. D ỏn, d tho vn bn phỏp lut phi
c ng ti cụng khai trc khi trỡnh kớ
ban hnh
cỏc quy nh ca vn bn phỏp lut thc
s i vo cuc sng nu ch dng li vic
tham gia ý kin ca doanh nghip v ngi dõn
trong quỏ trỡnh son tho cha m cũn ũi
hi vn bn ú phi c ng ti cụng khai, cú
sn bt c ai quan tõm tỡm hiu u cú th
tip cn c mt cỏch d dng. Mt iu hin
nhiờn l phỏp lut c ban hnh th ch hoỏ
ng li, ch trng, chớnh sỏch ca ng v
Nh nc thnh cỏc quy tc x s chung buc
mi ngi phi tuõn th, thc hin. S l bt hp
lớ v rt khụng cụng bng nu ũi hi mt ngi
dõn phi tuõn th quy nh phỏp lut khi ngi

nht, quan trng nht. Trong hot ng xõy dng
v hon thin h thng vn bn phỏp lut bo
m tớnh y , thng nht, ng b, hp hin,
hp phỏp, "ci m", n nh lõu di v sỏt hp
vi yờu cu ũi hi thc tin ca i sng kinh t
- xó hi, phự hp vi lut phỏp quc t theo
hng hi nhp, cn chỳ trng n tớnh dõn ch,
cụng khai ca quỏ trỡnh son tho, ban hnh v
tớnh minh bch ca vn bn phỏp lut, gúp phn
nõng cao hiu qu ca qun lớ nh nc trong giai
on hin nay khi t nc ta ang tin ti hi
nhp nn kinh t quc t./.
9