VIEN KHOA HOC XA H0I VIET NAM
VIEN TAM LY HOC

D § c m y n q C h ip o n q tr in h c a p B o n a m 2011 - 2 0 1 2 :

BIEN DOl TAM LY ClIA THANH THI^U NIEN
NU’O’C TA HIEN NAY DUO\ TAC DONG COA KINH
T£ THI■TRU’O’NG VA HOI NHAP q u 6 c i t
*

•

Chu nhiem chutfng trinh: GS.TS. Vu Dung
Cd quan chu tri de tai : VIEN TAM LY HOC

HA NOI-2010


I. THONG TIN CHUNG VE DE TAI
1

Ten churnig trinh
Bien doi tam ly cua thanh thieu nien m rac ta hien nay diroi tac
dong cua kinh che thi trirdng va hoi nhap quoc te

2

Thoi gian thuc chuong trinh : 24 thang (2011 - 2012)

3


Ihoai

38325.177
38325.174

DioithoaididSng

0913204.007

Fax

38328.893

E-mail

[email protected]

To chuc chu tri chmmg trinh Vien Tam ly hoc.
Vien Khoa hoc xa hoi Viet Nam
EMachi: 37, Kim Ma Thuong, C6ng Vi Ba Dinh, Ha Noi
EM&i
Ihoai

6
TT

38325.177
38325.174

38328.893


2

PGS.TS. Le Thanh
Huong

Vien
Tam ly hoc

Chu nhiem de tai
cdp bo trong
chuong trinh

18 thang/24
thang

3

PGS.TS. Phan Mai
Huong

Vien
Tam ly hoc

Chu nhiem d6 tai
cap bo trong
chuong trinh

18 thang/24
thang


Vien
Tam ly hoc

Chu nhiem de tai
cdp bo trong
chuong trinh

18 thang/24
thang

TS. Le Van Hao

Vien
Tam ly hoc

Chu nhiem d6 tai
cdp bo trong
chircmg trinh

18 thang/24
thang

8

TS. Nguyln Thi Hoa

Vien
Tam ly hoc



5 thang/24
thang

11

Ths. Bui Van Anh

Vien
Tam ly hoc

Thanh vien tham
gia de tai

5 thang/24
thang

12

Ths. To Thuy Hanh

Vien
Tam ly hoc

Thanh vien tham
gia dh tai

5 thang/24
thang



Khoa xa hoi
hoc, DH
KHXH&NV
Ha Noi

Thanh vien tham
gia de tai

2 thang/24
thang

16

GS.TS. Dang Canh
Khanh

Vien nghien
curu thanh nien

Thanh vien tham
gia dh tai

2 thang/24
thang

17

PGS.TS. Bui Quang
Dung

Khoa xa hoi
hoc, DH
KHXH&NV
HaNoi

PGS.TS. Hoang Ba
Thinh

Thanh vien tham
gia de tai

2 thang/24
thang

7. CAC CO QUAN THAM GIA THT/C HIEN CHl/ONG TRINH
r

TT

Cor quan phoi hop

Noi dung phoi hop

1

Vien Tam ly hoc

Chu tri thuc hien d6 tai

2

va dieu tra thuc tiln

r

r

>

\

II. MOI LIEN HE GIU A CHl/ONG TRINH CAP BO GIAI DOAN 2011 2012 VA CHl/ONG TRiNH NGHIEN CUU 2013 - 2015
Giai doan 2011 - 2015, Vien tam ly hoc du kiln se nghien cuu bi6n doi tam
ly cua hai nhom xa hoi Ion, co tinh thai sir a nuac ta duai tac dong cua kinh te
thi tnrcmg va hoi nhap quoc t6 sau :
Trong chuang trinh cap Bo nam 2009 - 2010, Vien Tam ly hoc da nghien
cuu nhung vin d6 tam ly xa hoi cua nguai Viet Nam giai doan 2011 - 2010,
trong do co nghien cuu nhung van de tam ly xa hoi cua 4 nhom xa hoi Ion a
nuac ta hien nay la : cong nhan, nong dan, tri rhuc va doanh nhan. Trong cac
nhom xa hoi Ion a nuac ta hien nay, ngoai 4 nhom tren con mot so nhom xa hoi
Ion quan trong khac la thanh thilu nien, cac nhom ton giao, cac dan toe.. .Nhirng
nhom nay co nhi6u bien doi v6 tam ly do tac dong cua ca che thi trucmg va hoi
4


r

r

r


mot so huong va cong trinh nghien cuu v6 van d6 nay nhu sau :
•>

Co the phan cac nghien cuu cua tac gia trong nuac va nuac ngoai theo

5


cac huang chinh sau :
a. Nhung nghien citu ve thanh nien :
* Huang nghien cuu ve sinh vien va hoat dong hoc tap cua ho :
Mot so nha tam ly hoc quan tam den su thich ung vai qua trinh hoc
tap cua sinh vien nuac ngoai vai moi trucmg van hoa mai - van hoa cua
dat nuac ma ho den de hoc tap. Tac gia A. Carey da phan tich qua trinh
f

r

thich ung cua sinh vien nuac ngoai, chu yeu la sinh sinh vien A, Phi vai
nen van hoa Anh trong qua trinh ho hoc tap tai Anh. Carey chu y nhieu
r

r

'

den nhung kho khan ma sinh vien phai doi mat trong cuoc song. A.
Anumonye da phong vdn 150 sinh vien nguai chau Phi hoc tap a Anh va
nhan thay a sinh vien co nhieu cam xuc hang hut, ong phat hien ra rang
sir khong thich urng vai moi truang van hoa mai lam cho sinh vien gap

nghe nhanh va hieu qua han, giam bot nhung kho khan ma ho gap phai
trong cong viec .
r

?

Mot so nha tam ly hoc xo viet nhu Ph. B. Beredin, VA. Xmimop
nghien cuu khia canh sinh hco, xa hoi hoc.

* Nghien cuu v€ thich ung nghe nghiep cua thanh nien
Thich ung vai ngh6 nghiep la su thich ung quan trong cua con nguai.
Su thich ling nay giup con nguai t6n tai va phat triln. Day la vdn dd dugc
nhilu nha nghien cuu quan tam. Co the neu ra mot so nghien cuu theo
huong nay.
Nha tam ly hoc Phan Lan M. V. Volannen da nghien cuu su thich ung
nghe nghiep cua thanh nien Phin Lan trong hoc ngh6, thay d6i nghe, tMt
nghiep, lam viec tam thoi. Theo ong, day la giai doan thl hien sir thich
ung nghS cua thanh nien .
Mot nghien cuu khac theo huong nay la nghien cuu cua Holland, ong
tim hilu m6i tuong quan giua tinh cach va ngh6 nghiep. Ong cho rang, su
tuong thich ve tinh cach voi ngh6 nghiep se giup thanh nien thich ung vai
nghe nhanh va hieu qua han, giam bot nhung kho khan ma hg gap phai
trong cong viec .
Mot so nha tam ly hgc xo viet nhu Ph. B. Beredin, VA. Xmimop
nghien cuu khia canh sinh hoc, xa hoi cua qua trinh thich ling; Ph.E.
Vasiluc, D. Levitop, G.M. Andreiep nghien cuu su thich ung xa hoi; M.A.
Lobas, N.I. Ivanniuk nghien cuu su thich ung hoc tap cua sinh vien...
Nghien cuu ve qua trinh thich ung : Ph.E. Vasiluc, D. Levitop, G.M.
Andreiep nghien cuu su thich ung xa hoi; M.A. Lobas, N.I. Ivanniuk
nghien cuu su thich ung hoc tap cua sinh vien...

>

^

r

\

r

r

\

Anh, Ailen, Hy Lap). Ca hai cuoc dieu tra deu chu yeu de cap den van de
gia tri va dinh huang gia tri cua thanh nien nham chuin bi cho ho buac vao
cuoc s6ng a thi ky XXI. Nam 1986-1978 UNESCO da d6 nghi cau lac bo
r

r

r

y

Rom (The club of Rome) tien hanh cuoc dieu tra quoc te ve gia tri dao due
>

•»


ong keu ggi t6 chuc lai he th6ng (quy trinh) tuyen sinh nganh su pham .
M. V. Volanen, mot nha nghien cuu Phan Lan khac, lai tim hilu qua trinh
thich ling ngh

r

thoi ky qua do va anh huong cua nhung nam thang lam viec dau tien den
dinh huong viec lam phu thuoc vao qua trinh thich ling nghe nghiep.
Z.Ransenbakh da nghien cuu v6 dinh huong gia tri cua sinh vien gin voi
qua trinh dinh huong nghi nghiep va cac k
- Thu hai, cac nghien cuu tap trung chi ra su khac biet ve dinh huong
gia tri cua thanh nien voi cac the he di truoc. Ho ke thua dugc nhung gia
tri gi cua cha ong, hg cung cai bien nhung gia tri do nhu the nao va ho tiep
nhan cac gia tri gi moi.
- Thur ba, trong nghien cuu dinh huong gia tri cua thanh nien cac nha
nghien cuu chu y d6n dinh huong nghS nghiep cua nhom xa hoi nay. Day
la mot vdn d€ quan trgng trong dinh huong gia ttri cua tuoi tre. Co thl noi
day la mot trong nhung dinh huong gia tri dugc thanh nien quan tam Ion
nhdt.
?.

r

y

r

\

O nuac ta, van de dinh huong gia tri la mot van de moi ca tren
phuong dien ly luan va thuc tien. Hon chuc nam ve truoc, cac cong trinh
nghien cuu chu yeu de cap cac van d€ dao due, loi song, tu tuong, truyen
thong, nhan cach..., it co nhung cong trinh de cap van de dinh huong gia tri
mot cach true tiep, toan dien va co he thong. Tuy nhien, trong thap ky 90
cua the ky XX va nhung nam diu cua th£ ky XXI, viec nghien cuu ve van
de nay da dugc quan tam hon.
Nhung bien doi manh me ve kinh te va xa hoi tren the gioi noi
chung va o nuoc ta noi rieng da lam cho gia tri va dinh huong gia tri tro
thanh van d6 mang tinh thoi sir, hang loat cong trinh nghien cuu trong linh
vuc nay da va dang dugc ti6n hanh. Theo thoi gian, co the diem qua mot s6

+ “Anh huang cua kinh te thi trucmg doi vai viec hinh thanh phat
trien nhan cach con nguai Viet Nam” ma s6 KX-07-10 do Thai Duy Tuyen
lam chu nhiem. B

\

r

*

nhung san pham cua mot nhom ngudi truyen tu the he nay sang the he khac
Nhu vay, trong tam ly hgc co nhieu cach tiep can v6 su phat triln tam
ly cua ngudi chua thanh nien khac nhau. Tren thuc te, khong co hgc
thuyet nao co th i thau tom toan bo tinh phuc tap va nhieu mat cua su phat
trien tam ly cua tre chua thanh nien, nhung moi hgc thuyet deu dong gop
mot mang quan trgng cho van d
dong la nhung net tinh cach quan trgng nhdt cua tre giup cho viec phan
doan kha nang pham toi sau nay. Nhung net tinh cach nay the hien a ch6,
tre khong the ngoi yen mot ch6, khong thi tap trung chu y, khong the
kiem che nhung xuc cam cua minh cung nhu thieu kha nang phan doan su
viec trong tuong lai. Ong da tien hanh dilu tra tai Thuy Dien cho thay,
cac em hoc sinh bi giao vien nhan xet la hieu dong a do tuoi 13 thi
thuang pham cac toi co su dung bao luc cho den do tuoi 26. Cac em trai
r

•»

r

hieu dong a Los Angeles cung dugc theo doi trong do tuoi tir 9 den 17
tuoi cho thay ty le cac em nay pham toi nghiem trgng lan gap 6 lan so vai
cac em trai binh thuang. Ngoai ra, ong con tien hanh nghien cuu tri tue

20


cua tre chua thanh nien pham toi. Cuoc dieu tra a Thuy Dien cho thay, tre
dugc kiem tra neu bi thieu nang tri tue luc 3 tuoi thi se co nguy co pham
toi cao cho toi do tuoi 30. Nghien cuu d Cambridge cho thay tre co diem
IQ nho hon 90 trong do tuoi tu 8-10 tuoi co ty le pham toi cao g&p doi so
voi nhung em khac. Tu cac kit qua di6u tra tren, ong di den nhan dinh
thieu nang tri tue la mot nhan to quan trgng trong viec phan doan kha
t

^


moi truong tac dong len doi song cua cac em. Noi ve ban chat, tuc la de
cap d€n tam ly nong gian, ich ky, mac cam, va thi6u tu tin va nhung moi
truong tac dong ben ngoai do su lien he vdi cha me, ban be, bao chi phim
anh, moi truong hgc dudng va ton giao .
Theo mot so chuyen gia tam ly hgc phuong Tay v6 tuoi chua thanh
nien, thi nhung tac dong tieu circ phan ldn d lua tuoi chua thanh nien
thudng kinh qua, nhin chung dugc quy vao hai loai chinh: 1) Nhung xao
tron tam ly nhu buon rau, hoi hop, lo au va chan nan; 2) Nhung hanh vi
bat 6n the hien ra ben ngoai nhu bo hoc, udng rugu, cd bac, bao hanh,
pham phap va nhung hoat dong tinh due bdt chinh. Hai loai chinh nay lien
he va tac dong lln nhau. Vi du: Em A budn rlu vi thay cha me thudng cai
va lan nhau, em lien tim rugu de giai sau .
Dua tren ket qua nghien cuu cua minh, nha tam ly hgc toi pham
ngudi Nga A.I.Ddngdva da dua ra nhan dinh rang, nhung ngudi chua
thanh nien pham toi thudng co tinh pho truong, khoe khoang trung bay
pham chat tieu cuc thieu lanh manh cua minh, lam ra ve anh hung rom...
chung thudng thoa hiep vdi nhung net tinh cach cua minh nhu: Song

21


khong co ly tuang, hoai bao; D§ chiu anh huang tieu cuc tu nhung nguai
r

\

r

khac; Thieu tinh diem dam, binh tinh ma chi quen an chai, dang diem,
luai bieng, nghien ngap [27, tr.127].

lai gitra cac khuyet tat ca nhan va cac yeu to tieu cuc tu moi trucmg xa hoi
O Viet Nam, khi tim hieu mot so dac diem hoat dong nhan thuc cua
hoc sinh pham phap, tac gia Pham Thi Due (1981) da tien hanh nghien
cuu 265 hgc sinh co hanh vi lech chuan a do tuoi tu 10-17 tuoi, hgc tai
hai truang pho thong cong nong nghiep. Qua phan tich ket qua nghien
cuu, tac gia cho rang, phan lan hgc sinh pham phap la nhung hgc sinh
'
*
\
von co su phat trien binh thuang ve mat tri tue nhung do hung thu, nhu
22


cau nhan thuc, dong co hoc tap cua cac em bi suy thoai nghiem trong nen
cac em hoc tap dat ket qua kem. Su suy thoai hung thu, nhu c&u nhan
thuc hoc tap cua hoc sinh pham phap bieu hien a ch6, nhin chung hung
thu, nhu cau nhan thuc cua ho phat trien a muc do thap va rat ngheo nan.
Ngugc lai, nhu cau tam thuang dugc phat trien manh me .
Tac gia Nguyen Xuan Thiiy (1993) da khang dinh rang, nguai chua
thanh nien pham toi v i ca ban cung co nhung dac diim tam ly nhu nhung
tre em binh thuang khac cung lua tuoi. Song, do tiip xuc thucmg xuyen
vai nhung dieu kien tieu cuc va trong qua trinh pham toi ma nhan cach
cua cac em bi giam sut nghiem trgng. Nghien cuu dong ca va muc dich
pham toi cua nguai chua thanh nien cho thdy, tre em pham toi thuang c6
dong ca va muc dich dan gian. Hanh vi cua cac em thuoc hanh vi di bi
anh huong cua su rung cam, nhay cam v i tinh thin va cong vao do la tinh
hay dua doi, bat chuac, kha nang tu kiim che kem cung voi thai do coi
thuang cac chuan muc dao due va phap luat.
Theo tac gia Tran Trong Thuy, a phan Ion cac thieu nien pham
phap pham chat tieu cuc chiem uu the trong cau true nhan cach, do la:

r

lam ngudi Ion, muon hoat dong de thu sue va co xu huong bat chudc cai
xau cua ngudi Ion. Co tinh doc lap va tu trong cao, nen neu bi chui rua,
danh mang, xuc pham thi cac em thuang co phan ung quyit liet, chdng tra
lai hoac nay sinh tieu cuc bo nha di lang tjiang to ra bat can doi. Cac em
thich to ra dung cam, liiu linh nhung lai thieu dan do, suy nghT, khong
biet phan biet giua bao thu va kien tri, giua ngang tang va dung cam, giua
lieu lTnh va can dam. Nhieu luc cac em to ra rat tho lo, tuc tan va xac lao voi
nguai lan, ban b e .
Nhu vay, qua phan tich cac nghien cuu a trong va ngoai nuoc cho
thdy, co nhieu cach nhin nhan theo nhieu cach tiip can khac nhau. Nhung
nhin chung, cac nha nghien cuu deu co cach nhin nhan thong nhat v i cac
dac diim tam ly ca nhan cua ngudi chua thanh nien co hanh vi pham toi,
cu the la cac net dac trung nhu tinh hilu dong, tinh to mo, tinh doc lap
cao, tinh hay bat chudc, kha nang tu kiem che kem, hung thu, nhu cau
nhan thuc hgc tap phat trien d muc do thap, ket qua hgc tap kem, nhan
thuc phap luat han che...
* Nhung nghien cuu ve dac diem tam lv xa hoi cua ngudi chua thanh nien
co hanh vi pham toi
Moi truong xa hoi co anh hudng rat ldn den qua trinh hinh thanh,
phat trien nhan cach cua ngudi chua thanh nien noi chung va ngudi chua
thanh nien co hanh vi pham toi noi rieng. Qua cac nghien cuu cho thay
co nhieu nguyen nhan din ngudi chua thanh nien tdi viec thuc hien hanh

24


vi pham toi. Do la nguyen nhan tu phia gia dinh, nhom ban be, nha
trucmg, xa hoi. Tuy nhien, tu truac den nay, gia dinh va nhom ban be van

hoac me, cha me ly hon, ly than...) (Nguyen Hoi Loan, Nguyen Duy Xi) .
Theo tai lieu toi pham hgc nuac ngoai thi co thai ky, a Rumani co tai
81% tre em pham phap song trong gia dinh khong hoan thien, a
Hunggary cung co s6 lieu tuang tu, a Lien Xo truac day co 68%, a My
co 53,5% . Tac gia David P. Farrington (1996) tien hanh nghien cuu
1000 gia dinh a Newcastle cho thay viec ly tan gia dinh (ly hon, ly than)
\
'
r
•
trong nam dau dai cua be trai la nhan to anh huang lan den viec pham toi
r
7
_
*
sau nay cho den tuoi 32. Tuy nhien, nghien cuu cung cho thay viec ly hon
khi be trai tir 11 den 15 tuoi khong anh huang nhieu den viec pham toi
sau n ay .
Ket qua nghien cuu cua nhieu tac gia cho thay phan Ion nguai chua

25