Nâng cao hiệu quả ôn tập của học sinh thông qua sơ đồ tư duy

UBND HUYỆN CAO LÃNH
TRƯỜNG THCS BÌNH THẠNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI

NÂNG CAO HIỆU QUẢ ƠN TẬP
CỦA HỌC SINH
THƠNG QUA SƠ ĐỒ TƯ DUY

Người thực hiện: Nguyễn Thị Đoan Trang
Tổ: Sử - Địa – Ngoại Ngữ
Năm học : 2011 - 2012
Trang 1


Người thực hiện: Nguyễn Thò Đoan Trang

MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài............................................................................... Trang 2
2. Đối tượng nghiên cứu.........................................................................Trang 3
3. Phạm vi nghiên cứu............................................................................ Trang 3
4. Phương pháp nghiên cứu.................................................................... Trang 3

PHẦN NỘI DUNG
1. Cở sở lý luận...................................................................................... Trang 4
2. Cơ sở thực tiễn................................................................................... Trang 4

Nhiều người đã ứng dụng Sơ đồ tư duy và đã bò chinh phục hoàn toàn trong
công việc cũng như trong học tập. ……
Nếu trước kia người ta nhấn mạnh tới phương pháp dạy sao cho học
sinh nhớ lâu, dễ hiểu, thì nay phải đặt trọng tâm là hình thành và phát triển
cho học sinh các phương pháp học chủ động. Nếu trước kia người ta thường
quan tâm nhiều đến khả năng ghi nhớ kiến thức và thực hành kỹ năng vận
dụng, thì nay chú trọng đặc biệt đến sự phát triển năng lực sáng tạo và gây
hứng thú cho học sinh. Như vậy, việc chuyển từ “lấy giáo viên làm trung
tâm” sang “lấy học sinh làm trung tâm” sẽ trở nên dễ dàng hơn nếu chúng ta
phát huy được hiệu quả thật sự tuyệt vời của Sơ đồ tư duy. Và làm thế nào
để các em học sinh vùng sâu, nơi mà điều kiện kinh tế – xã hội còn nhiều
khó khăn như trường THCS Bình Thạnh, hưởng thụ được lợi ích to lớn từ
“sản phẩm” của Buzan, bản thân tôi luôn suy nghó, tìm tòi để dần dần biến
Sơ đồ tư duy thành người bạn thân thiết – giúp các em có đủ kiến thức, kó

Trang 3


Người thực hiện: Nguyễn Thò Đoan Trang

năng, niềm tin vượt qua các kì thi, đặc biệt là kì thi Tuyển sinh vào lớp 10
sắp tới.
Xuất phát từ những trăn trở trên, là giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ
mơn Tiếng Anh cho học sinh THCS, tơi nhận thấy mình phải có một phần
trách nhiệm với các em, làm một cầu nối đưa các em tiếp cận những thành
tựu tư duy tiên tiến của nhân loại.

2. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của tơi trong đề tài nầy là kỹ năng ứng dụng,
khai thác hiệu quả lợi ích của Sơ đồ tư duy vào việc học Tiếng Anh của học

thức mà là ngọn đuốc cần được thắp lên”. Trong mỗi tiết học, những mục tiêu
nho nhỏ cần được chinh phục và những sự sáng tạo cần được khơi nguồn.
Thi hào William A. Ward đã từng nói: “Người thầy trung bình chỉ biết
nói, người thầy giỏi biết giải thích, người thầy xuất chúng biết minh họa, còn
người thầy vĩ đại biết cách truyền cảm hứng”. Thế thì, tại sao chúng ta khơng
truyền cho các em nguồn cảm hứng rằng bản thân mỗi em là một họa sĩ vẽ
nên những điều mình hiểu, mình biết và những gì mình muốn biết. Những
đường cong mềm mại cũng như những sắc màu tươi tắn sẽ kích thích sự
sáng tạo tiềm tàng và giúp các em ghi nhớ sâu hơn kiến thức mình đã học.
Sơ đồ tư duy là cách thức cực kỳ hiệu quả để ghi chú. Chúng khơng chỉ
cho thấy các thơng tin mà còn cho thấy cấu trúc tổng thể của một chủ đề và
mức độ quan trọng của những phần riêng lẻ. Từ đó học sinh có cái nhìn khái
qt hơn về các điểm ngữ pháp hay các từ vựng liên quan trong một chủ
điểm. Khi đã vẽ Sơ đồ tư duy, các em sẽ nhận ra điểm tương đồng và khác
biệt của những cấu trúc ngữ pháp, làm tăng hiệu quả của phương pháp so sánh
đối chiếu dữ liệu để biến chúng thành “sản phẩm” của riêng mình.

2. Cơ sở thực tiễn.
Hiện nay trong nhà trường phổ thơng, cũng giống như các bộ mơn
khác, việc dạy và học tiếng Anh đang diễn ra cùng với sự đổi mới phương
pháp giáo dục, cải cách sách giáo khoa, nội dung chương trình học nhằm làm
phù hợp với nhận thức của học sinh, tạo cho học sinh cơ hội tiếp cận với các
nội dung, kiến thức hiện đại. Lượng kiến thức của từng môn học tăng lên
trong khi thời gian dành cho học tập, sinh hoạt, nghỉ ngơi vẫn giữ nguyên
cố đònh. Làm sao các em có thể theo kòp chương trình học mà vẫn đảm bảo
Trang 5


Người thực hiện: Nguyễn Thò Đoan Trang



Nâng cao hiệu quả ôn tập của học sinh thông qua sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy khơng có gì là khó. Bất kì ai cũng có thể tạo một SĐTD ở
dạng đơn giản theo ngun tắc phát triển ý: từ một chủ đề tạo ra nhiều nhánh
lớn, từ mỗi nhánh lớn lại tỏa ra nhiều nhánh nhỏ và cứ thế mở rộng ra vơ tận.
Theo Buzan cách thể hiện của SĐTD gần như trùng khớp hồn tồn với
cơ chế hoạt động của bộ não. Vì vậy, SĐTD sẽ giúp chúng ta:
1. Sáng tạo hơn
2. Tiết kiệm thời gian
3. Ghi nhớ tốt hơn
4. Nhìn thấy bức tranh tổng thể
5. Giúp tăng sự liên tưởng giữa các vấn đề
6. Làm nổi bật sự việc
7. Giúp hiểu sâu kiến thức hơn……..
Cũng theo Buzan, các thiên tài có khả năng xuất chúng vì họ tận dụng
được cả hai bán cầu não cùng một lúc. Trong khi phương pháp ghi chú truyền
thống là cách thức học tập dành cho não trái. Nó khơng tận dụng được các
chức năng của não phải và do đó khơng tối ưu hóa sức mạnh não bộ của
chúng ta.
a.2. Cách thực hiện Sơ đồ tư duy
* Bước 1: Vẽ chủ đề ở trung tâm
Bước đầu tiên trong việc tạo ra một SĐTD là vẽ chủ đề trung tâm (nên
đặt giấy nằm ngang).
Các quy tắc vẽ chủ đề:
- Vẽ chủ đề ở trung tâm để từ đó phát triển ra các ý bằng cỡ chữ tương
đối lớn, nổi bật, dễ nhớ.
- Có thể sử dụng tất cả màu sắc mình u thích.
- Có thể sử dụng cả biểu tượng, hình ảnh lẫn từ ngữ làm chủ đề.
* Bước 2: Vẽ thêm các tiêu đề phụ

- Hoạt động 3: Học sinh thảo luận, bổ sung, chỉnh sửa để hồn thiện SĐTD về
kiến thức của bài học đó.
- Hoạt động 4: Củng cố kiến thức bằng một SĐTD mà giáo viên đã chuẩn bị
sẵn hoặc sơ đồ mà cả lớp đã tham gia chỉnh sửa, cho học sinh trình bày,
thuyết minh về kiến thức đó.
Tuy nhiên, ta cũng cần qn triệt điều này: SĐTD là một sơ đồ mở, ta
khơng nên u cầu các nhóm học sinh có chung một kiểu nhất định. Giáo viên
chỉ nên chỉnh sửa, góp ý cho học sinh về mặt kiến thức, góp ý thêm về đường
nét vẽ, màu sắc và hình thức (nếu cần).
Có thể tóm lược tổ chức hoạt động và lợi ích của việc dạy học với SĐTD
như sau:

Trang 8


Nâng cao hiệu quả ôn tập của học sinh thông qua sơ đồ tư duy

c. Một số Sơ đồ tư duy do học sinh vẽ dưới sự hướng dẫn của giáo viên
c.1. Một cái nhìn tổng thể về các điểm ngữ pháp lớp 9

Trang 9


Ngửụứi thửùc hieọn: Nguyeón Thũ ẹoan Trang

Rừ rng l qua STD trờn, tt c giỏo viờn dy Ting Anh bc Trung
hc c s u ng ý rng bn quyn sỏch Ting Anh t lp 6 9 ang hin
hin mt cỏch y , chớnh xỏc trờn mt t A4. Hn na, chỳng ta li nhn
ra mi quan h chớnh ph ca cỏc im ng phỏp rt d dng. Tụi tin rng bt
kỡ mt hc sinh no cho dự tht s yu cng cú nim tin ng u vi cỏc

4. Hiệu quả áp dụng
Trong q trình thực hiện nghiên cứu đề tài nầy, tơi chia làm 3 giai
đoạn để khảo sát thơng qua 3 thời điểm (đầu HKI, giữa HKI, Thi HKI) với
việc kết hợp số liệu điểm số của học sinh ở 3 lớp (9A1, 9A2, 9A3) của trường
THCS Bình Thạnh để làm cơ sở khoa học.
BẢNG THỐNG KÊ
Đầu năm
TS
HS

Khá
giỏi

Giữa HK I
Yếu
Kém

TB

Khá
giỏi

TB

S
L

%

SL


73

73
%

23

23
%

Trang 11

Thi HK I
Yếu
Kém
S
%
L
4

4%

Khá
giỏi

TB

Yếu
Kém

Da vo bng thng kờ, ta thy t l khỏ gii tng lờn khi hc sinh ó s
dng thnh tho STD. c bit, hc sinh khỏ gii tng lờn vt bc thi
im thi HKI trong khi hc sinh yu kộm gim i rừ rt. (S GD-T ng
Thỏp ra thi HK1; Trng t chc chm thi tp trung). Chng t ng dng
STD vo ging dy tht s mang li hiu qu, c bit lỳc hc sinh ụn tp,
h thng húa kin thc trc cỏc kỡ thi.

5. Bi hc kinh nghim
Trong quỏ trỡnh thc hin ti ny, bn thõn tụi nhn thy cỏi khú
nht trong vic ng dng STD khụng phi l bc chỳng ta hng dn hc
sinh cỏch s dng, m l lm sao hỡnh thnh thúi quen s dng STD trong
cỏc hot ng hc tp hng ngy cho cỏc em. Phõn tớch nhng li ớch thit
thc cng nh chng minh nhng kt qu c th thụng qua tng thỏng im
s l cỏch tt nht m giỏo viờn cú th lm bin STD thnh ngi bn
tớch cc, h tr cỏc em trong vic hc tp hin ti v tng lai.
Trang 12


Nâng cao hiệu quả ôn tập của học sinh thông qua sơ đồ tư duy

PHẦN KẾT LUẬN
1. Ý nghĩa của đề tài đối với cơng tác
Ứng dụng Sơ đồ tư duy vào giảng dạy và học tập Tiếng Anh giờ đây
khơng còn là chuyện xa vời nhưng cũng chưa phải là chuyện dễ thực hiện một
cách đồng bộ. Lãnh đạo nhà trường và nhất là các thầy cơ đang trực tiếp giảng
dạy cần quan tâm đúng mức, cần ứng dụng những lợi ích mà Sơ đồ tư duy
mang lại vào việc dạy và học từ mọi góc độ khác nhau. Khi đó chúng ta mới
có một xã hội phát triển thật sự vì ở đó mọi người đang sở hữu phương pháp
tư duy tiên tiến, hiệu quả nhất.
Trong q trình nghiên cứu thực hiện đề tài này bản thân tơi cũng gặp

a. i vi cỏc cp lónh o
Cn to mi iu kin tt nht v c s vt cht cng nh trang thit b
vic i mi phng phỏp dy v hc c d dng, t hiu qu cao.

b. i vi giỏo viờn
Bn thõn giỏo viờn khụng ngng hc tp nõng cao trỡnh , trau di cỏc
k nng s phm, ng thi mnh dn tip thu, ỏp dng nhng cỏi mi, tiờn
tin vo ging dy gúp phn tớch cc giỳp hc sinh cú kin thc tip
tc hc lờn hoc i vo cuc sng.

c. i vi hc sinh
Hc sinh cn tớch cc, ch ng hn na trong hc tp nhm phỏt huy
n mc cao nht kh nng tim tng trong mi cỏ nhõn cú y kin
thc lm hnh trang bc vo thi i mi thi i ca nn kinh t tri thc.

Trang 14


Nâng cao hiệu quả ôn tập của học sinh thông qua sơ đồ tư duy

TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Trần Đình Châu, Sử dụng Bản đồ tư duy, Tạp chí giáo dục, kì 2,
tháng 9 – 2009.
- Tony Buzan, Bản đồ tư duy trong cơng việc, NXB Lao Động – Xã
hội.

Người thực hiện đề tài

Nguyễn Thị ĐoanTrang