HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT THỦ TỤC
HÀNH CHÍNH THEO CƠ CHẾ “MỘT CỬA” Ở UỶ BAN NHÂN DÂN
TỈNH BẮC GIANG HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2007


2

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU

4

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc thực hiện pháp luật về
giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa”.

13

1.1. Khái niệm, đặc điểm thực hiện pháp luật về giải
quyết thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa”.

13


chế “một cửa” ở UBND tỉnh Bắc Giang.
Chương 3: Phương hướng và giải pháp bảo đảm thực hiện


3

pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa”

84

ở UBND tỉnh Bắc Giang hiện nay.

84

3.1. Phương hướng bảo đảm thực hiện pháp luật về giải
quyết thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa”.
88
3.2. Các giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về giải
quyết thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa” ở UBND tỉnh
Bắc Giang hiện nay
114
KẾT LUẬN

117

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

119


5

đoạn 2001 – 2010. Từ đó đến nay, các cấp chính quyền đã tiến hành
được nhiều việc: Từ phân cấp, định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn
và trách nhiệm của chính quyền các cấp đối với các hoạt động kinh tế xã hội, an ninh, quốc phòng… đến giải quyết mối quan hệ giữa Nhà
nước với các tổ chức và công dân. Song trên thực tế, công việc cải cách
hành chính còn diễn ra chậm và bất cập so với yêu cầu phát triển của đất
nước trong tiến trình hội nhập với nền kinh tế thế giới… Một trong
những mấu chốt của cải cách thủ tục hành chính, là làm sao các thủ tục
hành chính đơn giản, tiện lợi và chống được tiêu cực. Điều này có ý
nghĩa: nếu như các công việc có liên quan đến tổ chức và công dân chỉ
qua “một cửa” được thực hiện tốt thì cũng có nghĩa là cơ quan hành
chính nhà nước đã dỡ bỏ những tấm rào chắn bấy lâu nay gây nhiều bức
xúc, cản trở phát triển. Trong thực tế, khi muốn giải quyết một việc cụ
thể nào đều phải qua nhiều bước trung gian, thủ tục rườm rà, không ít
trường hợp cán bộ, công chức sách nhiễu, tiêu cực, gây khó khăn đã làm
xói mòn lòng tin của tổ chức và công dân đối với Nhà nước. Thực hiện
cơ chế “một cửa” thực chất là cơ quan hành chính nhà nước tạo ra một
cơ sở pháp lý mới trong việc giải quyết mối quan hệ giữa Nhà nước với
tổ chức và công dân, đồng thời tạo ra một quan niệm mới: cơ quan hành
chính nhà nước có nhiệm vụ chủ yếu là phục vụ các tổ chức và công
dân để đem lại sự phát triển – nó hoàn toàn trái ngược với quan niệm lâu
nay cho rằng cơ quan hành chính nhà nước chỉ duy nhất có nhiệm vụ đại
diện cho quyền lực nhà nước làm nhiệm vụ kiểm tra, giám sát, cho phép,
ban phát các quyền cho tổ chức và công dân… mà những quyền đó thực
chất là quyền của tổ chức và công dân đã được Hiến pháp và pháp luật
qui định.


6


Hồ Chí Minh (1995) toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.
- Trần Ngọc Đường (1999), “ Chủ động cải cách bộ máy nhà nước
trong xu thế của thời đại”, nghiên cứu lý luận (3), [trang 13-15].
- Nguyễn Ngọc Hiến (2001), giải pháp thúc đẩy cải cách hành
chính ở Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
- Tô Tử Hạ (1998), công chức và vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ
công chức, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
- Nguyễn Văn Mạnh (2000), “ Cải cách nền hành chính nhà nước,
thực trạng và giải pháp”, Lý luận chính trị (2), [trang 14-17].
- Lê Hữu Nghĩa (2000), “ Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa với việc nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước ta hiện nay”,
Quản lý nhà nước (8), [trang 6 – 8].
- Đào Trí Úc (1995), “ Những vấn đề lý luận cơ bản về nhà nước
và pháp luật, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
- Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam (2002), Trường Đại học
Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
- Đinh Duy Hoà (2001), Yếu tố con người trong cải cách hành
chính, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
- Nguyễn Văn Thâm (2000), Những nguyên nhân ảnh hưởng đến
quá trình cải cách hành chính, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
- Nguyễn Thị Hồi (2005), tư tưởng phân chia quyền lực nhà nước
với việc tổ chức bộ máy nhà nước ở một số nước, Nxb Tư pháp, Hà Nội.
- Đặng Đình Tân (2006), thể chế Đảng cầm quyền một số vấn đề


8

lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

Để phù hợp với mục tiêu trên, luận văn thực hiện các nhiệm vụ
sau:
- Nghiên cứu những cơ sở lý luận việc thực hiện pháp luật về giải
quyết thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa” như: khái niệm thủ tục
hành chính; khái niệm pháp luật giải quyết thủ tục hành chính; khái
niệm, đặc điểm của việc thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành
chính theo cơ chế “một cửa”; yêu cầu, những nhân tố bảo đảm và vai trò
của việc thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế
“một cửa”.
- Đánh giá những thành tựu đã đạt được và những tồn tại trong
thực hiện pháp luật giải quyết các thủ tục hành chính theo cơ chế “một
cửa” trong thời gian qua của cơ quan hành chính ở Bắc Giang.
- Đề xuất các giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về giải quyết
thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa” trong thời gian tới ở tỉnh Bắc
Giang.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Do luận văn nghiên cứu một vấn đề tương đối cụ thể nên đối
tượng nghiên cứu của luận văn là: “Những vấn đề lý luận thực hiện pháp
luật về giải quyết các thủ tục hành chính theo cơ chế “ một cửa”.
- Thực tiễn thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính
theo cơ chế “một cửa” ở UBND tỉnh Bắc Giang.
- Những giải pháp chủ yếu để thực hiện pháp luật về giải quyết thủ
tục hành chính theo cơ chế “một cửa” tại cơ quan hành chính là UBND
tỉnh Bắc Giang, thời gian từ năm 2003 đến nay.


10

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu:
Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin; tư

thưởng những tập thể và cá nhân hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được
giao; xử lý nghiêm những tập thể; người có thẩm quyền và công chức có
hành vi hách dịch, sách nhiễu, vô trách nhiệm.
Bốn là, luận văn đặt ra việc kiến nghị, đề xuất để từng bước
chuyên nghiệp hoá việc thực hiện pháp luật giải quyết thủ tục hành chính
theo cơ chế “một cửa” nhằm nâng cao hiệu quả xử lý, công khai hoá việc
xử lý trong các cơ quan hành chính.
Cả 4 nội dung trên, các văn bản của Chính phủ mới đề cập đến
nguyên tắc và phương hướng, nhưng cơ sở lý luận, vai trò của thực hiện
pháp luật giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa”, đồng
thời vận dụng nó như thế nào? biện pháp gì để thực hiện thì chưa đề ra đó chính là điểm mới và có ý nghĩa thiết thực trong việc thực hiện pháp
luật giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa” được đề ra
trong luận văn, hy vọng góp phần nhỏ vào cải cách hành chính ở chính
quyền tỉnh Bắc Giang.
7. Ý nghĩa của luận văn:
Ở một mức độ nhất định, kết quả nghiên cứu của luận văn có thể
sử dụng làm tài liệu tham khảo phục vụ trực tiếp việc áp dụng và nâng
cao chất lượng thực hiện pháp luật giải quyết thủ tục hành chính theo cơ
chế “một cửa” ở cơ quan hành chính cấp tỉnh, nhất là thấy rõ những hạn
chế và giải quyết những vương mắc còn nảy sinh nhằm thực hiện tốt hơn
cơ chế “một cửa” hiện nay.


12

- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan
hành chính cấp huyện và xã, cho nhiệm vụ cải cách hành chính nói
chung; đồng thời góp phần xây dựng kỹ năng nghề nghiệp, ý thức trách
nhiệm của cán bộ, công chức trước yêu cầu thực hiện công cuộc cải cách
hành chính nhà nước hiện nay.

quyết các vụ án hình sự, dân sự đều có trình tự thủ tục hay còn gọi là các
thủ tục tố tụng để giải quyết các vụ án đó. Còn trong thủ tục hành chính
được thực hiện bởi người có thẩm quyền trong quản lý hành chính nhà
nước, nhưng không phải được thực hiện tùy tiện mà thực hiện do các qui


14

phạm pháp luật của thủ tục hành chính qui định. Do đặc thù của quản lý
nhà nước là hoạt động đa dạng, phức tạp với các hình thức hoạt động
được pháp luật qui định chặt chẽ; bao gồm những hoạt động chủ động,
sáng tạo theo các định hướng, nguyên tắc pháp lý nhằm tổ chức đời sống
xã hội theo pháp luật thông qua cơ chế áp dụng qui phạm pháp luật để
đưa ra các quyết định hành chính và thực hiện các hành vi hành chính
trực tiếp, tức là các hành vi đó được thực hiện liên tục, thường xuyên
hàng ngày để giải quyết công việc nhà nước trong các lĩnh vực, trong
lãnh thổ hành chính và hoạt động cưỡng chế hành chính trong các trường
hợp do pháp luật qui định. Hiện nay, có nhiều quan niệm khác nhau về
thủ tục hành chính, nhưng có quan niệm chung nhất: đó chính là trình tự
giải quyết công việc kế tiếp nhau theo thứ tự thời gian và không gian
nhằm thực hiện hoạt động quản lý hành chính nhà nước. Do tính đa dạng
của quản lý hành chính nhà nước nên có rất nhiều loại thủ tục hành
chính. Tuy nhiên, các loại thủ tục đó đều có những đặc điểm chung,
được thể hiện sau đây:
Thủ tục hành chính là trình tự thực hiện thẩm quyền trong quản lý
hành chính nhà nước. Thủ tục hành chính do pháp luật hành chính qui
định và có tính chất bắt buộc đối với các cơ quan, tổ chức và cá nhân.
Thủ tục hành chính là thủ tục viết, hoạt động quản lý hành chính
nhà nước được thực hiện chủ yếu tại văn phòng công sở nhà nước và kết
quả được thể hiện chủ yếu bằng văn bản.

quan quản lý nhà nước có thẩm quyền có bao nhiêu lĩnh vực thì có bấy
nhiêu loại các trình tự, các qui định để giải quyết tương ứng với các lĩnh
vực đó; do mỗi lĩnh vực, chuyên ngành đều có tính chất, đặc thù mà cần
có sự quản lý khác nhau. Tuy nhiên, pháp luật giải quyết các thủ tục
hành chính cũng phải dựa theo nguyên tắc chung nhất đó là dựa trên nội
dung của các văn bản qui phạm pháp luật, nhà quản lý phải xây dựng
được hệ thống các trình tự, thủ tục đảm bảo được nội dung pháp luật qui
định, hướng các trình tự, thủ tục qui định đó vào việc quản lý hành


16

chính, có lợi cho phát triển chung và chuyên ngành. Hay nói một cách
khác là: nói đến pháp luật giải quyết thủ tục hành chính nhà nước là nói
đến những qui phạm pháp luật để đảm bảo trật tự, trình tự, thủ tục giải
quyết công việc trong thẩm quyền nhằm đảm bảo trật tự, trình tự, thủ tục
giải quyết công việc trong lĩnh vực hành pháp nhằm bảo vệ, thực hiện
các quyền và lợi ích hợp pháp của nhà nước, tổ chức và công dân.
Từ những phân tích trên cho thấy, pháp luật giải quyết thủ tục
hành chính cũng có những đặc điểm sau:
Thứ nhất, pháp luật giải quyết thủ tục hành chính do các cơ quan
quản lý hành chính nhà nước có thẩm quyền ban hành, được thể hiện
dưới hình thức văn bản qui phạm pháp luật có tính chất bắt buộc đối với
các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan.
Thứ hai, pháp luật giải quyết thủ tục hành chính không có tính ổn
định, lâu bền mà phụ thuộc vào các yếu tố chính trị - xã hội và yêu cầu
của người có thẩm quyền nhằm thay đổi phương pháp, mục tiêu, đối
tượng được quản lý.
Thứ ba, pháp luật giải quyết thủ tục hành chính được thể hiện ở
nhiều cơ quan hành chính nhà nước khác nhau, có những công việc có

Thực hiện pháp luật trước hết là một trong những hình thức để
thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Tất cả các nhà nước để có
thể tổ chức, quản lý và điều hành xã hội đều bắt buộc phải tiến hành xây
dựng và ban hành pháp luật và bằng các biện pháp để nó được thực thi
trong đời sống xã hội. Do vậy, đối với nhà nước vấn đề quan trọng là
không chỉ có ban hành pháp luật với nhiều các qui phạm pháp luật mà
điều quan trọng hơn là phải tổ chức thật tốt để chúng được thực hiện
trong thực tế làm cho các yêu cầu, qui định của pháp luật được thực
hiện.
Thực hiện pháp luật là hành vi hợp pháp của các chủ thể pháp luật.


18

Pháp luật được đặt ra là để điều chỉnh hành vi của con người, nên việc
thực hiện pháp luật phải thể hiện ở hành vi pháp luật của con người; tất
cả các hoạt động nào của cá nhân, các tổ chức mà được thực hiện phù
hợp với các qui định của pháp luật thì đều được coi là biểu hiện của việc
thực hiện các qui định của pháp luật, luôn phù hợp với các qui định của
pháp luật.
Thực hiện pháp luật là giai đoạn không thể thiếu và vô cùng quan
trọng của cơ chế điều chỉnh pháp luật. Trong quá trình thực hiện pháp
luật vừa nhằm đạt được những mục đích xã hội mà vì chúng nhà nước đã
ban hành pháp luật; mặt khác, còn cho thấy những hạn chế, khiếm
khuyết, bất cập của các qui định pháp luật cần đưa ra các giải pháp hữu
hiệu, bổ sung cho phù hợp với yêu cầu của xã hội và đưa pháp luật vào
cuộc sống. Thực hiện pháp luật nghiêm minh sẽ tạo ra trật tự cần thiết để
các quan hệ xã hội tồn tại và phát triển.
Thực hiện pháp luật do nhiều chủ thể khác nhau, tiến hành dưới
nhiều cách thức khác nhau. Pháp luật bao gồm rất nhiều loại qui phạm

kết quả cho tổ chức và công dân thông qua một bộ phận (gọi là “một
cửa” hoặc “một đầu mối”) tại một cơ quan hành chính nhà nước. Như
vậy, có thể khái quát việc giải quyết thủ tục hành chính, theo đó, công
dân, tổ chức có nhu cầu chỉ cần đến một nơi, một đầu mối, “một cửa” để
liên hệ, đề xuất, thực hiện các yêu cầu theo qui định và nhận kết quả giải
quyết của cơ quan hành chính nhà nước mà không phải đi lại nhiều lần,
qua nhiều đầu mối “nhiều cửa” để giải quyết công việc.
Có thể khái quát bằng sơ đồ sau:
Sơ đồ 1.1: Khi chưa thực hiện cơ chế “một cửa”.
Phòng A

Phòng B

Phòng C


20

Công dân,
tổSơ
chức
đồ 1.2:Theo cơ chế “một cửa”.

Người có
thẩm quyền

Để có kết
quả

Công dân, tổ

các yếu tố theo pháp luật qui định, điều đó cũng có nghĩa chuyển mạnh
từ quản lý, cho phép sang làm dịch vụ cho tổ chức và cá nhân.


21

Việc thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính theo cơ
chế “một cửa” còn được qui định chặt chẽ ở qui chế, qui định cụ thể
từng loại công việc và những giấy tờ cần thiết; nó qui định rõ về quyền
và trách nhiệm của cán bộ, công chức tại bộ nhận “một cửa” cũng như tổ
chức và cá nhân khi tham gia các quan hệ pháp luật tại bộ nhận “một
cửa”. Cơ chế “một cửa” cùng với các qui định cụ thể là các qui phạm
pháp luật mang tính bắt buộc chung đối với cơ quan hành chính nhà
nước, các tổ chức và cá nhân đều phải nghiêm chỉnh thực hiện.
Như vậy, thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính theo
cơ chế “một cửa” là hoạt động có mục đích của cơ quan hành chính
nhà nước có thẩm quyền đối với tổ chức và cá nhân trong quan hệ giải
quyết công việc hành chính nhằm thực hiện các thủ tục hành chính từ
tiếp nhận hồ sơ, yêu cầu đến trả kết quả thông qua một đầu mối, làm
cho việc thực hiện cơ chế “một cửa” đi vào cuộc sống và trở thành hành
vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật.
1.1.3. Đặc điểm của việc thực hiện pháp luật về giải quyết thủ
tục hành chính theo cơ chế “ một cửa” .
Thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế
“một cửa” có những đặc điểm sau:
Một là, giải quyết thủ tục hành chính chỉ còn ở một đầu mối, ngay
từ Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng
(khoá VII) về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước Cộng hòa
XHCN Việt Nam, trọng tâm là cải cách một bước bền hành chính đã
khẳng định: “... phải cải cách một bước cơ bản các thủ tục hành chính

chuyên môn cấp tỉnh; chủ tịch UBND các huyện, quận, thành phố và chủ
tịch UBND cấp xã, phường, thị trấn giữ vai trò là chủ thể thực hiện pháp
luật về giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa” .
Ba là, đặc điểm về hình thức thực hiện, một đặc điểm khác của
thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế “một
cửa” đó chính là hình thức thực hiện; hình thức thực hiện này đã được


23

cải tiến hơn nhiều so với trước: Trước cải tiến, để xin cấp phép xây dựng
nhà - tổ chức và cá nhân phải đến nhiều nơi như: phòng tài nguyên môi
trường làm thủ tục về đất; phòng quản lý đô thị để xin cấp phép thiết kế;
công ty điện, nước xin cấp điện, nước; kho bạc để nộp tiền lệ phí thì nay
chỉ cần đến “một cửa” là xong các thủ tục nêu trên, do đó tổ chức và
công dân đỡ mất công đi lại, tiết kiệm được thời gian. Từ hình thức trên,
có một hình thức khác được tiếp tục thực hiện từ “một cửa” đó là sử
dụng giấy phép và mẫu đơn liên kết, trước cải tiến do nhiều cơ quan,
ban, ngành giải quyết riêng rẽ do đó qui định nhiều loại giấy phép, mẫu
đơn khác nhau, nay do có một đầu mối lo việc chung nên cơ quan hành
chính hoặc bộ nhận “một cửa” sử dụng giấy phép, mẫu đơn liên kết,
chính vì vậy đã giảm được thủ tục, giấy tờ và giảm phiền hà, thời gian
cho tổ chức và công dân khi thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục
hành chính theo cơ chế “một cửa”. Hình thức thực hiện có thể được mở
rộng, trở nên phong phú, đa dạng như: tổ chức chi nhánh và dịch vụ di
động với mục đích là không chỉ giải quyết việc của dân ở trụ sở cơ quan
hành chính, mà nếu cần thì mở rộng chi nhánh hoặc dịch vụ di động.
Hình thức khác là mở thời gian thực hiện: do có một bộ phận dân cư gặp
khó khăn trong việc đến “một cửa” trong giờ hành chính vì họ phải đi
làm, cơ quan hành chính có thể mở rộng thời gian phục vụ như mở cửa

a) Các qui định trình tự, thủ tục thực hiện pháp luật về giải quyết
thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa” phải rõ ràng, cụ thể và phải

niêm yết công khai.
Trong thực hiện các thủ tục hành chính theo pháp luật đều được cơ
quan nhà nước có thẩm quyền qui định những trình tự, thủ tục bắt buộc
mọi tổ chức và công dân tuân thủ theo và cũng chính qui định như vậy
mới xác định được quyền hạn, nghĩa vụ và trách nhiệm giữa cơ quan nhà
nước là chủ thể pháp luật giải quyết các công việc hành chính mà mình
yêu cầu.Vậy, các trình tự, thủ tục và của cơ chế “một cửa” là gì ? Tại


25

sao lại phải rõ ràng cụ thể ? Nó bao gồm những nội dung gì ? Theo
nguyên tắc nào ?
Trước hết, thủ tục hành chính phải đơn giản, rõ ràng, đúng pháp
luật: Có nghĩa là thủ tục đó không được qui định phức tạp, phải dùng
nhiều tài liệu, giấy tờ chứng minh. Đây cũng chính là quan điểm mọi tổ
chức và cá nhân đều có quyền làm những việc gì mà pháp luật không
cấm, nó phù hợp với nền kinh tế theo cơ chế thị trường định hướng
XHCN ở nước ta nhằm giải phóng sức sản xuất, huyđộng mọi nguồn lực
để phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, với các thủ tục phải rõ ràng có
nghĩa là những yêu cầu gì ? điều kiện, giấy tờ, chứng thực nào để cơ
quan hành chính nhà nước giải quyết, nếu không qui định được rõ ràng
rất dễ dẫn đến việc làm tùy tiện hoặc thiếu thống nhất ở khâu giải quyết
“một cửa”. Mặt khác, các thủ tục hành chính được qui định lại phải đúng
pháp luật, đây là điểm quan trọng trong giải quyết “một cửa” ở cơ quan
hành chính nhằm tuân thủ pháp luật, đảm bảo cho pháp chế XHCN được
thực hiện có hiệu lực ở tất cả các cơ quan hành chính nhà nước.