CĐĐMPPDH: “Khai thác kênh hình phát huy hiệu quả dạy học môn Lịch sử ở trường THCS Bắc Dinh”

A. ĐẶT VẤN ĐỀ.
Nguyên tắc trực quan là một nguyên tắc cơ bản của lý luận dạy học, nhằm
tạo cho học sinh những biểu tượng và hình thành các khái niệm trên cơ sở trực
tiếp quan sát hiện vật hay các đồ dùng trực quan minh họa.
Tuy nhiên, Lịch sử là một môn học mang tính đặc thù, không thể trực
quan trực tiếp, không thể thực hành, thí nghiệm như những môn học khác. Cho
nên phương pháp trực quan thông qua bản đồ, lược đồ, biểu đồ, tranh, ảnh… có
ý nghĩa rất quan trọng trong việc khắc sâu các sự kiện lịch sử cho học sinh. Nó
chính là chiếc "cầu nối giữa hiện thực quá khứ khách quan với đời sống hiện
tại".
Chính vì thế, những nhà biên soạn đã chia ra SGK thành 2 bộ phận: kênh
chữ và kênh hình. Tuy nhiên, việc khai thác nội dung kênh hình chưa được quan
tâm một cách đầy đủ. Nhiều giáo viên chỉ chăm chút nội dung kiến thức kênh
chữ mà quên khai thác nội dung kênh hình. Và cũng có giáo viên chưa phát huy
được hiệu quả khi khai thác kênh hình để nâng cao hiệu quả dạy học, để khắc
sâu kiến thức cho học sinh nắm vững, nắm chắc.
Vậy, khai thác kênh hình như thế nào để nâng cao hiệu quả dạy học bộ
môn lịch sử?
Theo tôi, muốn nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn lịch sử thì cả giáo viên
và học sinh phải hiểu được sâu sắc nội dung bài viết (kênh chữ), cũng như nội
dung tranh, ảnh, biểu đồ, sơ đồ… (kênh hình) trong SGK thì chất lượng dạy học
bộ môn mới được nâng cao.
Đó là lý do tôi nghiên cứu và chọn chuyên đề: "Khai thác kênh hình phát
huy hiệu quả dạy học môn Lịch sử ở trường THCS Bắc Dinh". Với bản thân tôi,
đây chính là một trong các giải pháp góp phần đổi mới phương pháp dạy học và
nâng cao chất lượng dạy học.
1
Người thực hiện: Hoàng Ngọc Hải Yến


- Các kiến thức do giáo viên cung cấp học sinh sẽ không nhớ lâu, nhớ kĩ bằng
chính các em tự nhận thức.
Người thực hiện: Hoàng Ngọc Hải Yến

2
Trường THCS Bắc Dinh


CĐĐMPPDH: “Khai thác kênh hình phát huy hiệu quả dạy học môn Lịch sử ở trường THCS Bắc Dinh”

- Giờ học khô khan, không hấp dẫn, không gây hứng thú học tập cho các em.
- Chưa rèn luyện được cho các em các kĩ năng thực hành: đọc, chỉ bản đồ, phân
tích, đánh giá các sự kiện thông qua các kênh hình khác…
II. GIẢI PHÁP.
Xuất phát từ đặc điểm bộ môn và quá trình giảng dạy của mình, tôi thấy
cần tạo ra cho học sinh một không khí học tập sôi nổi, hứng thú hơn trong dạy
học Lịch sử và phát huy tính tích cực của học sinh thông qua việc khai thác, sử
dụng kênh hình. Có như vậy, học sinh mới yêu thích bộ môn, khắc sâu hơn nữa
các kiến thức cho các em và sẽ nâng cao được chất lượng dạy học bộ môn.
Có nhiều biện pháp để "Khai thác kênh hình phát huy hiệu quả dạy học
môn Lịch sử ở trường THCS Bắc Dinh". Trong khuôn khổ của một bài sáng kiến
kinh nghiệm, tôi xin trình bày một số giải pháp mà tôi đã sử dụng và đã thu được
kết quả khả quan trong quá trình giảng dạy của mình. Đó là:
1. Sử dụng lược đồ, biểu đồ (Bản đồ lược đồ in sẵn hoặc tự vẽ theo SGK)
Có lẽ hầu hết các tiết học đều cần đến lược đồ lịch sử, nó được sử dụng
nhiều nhất trong các giờ học. Mỗi bài lịch sử đều có lược đồ riêng, phù hợp với
nội dung và kiến thức của bài đó. Trước khi sử dụng, GV cần chuẩn bị lược đồ,
nắm chắc nội dung và những đồ dùng cần thiết khi sử dụng: bút chỉ, móc treo,
nam châm, chọn vị trí, thời gian..., kết hợp với lời giảng với bản đồ để tạo nên
hình ảnh cụ thể, sinh động, thu hút được sự chú ý của HS vào hoạt động nhận

quả. Kết hợp với lời giảng, GV chỉ rõ cho các em những vị trí, địa điểm mà Thực
dân Pháp khai thác, khai thác những nguồn lợi gì, ở đâu? Tại sao? Nó có tác
dụng gì. Sau đó yêu cầu các em nhận xét và rút ra các kiến thức khái quát.
Việc giảng dạy kết hợp với việc sử dụng bản đồ thực tế đã cho những kết
quả tốt. Hầu hết các em rất chăm chú, dễ hiểu và nắm được bài ngay trên lớp.
Không những thế còn làm nảy sinh những xúc cảm lịch sử của các em. Đó là
căm thù trước hành động vơ vét tàn bạo của thực dân Pháp và lòng xót xa, cảm
thông đối với người dân Việt Nam sống trong cảnh mất nước nhà tan.
Bên cạnh đó, giáo viên cũng nên hướng dẫn các em học sinh làm bài tập
trên lược đồ trống, để khắc sâu kiến thức cho học sinh.
Đối với kiểu bài này, giáo viên nên làm lược đồ bằng bạt, chuẩn bị sẵn các
địa danh và kí hiệu, sau đó gọi học sinh lên gắn các địa danh và kí hiệu đó lên
4
Người thực hiện: Hoàng Ngọc Hải Yến

Trường THCS Bắc Dinh


CĐĐMPPDH: “Khai thác kênh hình phát huy hiệu quả dạy học môn Lịch sử ở trường THCS Bắc Dinh”

bản đồ bằng keo hai mặt. Như vậy, học sinh nhớ lâu, nhớ kĩ các địa danh, sự
kiện trong bài học đó.
2. Sử dụng tranh ảnh trong giảng dạy lịch sử.
Tranh ảnh lịch sử là một phương tiện trực quan tạo hình có tác dụng rất lớn
trong dạy học Lịch sử, nó cung cấp cho HS hình ảnh về quá khứ một cách cụ thể,
sinh động và chân thực.
Ví dụ: Bức ảnh của Nguyễn Ái Quốc tại "Đại hội Đảng xã hội Pháp họp ở
Tua (12-1926)” Hình 28.
"Cuộc mít tinh ở Đấu Xảo Hà Nội” (Hình 33)
"Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân" (H37)


3. Minh họa một tiết dạy cụ thể:
Tiết 26-Bài 18

NƯỚC MĨ GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI
( 1918-1939)
I. Mục tiêu bài học :
1. Kiến thức: Giúp học sinh nắm được:
- Sự phát triển nhanh chóng của kinh tế Mĩ sau chiến tranh và nguyên nhân phát
triển đó.
- Thấy được xã hội Mĩ tồn tại nhiều bất công.
- Tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế đến nước Mĩ.
- Chính sách mới của Ru-dơ-ven đã đưa nền kinh tế Mĩ thoát khỏi khủng hoảng.
2. Tư tưởng :
- Nhận thức bản chất của nước Mĩ.
- Nhận thức sâu sắc công cuộc đấu tranh chống áp bức bóc lột trong xã hội tư
bản.
3. Kĩ năng :
- Rèn luyện cho học sinh kĩ năng trình bày, so sánh, phân tích, đánh giá, nhận
xét...
II. Phương tiện :
- Bản đồ thế giới. Tranh ảnh trong SGK. Sưu tầm thêm các tranh ảnh gắn với bài
dạy.
III. Tiến trình bài dạy :
1. Ổn định tổ chức.
2. Kiểm tra bài cũ:
?Nguyên nhân, hậu quả và biện pháp giải quyết cuộc khủng hoảng kinh tế thế
giới 1929-1933 ở các nước tư bản?
3. Bài mới:
Hoạt động dạy học

gì về sự phát triển của nước Mĩ?
- Cho thấy sự phát triển phồn vinh của
nước Mĩ.
- GV giải thích từng bức hình:
Hình 65: …ngành ô tô phát triển-> kéo
theo sự phát triển của các ngành khác:
sắt, thép…
Hình 66:… một nước Mĩ giàu có, với
những tòa nhà chọc trời…
Thảo luận nhóm:
?Nguyên nhân nào làm cho nền kinh tế
Mĩ phát triển phồn vinh như vậy?
? Sự giàu có của nước Mĩ dành cho ai?
Nhân dân lao động có được thừa hưởng
những thành tựu đó không?
- HS trả lời theo nhóm GV phân công.
Các nhóm khác bổ sung.
- GV kết luận:
* Nguyên nhân của sự phát triển:
- Không bị thế chiến thứ nhất tàn phá
- Bán vũ khí thu lợi nhuận từ trong chiến
tranh.
- Cải tiến kĩ thuật
- Tăng cường bóc lột công nhân
*Sự giàu có của nước Mĩ chỉ dành cho số
Người thực hiện: Hoàng Ngọc Hải Yến

8
Trường THCS Bắc Dinh


đen…
? Người lao động Mĩ có cam chịu cuộc
sống như vậy không?
- Họ không cam chịu mà đứng dậy đấu
tranh.
?Kết quả của cuộc đấu tranh đó là gì?
- Đảng cộng sản Mĩ ra đời và lãnh đạo
phong trào đấu tranh.
=> GV sơ kết: Cũng như những nước tư
bản khác, nền kinh tế Mĩ phát triển vượt
bậc sau chiến tranh, nhưng sự phát triển
đó không ổn định, ẩn chứa những mâu
thuẩn, dẫn đến cuộc khủng hoảng chưa
từng có trước đó...-> chuyển mục II.
Người thực hiện: Hoàng Ngọc Hải Yến

9
Trường THCS Bắc Dinh


CĐĐMPPDH: “Khai thác kênh hình phát huy hiệu quả dạy học môn Lịch sử ở trường THCS Bắc Dinh”

*HĐ 2: tìm hiểu nước Mĩ trong những II. Nước Mĩ trong những năm 1929năm 1929-1939.
1939
1. Cuộc khung hoảng kinh tế 19291933 ở Mĩ.
?Cuộc khủng hoảng kinh tế ở Mĩ diễn ra
như thế nào? Hậu quả của nó?
- Cuối 1929, nước Mĩ lâm vào khủng
hoảng trầm trọng: Thị trường chứng
khoán New York tan vỡ, các ngân hàng


10
Trường THCS Bắc Dinh


CĐĐMPPDH: “Khai thác kênh hình phát huy hiệu quả dạy học môn Lịch sử ở trường THCS Bắc Dinh”

- Tạo việc làm
- Duy trì chế độ dân chủ tư sản, khác các
nước Đức-Ý-Nhật, theo con đường phát
xít hóa.
GV tổng kết: Sau một vài năm phát triển
phồn vinh, nền kinh tế Mĩ lâm vào khủng
hoảng-cuộc khủng hoảng đã tàn phá nền
kinh tế nặng nề. Để thoát khỏi khủng
hoảng, Mĩ thi hành chính sách mới, trong
đó đặt nền kinh tế dưới sự quản lý của
Nhà nước. Nhờ vậy, nước Mĩ đã thoát
khỏi khủng hoảng mà vẫn duy trì được
chế độ dân chủ tư sản.
4. Củng cố :
BT1: GV chuẩn bị bảng phụ, vẽ sẵn hai hình tròn. Yêu cầu HS hoàn thành biểu
đồ so sánh sản lượng công nghiệp và trữ lượng vàng của Mĩ so với thế giới.
BT2: Bài tập trắc nghiệm:
Câu 1: Trung tâm kinh tế, thương mại, tài chính thế giới thế kỉ XX là:
A. Đức
B. Mĩ
C. Anh
D. Pháp
(Đáp án: B)

- Đọc trước bài Nhật Bản giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1918 - 1939)
C. KẾT LUẬN:
Để thực hiện tốt việc "Khai thác kênh hình phát huy hiệu quả dạy học
môn Lịch sử” giáo viên cần lưu ý:
- Căn cứ vào nội dung, mục tiêu của bài dạy để lựa chọn đồ dùng phù hợp.
- Phải đảm bảo sự quan sát đầy đủ đồ dùng trực quan của học sinh.
- Tùy từng đồ dùng để lựa chọn phương pháp dạy học thích hợp (ví dụ: với tranh
ảnh giáo viên có thể sử dụng phương pháp miêu tả, với lược đồ thì tường thuật,
với biểu đồ, đồ thị thì cho học sinh quan sát rồi đặt câu hỏi so sánh…). Sau khi
sử dụng xong đồ dùng thì GV nên cất đi để tránh làm mất sự tập trung và phân
tán tư tưởng học sinh.
- Từ đồ dùng giáo viên hướng dẫn học sinh đi sâu vào bản chất sự kiện
- Chú ý rèn luyện kĩ năng thực hành cho học sinh.
12
Người thực hiện: Hoàng Ngọc Hải Yến

Trường THCS Bắc Dinh


CĐĐMPPDH: “Khai thác kênh hình phát huy hiệu quả dạy học môn Lịch sử ở trường THCS Bắc Dinh”

- Sử dụng máy chiếu phải có sự chuẩn bị chu đáo, không đưa quá nhiều tranh
ảnh, hay giới thiệu tranh ảnh mà không giải thích nguồn gốc, nội dung của tranh
ảnh đó.
- Kết hợp sử dụng kênh hình với sử dụng tài liệu văn học, sử học GV cần chú ý:
+ Lấy những tác phẩm tiêu biểu, phù hợp với kênh hình
+ Lựa chọn những trích đoạn ngắn, tiêu biểu, dễ hiểu, dễ nhớ
+ Không sử dụng quá nhiều sẽ làm loãng bài học, mất thời gian.
- Phương pháp tổ chức các trò chơi ứng dụng công nghệ thông tin, giáo viên cần
lưu ý: