Tiểu luận Gia đình học
Đề tài: Những vấn đề cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đìnhViệt Nam trong thời đại mới

MỤC LỤC
Lời mởi đầu.............................................................................................. Trang 02
Dẫn nhập..............................................................................................................03
1. Lí do chọn đề tài..........................................................................................03
2. Tổng quan các công trình liên quan đến đề tài ...........................................04
3. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................05
4. Nhiệm vụ nghiên cứu..................................................................................05
5. Phương pháp và giả thiết nghiên cứu.........................................................05
6. Cấu trúc và nội dung của đề tài...................................................................05
Nội dung .............................................................................................................. 06
1. Vài nét về gia đình, chức năng
và mối quan hệ giữa gia đình và xã hội.................................................06
1.1. Khái niệm về gia đình.........................................................................06
1.2. Chức năng của gia đình trong thời kì quá độ
lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay............................................07
1.3. Mối quan hệ giữa gia đình và xã hội ở nước ta hiện nay ..................11
2. Cơ sở trực tiếp để xây dựng gia đình
trong thời đại mới ở nước ta hiện nay...................................................12
2.1. Hôn nhân tự nguyện, tiến bộ..............................................................12
2.2. Hôn nhân một vợ - một chồng............................................................13
3. Những vấn đề cơ bản cần quán triệt để củng cố
và xây dựng gia đình mới ở nước ta hiện nay......................................14
3.1. Quán triệt là gì?..................................................................................14
3.2. Ảnh hưởng của nền kinh tế, văn hóa, xã hội
đối với gia đình ở nước ta hiện nay...................................................14
3.3. Những biến đổi của gia đình từ sự biến động
về kinh tế, văn hóa, xã hội ở nước ta hiện nay.................................15
3.4. Những vấn đề cơ bản cần quán triệt để xây dựng

những bất cập nảy sinh từ gia đình đã trở thành vấn nạn của xã hội như: bạo hành, li
hôn, bất bình đẳng… Điều này cho thấy việc nghiên cứu, tìm hiểu về vấn đề cần
quán triệt để xây dựng và củng cố gia đình Việt Nam trong thời đại mới” thật sự cần
thiết và bổ ích. Đây là bài viết mà chắc chắn sẽ mang lại cho bạn đọc những thông
tin cần thiết liên quan về gia đình và xây dựng gia đình trong giai đoạn hiện nay ở
nước ta.
Hy vọng việc tìm hiểu và cung cấp những thông tin liên quan đến đề tài này
sẽ giúp ích cũng như đem lại cho bạn đọc sự hứng thú trong công việc tìm hiểu và
học tập vấn đề mà đề tài đặt ra. Tất nhiên trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu, người
viết đã nhận được sự hỗ trợ tích cực từ phía các cá nhân, cơ quan và các đồng
nghiệp, nhưng do vấn đề của chúng ta đề cập đến mang tính lịch sử rộng lớn, khó
lòng giải quyết một cách triệt để, hoàn hảo nhất, rất mong bạn đọc bỏ qua và đóng
góp ý kiến để vấn đề của chúng ta thêm đầy đủ hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!

Giảng viên hướng dẫn: Ngô Gia Thế

Sinh viên thực hiện: Phạm Phúc Khánh

2


Tiểu luận Gia đình học
Đề tài: Những vấn đề cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đìnhViệt Nam trong thời đại mới

DẪN NHẬP
1. Lí do chọn đề tài
Đất nước ta, công cuộc đổi mới do Đảng lãnh đạo nhiều năm qua đã đạt được
nhiều thành tựu về phát triển kinh tế - xã hội, góp phần quan trọng vào việc nâng cao
đời sống vật chất và tinh thần của nhiều gia đình. Trong quá trình hội nhập kinh tế

sách hợp tác, giao thương và hội nhập quốc tế. Đất nước đã và đang từng bước trên
đà phát triển, mức sống người dân ngày càng được nâng cao - Đó là kết quả tất yếu
do đường lối, chiến lược đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta trong thời đại mới. Tuy
nhiên, riêng về mặt đời sống gia đình, tất nhiên, bên cạnh những yếu tố tích cực do
nền kinh tế, xã hội hiện tại mang lại, chúng ta cũng đang phải đối mặt với nhiều vấn
Giảng viên hướng dẫn: Ngô Gia Thế

Sinh viên thực hiện: Phạm Phúc Khánh

3


Tiểu luận Gia đình học
Đề tài: Những vấn đề cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đìnhViệt Nam trong thời đại mới

đề làm ảnh hưởng cũng như làm mai một đi các giá trị truyền thống của gia đình
Việt Nam đã có từ xưa. Chính vì vậy mà vấn đề bức thiết hiện nay của chúng ta đó là
phải củng cố và xây dựng gia đình Việt Nam theo xu hướng phù hợp với thời đại,
phù hợp với các giá trị chuẩn mực của gia đình đã có từ trước. Điều này đòi hỏi mỗi
cá nhân chúng ta cần phải hiểu và quán triệt một cách đầy đủ các vấn đề liên quan
đến xây dựng, củng cố và phát triển gia đình, góp phần ổn định và phát triển toàn
diện về thể chất và tinh thần của cá nhân cũng như của xã hội nói chung.
Xuất phát từ lí luận và thực tiễn trên, việc phân tích, tìm hiểu về “Vấn đề cơ bản cần
quán triệt để xây dựng và củng cố gia đình Việt Nam trong thời đại mới” thật sự là
rất cần thiết. Đề tài sẽ có những đóng góp thiết thực nhằm củng cố kiến thức cũng
như nâng cao nhận thức cho bạn đọc về vấn đề xây dựng gia đình, đặc biệt là đối với
giới trẻ trong xã hội nói chung và sinh viên - học sinh nói riêng, khi mà cách nhìn
nhận, đánh giá về gia đình của họ ngày càng bị chi phối bởi lối sống phóng khoáng,
thực dụng có từ nền văn hóa phương Tây đang ngày càng “ăn sâu” vào đời sống xã
hội chúng ta.

4


Tiểu luận Gia đình học
Đề tài: Những vấn đề cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đìnhViệt Nam trong thời đại mới

gia đình Việt Nam trong thời đại mới một cách hoàn thiện nhất. Chính vì vậy, việc
tìm hiểu về “Vấn đề cơ bản cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đình Việt Nam
trong thời đại mới” thật sự rất lí thú, bổ ích và cần thiết.

3. Mục đích nghiên cứu
Mục đích của đề tài là muốn làm rõ các vấn đề liên quan đến gia đình, chức
năng của gia đình, những điều cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đình Việt
Nam trong thời đại mới, giúp bạn đọc thấy được tầm quan trọng của gia đình đối với
cá nhân và xã hội, cũng như nắm bắt được một số vấn đề cơ bản trong việc xây dựng
và củng cố gia đình Việt Nam trong thời đại mới.

4. Nhiệm vụ của đề tài
Tìm hiểu và phân tích về các vấn đề liên quan đế gia đình, chức năng của gia
đình, những ảnh hưởng cũng như những biến đổi của gia đình từ sự phát triển của
kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước hiện nay.
Tìm hiểu và cung cấp những thông tin về những vấn đề cần quán triệt khi xây
dựng gia đình trong thời đại hiện nay.

5. Phương pháp nghiên cứu và giả thiết của đề tài
Để tìm hiểu vấn đề người viết sử dụng các phương pháp phân tích, đánh giá
tổng hợp từ các vấn đề liên quan để làm rõ vấn đề cần tìm hiểu. Đồng thời, còn sử
dụng phương pháp logic, so sánh, đối chiếu những vấn đề cần tìm hiểu trong từng
giai đoạn, thời kì lịch sử cụ thể.
Giả thiết đề tài thành công sẽ bổ sung nguồn tài liệu thiết thực để tham khảo

dưỡng và giáo dục…giữa các thành viên”…Theo đó, với quan niệm “văn hóa là toàn
bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra, nhằm thỏa mãn, đáp
ứng các nhu cầu của cính mình, thì gia đình không chỉ là một hình thức, tổ chức
cộng đồng, một thiết chế xã hội, mà điều quan trọng gia đình còn là một giá trị văn
hóa xã hội. Tính chất, bản sắc của gia đình được duy trì, bảo tồn, được sáng tạo và
phát triển nhằm thỏa mãn những nhu cầu của mỗi thành viên gia đình trong sự tương
tác, gắn bó với văn hóa cộng đồng dân tộc, cộng đồng giai cấp và tầng lớp của mỗi
giai đoạn lịch sử, mỗi quốc gia, dân tộc xác định”1.
Trong cuốn “Giáo dục gia đình”, Phạm Khắc Chương (chủ biên) và các tác giả,
NXB Giáo dục, 1999 có ghi: “Gia đình là tập hợp những người cùng chung sống
thành một đơn vị nhỏ nhất trong xã hội, họ gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân
và dòng máu, thường gồm vợ chồng, cha mẹ và con cái”. Còn trong cuốn “ Giáo
trình Gia đình học”, Hà Văn Tác (biên soạn), ĐH Mở bán công Tp. Hồ Chí Minh,
2006 có viết: “Gia đình là một nhóm xã hội hình thành trên cơ sở các quan hệ hôn
nhân (vợ và chồng), quan hệ huyết thống nảy sinh từ quan hệ hôn nhân đó (cha mẹ,
con cái, ông bà, họ hàng nội ngoại) hay quan hệ nhận nuôi”. Theo đó, “Các Mác
cũng cho rằng: …hàng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người cần tạo
ra những người khác, sinh sôi, nảy nở, đó là quan hệ giữa chồng - vợ, giữa cha mẹ và
con cái, đó là chính là gia đình…” 2. Từ những khái niệm trên ta có thể thấy về cơ
bản thì chúng có ý nghĩa gần giống nhau, nhưng xét về cụ thể thì khái niệm trong
cuốn “Giáo trình Gia đình học” tương đối đầy đủ hơn, phù hợp hơn với xu thế của
thời đại. Tuy nhiên, chúng ta khó có thể đưa ra một định nghĩa chung nhất về gia
đình, bởi đứng ở mỗi góc độ khác nhau khi nghiên cứu về gia đình thì sẽ có những
cách nghĩ và cách hiểu khác nhau về gia đình. Chẳng hạn như ở lĩnh vực tâm lí học
khi nghiên cứu về gia đình sẽ chú ý đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách
1
2

Bộ giáo dục và đào tạo, Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học, Nxb Chính trị quốc gia, HN, 2004, tr 236.
Nguồn: Hỏi đáp môn Chủ nghĩa xã hội khoa học, Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội.

chế xã hội) và những nhu cầu của cá nhân đối với gia đình (với tư cách là một nhóm
tâm lí xã hội). Là một nhóm xã hội sơ cấp và là một thiết chế cơ bản của xã hội, gia
đình được coi là “tế bào” của xã hội, là cơ sở của sự tồn tại và phát triển của xã hội.
Xét chức năng của gia đình là xét sự cần thiết của gia đình đối với đời sống cá nhân
cũng như đối với cả hệ thống xã hội, với loài người nói chung” 3. Ở bất kì thời đại
nào, xã hội nào, gia đình vẫn luôn có những chức năng cơ bản nhất của nó. Đối với
chúng ta củng vậy, trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, gia đình Việt Nam có
những chức năng cơ bản sau:
1.2.1. Chức năng tái sản xuất ra con người, tái tạo và bồi dưỡng sức lao
động cho xã hội (chức năng sinh sản).
Sinh đẻ là một trong những chức năng quan trọng hàng đầu của gia đình. Đây
chính là một chức năng đặc thù nhất của gia đình. Chức năng này không chỉ làm thỏa
mãn nguyện vọng của các cặp vợ chồng và họ hàng của họ về phương diện duy trì
nòi giống mà còn thỏa mãn nhu cầu tái sản xuất dân số cả về số lượng và chất lượng.
Như vậy, chức năng tái sản xuất xã hội của gia đình không chỉ đáp ứng nhu cầu tự
nhiên của con người (tái sản xuất, duy trì nòi giống) mà còn mang một ý nghĩa xã
hội (cung cấp những công dân mới, đảm bảo sự trường tồn của loài người). Tuy
nhiên, việc thực hiện chức năng này trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước
ta cần phải có sự điều chỉnh thật phù hợp.

3

Hà Văn Tác (biên soạn), Giáo trình Gia đình học, ĐH Mở bán công Tp. Hồ Chí Minh, 2006, tr 3.
Giảng viên hướng dẫn: Ngô Gia Thế

Sinh viên thực hiện: Phạm Phúc Khánh

7



Thực tế ở nước ta hiện nay, trước tình hình dân số quá đông (hiện nước ta có
trên 84 triệu dân) cùng với điều kiện và đặc điểm kinh tế, xã hội hiện tại đã nảy sinh
nhiều vấn đề bất cập trong xã hội như: tệ nạn xã hội, việc làm, nhà ở, tài nguyên, ô
nhiễm môi trường… Điều này chứng tỏ việc thực hiện kế hoạch hóa gia đình một
cách đồng bộ và rộng khắp (từ thành thị đến nông thôn, từ miền xuôi đến miền
ngược) đang là một yêu cầu bức thiết của xã hội, đồng thời đây cũng là tiền đề để gia
đình có thể thực hiện tốt các chức năng khác. Như vậy, chúng ta có thể thấy việc
“sinh đẻ của mỗi gia đình không chỉ là việc riêng của gia đình mà còn là một nội
dung quan trọng của mỗi quốc gia và toàn nhân loại. Chiến lược về dân số hợp lí sẽ
trực tiếp tạo ra một cách có kế hoạch nguồn nhân lực mới phù hợp với yêu cầu phát
triển kinh tế, xã hội, là mục tiêu, động lực quan trọng nhất của phát triển kinh tế, văn
hóa và xã hội ở mỗi quốc gia.
1.2.2. Chức năng kinh tế và tổ chức đời sống của gia đình
Ở nước ta, kinh tế gia đình có vị trí rất quan trọng, tồn tại lâu dài và là bộ
phận hợp thành của kinh tế xã hội chủ nghĩa. Cùng với kinh tế quốc doanh và kinh tế
tập thể, kinh tế gia đình góp phần khai thác mọi tiềm năng phát triển sản xuất, nâng
cao thu nhập của nhân dân, thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa.
Hoạt động kinh tế và tổ chức đời sống vật chất là một chức năng cơ bản của
gia đình. Hoạt động kinh tế hiểu theo nghĩa đầy đủ gồm có các hoạt động sản xuất
4

Nguyễn Đức Mạnh (10/ 10/ 2006), Một số vấn đề biến đổi chức năng của gia đình và chăm sóc giáo dục trẻ
em tuổi mầm non trong gia đình hiện nay, www.baovetreem.org.
5
Nguyễn Đức Mạnh, đã dẫn.
Giảng viên hướng dẫn: Ngô Gia Thế

Sinh viên thực hiện: Phạm Phúc Khánh

8

Tổ chức đời sống gia đình là chức năng thường xuyên của gia đình. Tổ chức
đời sống gia đình bao gồm cả việc tổ chức đời sống vật chất lẫn tinh thần. Việc thực
hiện tốt chức năng này còn phụ thuộc vào việc sử dụng hợp lí các khoảng thu nhập
của các thành viên, cũng như tạo lập môi trường văn hóa lành mạnh trong gia đình.
Tổ chức đời sống gia đình chính là để đem lại những điều kiện thuận lợi cho sự phát
triển của mỗi thành viên. Đó chính là điều kiện để xã hội phát triển một cách toàn
vẹn nhất.
1.2.3. Chức năng giáo dục, nuôi dưỡng con cái
Giáo dục là một chức năng đặc biệt quan trọng của gia đình, “đối với trẻ, gia
đình là nơi nó được sinh ra và được nuôi dưỡng, là cơ sở ban đầu cho trẻ học cánh
giao tiếp, ứng xử, là nơi những thuộc tính và phầm chất của nhân cách được hình
thành, phát triển và phụ thuộc vào nền giáo dục của gia đình cũng như cách thức
giáo dục của cha mẹ nó”6. Như vậy, mỗi một cá nhân đều được sinh ra, tồn tại và
phát triển ở môi trường gia đình, và đặc biệt hơn, nhân cách của mỗi một cá nhân là
6

Odette Lescarret và các tác giả chủ biên (2001), Trẻ em văn hóa giáo dục - kỉ yếu hội thảo Việt - Pháp về
tâm lí học, NXB Thế giới, Hà Nội, trang 70.
Giảng viên hướng dẫn: Ngô Gia Thế

Sinh viên thực hiện: Phạm Phúc Khánh

9


Tiểu luận Gia đình học
Đề tài: Những vấn đề cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đìnhViệt Nam trong thời đại mới

tốt hay xấu hoàn toàn phụ thuộc vào gia đình mà rõ hơn là phụ thuộc vào việc giáo
dục con cái trong gia đình của các bậc cha mẹ. Chính vì vậy mà giáo dục con cái

toàn cho sự tồn tại và phát triển một cách khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần của
con cái nói chung. Như vậy, Gia đình là nơi chăm lo, bảo vệ sức khoẻ, đảm bảo nhu
cầu ăn uống, dinh dưỡng hàng ngày cho mọi thành viên. Gia đình còn là nơi hướng
dẫn mọi người biết cách tự chăm sóc sức khoẻ, phòng bệnh, tạo cho con người niềm
vui, tinh thần thoải mái, tăng cường sức khoẻ…
1.2.6. Chức năng kiểm soát xã hội đối với các thành viên
Gia đình là môi trường sống đầu tiên của mỗi thành viên, việc chịu sự kiểm
soát của gia đình là điều tất yếu của mỗi thành viên. Cùng với việc giáo dục, gia đình
Giảng viên hướng dẫn: Ngô Gia Thế

Sinh viên thực hiện: Phạm Phúc Khánh

10


Tiểu luận Gia đình học
Đề tài: Những vấn đề cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đìnhViệt Nam trong thời đại mới

còn thực hiện chức năng kiểm soát xã hội đối với các thành viên, góp phần ngăn
ngừa, hạn chế những hành vi sai lệch chuẩn mực của xã hội, duy trì trật tự ổn định
của xã hội.

1.3. Mối quan hệ giữa gia đình và xã hội ở nước ta hiện nay
1.3.1. Gia đình là tế bào của xã hội
Gia đình là cái “xã hội” nhỏ nhất và đầu tiên nhất mà mỗi cá nhân được tiếp
xúc kể từ khi được sinh ra. Bên cạnh đó, gia đình còn có vai trò rất lớn đối với sự tồn
tại và phát triển của xã hội. Với việc sản xuất ra những tư liệu tiêu dùng, tư liệu sản
xuất và tái sản xuất ra con người, gia đình đã như thể là một tế bào tự nhiên, là một
đơn vị cơ sở để tạo nên “cơ thể” - xã hội.
Có thể ví “xã hội như thể là một cơ thể sống hoàn chỉnh và không ngừng biến

Bộ giáo dục và đào tạo, Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học, Nxb Chính trị quốc gia, HN, 2004, tr 240.
Giảng viên hướng dẫn: Ngô Gia Thế

Sinh viên thực hiện: Phạm Phúc Khánh

11


Tiểu luận Gia đình học
Đề tài: Những vấn đề cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đìnhViệt Nam trong thời đại mới

“Tất cả những bước tiến đó của gia đình phụ thuộc chủ yếu và trước hết vào
những bước tiến trong sản xuất, trong trình độ phát triển kinh tế của mỗi thời đại lịch
sử”8.

2. Cơ sở trực tiếp để xây dựng gia đình trong thời kì mới - thời kì
quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Cơ sở trực tiếp để xây dựng gia đình trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội
ở nước ta là chế độ hôn nhân tốt đẹp với những đặc điểm cơ bản chủ yếu sau:

2.1. Hôn nhân tự nguyện và tiến bộ
“Hôn nhân là việc nam nữ chính thức lấy nhau làm vợ chồng” 9, “là việc đôi
nam nữ xác lập quan hệ hôn nhân theo qui định của pháp luật, đồng thời có tiến hành
một số nghi thức tùy theo phong tục tập quán địa phương, dân tộc và tôn giáo” 10,
Theo đó, hôn nhân là hình thức quan hệ tính giao giữa nam và nữ nhằm thỏa mãn các
nhu cầu tâm sinh lí, tình cảm và đảm bảo tái sản xuất con người, nhằm duy trì, phát
triển nòi giống. Trong “xã hội truyền thống, hôn nhân là sự thu xếp giữa hai gia đình
và tình cảm đôi lứa không phải là một vấn đề được quan tâm” 11. Đây là điều tất yếu
của xã hội quân chủ với tư tưởng trọng nam khinh nữ và cơ chế phụ quyền gia
trưởng trong gia đình. Chính điều này đã phản ánh cái lạc hậu và bất công của xã hội


Giảng viên hướng dẫn: Ngô Gia Thế

Sinh viên thực hiện: Phạm Phúc Khánh

12


Tiểu luận Gia đình học
Đề tài: Những vấn đề cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đìnhViệt Nam trong thời đại mới

Trong hôn nhân, sự tự nguyện thể hiện ở hai khía cạnh: Thứ nhất, kết hôn là
hành vi tự nguyện của cả hai bên liên quan. Những người yêu nhau được tự do kết
hôn theo luật định. Thứ hai là quyền ly hôn chính đáng của các cặp vợ chồng được
đảm bảo bằng pháp luật. Như vậy, hơn bao giờ hết, hôn nhân tự nguyện và tiến bộ
phải đúng và đảm bảo về mặt pháp lí. Bởi sự đảm bảo tính chất pháp lí của hôn nhân
sẽ thể hiện tinh thần, trách nhiệm cao đối với người mình yêu và đối với việc chăm
lo xây dựng gia đình hạnh phúc, ấm no cũng như tinh thần trách nhiệm của họ đối
với xã hội. Đây cũng chính là yêu cầu cần thiết để chúng ta đảm bảo cho việc xây
dựng gia đình bền vững, hạnh phúc và ngăn chặn sự vụ lợi của kẻ xấu.

2.2. Hôn nhân một vợ - một chồng
Bản chất của tình yêu là không chia sẽ với người thứ ba nào khác, vì vậy hôn
nhân tự nguyện, tiến bộ dựa trên tình yêu chân chính phải là hôn nhân một vợ - một
chồng. Sự chung thủy trong hôn nhân rất quan trọng, bởi đó là yếu tố và là điều kiện
cần thiết để duy trì sự ổn định, bền vững và sự tin tưởng lẫn nhau trong gia đình
cũng như trong quan hệ vợ - chồng. Hơn thế, hôn nhân một vợ - một chồng là hôn
nhân phù hợp với tình cảm, tâm lý của con người, nó mang đầy giá trị nhân văn mà
bất cứ ai trong chúng ta cũng đang hướng đến.
Một yếu tố quan trọng nhất của hôn nhân tự nguyện, tiến bộ đó là dựa trên

Tiểu luận Gia đình học
Đề tài: Những vấn đề cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đìnhViệt Nam trong thời đại mới

Như vậy, những vấn đề cơ bản cần quán triệt để củng cố và xây dựng gia đình
mới là những vấn đề cơ bản cần được biết, được hiểu một cách sâu sắc, và những
vấn đề đó cần được chúng ta thể hiện (thực hiện và áp dụng) trong cuộc sống một
cách hoàn thiện và toàn vẹn nhất trong cả ý thức lẫn hành động.

3.2. Ảnh hưởng của nền kinh tế, văn hóa, xã hội đối với gia đình ở
nước ta hiện nay
Đất nước ta đang trong bối cảnh đi vào hội nhập và toàn cầu hóa, xã hội Việt
Nam đang chịu những tác động tích cực và tiêu cực cả về mặt kinh tế và văn hóa xã
hội. Gia đình là tế bào cơ sở của xã hội, tất yếu cũng sẽ có những biến động khi xã
hội đang thay đổi. Hiện nay, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, Việt
Nam đang trong quá trình hội nhập quốc tế, hợp tác giao thương với nhiều nước và
nhiều tổ chức trên thế giới (EU, ASEAN, APEC, WTO…). Nền kinh tế, văn hóa xã
hội của nước ta đang từng bước biến đổi và phát triển nhanh chóng. Tất nhiên, đi
theo đó là gia đình Việt Nam cũng có những biến đổi theo:
Với sự giao lưu, hợp tác về kinh tế rộng rãi giữa các gia đình ở thành phố và
nông thôn, kể cả với nước ngoài. Thu thập của các gia đình tăng lên, tiêu dùng cũng
tăng theo, không chỉ trong ăn uống mà nhiều nhu cầu giải trí, văn hóa của những gia
đình có điều kiện cũng được thỏa mãn tốt hơn trước. Đối với con cái, việc đào tạo
nghề nghiệp đa dạng hơn, kể cả du học ở nước ngoài. Trong cơ chế thị trường với
quy luật cạnh tranh khốc liệt, các gia đình phải tìm mọi cơ hội, điều kiện kinh doanh
có lợi nhất, tốt nhất để kiếm được lợi nhuận tối đa; thậm chí, có một số trường hợp
còn bất chấp cả luật pháp Nhà nước và chà đạp lên đạo đức thông thường. Đồng
thời, quy luật cạnh tranh cũng làm nảy sinh nhiều sáng kiến ở người lao động, các
nhà kinh doanh nhằm đáp ứng yêu cầu sản xuất và thị trường tiêu thụ. Sự thay đổi về
công việc, về nghề nghiệp của một bộ phận lao động diễn ra liên tục, kịp thời tạo
điều kiện cho họ và gia đình có thể sống và làm việc có hiệu quả nhất.

một hiện tượng có sự ảnh hưởng nhất định đối với quan niệm về xây dựng gia đình
theo đúng nghĩa của người Việt Nam mà đặc biệt là đối với giới trẻ nói chung trong
xã hội ta.

3.3. Những biến đổi của gia đình từ sự biến động về kinh tế, văn
hóa, xã hội ở nước ta hiện nay
Hiện nay, gia đình Việt Nam phổ biến là ít con, thu nhập gia đình tăng lên nên
có điều kiện để chăm sóc con tốt hơn; thậm chí sinh ra chiều chuộng con một cách
quá đáng. Bên cạnh đó, việc cha mẹ đi làm suốt ngày và phần lớn là không thường
xuyên ở nhà, ít có thời gian ở gần con, săn sóc, theo dõi việc học tập, vui chơi, kết
bạn của con. Họ phó mặc cho nhà trường, các đoàn thể cả việc giáo dục văn hóa và
xây dựng đạo đức, nhân cách của con. Họ quan niệm chỉ cung cấp vật chất, tiền bạc
một cách đầy đủ đối với con cái là đã làm tròn trách nhiệm và nghĩa vụ của mình.
Như vậy, điển nổi bật hiện nay là quan hệ giữa cha mẹ và con cái khá lỏng lẻo ở một
số gia đình. Con cái họ trưởng thành chủ yếu từ môi trường xã hội: nhà trường, bạn
bè, hàng xóm…Và điều tất yếu khi mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái lỏng lẽo sẽ
gắn liền với việc con cái rất dễ đi vào con đường lệch lạc, phạm pháp, tệ nạn xã
hội…
Ngày xưa, sự truyền đạt kinh nghiệm sống, các kiến thức giữa các thế hệ
trong gia đình thường diễn ra theo một chiều: từ cha mẹ đến con cái và người cha có
quyền hạn nhất trong vấn đề này. Nhưng hiện nay, với sự tự do, dân chủ và bình
đẳng cùng với sự tiến bộ của xã hội thì việc làm nói trên diễn ra theo hai chiều: từ
cha mẹ đến con cái và ngược lại. Đây là một thay đổi khá lớn và phù hợp với xu thế
của thời đại. Bởi không phải chỉ có cha mẹ là người hiểu biết nhiều nhất, là người
giỏi nhất, là người thầy dạy duy nhất của con cái. Lớp trẻ ngày nay có điều kiện tiếp
xúc với nhiều loại thông tin, sách báo nên dễ dàng thu nhận được nhiều kiến thức
mới, đặc biệt là về kỹ thuật sản xuất hiện đại, các lĩnh vực công nghệ thông tin… Do
đó, con cái cũng có những hiểu biết nhất định trên nhiều lĩnh vực. Hơn thế, việc lắng
nghe con cái của cha mẹ thể hiện sự tôn trọng, bình đẳng đáng có trong gia đình.
Đây là yếu tố tích cực cho sự phát triển bền vững của gia đình văn minh.

tất yếu, tuy nhiên, đây cũng là nguyên nhân dẫn đến sự liêu lỗng, ngang bướng, bất
tuân của con cái trước cha mẹ. Cùng với sự du nhập của các loại hình văn hóa
phương Tây, hiện nay, con cái trong gia đình Việt Nam cũng có xu hướng muốn sớm
tách khỏi sự kiểm soát của cha mẹ. Đây đang là hiện tượng phổ biến, nhưng việc con
cái sống và sinh hoạt ít chịu sự kiểm soát của cha mẹ lại rất dễ đi vào con đường tệ
nạn và phạm tội. Thực tế cho thấy, mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái trong gia
đình Việt Nam hiện nay đang có nhiều biến đổi theo xu thế của thời đại, tuy nhiên
bên cạnh những biến đổi tích cực thì mối quan hệ nói trên đang ngày càng có nhiều
biểu hiện lệch lạc do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, đặc biệt là do ảnh
hưởng bởi những luồng văn hóa phương Tây đi ngược với chuẩn mực vốn có của gia
đình và xã hội Việt Nam.

3.4. Những vấn đề cần quán triệt để củng cố và xây dựng gia đình
Việt Nam trong thời đại mới ở nước ta hiện nay
Gia đình Việt Nam trong thời đại mới (gia đình mới) là gia đình được xây
dựng trên cơ sở của các giá trị truyền thống và hiện đại, phù hợp với xu thế chung
của đất nước cũng như phù hợp với sự tiến bộ của xã hội loài người.
Việc xây dựng gia đình Việt Nam trong thời đại mới có một ý nghĩa quan
trọng trong sự nghiệp xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ
nghĩa ở nước ta hiện nay. Bởi gia đình chính là nền tảng của sự ổn định xã hội, tạo
điều kiện cho sự phát triển kinh tế và bảo vệ tổ quốc, là nơi phòng chống có hiệu quả
nhất mọi tệ nạn xã hội đang làm phương hại đến đời sống tinh thần của con người.
Gia đình mới còn là nơi có khả năng nhất trong việc bảo lưu gìn giữ những bản sắc
truyền thống văn hóa của dân tộc. Ngoài ra, đây còn là nơi cung cấp những công dân
mới có đức, có tài cho sự nghiệp xây dựng xã hội mới. Đặc biệt là trong điều kiện
Giảng viên hướng dẫn: Ngô Gia Thế

Sinh viên thực hiện: Phạm Phúc Khánh

16

chân chính là hết sức cần thiết và quan trọng. Bởi đây không chỉ là vấn đề đúng theo
pháp lý mà còn thể hiện được vai trò, trách nhiệm cũng như sự chia sẽ cảm thông
của các cá nhân thành viên trong quan hệ vợ - chồng, con cái và cha mẹ. Bên cạnh
đó chúng ta cần thực hiện quyền bình đẳng giới trong gia đình. Việc nâng cao vai trò
của người phụ nữ trong gia đình là hết sức cần thiết bởi nó phù hợp với xu thế phát
triển chung của đất nước cũng như của thế giới. Chúng ta cần hiểu được rằng việc
xây dựng và củng cố gia đình được thực hiện bởi cả vợ lẫn chồng chứ không riêng gì
một cá nhân nam giới hay nữ giới nào. Trên thực tế, vai trò của người phụ nữ trong
gia đình là hết sức to lớn, bởi họ là “chìa khóa” gìn giữ sự bền vững và hạnh phúc
của gia đình. Do vậy, chúng ta cần phải tích cực hơn nữa trong việc thực hiện quyền
bình đẳng, giải phóng phụ nữ để tạo điều kiện cho họ đóng góp nhiều hơn nữa trong
sự tiến bộ của gia đình.
Ngoài ra, việc xây dựng gia đình mới trong giai đoạn hiện nay ở nước ta cần
phải gắn liền với việc tạo dựng và cũng cố các mối quan hệ gắn bó với cộng đồng,
làng xóm, các tổ chức ngoài gia đình . Có như vậy, chúng ta mới có được sự đoàn
Giảng viên hướng dẫn: Ngô Gia Thế

Sinh viên thực hiện: Phạm Phúc Khánh

17


Tiểu luận Gia đình học
Đề tài: Những vấn đề cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đìnhViệt Nam trong thời đại mới

kết, động viên giúp đỡ nhau giữa các gia đình trong việc thực hiện chính sách, pháp
luật của Nhà nước. Sự liên kết giữa các gia đình sẽ tạo nên khối đại đoàn kết toàn
dân, phù hợp với tiêu chí của Đảng và Nhà nước ta đã đề ra…
Trong giai đoạn phát triển đất nước hiện nay, chúng ta cần biết rằng, việc xây
dựng gia đình mới là một nội dung của chính sách xã hội trong sự nghiệp xây dựng

gia đình sẽ có những đóng góp thiết thực cho việc xây dựng và phát triển kinh tế - xã
hội của đất nước nói chung.
Một đặc điểm nữa trong vấn đề xây dựng gia đình mới này đó là chúng ta cần
tăng cường hơn nữa vai trò của Nhà nước đối với việc hình thành và phát triển gia
đình mới như: Hoàn thiện luật hôn nhân và gia đình, tuyên truyền chỉ đạo thực hiện
Giảng viên hướng dẫn: Ngô Gia Thế

Sinh viên thực hiện: Phạm Phúc Khánh

18


Tiểu luận Gia đình học
Đề tài: Những vấn đề cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đìnhViệt Nam trong thời đại mới

tốt luật này cũng như những chính sách, kế hoạch và quy định về xây dựng gia đình
văn hóa mới. Trước mắt, chúng ta cần tập trung giải quyết một số chính sách và giải
pháp lớn như: Chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần, chính sách dân số,
chính sách việc làm… và tiếp tục hoàn thiện một số chính sách xã hội có liên quan
đến gia đình như: Chính sách kế hoạch hóa gia đình; chăm sóc bảo về sức khỏe cho
phụ nữ và trẻ em; chính sách giáo dục, nâng cao dân trí; chính sách phát triển kinh
tế…nhằm nâng cao và khẳng định vị trí, vai trò to lớn của gia đình đối với xã hội và
cá nhân.
Trên thực tế nhiều năm qua, chúng ta đã đạt được nhiều kết quả trong việc
thực hiện các mục tiêu chính sách trên. Nhất là hoàn thiện luật hôn nhân và gia đình,
các chính sách xã hội, kinh tế và đặc biệt là xây dựng gia đình văn hóa mới (“Tính
đến năm 2005, cả nước ta đã có 12.826.000/ 17.759.199 gia đình được công nhận là
gia đình văn hóa”13)
Một mục tiêu và cũng là điều kiện để xây dựng gia đình mới ở nước ta hiện
nay đó là cần phải quan tâm một cách toàn diện và thiết thực hơn nữa đối với phụ


19


Tiểu luận Gia đình học
Đề tài: Những vấn đề cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đìnhViệt Nam trong thời đại mới

THAY LỜI KẾT
Chúng ta đã nói rất nhiều về ý nghĩa và tầm quan trọng của gia đình đối với
xã hội và đối với từng cá nhân con người. Bởi gia đình là tế bào của xã hội, gia đình
tạo nên xã hội; gia đình là cầu nối giữa mỗi cá nhân con người và xã hội. Không chỉ
thế, gia đình còn có những chức năng hết sức đặc biệt vì là nơi sản sinh ra thế hệ tiếp
theo, duy trì nòi giống, là nơi nuôi dưỡng, dạy dỗ đầu tiên cho con người từ lúc mới
sinh ra đến lúc trưởng thành; là nơi hình thành nhân cách, trí tuệ của mỗi con người;
là ‘tổ ấm”, là chỗ dựa tinh thần cho mỗi con người trong cuộc sống và là một đơn vị
kinh tế, lao động sản xuất làm ra của cải vật chất cho gia đình, cho xã hội rất bền
vững và quan trọng.
Có thể ví gia đình đối với xã hội, đối với con người như là không khí cần cho
sự sống. Chỉ cần thiếu không khí trong một vài phút thì lúc ấy người ta mới sực nhớ
ra không khí quan trọng đến thế nào, còn bình thường, nhiều lúc ta quên mất không
khí đang bao bọc xung quanh mình, đang giữ cho sự tồn tại từng giây, từng phút.
Với gia đình cũng vậy, hiện có không ít người chưa nhận thức được hết ý nghĩa và
tầm quan trọng của gia đình, chưa quan tâm đầy đủ đến việc xây dựng gia đình phát
triển một cách toàn diện. Đặc biệt là trong thời buổi ngày nay, khi đất nước đang trên
đà phát triển cùng với sự hội nhập thế giới.
Chính vì vậy mà Đảng và Nhà nước cũng như mỗi cá nhân và các tổ chức xã
hội đã và đang có sự quan tâm khá đặc biệt đến việc đổi mới , xây dựng gia đình mới
phù hợp với tình hình chung của đất nước. Chúng ta cần quán triệt được các vấn đề
liên quan đến việc xây dựng gia đình mới nhằm bảo đảm được sự phát triển bền
vững của cá nhân, gia đình và xã hội. Bởi việc xây dựng gia đình mới, văn minh,

đường lối đúng đắn của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng gia đình mới - gia
đình văn hóa mới, chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng về một tương lai tốt đẹp hơn
của gia đình Việt Nam trong thời đại mới - thời đại hội nhập và phát triển.

Giảng viên hướng dẫn: Ngô Gia Thế

Sinh viên thực hiện: Phạm Phúc Khánh

21


Tiểu luận Gia đình học
Đề tài: Những vấn đề cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đìnhViệt Nam trong thời đại mới

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Phạm Khắc Chương (chủ biên) và các tác giả (1999), Giáo dục gia đình, NXB
Giáo dục, Tp. Hồ Chí Minh.
2. Nguyễn Đình Khoa (1999), Sinh học và văn hóa, Nxb Khoa học Xã hội, Hà
Nội.
3. Maurice Tièche - Nguyễn Hữu Trọng dịch (1990), Giáo dục trẻ con, NXB Tổng
hợp An Giang.
4. Phạm Minh Hạc chủ biên (2001), Về phát triển toàn diện con người - thời kì
công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
5. Thanh Lê chủ biên (2001), Lối sống xã hội chủ nghĩa và xu thế toàn cầu hóa,
Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
6. Nguyễn Thị Oanh (1996), Gia đình nhìn từ góc độ xã hội học, ĐH Mở bán công
Tp. Hồ Chí Minh.
7. Odette Lescarret và các tác giả chủ biên (2001), Trẻ em văn hóa giáo dục - Kỉ
yếu hội thảo Việt - Pháp về tâm lí học, NXB Thế giới, Hà Nội
8. Hà Văn Tác biên soạn (2006), Giáo trình Gia đình học, ĐH Mở bán công Tp.