BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC VINH

HỒ THỊ MAI TRANG

PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƢỢNG CAO
NGÀNH TÀI CHÍNH CỦA THÀNH PHỐ VINH
TỈNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGHỆ AN, 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC VINH

HỒ THỊ MAI TRANG

PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƢỢNG CAO
NGÀNH TÀI CHÍNH CỦA THÀNH PHỐ VINH
TỈNH NGHỆ AN

Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
Mã số: 60.31.01.02

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. HOÀNG THỊ BÍCH LOAN


những kiến thức quý báu và giúp đỡ tôi hoàn thành công trình này. Tôi xin
trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ của các Thầy giáo, Cô giáo và các cán bộ Phòng
Đào tạo Sau đại học - Trƣờng Đại học Vinh đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp
đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn.
Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn tới bạn bè, đồng nghiệp, ngƣời
thân trong gia đình đã động viên, chia sẻ, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập,
nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Học viên

Hồ Thị Mai Trang


iii

MỤC LỤC
Lời cam đoan

i

Lời cảm ơn

ii

Mục lục

iii

Danh mục chữ viết tắt

vii


5

5

Phƣơng pháp nghiên cứu

6

6

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

7

7

Bố cục của đề tài

8

CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN
NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƢỢNG CAO NGÀNH TÀI
CHÍNH
1.1

Khái niệm và vai trò của phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng
cao ngành tài chính

1.1.1

iv

1.2.2

Các nhân tố ảnh hƣởng đến phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng
cao ngành tài chính

1.3

25

Kinh nghiệm về phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao ngành
tài chính ở một số địa phƣơng trong nƣớc

31

1.3.1

Kinh nghiệm của Thành phố Hồ Chí Minh

31

1.3.2

Kinh nghiệm của Thành phố Hà Nội

32

1.3.3


ngành tài chính của thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An

2.2

2.2.1. Công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lƣợng cao ngành tài chính

48

52

Công tác sử dụng, đãi ngộ nguồn nhân lực chất lƣợng cao ngành
Tài chính

2.2.4

48

Công tác tuyển dụng, thu hút nguồn nhân lực chất lƣợng cao
ngành Tài chính

2.2.3

44

Đánh giá thực trạng phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao
ngành Tài chính của thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An

2.2.2

41


71

Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức về phát triển
nguồn nhân lực chất lƣợng cao ngành Tài chính của thành phố
Vinh, tỉnh Nghệ An

CHƢƠNG 3

77

QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGUỒN

NHÂN LỰC CHẤT LƢỢNG CAO NGÀNH TÀI CHÍNH CỦA
THÀNH PHỐ VINH, TỈNH NGHỆ AN ĐẾN NĂM 2020
3.1

83

Quan điểm và phƣơng hƣớng chủ yếu phát triển nguồn nhân lực
chất lƣợng cao ngành Tài chính của thành phố Vinh, tỉnh Nghệ
An đến năm 2020

3.1.1

Những quan điểm cơ bản phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng
cao ngành Tài chính

3.1.2


98

Nhóm giải pháp về sử dụng, đãi ngộ và tạo môi trƣờng làm việc
tốt cho nguồn nhân lực chất lƣợng cao ngành tài chính

3.2.4. Động viên, khuyến khích mọi cá nhân trong cơ quan, doanh

102


vi

nghiệp tự học tập, nâng cao trình độ chuyên môn

104

3.2.5. Nâng cao nhận thức của ngƣời đứng đầu các cấp, các ngành, cơ
quan, đơn vị về phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao ngành
Tài chính

106

3.2.6. Nhóm giải pháp tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc và hoàn thiện hệ
thống chính sách
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

107
117

1


CNKT

Công nhân kỹ thuật

CN- XD

Công nghiệp - Xây dụng

ĐH

Đại học

GDCN

Giáo dục chuyên nghiệp

GD - ĐT

Giáo dục - đào tạo

HĐND - UBND

Hội đồng nhân dân- Ủy ban nhân dân

KCN

Khu công nghiệp

KHHGĐ

2.2

Tổng nguồn nhân lực đang làm việc qua các năm của thành phố
Vinh, tỉnh Nghệ An

2.3

44

Phát triển NNL chất lƣợng ngành Tài chính của thành phố Vinh
từ năm 2012 đến 2014

2.5

42

Phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao trong ngành tài chính
của thành phố Vinh

2.4

41

45

Phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao ngành Tài chính trong
các thành phần kinh tế

47


60

2.11

Thực trạng về ý thức tự học của mỗi các nhân

63

2.12

Ảnh hƣởng nhận thức của mỗi cá nhân đến việc học tập tự nâng
cao trình độ, chuyên môn và nghiệp vụ

2.13

64

Ảnh hƣởng của trình độ, độ tuổi của ngƣời đứng đầu cơ quan,
doanh nghiệp đến nhận thức về sự phát triển nguồn nhân lực chất
lƣợng cao

2.14

65

Kết quả phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao ngành tài chính
tại các cơ quan, doanh nghiệp

66




2

Thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An đã đạt đƣợc những thành tựu nhất định
trong những năm vừa qua về phát triển kinh tế- xã hội và văn hóa. Đời sống
vất chất và tinh thần của ngƣời dân ngày càng đƣợc cải thiện; nhƣng vẫn là
một tỉnh nghèo, nguồn lực đầu tƣ phát triển kinh tế - xã hội còn hạn chế; chất
lƣợng nguồn nhân lực thấp, trình độ cán bộ quản lý khu vực công và đội ngũ
quản lý doanh nghiệp, đặc biệt là nguồn nhân lực ngành tài chính còn nhiều
hạn chế về chất lƣợng và cơ cấu, đội ngũ trí thức và nghiên cứu khoa học
ngành tài chính còn mỏng và chƣa đáp ứng yêu cầu của quá trình phát triển
trong điều kiện hội nhập. Việc thiếu NNLCLC ngành tài chính trở thành lực
cản cho sự phát triển kinh tế - xã hội trƣớc mắt cũng nhƣ lâu dài của tỉnh. Đây
là một thách thức lớn cho sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Chính vì vậy
việc nghiên cứu đề tài: “Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ngành tài
chính của thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An” có ý nghĩa thiết thực cả trong ngắn
hạn cũng nhƣ trong dài hạn và đƣợc tác giả lựa chọn làm luận văn Thạc sỹ
chuyên ngành Kinh tế chính trị.
2. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Ở Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu về phát triển NNL nói chung và
phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao nói riêng. Tuy nhiên, các nghiên cứu
về phát triển NNL thƣờng đề cập đến phát triển nguồn nhân lực ở tầm vĩ mô,
cho tỉnh, quốc gia, có một số đề tài đã đề cập tới nâng cao chất lƣợng cao
nguồn nhân lực ở một số tỉnh, thành phố trong nƣớc. Về phát triển NNLCLC
cũng đƣợc nghiên cứu nhiều trên thế giới, tuy nhiên ở Việt Nam đó vẫn là đề
tài nghiên cứu khá mới mẻ. Trong các nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn,
nổi bật có một số công trình nghiên cứu sau:
- Phát triển nguồn nhân lực trong các tổ chức quy mô nhỏ- nghiên cứu
và thực tiễn do Jim Stewart và Graham Beaver chủ biên (2004). Cuốn sách

tạo lao động chủ yếu trong các công ty Nhật Bản từ những năm 1990 đến nay.
Tác giả đã nêu ra một số gợi ý và kiến nghị về sự phát triển nguồn nhân lực ở


4

Việt Nam nói chung và trong các công ty nói riêng trong thời gian tới.
- Luận án Tiến sỹ: “Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực của các
trường Đại học khối Kinh tế Việt Nam thông qua các chương trình hợp tác
đào tạo quốc tế” của Phan Thuỷ Chi, 2008. Các vấn đề lý luận về đào tạo và
phát triển nguồn nhân lực đƣợc hệ thống trong luận án là nguồn tham khảo
cho tác giả.
- PGS.TS Quyền Đình Hà (2013), Vận dụng kinh nghiệm các nước để
phát triển Nguồn nhân lực chất lượng cao ở nước ta ở giai đoạn hiện nay.
Tạp chí Kinh tế và phát triển số tháng 5/2013. Trong bài viết tác giả đã tập
hợp kinh nghiệm của một số nƣớc nhƣ Nhật Bản, Hàn Quốc, Thụy Điển…và
rút ra kinh nghiệm và bài học cho chính sách phát triển nguồn nhân lực chất
lƣợng cao ở Việt Nam.
- TS.Trần Thị Hồng Việt (2012), Phát triển nguồn nhân lực chất lượng
cao cho thủ đô Hà Nội. Tạp chí Kinh tế và phát triển số tháng 8/2012. Bài viết
đã nêu phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao là một trong những nhiệm
vụ quan trọng của chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội thủ đô đến năm 2030.
Tác giả chỉ ra những lợi thế so sánh của Hà Nội về nguồn nhân lực chất lƣợng
cao nhƣng cũng đang tiềm ẩn những thách thức to lớn trong việc phát triển
loại hình này. Bài viết nêu lên thực trạng nhân lực chất lƣợng cao của Hà Nội
đang có nhiều hạn chế nhƣ tỷ lệ lao động qua đào tạo thấp, cơ cấu ngành
nghề và sự phân bố lao động chƣa hợp lý…
- PGS.TS Nguyễn Bá Ngọc, Th.S Chử Thị Lân (2014), Thị trường lao
động chuyên môn kỹ thuật cao ở Việt Nam. Tạp chí Kinh tế và phát triển số
tháng 3/2014. Các tác giả đã nêu ra khái niệm và đặc điểm và thị trƣờng của

An trong giai đoạn 2015- 2020.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao ngành tài


6

chính trên địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An; đối tƣợng trực tiếp là nguồn
nhân lực chất lƣợng cao hiện đang công tác và làm việc liên quan ngành tài
chính trong các thành phần kinh tế trên địa bàn thành phố Vinh.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
4.2.1. Phạm vi về không gian
Nghiên cứu trên địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An (chỉ nghiên cứu
NNLCLC ngành tài chính do tỉnh Nghệ An quản lý, không nghiên cứu
NNLCLC ngành tài chính do trung ƣơng quản lý và lực lƣợng vũ trang trên
địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An)
4.2.2. Phạm vi về thời gian
Các số liệu thứ cấp thu thập trong luận văn chủ yếu đƣợc thu thập trong
khoảng thời gian từ năm 2011 đến năm 2013; các số liệu sơ cấp thu thập
thông qua điều tra thực tế năm 2014.
4.2.3. Phạm vi về nội dung
Phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao ngành tài chính của thành phố
Vinh, tỉnh Nghệ An đƣợc nghiên cứu theo các khía cạnh chủ yếu là: (i) theo
ngành kinh tế chủ yếu, (ii) theo vùng, (iii) theo thành phần kinh tế chủ yếu.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận của phương pháp nghiên cứu
Luận văn đƣợc nghiên cứu dựa trên cơ sở những lý luận, quan điểm của
chủ nghĩa Mác - Lênin; tƣ tƣởng Hồ Chí Minh; chủ trƣơng, đƣờng lối của
Đảng Cộng sản Việt Nam và chính sách của Nhà nƣớc Cộng hòa xã hội chủ

Một là, luận văn đánh giá thực trạng về tình hình phát triển NNLCLC
ngành tài chính của thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An từ năm 2011 đến năm
2014 ở các ngành kinh tế chủ yếu.
Hai là, luận văn đã luận giải nguyên nhân của những thành công,
những hạn chế về phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao ngành tài chính
của thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, và khuyến nghị những giải pháp nhằm


8

phát triển NNLCLC ngành tài chính của thành phố.
Ba là, kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ là tài liệu tham khảo bổ ích
không chỉ cho các ngành, các cấp, các cơ quan doanh nghiệp trên địa bàn thành
phố Vinh, tỉnh Nghệ An mà nó là tài liệu tham khảo bổ ích cho các tỉnh bạn. Nó
cũng là gợi ý để các nhà quản lý, hoạch định chính sách, tham khảo trong việc
xây dựng các chính sách, nhằm thúc đẩy sự phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng
cao ngành tài chính ở Việt Nam.
7. Bố cục của đề tài
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển nguồn nhân lực chất
lƣợng cao ngành tài chính;
Chƣơng 2: Thực trạng phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao ngành
tài chính của thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An giai đoạn 2011- 2014;
Chƣơng 3: Quan điểm và giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất
lƣợng cao ngành tài chính của thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An đến năm 2020.


9

CHƢƠNG 1

Trong lý luận về lực lƣợng sản xuất, con ngƣời đƣợc coi là lực lƣợng
sản xuất hàng đầu, là yếu tố quan trọng nhất, quyết định sự vận động và phát
triển của lực lƣợng sản xuất, quyết định quá trình sản xuất và do đó quyết
định năng suất lao động và tiến bộ xã hội. Ở đây, con ngƣời đƣợc xem xét từ
góc độ là lực lƣợng lao động cơ bản của xã hội.
Trong lý thuyết về tăng trƣởng kinh tế, NNL chính là nguồn lực chủ yếu
tạo động lực cho sự phát triển. Vì vậy, việc cung ứng đầy đủ và kịp thời NNL
theo yêu cầu của nền kinh tế là yếu tố đóng vai trò quyết định, bảo đảm tốc độ
tăng trƣởng kinh tế - xã hội. Do đó, bất cứ hiện tƣợng thiếu hoặc thừa sức lao
động, đều gây ra những khó khăn cho sản xuất xã hội và ảnh hƣởng trực tiếp tới
tốc độ tăng trƣởng kinh tế.
Liên hiệp quốc cũng cho rằng: "Nguồn nhân lực là tất cả những kiến
thức, kỹ năng, kinh nghiệm, năng lực và tính sáng tạo của con ngƣời có quan
hệ tới sự phát triển của mỗi cá nhân và của đất nƣớc"(Viện nghiên cứu quản
lý kinh tế trung ƣơng, 2006) [59].
Ông Hoàng Chí Bảo cho rằng: Nguồn lực con ngƣời là sự kết hợp thể
lực và trí lực, cho thấy khả năng sáng tạo, chất lƣợng - hiệu quả hoạt động và
triển vọng phát triển của con ngƣời" [2], tức là kết cấu bên trong của nguồn
nhân lực bao gồm sức mạnh thể lực, trí tuệ và sự kết hợp hai yếu tố đó tạo
thành năng lực sáng tạo của con ngƣời trong quá trình cải tạo tự nhiên.
Tác giả Đoàn Khải cho rằng: "Nguồn lực con ngƣời là khái niệm chỉ số
dân, cơ cấu dân số và nhất là chất lƣợng con ngƣời với tất cả đặc điểm và sức
mạnh của nó trong sự phát triển xã hội" [24].
Theo quan điểm của tác giả Lê Thị Ngân, nguồn nhân lực đƣợc quan
niệm là tổng thể sức lao động của xã hội đang và sẽ đƣợc vận dụng cho quá
trình sản xuất xã hội hay nói một cách rõ hơn: NNL là tổng thể những năng
lực thể chất và tinh thần tồn tại trong tổng số lực lƣợng lao động của xã hội và


11

12

sách tập trung phát triển nhanh NNLCLC: "Trọng dụng nhân tài, các nhà khoa
học đầu ngành, tổng công trình sƣ, kỹ sƣ trƣởng, kĩ thuật viên lành nghề và
CNKT có tay nghề cao. Có chính sách thu hút các nhà khoa học công nghệ giỏi
trong nƣớc và ngoài nƣớc, trong cộng đồng ngƣời Việt định cƣ ở nƣớc ngoài"
[15]. Nhƣ vậy theo quan niệm của Đảng ta, NNLCLC bao gồm đội ngũ các nhà
khoa học và công nghệ, các công trình sƣ, kỹ sƣ, các CNKT có tay nghề cao.
Trong lĩnh vực xã hội nhân văn, các nhà nghiên cứu Việt Nam cũng đã bắt đầu
hình thành nên những quan niệm xung quanh vấn đề NNLCLC. Ông Phạm
Minh Hạc cho rằng: NNLCLC là đội ngũ nhân lực có trình độ và năng lực cao,
là lực lƣợng xung kích tiếp nhận chuyển giao công nghệ tiên tiến, thực hiện có
kết quả việc ứng dụng vào điều kiện nƣớc ta, là hạt nhân lĩnh vực của mình vào
CNH, HĐH đƣợc mở rộng theo kiểu “vết dầu loang” bằng cách dẫn dắt những
bộ phận công nhân có trình độ và năng lực thấp hơn, đi lên với tốc độ nhanh
[20]. Nhƣ vậy, NNLCLC là những con ngƣời có trình độ chuyên môn cao, có
vốn tri thức và tay nghề giỏi, có khả năng nhận thức và tiếp thu nhanh kiến thức
mới. Đây là chìa khoá chiếm lĩnh những đỉnh cao của khoa học kỹ thuật và công
nghệ trên con đƣờng phát triển và chống nguy cơ tụt hậu. Ngoài ra còn một quan
niệm cụ thể khác, NNLCLC là một khái niệm để chỉ một bộ phận những ngƣời
lao động cụ thể, lao động có trình độ lành nghề (về chuyên môn, kĩ thuật) ứng
với một ngành nghề cụ thể theo tiêu thức phân loại lao động về chuyên môn kĩ
thuật nhất định.
Ngoài ra còn có những thuật ngữ cụ thể mang ý nghĩa gần gũi và đƣợc xã
hội chấp nhận. Những quan niệm này có nội hàm hẹp hơn và để chỉ ngƣời lao
động có trình độ cao, làm việc có chất lƣợng tốt, đạt hiệu quả lao động trong hai
lĩnh vực lao động chủ yếu: trong lĩnh vực sản xuất vật chất nhƣ chuyên gia, nghệ
nhân…trong lĩnh vực lao động trí óc, bên cạnh hệ thống học vị, học hàm của
Nhà nƣớc còn có các thuật ngữ nhƣ nhà chuyên môn, bác học….bên cạnh đó xã




14

- Là lực lƣợng trụ cột của đội ngũ những ngƣời công nhân tri thức
Đây là lực lƣợng lao động đƣợc đào tạo nghề nghiệp căn bản, có kiến
thức, kỹ năng và tay nghề giỏi, luôn thích nghi đƣợc với sự phát triển nhanh
chóng của khoa học và công nghệ, có khả năng tiếp cận, ứng dụng và làm chủ
các dây chuyền công nghệ mới của thế giới. Họ là những ngƣời trực tiếp lao
động sản xuất, cho ra đời những sản phẩm hay cung ứng cho đời sống xã hội
những dịch vụ có hàm lƣợng tri thức cao. LLLĐ này chủ yếu làm việc trong các
ngành công nghiệp dịch vụ công nghệ cao.
- Lực lƣợng trụ cột của đội ngũ những ngƣời thợ thủ công mỹ nghệ
lành nghề trong lĩnh vực ngành nghề truyền thống
Họ chính là những bàn tay vàng, những nghệ nhân có trình độ kỹ năng,
kỹ xạo giỏi. Sản phẩm họ làm ra chính là sự sáng tạo hàm ẩn những giá trị
truyền thống dân tộc, vừa mang giá trị kinh tế cao. Hiện nay với chủ trƣơng
bảo tồn và phát triển các làng nghề truyền thống của Đảng ta, LLLĐ này đang
phát triển nhanh chóng về số lƣợng cũng nhƣ chất lƣợng. Điều này đƣợc biểu
hiện thông qua sự gia tăng nhanh chóng của kim nghạch xuất khẩu hàng thủ
công mỹ nghệ của nƣớc ta ra thị trƣờng thế giới. Nói khác đi, đất nƣớc ta
không chỉ đi lên bằng CNH-HĐH mà còn đi lên bằng những sản phẩm truyền
thống đậm đà bản sắc dân tộc.
- Lực lƣợng trụ cột của đội ngũ những ngƣời nông dân tri thức
Họ có trình độ khoa học kỹ thuật, giàu kinh nghiệm thực tiễn trong sản
xuất, dám nghĩ, dám làm, đi đầu trong quá trình dịch chuyển cơ cấu sản xuất
nông nghiệp theo hƣớng hiện đại hoá nâng cao hiệu quả sản xuất và chất
lƣợng nông sản theo hƣớng gia tăng kim ngạch xuất khẩu. Đồng thời họ có
khả năng tiếp thu, ứng dụng các thành tựu công nghệ sinh học tiên tiến của
thế giới vào thực tiễn nông nghiệp Việt Nam qua chuyển đổi, ứng dụng, lai

Bản thân hoạt động NNLCLC là hoạt động mang tính xã hội cao, sản
phẩm do nguồn nhân lực chất lƣợng cao tạo ra không hoàn toàn phụ thuộc vào