LỜI CẢM ƠN
Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất đến cô giáo
PGS.TS. Phạm Thị Phú đã định hướng, tận tình hướng dẫn em trong suốt
quá trình thực hiện đề tài.
Xin cảm ơn Ban giám hiệu, tổ bộ môn Vật lí – Công nghệ trường
THPT Vũ Quang đã tạo mọi điều kiện giúp tôi hoàn thành thực nghiệm sư
phạm luận văn.
Tôi cũng xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên
giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa
học này.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng chắc chắn luận văn vẫn còn có
những thiếu sót. Tác giả đề tài rất mong nhận được sự đóng góp quý báu
của thầy cô và các bạn đọc để tiếp tục bổ sung hoàn chỉnh.
Tác giả

Trương Vi Quý

1


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt

Viết đầy đủ

CNTT

:

Công nghệ thông tin


Học sinh

NĐLH :

Nhiệt động lực học

SGK

:

Sách giáo khoa

THCS

:

Trung học cơ sở

THPT

:

Trung học phổ thông

TN

:

Thực nghiệm

1.1.7. Dạy học tích hợp liên môn ............................................................................. 12
1.1.8. Vài nét về thực trạng dạy học tích hợp liên môn ........................................... 15
1.1.9. Dạy học tích hợp liên môn Vật lí – Công nghệ ............................................. 16
1.2. Dạy học dự án ....................................................................................................... 17
1.2.1. Khái niệm dạy học dự án ............................................................................... 17
1.2.2. Đặc trưng cơ bản của dạy học dự án ............................................................. 17
1.2.3. Mục tiêu của dạy học trong dạy học dự án .................................................... 18
1.2.4. Các giai đoạn của dạy học dự án ................................................................... 19
1.2.5. Hồ sơ dạy học dự án ...................................................................................... 19
1.2.6. Đánh giá trong dạy học dự án ........................................................................ 24
1.3. Tích hợp liên môn Vật lí – Công nghệ bằng dạy học dự án................................ 25
1.3.1. Lựa chọn chủ đề dạy học tích hợp liên môn Vật lí – Công nghệ .................. 25
1.3.2. Dạy học ứng dụng kỹ thuật của Vật lí ........................................................... 25
1.4. Quy trình triển khai dạy học tích hợp liên môn Vật lí – Công nghệ bằng dạy học
dự án ............................................................................................................................ 27
Kết luận chương 1 ....................................................................................................... 29

3


Chương 2. Xây dựng kế hoạch dạy học chủ đề Động cơ nhiệt tích hợp liên môn
Vật lí – Công nghệ bằng dạy học dự án ................................................................... 30
2.1. Phân tích đặc điểm nội dung dạy học chủ đề Động cơ nhiệt của môn Vật lí 10 và
môn Công nghệ 11 ...................................................................................................... 30
2.2. Mục tiêu dạy học chủ đề Động cơ nhiệt tích hợp liên môn Vật lí – Công nghệ .. 31
2.3. Nội dung dạy học chủ đề Động cơ nhiệt tích hợp liên môn Vật lí – Công nghệ . 32
2.4. Xây dựng bộ hồ sơ Dạy học dự án chủ đề Động cơ nhiệt .................................... 34
2.4.1. Ý tưởng dự án, tên dự án ............................................................................... 34
2.4.2. Mục tiêu và sản phẩm dự án .......................................................................... 35
2.4.3. Kế hoạch dạy học cho chủ đề Động cơ nhiệt ................................................ 37

rèn luyện cho người học kĩ năng giải quyết vấn đề đa dạng của thực tiễn. Đây là một
mô hình dạy học phù hợp với mục tiêu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, đáp
ứng yêu cầu học tập trong thế kỉ XXI.
Tích hợp liên môn được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ và có hệ thống
những mức độ khác nhau của kiến thức, kĩ năng thuộc các nội dung dạy học khác
nhau thành một nội dung thống nhất được dựa trên cơ sở các mối liên hệ giữa lý luận
và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã và đang tổ chức cuộc thi xây dựng chủ đề tích hợp
liên môn nhằm hiện thực hóa tư tưởng sư phạm tích hợp trong nhà trường phổ thông
ở nước ta. Dạy học tích hợp không chỉ là sự kết hợp đơn thuần giữa lý thuyết và thực
hành mà quan điểm dạy học tích hợp là một triết lý giáo dục, nó phản ánh mục tiêu
của việc học.
Đối với môn Vật lí và môn Công nghệ có nhiều nội dung liên quan trực tiếp
với nhau, kiến thức của các môn đó hỗ trợ cho nhau trong việc giải quyết một vấn đề
thực tiến. Đối với chương trình hiện nay của môn Vật lí và môn Công nghệ có nhiều
phần trùng nhau. Đặc biệt là đối với các ứng dụng kỹ thuật như các ứng dụng: máy
nhiệt, máy điện, sóng vô tuyến... Việc tích hợp các nội dung trên với nhau thành
những chủ đề tích hợp sẽ làm cho hoạt động học tập trở nên hấp dẫn học sinh, được
giải quyết các vấn đề mang tính thực tiễn. Với cách làm này học sinh vừa nắm được
kiến thức lý thuyết vừa rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức để giải quyết các cơ chế
hoạt động, cấu tạo của các thiết bị kỹ thuật vừa rèn luyện kĩ năng vận hành, bảo
dưỡng, sử dụng các thiết bị đảm bảo sự phát triển bền vững trong nền kinh tế công
nghiệp hóa và tự động hóa các dây chuyền hoạt động.
Chủ đề Động cơ nhiệt (ĐCN) thuộc nội dung chương “Cơ sở của nhiệt động
lực học” của Vật lí lớp 10 và chương 5 “Đại cương về động cơ đốt trong”, chương 6
“Cấu tạo của động cơ đốt trong, chương 7 “Ứng dụng của động cơ đốt trong” của
môn Công nghệ lớp 11. Việc xây dựng chủ đề tích hợp đối với hai môn học này nhất
1



- Lý luận về dạy học tích hợp liên môn và dạy học dự án.
- Quá trình dạy học môn Vật lí và môn Công nghệ ở trường THPT.
2


* Phạm vi nghiên cứu
Dạy học chủ đề Động cơ nhiệt thuộc Vật lí 10 và Công nghệ 11.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học dự án và dạy học tích hợp liên môn.
- Phân tích mục tiêu, nội dung dạy học chủ đề Động cơ nhiệt thuộc môn Vật lí
10 và môn Công nghệ 11 THPT.
- Xây dựng kế hoạch dạy học chủ đề Động cơ nhiệt theo hình thức dạy học dự
án tích hợp được mục tiêu dạy học chủ đề này của môn Vật lí và môn Công nghệ.
- Thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Vũ Quang – Hà Tĩnh; quay phim tiết
học nghiệm thu dự án.
6. Phương pháp nghiên cứu
* Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Nghiên cứu các tài liệu về cơ sở lý luận như: triết học, giáo dục học, tâm lý học và
lý luận dạy học bộ môn Vật lí, bộ môn Công nghệ.
- Nghiên cứu chương trình, sách giáo khoa, sách giáo viên có kiến thức liên quan đến
chủ đề Động cơ nhiệt.
* Phương pháp điều tra quan sát
- Dự giờ, tổng kết rút kinh nghiệm các tiết dạy học chủ đề Động cơ nhiệt.
- Phỏng vấn, điều tra, thu thập ý kiến chuyên gia, giáo viên, học sinh về thực trạng
dạy học chủ đề này ở các trường phổ thông, nhận thức về phương pháp dạy học và
giải quyết vấn đề của giáo viên và kĩ năng vận dụng phương pháp này vào trong dạy
học.
* Tổng kết kinh nghiệm của các nhà nghiên cứu, giáo viên giàu kinh nghiệm
trong dạy học Vật lí, Công nghệ.
7. Đóng góp của đề tài

1.1. Dạy học tích hợp
1.1.1. Khái niệm tích hợp [16]
Tích hợp (tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Đức: Integration) có nguồn gốc từ tiếng
Latinh: Integration với nghĩa xác lập cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất trên cơ sở
những bộ phận riêng lẽ.
Tích hợp có nghĩa là sự hợp nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp. Nội hàm khoa học
của khái niệm tích hợp có thể hiểu một cách khái quát là sự hợp nhất hay nhất thể hóa
các bộ phận khác nhau để đưa tới một đối tượng mới như là một thể thống nhất trên
những nét bản chất của các thành phần đối tượng, chứ không phải là phép cộng giản
đơn những thuộc tính của thành phần ấy.
Như vậy tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau quy định
lẫn nhau, đó là tính liên kết và tính toàn vẹn. Tính liên kết có thể tạo ra một thực thể
toàn vẹn; tính toàn vẹn dựa trên sự thống nhất nội tại các thành phần liên kết chứ
không phải sự sắp đặt các thành phần bên cạnh nhau. Không thể gọi là tích hợp nếu
các tri thức, kĩ năng không có sự liên kết, phối hợp với nhau trong lĩnh hội nội dung
hoặc giải quyết một vấn đề tình huống.
1.1.2. Dạy học tích hợp [16]
Dạy học tích hợp là hoạt động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy,
học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một hoạt động
dạy học. Một số hướng tích hợp có thể thực hiên như:
- Tích hợp các bộ môn: Quá trình xích gần và liên kết các ngành khoa học lại
với nhau trên cơ sở của những nhân tố, những quy luật giống nhau, chung cho các bộ
môn, ngược lại với quá trình phân hóa chúng.
- Tích hợp dọc: Kiểu tích hợp trên cơ sở liên kết hai hoặc nhiều môn học thuộc
cùng một lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực gần nhau.
- Tích hợp ngang: Kiểu tích hợp trên cơ sở liên kết các đối tượng học tập,
nghiên cứu thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau.

5


- Do sự thay đổi chương trình giáo dục (chương trình giáo dục quốc gia,
chương trình giáo dục địa phương, chương trình nhà trường).
- Do sự thay đổi về hình thức tổ chức và phương pháp dạy học.
6


- Yêu cầu thay đổi phương pháp dạy học phát huy khả năng sáng tạo của giáo
viên và học sinh. Thực hiện dạy học theo chủ đề, chủ điểm có nội dung liên quan đến
nhiều môn học, gắn liền với thực tiễn, tạo cơ hội giao lưu trao đổi kinh nghiệm
chuyên môn giữa các giáo viên. Đối với học sinh việc thực hiện học theo chủ đề có
cơ hội được nắm một cách trọn vẹn tổng thể đối với sự vật hiện tượng.
1.1.4. Cơ sở của dạy học tích hợp
1.1.4.1. Cơ sở lý luận
Các sự vật hiện tượng xung quanh chúng ta không bao giờ tồn tại độc lập mà
nó tồn tại trong các mối quan hệ phù hợp lẫn nhau của nó. Chính vì vậy chúng ta
không thể tách rời các mặt của nó để nghiên cứu riêng. Triết học duy vật biện chứng
đã khẳng định rằng “liên hệ là phạm trù triết học dùng để chỉ sự quy định, sự tác động
qua lại, sự chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật hiện tượng hay giữa các mặt của một
sự vật, của một hiện tượng trên thế giới”.
1.1.4.2. Cơ sở thực tiễn
Trong chương trình giáo dục phổ thông ở Việt Nam hiện nay không thể thoát
khỏi lối dạy học thêo tính hàn lâm, lý thuyết mà xa rời với thực tiễn. Để khắc phục
tính hàn lâm lý thuyết trong dạy học thì phương pháp dạy học tích hợp liên môn là
điều tất yếu sẽ mang lại tính khách quan và trung thực.
Từ chương trình giáo dục THCS trở lên thì chương trình và SGK không có nội
dung dạy học tích hợp tường minh. Trong những năm gần đây, hưởng ứng phát động
của Bộ Giáo dục và Đào tạo rải rấc có một số bài thi xây dựng tích hợp chủ đề liên
môn. Chính vì vậy mà đối với giáo viên, học sinh THPT hiện nay vấn đề tích hợp
đang còn rất mới mẻ.
Dạy học tích hợp luôn mang lại các lợi ích thiết thực đó là dựa trên các chủ

lực cho xã hội. Mối quan hệ giữa người dạy và người học được thực hiện trên cơ sở
có sự tin tưởng lẫn nhau. Trong quá trình học người học có thể tìm ra kiến thức chưa
chính xác, chưa rút ngắn thời gian cần có sự hỗ trợ từ người dạy để người học luôn đi
đúng mục tiêu và đạt được kiến thức mà người học mong muốn. Người dạy đưa ra
những kết luận để bổ trợ cho người học để người học đúc rút kinh nghiệm về phương
pháp tư duy khám phá của mình. Người học tự nhận ra những sai sót và biết sửa chữa
tức là biết cách học.
Dạy học tích hợp cho thấy nhiều ưu điểm biểu hiện được vai trò trung tâm của
người học. Đây là phương pháp dạy học hiện đại mang lại hiệu quả cao so với các
phương pháp dạy học truyền thống hiện nay.

8


1.1.5.2. Dạy học định hướng đầu ra
Đặc điểm cơ bản nhất và có ý nghĩa cốt lõi của dạy học đó là sản phẩm đầu ra
của quá trình đào tạo. Người học có thể học được gì và vận dụng được gì vào trong
thực tiễn cuộc sống là điều quan trọng. Trong đào tạo, việc định hướng kết quả đầu ra
nhằm đảm bảo chất lượng đào tạo, cho phép người sử dụng kết quả đào tạo tin tưởng
và sử dụng trong thời gian dài.
1.1.5.3. Dạy và học các năng lực thực hiện
Xu thế hiện nay của các trường đều hướng tới dạy nghề cho người học, các
trường nghề giữ vai trò chủ đạo, tuy nhiên nguồn nhân lực đó cần phải được hình
thành khi còn là HS phổ thông. Các nhà trường phổ thông cần dạy học để HS phát
huy những năng lực, kỹ năng cần thiết của người lao động trong thực tiễn sản xuất,
kinh doanh…
Dạy học tích hợp không những tạo ra sự kết nối giữa lý thuyết và thực hành
mà nó là một tổng thể kiến thức đầy đủ khi nghiên cứu về một đối tượng. Do đó việc
dạy lý thuyết không phải mang tính hàn lâm mà phải dạy ở mức độ phù hợp cần thiết
nhằm hỗ trợ cho sự phát triển theo năng lực người học. Trong dạy học tích hợp lý

pháp thực hành cho người học.
1.1.6. Các kiểu tích hợp trong dạy học hiện nay
- Tích hợp trong nội bộ môn học: tìm kiếm sự kết nối giữa các nội dung, chủ
đề; hình thành các chủ đề mới gắn liền với thực tiễn dựa trên các chủ đề, nội dung đã
có.
- Tích hợp đa môn: một chủ đề có thể xem xét trong nhiều môn học khác nhau.
- Tích hợp liên môn: phối hợp sự đóng góp của nhiều môn học để nghiên cứu
và giải quyết một tình huống cụ thể.
- Tích hợp xuyên môn: tìm cách phát triển ở học sinh những kỹ năng xuyên
môn có tính chất chung và áp dụng được ở mọi nơi.
Thực tế giáo dục Việt Nam, quan điểm tích hợp đã được thể hiện trong một số
môn học ở bậc tiểu học từ thời Pháp thuộc và ngày nay vẫn được định hướng ở nhiều
cấp học.
Chúng ta có thể thực hiện việc tích hợp mối liên hệ giữa các môn học một các
có mục đích và có hệ thống bằng những con đường khác nhau trong sự thống nhất
hữu cơ của nó. Các hướng xây dựng dạy học liên môn theo những mối liên hệ sau.
[10]
+ Những mối liên hệ đồng bộ nhiều môn
Khi nghiên cứu các môn học khoa học tự nhiên (Vật lí, Hóa học, Sinh học,
Công nghệ…) ở những mức khác nhau về cấu tạo (phân tử, nguyên tử, hạt nhân…)
mới xác lập mối quan hệ thống nhất giữa các đối tượng vật chất và cấu trúc bên trong
10


của chúng. Sự chuyển kiến thức từ lĩnh vực khoa học này sang hoàn cảnh khác nhau
của lĩnh vực khoa học khác làm cho học sinh tin tưởng vào sức mạnh của kiến thức
khoa học không chỉ ở kết cấu logic của một lĩnh vực khoa học nào đó mà cả ở tính
vạn năng, tính tổng quát của những luận điểm nền tảng của khoa học (chất và trường,
các hình thức vận động của vật chất, các định luật bảo toàn, thuyết cấu tạo chất và các
định luật tuần hoàn các nguyên tố hóa học, thuyết tế bào, trao đổi chất và chuyển hóa

khoa học nào đó cần thiết để hiểu được vấn đề cụ thể đó.
Nội dung dạy học Vật lí nên xem xét một cách hợp lý trrong các mối liên hệ
sau đây giữa các môn học: các mối liên hệ khái niệm, các mối liên hệ tư tưởng, các
mối liên hệ phương pháp khoa học và mối liên hệ hệ thống – tổng hợp.
+ Mối liên hệ khái niệm được tính đến trong khi biên soạn chương trình, SGK,
lựa chọn nội dung dạy học. Ví dụ khi nghiên cứu tính dẫn điện của chất điện phân thì
những kiến thức hóa học của GV, HS học Vật lí phải kiểm tra sự hiện hữu kiến thức
này ở HS; lưu ý cho học sinh thấy rằng trong trường hợp này thì ở Vật lí người ta
cũng sử dụng chính những khái niệm có trong Hóa học. Việc xác lập mối quan hệ các
khái niệm giữa các môn học giúp cho học sinh không những vận dụng kiến thức có
sẵn mà còn hiểu được rằng giữa các môn khoa học tự nhiên không có một ranh giới
rõ ràng nào.
+ Mối liên hệ tư tưởng đó là những sự giải thích phối hợp và bổ sung lẫn nhau
của những sự kiện, những khái niệm, những định luật và những lý thuyết nền tảng
trong những môn học khác nhau, trên cơ sở những nguyên lý, những quan niệm,
những tư tưởng chủ đạo chung. Thực tế rất nhiều vấn đề dạy học đòi hỏi cần có sự
phối hợp này. Ví dụ: Vật lí và Hóa học là mối liên hệ giữa các khái niệm về nguyên
tử, phân tử, cấu tạo chất, thuyết điện li, khối lượng, năng lượng, các định luật bảo
toàn… Vật lí và Toán học là mối liên hệ giữa hàm số, biến số, phép tính véc tơ, thứ
nguyên của các đại lượng, phương pháp tọa độ, phép tính gần đúng; Vật lí và Sinh
học như các nguyên tắc của vật lí trong vận động cơ học của cơ thể, tính tuần hoàn,
trao đổi năng lượng với môi trường…
+ Các mối liên hệ về phương pháp khoa học ngoài những phương pháp khoa
học đặc thù riêng của từng môn học sẽ còn sử dụng các phương pháp khoa học của
môn giáp ranh. Phương pháp nghiên cứu Vật lí là cơ sở có ảnh hưởng to lớn trong
khoa học tự nhiên.
1.1.7. Dạy học tích hợp liên môn
Dạy học tích hợp liên môn là dạy cho HS biết tổng hợp kiến thức, kĩ năng ở
nhiều môn học để giải quyết các nhiệm vụ học tập và hình thành năng lực giải quyết
các tình huống thực tiễn. Dạy học liên môn là phải xác định được các nội dung

tạo điều kiện cho người học tiếp cận đối tượng một cách đầy đủ và đáng tin cậy.
1.1.7.1. Mục tiêu của dạy học tích hợp liên môn
- Làm cho quá trình học tập có ý nghĩa hơn, hình thành ở người học những
năng lực rõ ràng.
- Giúp học sinh phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn, dự tính được
những điều cần thiết cho chính bản thân học sinh.
13


- Giúp người học xác lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học.
1.1.7.2. Các phương pháp dạy học tích hợp liên môn
Dẫn theo [6], các phương pháp tích hợp liên môn có thể thực hiện theo:
Cách thứ nhất: Những ứng dụng chung cho nhiều môn học ở cuối năm học
hay cuối bậc học. Với cách tích hợp này thì các môn học hay các đơn nguyên được
tích hợp trong cùng một nội dung hay chủ đề vào cuối năm học, bậc học.
Cách thứ hai: Những ứng dụng chung của nhiều môn học thực hiện ở những
thời điểm trong năm học. Mục đích của việc tích hợp này là hướng dẫn học sinh lập
mối quan hệ giữa những kiến thức học được từ các môn học khác nhau. Với kiểu tích
hợp này giáo viên luôn quan tâm đến quá trình học tập vào định hướng tích hợp, song
vẫn duy trì dạy học theo các môn học riêng rẽ (do đặc thù từng môn học đã được biên
soạn, hoặc do chủ quan dạy của các giáo viên là khác nhau). Chương trình giáo dục
THPT hiện nay từ việc xây dựng chương trình đến SGK chưa có nội dung tích hợp
liên môn nào được xây dựng một cách tường minh. Cách tích hợp thứ hai này là cần
thiết tuy nhiên hiếm khi được thực hiện.
Cách thứ ba: Tích hợp các mục tiêu của các môn học có nội dung bổ sung
cho nhau. Kiểu tích hợp này duy trì những mục tiêu riêng trong mỗi môn học, đồng
thời kết hợp hài hòa, lôgic giữa kiến thức môn này với môn học khác. Cách tích hợp
như thế này phù hợp với việc xây dựng các chủ đề của môn học. Việc triển khai dạy
học theo chủ đề sẽ thực hiện được mục tiêu của các môn học liên quan cũng như giải
quyết được nhu cầu thực tiễn đặt ra.

mẫm.
Theo chúng tôi cần phải tổ chức tập huấn kỹ thuật, nhân rộng mô hình dạy học
tích hợp liên môn trình bày từ quy trình lý thuyết, tổ chức dạy học với những ví dụ cụ
thể làm mẫu cho việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay. Trong đề tài này chúng
tôi xây dựng tích hợp chủ đề “Động cơ nhiệt” liên môn Vật lí – Công nghệ như một
ví dụ để có thể nhân rộng mô hình.
Một số lưu ý khi triển khai thực hiện
- Mục tiêu dạy học được xác định rõ ràng, gắn liền với yêu cầu chuẩn kiến
thức, kỹ năng, và thái độ của chương trình giáo dục cấp học.
- Thể hiện rõ ràng tính liên môn thông qua mục tiêu dạy học về kiến thức, kỹ
năng của các môn học khác nhau mà học sinh đạt được sau khi học.
- Đảm bảo tính thực tiễn và có tính khả thi: nội dung, hình thức bối cảnh xây
dựng phải gắn liền với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với sự phát triển của các nhà
trường phổ thông và sự phát triển xã hội hiện nay.

15


- Hoạt động tổ chức dạy học: phải mang tính thiết kế, định hướng người học,
lấy người học làm trung tâm; người dạy động viên khích lệ tạo hứng thú để học sinh
tự khám phá tìm tòi.
- Sử dụng các thiết bị dạy học một cách hợp lý, hiệu quả, sáng tạo để hỗ trợ
cho hoạt động dạy và học đạt kết quả cao nhất.
- Phương pháp tổ chức đánh giá: cũng cần có sự thay đổi phù hợp hơn với việc
đánh giá năng lực học sinh trên các phương diện. Đánh giá hoạt động của học sinh
trong quá trình học là đánh giá quá trình thực hiện về thái độ, phương pháp làm việc,
hiệu quả, khả năng hoạt động theo nhóm để khám phá tri thức mới.
- Sản phẩm của quá trình dạy học: các kiến thức, kỹ năng và phương pháp
hình thành ở người học phải đáp ứng được yêu cầu thực tiễn của xã hội.
Tất cả các lưu ý trên được quán triệt khi thực hiện dự án dạy học tích hợp liên

Trong quá trình thực hiện dự án, giáo viên có thể vận dụng nhiều cách đánh
giá khác nhau để giúp học sinh định hướng tốt trong học tập, tạo ra những sản phẩm
chất lượng và hình thành phát triển năng lực. Vai trò của giáo viên trong dạy học dự
án chỉ là người hướng dẫn, tư vấn chứ không chỉ đạo, quản lý công việc của học sinh.
1.2.2. Đặc trưng cơ bản của dạy học dự án [3]
Trong các tài liệu về DHDA có rất nhiều đặc điểm được đưa ra. Các nhà sư
phạm Mỹ đầu thế kỷ 20 khi xác lập cơ sở lý thuyết cho phương pháp dạy học này đã
nêu ra 3 đặc điểm cốt lõi của dạy học dự án: định hướng hoạt động học sinh, định
hướng thực tiễn và định hướng sản phẩm. Có thể cụ thể hoá các đặc điểm của dạy
học dự án như sau:
- Định hướng hoạt động của học sinh
+ Định hướng hứng thú người học: Học sinh được tham gia chọn đề tài, nội
dung học tập phù hợp với khả năng và hứng thú cá nhân. Ngoài ra, hứng thú của
người học cần được tiếp tục phát triển trong quá trình thực hiện dự án.
+ Định hướng hành động: Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa
nghiên cứu lý thuyết và vận dung lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành.
Thông qua đó, kiểm tra, củng cố, mở rộng hiểu biết lý thuyết cũng như rèn luyện kỹ
năng hành động, kinh nghiệm thực tiễn của người học.
+ Tính tự lực cao của người học: Trong dạy học dự án, người học cần tham gia
tích cực và tự lực vào các giai đoạn của quá trình dạy học. Điều đó cũng đòi hỏi và
khuyến khích tính trách nhiệm, sự sáng tạo của người học. Giáo viên chủ yếu đóng
vai trò tư vấn, hướng dẫn, giúp đỡ. Tuy nhiên mức độ tự lực cần phù hợp với kinh
nghiệm, khả năng của học sinh và mức độ khó khăn của nhiệm vụ.

17


+ Tính phức hợp: Nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực
hoặc môn học khác nhau nhằm giải quyết một vấn đề mang tính phức hợp.
+ Cộng tác làm việc: Các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm,


Ngoài ra DHDA còn mang lại hiệu quả giáo dục về kĩ năng sống cho HS như:
kĩ năng thao tác công việc, kĩ năng hợp tác nhóm, kĩ năng thu thập xử lí thông tin, kĩ
năng chất vẫn, kĩ năng phản biện, kĩ năng trình bày báo cáo sản phẩm…
Trên cơ sở những ưu điểm nổi bật như vậy chúng tôi lựa chọn DHDA làm
phương thức dạy học liên môn trong quá trình thực hiện dạy học chủ đề Động cơ
nhiệt. Bởi thực tế cho thấy Động cơ nhiệt được ứng dụng rộng rãi trong đời sống,
trong kỹ thuật. Những sáng chế của các nhà khoa họa tạo ra nó cũng xuất phát từ nhu
cầu thực tiễn cuộc sống. Vì vậy, nếu bài toán thực tiễn này đặt ra cho HS tìm lời giải
chắc chắn các em sẽ hứng thú và sẽ hướng tới những suy nghĩ như các nhà khoa học
đã từng tạo ra nó… Từ đó mục tiêu dạy học giáo dục kĩ thuật tổng hợp sẽ đạt được
yêu cầu, hình thành năng lực tự giải quyết vấn đề cho HS.
1.2.4. Các giai đoạn của dạy học dự án
Dẫn theo [12], dạy học dự án về cơ bản được thực hiện qua 6 giai đoạn
- Giai đoạn 1: Xây dựng ý tưởng dự án, xác định mục đích dự án.
- Giai đoạn 2: Xây dựng đề cương dự án, kế hoạch thực hiện dự án.
- Giai đoạn 3: Triển khai thực hiện dự án, định hướng sản phẩm dự án.
- Giai đoạn 4: Thực hiện dự án, thu thập thông tin xử lý để thành sản phẩm.
- Giai đoạn 5: Công bố sản phẩm, nghiệm thu dự án.
- Giai đoạn 6: Đánh giá, rút kinh nghiệm từ việc thực hiện dự án.
Việc phân chia các giai đoạn như trên cũng chỉ mang tính tương đối, thực tế
các giai đoạn là một chuỗi hoạt động liên tục của HS nên không xác định được ranh
giới rõ ràng.
Trong quá trình thực hiện dự án phải thường xuyên kiểm tra, điều chỉnh kế
hoạch trong từng giai đoạn của dự án để thực hiện thành công dự án.
1.2.5. Hồ sơ dạy học dự án
Dẫn theo [13], hồ sơ dạy học dự án bao gồm: mục tiêu, ý tưởng và tên dự án,
sản phẩm dự án, bộ câu hỏi định hướng, giáo án triển khai dự án, giáo án nghiệm thu
dự án, bộ phiếu đánh giá. Sau đây giới thiệu những thành phần trong bộ hồ sơ này:
1.2.5.1. Mục tiêu dạy học dự án

cấp cho học sinh những trải nghiệm đóng vai, hóa thân…
- Dự án xây dựng và thiết kế: những dự án này nảy sinh dựa trên những nhu
cầu thực tế. Các dự án kiểu này đòi hỏi người thực hiện phải có kế hoạch rõ ràng, chi
tiết và có các giải pháp mang tính hữu hiệu.
- Dự án hợp tác trực tuyến: kiểu dự án này là các nội dung được hợp tác trực
tuyến, trao đổi thông tin, kinh nghiệm trong quá trình hợp tác.
- Dự án tra cứu trên website: đây là hoạt động yêu cầu định hướng học sinh
trong quá trình sử dụng mà người học muốn lấy từ mạng internet. Dự án kiểu như thế
20


này thường được thiết kế cho các nội dung bài học mang tính chất tích hợp kiến thức
của nhiều vấn đề.
Như vậy dự án của HS phải thực hiện đó chỉ là một bài tập tình huống mà học
sinh phải được giải quyết bằng chính nội dung của bài học mang lại. Khi tiếp nhận dự
án, HS tự đặt mình vào tình huống có vấn đề nhưng để giải quyết nó đòi hỏi học sinh
phải tìm tòi khám phá mang tính tự lực cao.
Nếu một dự án xuất phát từ ý tưởng của HS, khi được xây dựng phát triển nó
và tự đặt ra vấn đề tìm hiểu nó thì thật sự hấp dẫn đối với HS, sẽ tạo động lực rất lớn
cho HS trong quá trình nghiên cứu.
1.2.5.3. Sản phẩm của dạy học dự án
Tùy theo việc xác định mục tiêu thực hiện dự án mà giáo viên đặt ra yêu cầu
sản phẩm dự án cho HS. Học sinh cần thực hiện theo các định hướng của giáo viên để
có được sản phẩm của dự án. Sản phẩm của HS có thể là một bài thuyết trình (bằng
trình chiếu Powerpoit) hay một sản phẩm có ứng dụng thực tiễn. Tất cả những sản
phẩm dự án đó phải được xây dựng trong kế hoạch thực hiện.
1.2.5.4. Bộ câu hỏi định hướng [1]
Bộ câu hỏi định hướng là bộ câu hỏi khung mang tính định hướng cho dạy học
một nhóm kiến thức thuộc một số bài học. Vai trò và chức năng của bộ câu hỏi định
hướng là định hướng cho học sinh đạt được mục tiêu dự án nhưng phải có hứng thú,