ii
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................. 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề .................................................................................. 2
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu và nhiệm vụ khoa học của đề tài ...................... 3
4. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu ........................................................ 4
5. Đóng góp của luận văn........................................................................................ 5
6. Bố cục của luận văn ............................................................................................ 5
NỘI DUNG ................................................................................................................ 6
Chương 1. KHÁI LƯỢC HỆ THỐNG CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN
HÓA TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HƯNG NGUYÊN............................................... 6
1.1. Điều kiện tự nhiên, truyền thống lịch sử - văn hóa .......................................... 6
1.1.1. Điều kiện tự nhiên .................................................................................. 6
1.1.2. Đặc điểm dân cư..................................................................................... 9
1.2. Truyền thống văn hóa - lịch sử ...................................................................... 10
1.3. Khái quát chung về hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa ở huyện
Hưng Nguyên ........................................................................................................ 13
1.3.1. Khái niệm về di tích và di tích lịch sử - văn hóa ................................. 13
1.3.2. Khái lược hiện trạng các di tích trên địa bàn huyện Hưng Nguyên .......... 15
Tiểu kết chương 1 ................................................................................................. 23
Chương 2. KHẢO TẢ MỘT SỐ DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA TIÊU BIỂU ........... 24
2.1. Các di tích đền ................................................................................................ 24
2.1.1. Đền Rậm .............................................................................................. 24
2.1.2. Đền thờ Hoàng Nghĩa Lương............................................................... 31
2.1.3. Đền ông Hoàng Mười .......................................................................... 37
2.2. Các di tích chùa .............................................................................................. 42
2.2.1. Chùa chợ Hến ....................................................................................... 42
2.2.2. Chùa Bùi Ngỏa ..................................................................................... 45


1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hưng Nguyên từ xưa tới nay luôn là một bộ phận không thể tách rời của
mảnh đất Xứ Nghệ. Trải qua bao biến động thăng trầm cùng lịch sử dân tộc mà
vùng đất này lúc rộng lúc hẹp, và mang những tên gọi khác nhau.
Với vị trí địa lý nằm ở hạ lưu sông Lam, nơi có thành Lam Thành Sơn, là lỵ
sở của nhiều đời, là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả một vùng, trải qua
hàng ngàn năm lịch sử cho nên không có gì lạ khi Hưng Nguyên mang trong mình
dòng chảy văn hóa lâu đời, hết sức phong phú và đa dạng. Minh chứng rõ nhất cho
điều này chính là việc có tới 111 di tích, danh thắng do địa phương quản lý. Trong
đó có 12 di tích được xếp hạng cấp quốc gia, 10 di tích được xếp hạng cấp tỉnh,
cùng hàng trăm di tích khác đang chờ được công nhận xếp hạng di tích.
Hơn ai hết, chúng ta hiểu rõ nhất về những giá trị mà những di tích lịch sử văn hóa đem lại. Bởi lẽ, đây là một sản phẩm văn hóa do chính bàn tay khối óc của
nhân dân sáng tạo ra, là biểu hiện sinh động cho mối quan hệ giữa quá khứ, hiện tại
và tương lai. Những di tích lịch sử - văn hóa hội tụ đủ tất cả những giá trị về văn
hóa nghệ thuật, văn hóa tâm linh, giá trị giáo dục, kinh tế, chính trị và cả sự cố kết
của cộng đồng khu vực.
Tìm hiểu về các di tích lịch sử - văn hóa là chúng ta tìm về một giai đoạn
trong chặng đường lịch sử của dân tộc. Thông qua hệ thống kiến trúc, cách bài trí,
phong cách nghệ thuật trang trí trên mỗi di tích sẽ phản ánh lên được một phần của
đời sống tâm linh, đời sống xã hội của cả khu vực.
Trôi theo dòng chảy của lịch sử, với sự tàn phá của thời gian, chiến tranh
mà những di tích này ít nhiều đã không còn giữ được diện mạo như ban đầu, một
số do không được sự quan tâm bảo vệ đúng mức đã dẫn tới bị hư hại nghiêm
trọng. Chính vì thực trạng hiện nay, cùng với những ý nghĩa, giá trị to lớn mà các
di tích lịch sử - văn hóa mang lại cho nên chúng tôi nhận thấy việc cần phải thực
hiện một công trình nghiên cứu có hệ thống trình bày về những di tích lịch sử -


3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng của đề tài là một số di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu ở huyện
Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Trong đó, chúng tôi xác định tìm hiểu những di tích
lịch sử - văn hóa tiêu biểu được xếp hạng trên các hạng mục di tích như đền, chùa,
nhà thờ họ...


4
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về mặt không gian: Chúng tôi giới hạn trong không gian của huyện Hưng
Nguyên ngày nay.
- Về mặt thời gian: Chúng tôi tìm hiểu về lịch sử của các di tích từ khi được
xây dựng cho đến ngày nay.
- Về phạm vi nội dung: Chúng tôi giới hạn trong một số di tích lịch sử - văn
hóa tiêu biểu là những di tích đã được xếp hạng.
3.3. Nhiệm vụ khoa học của đề tài
Từ đối tượng và phạm vi nghiên cứu trên, đề tài xác định các nhiệm vụ
nghiên cứu cụ thể sau:
- Khái quát về hệ thống các di tích trên địa bàn huyện Hưng Nguyên.
- Diện mạo các di tích lịch sử - văn hóa từ nguồn gốc, quá trình xây dựng,
trùng tu tôn tạo, kiến trúc điêu khắc của các di tích; các lễ hội, tín ngưỡng liên quan
đến di tích.
- Giá trị lịch sử, văn hóa của các di tích; ảnh hưởng của các di tích tới tính
hình kinh tế - xã hội huyện Hưng Nguyên hiện nay. Công tác bảo tồn trung tu các di
tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn huyện Hưng Nguyên.
4. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
4.1. Nguồn tài liệu
- Nguồn tài liệu thành văn: Chúng tôi sử dụng các tài liệu nghiên cứu về lịch
sử - văn hóa ở Nghệ An nói chung và huyện Hưng Nguyên nói riêng, cùng với đó là
các tài liệu khác đã được công bố liên quan đến đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Phân tích được giá trị lịch sử và giá trị văn hóa của các di tích; mức độ ảnh
hưởng của các di tích đối với đời sống của nhân dân quanh vùng.
- Tập hợp nguồn tư liệu phục vụ cho công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử địa phương.
6. Bố cục của luận văn
Đề tài “Tìm hiểu một số di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu ở huyện Hưng
Nguyên, tỉnh Nghệ An”, ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ
lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong ba chương.
Chương 1:

Khái lược hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn
huyện Hưng Nguyên

Chương 2:

Khảo tả một số di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu

Chương 3:

Giá trị lịch sử - văn hóa và công tác bảo tồn phát huy giá trị các di tích


6
NỘI DUNG
Chương 1
KHÁI LƯỢC HỆ THỐNG CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HƯNG NGUYÊN
1.1. Điều kiện tự nhiên, truyền thống lịch sử - văn hóa
1.1.1. Điều kiện tự nhiên
Nhắc đến Hưng Nguyên là người ta nhắc đến một mảnh đất hữu cơ không
thể tách rời của xứ Nghệ nói riêng, Việt Nam nói chung. Hưng Nguyên đã trường